19 Czerwiec 2016

Mononukleoza zakaźna

Mononukleoza zakaźna jest chorobą wirusową wywoływaną przez wirus EBV (wirus Epsteina-Barr), której objawami są ból gardła, osłabienie, zmęczenie, stany podgorączkowe, bóle mięśniowe i stawowe oraz powiększenie węzłów chłonnych szyi.

JAK MOŻNA ZAKAZIĆ SIĘ WIRUSEM EBV?

Mononukleozę zakaźną nazywa się czasem „chorobą pocałunków”, gdyż to właśnie całowanie osoby chorej może spowodować zakażenie się wirusem EBV. Inne sposoby zakażenia obejmują używanie wspólnej łyżki czy widelca lub picie z wspólnego naczynia z osobą chorą. Okres wylęgania mononukleozy zakaźnej wynosi od 1 do 3 miesięcy. Na mononukleozę zakaźną najczęściej zapadają dzieci, nastolatkowie i młodzi dorośli.

OBJAWY MONONUKLEOZY ZAKAŹNEJ

U większości małych dzieci choroba przebiega bezobjawowo, natomiast typowe objawy występują u nastolatków i osób dorosłych. Na początku choroby występuje gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza, powiększają się węzły chłonne szyi, która staje się obrzęknięta i wyraźnie grubsza, występuje ból gardła a na migdałkach podniebiennych widoczne są żółto-zielone naloty. Na skórze całego ciała może występować wysypka. Następnie dołącza się powiększenie wątroby i śledziony.

ROZPOZNANIE MONONUKLEOZY ZAKAŹNE

Podejrzenie mononukleozy zakaźnej stawia się na podstawie objawów i wyniku badania lekarskiego. Natomiast w celu potwierdzenia choroby wykonuje się badania laboratoryjne.

Badania laboratoryjne pomocne w diagnostyce zakażenia wirusem EBV to:

  • morfologia krwi, w której występuje zwiększenie ilości białych ciałek krwi (leukocytów, WBC). Jeśli wykona się morfologię krwi z manualnym rozmazem okaże się, że wśród krwinek białych jest zwiększony odsetek limfocytów i występują limfomonocyty. Ponadto może występować obniżenie ilości płytek krwi.
  • transaminazy – AST i ALT, są to enzymy wątrobowe, których aktywność we krwi wzrasta gdy dochodzi do uszkodzenia wątroby, co jest częste w przypadku mononukleozy zakaźnej.
  • przeciwciała przeciw EBV – odpowiedzią organizmu na wniknięcie wirusa jest produkcja specjalnych białek, zwanych przeciwciałami, których funkcją jest walka z wirusem EBV. W niedługim okresie po zakażeniu, po około 2-3 tygodniach we krwi pojawiają się przeciwciała IgM przeciw wirusowi EBV. Ich obecność świadczy o świeżym zakażeniu. Natomiast o przebytym w przeszłości zakażeniu świadczy obecność przeciwciał IgG przeciw wirusowi EBV. Należy pamiętać, że jeśli wykona się badanie na oznaczenie ilości przeciwciał IgM przeciw wirusowi EBV za wcześnie (to znaczy w czasie do dwóch- trzech tygodni od zakażenia) wynik może być fałszywie ujemny – przeciwciała jeszcze nie zostały wyprodukowane, ale dziecko jest zakażone wirusem!
  • wykrywanie wirusa EBV – obecność wirusa EBV w organizmie można wykazać dzięki metodom PCR. Metoda jakościowa pozwoli stwierdzić czy wirus jest obecny w krwi czy go nie ma, natomiast dzięki metodzie ilościowej jest możliwość oceny dokładnej ilości cząsteczek wirusa występujących w danej objętości krwi.

LECZENIE MONONUKLEOZY ZAKAŹNEJ

Ponieważ mononukleoza zakaźna jest chorobą wirusową, antybiotyki nie są skuteczne w jej leczeniu. Co więcej, w przypadku podania niektórych antybiotyków może dojść do nasilenia wysypki! Stosuje się leki objawowe, łagodzące ból i gorączkę, takie jak paracetamol czy ibuprofen.
Dziecku choremu na mononukleozę zakaźną należy zapewnić możliwość odpoczynku. Z uwagi na fakt, że bolące gardło może uniemożliwić przełykanie pokarmów stałych, bardzo ważne jest częste pojenie dziecka, aby nie dopuścić do odwodnienia.

Po ustąpieniu ostrych objawów dziecko może wrócić do szkoły, należy jednak na pewien okres czasu (zwykle około 1 miesiąc) zrezygnować ze sportów kontaktowych jak siatkówka czy koszykówka. U części dzieci chorych na mononukleozę zakaźną dochodzi do późnego powiększenia śledziony, jednego z narządów wewnętrznych znajdujących się w górnej części jamy brzusznej, po stronie lewej. Powiększona śledziona jest bardzo wrażliwa na uszkodzenie i nawet stosunkowo niewielkie uderzenie w brzuch może u dziecka spowodować krwawienie w tym narządzie. W przypadku stwierdzenia powiększenia śledziony należy wstrzymać się z uprawianiem sportów do czasu normalizacji jej wielkości. Z uwagi na fakt, że wirus Epsteina-Barr przenosi się ze śliną, należy wytłumaczyć choremu dziecku, aby nie dzieliło się swoim jedzeniem czy piciem z osobami zdrowymi.

Lek.med. Magdalena Zasada

Piśmiennictwo:
1.Vademecum pediatry pod redakcją Jacka Józefa Pietrzyka. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków 2011
2. www.uptodate.com