22 lipca 2021

Kwasica metaboliczna – objawy i przyczyny

POWRÓT

Kwasica metaboliczna, zwana także kwasicą nieoddechową, polega na zmniejszeniu pH krwi poniżej 7,35, co spowodowane jest pierwotnym spadkiem stężenia HCO3. Obraz kliniczny zaburzenia zależy od choroby będącej przyczyną nieprawidłowości. Dowiedz się, czym jest kwasica metaboliczna, w jaki sposób się objawia i co może być jej podłożem.

kwasica metaboliczna

Równowaga kwasowo-zasadowa w organizmie

W prawidłowych warunkach, pH krwi wynosi 7,35-7,45. Stałe pH krwi, nieprzekraczające podanych wartości prawidłowych („norm”), zapewnia optymalny przebieg procesów enzymatycznych w organizmie i jest niezbędne dla zachowania równowagi. Utrzymanie stałego pH krwi i płynów ustrojowych jest możliwe dzięki kilku mechanizmom. Największe znaczenie przypisuje się układom buforowym krwi i tkanek, wentylacji pęcherzykowej w płucach oraz nerkom. Zaburzenia wentylacji pęcherzyków płucnych prowadzą do kwasicy oddechowej lub zasadowicy oddechowej (związanej z pCO2), a upośledzenie funkcji nerek jest podłożem kwasicy nieoddechowej.

Kwasica metaboliczna – co to za zaburzenie?

Obniżenie pH krwi poniżej 7,35, które spowodowane jest pierwotnym spadkiem stężenia jonu wodorowęglanowego – HCO3, to kwasica nieoddechowa. Kwasica nieoddechowa może powstać wskutek zadziałania rozmaitych czynników.

Kwasica metaboliczna – przyczyny:

  • Nadmierna podaż lub nadmierna endogenna produkcja nielotnych kwasów (przykłady to cukrzycowa kwasica ketonowa, o której więcej przeczytasz tutaj: https://diag.pl/pacjent/kwasica-ketonowa-czym-jest-jak-sie-objawia-i-jak-ja-wykryc/, kwasica mleczanowa, kwasica spowodowana zatruciem etanolem, metanolem, salicylanami czy glikolem etylenowym),
  • Zaburzenia regeneracji wodorowęglanów przez nerki (w przebiegu ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek) lub upośledzenie wydalania jonów wodorowych przez cewki dalsze w nerkach (kwasice cewkowe dalsze),
  • Utrata zasad przez nerki (kwasice cewkowe bliższe i dalsze) lub przez przewód pokarmowy w konsekwencji masywnych biegunek, przetok zewnętrznych:  trzustkowych, żółciowych i  jelitowych).

Kwasica metaboliczna – diagnostyka

Aby móc ocenić stan równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie, podstawowym badaniem jest badanie gazometryczne krwi. Gazometria krwi to badanie krwi tętniczej (lub rzadziej arterializowanej krwi włośniczkowej), którego głównym celem jest diagnostyka i monitorowanie leczenia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej lub niewydolności oddechowej. Miejscem nakłucia jest najczęściej tętnica promieniowa w okolicy nadgarstka, ale czasem nakłuwa się także tętnicę udową czy ramienną. Krew pobierana jest przez lekarza, z reguły podczas pobytu w szpitalu.

Do głównych ocenianych parametrów należą: pH krwi, stężenie HCO3jako wskaźnik składowej nieoddechowej oraz pCO2 będący wskaźnikiem składowej oddechowej. Dodatkowo analizuje się zasady buforujące, nadmiar zasad we krwi czy lukę anionową. Prawidłowa interpretacja wyników umożliwia rozpoznania zaburzeń prostych, takich jak: kwasica oddechowa, kwasica nieoddechowa, zasadowica oddechowa i zasadowica nieoddechowa oraz zaburzeń mieszanych, takich jak kwasica metaboliczna i oddechowa oraz zasadowica metaboliczna i oddechowa, a także poziom wyrównania zaburzeń.

W kwasicy metabolicznej obserwuje się obniżone pH krwi, zmniejszone stężenie HCO3, a w efekcie oddechowej kompensacji kwasicy, często także obniżone pCO2.

Interpretacja parametrów gazometrii krwi tętniczej jest trudna, wymaga uwzględnienia całości obrazu klinicznego oraz specjalistycznej wiedzy.

Kwasica metaboliczna – objawy

Objawy kwasicy metabolicznej zależą od przyczyny będącej podłożem zaburzeń. Kwasica nieoddechowa może ulec wyrównaniu poprzez drogę oddechową. Dzięki hiperwentylacji, pCO2 zmniejsza się, a pH krwi ulega normalizacji (wyrównanie częściowe lub wyrównanie całkowite). Taka kompensacyjna hiperwentylacja w ciężkich kwasicach metabolicznych o ostrym przebiegu, objawia się pogłębionym i przyspieszonym oddechem.

Kwasica metaboliczna – leczenie

Postępowanie w kwasicy metabolicznej odbywa się w warunkach szpitalnych. Leczenie objawowe bazuje na podawaniu dożylnym NaHCO3, ale podstawowe znaczenie ma leczenie choroby podstawowej, która doprowadziła do powstania kwasicy nieoddechowej.

Kwasica metaboliczna – dieta 

Kwasica metaboliczna to poważne zaburzenie metaboliczne, będące niebezpiecznym powikłaniem innych patologicznych stanów. Nieleczona kwasica metaboliczna zagraża życiu i zdrowiu. Potoczne sformułowanie „zakwaszenie organizmu” stosowane przez niektórych w kontekście rzekomego wpływu „kwasotwórczej diety” na pH płynów ustrojowych, nie ma nic wspólnego z faktyczną kwasicą. Tzw. „zakwaszenie” czy też „odkwaszanie” organizmu nie znajduje także uzasadnienia w danych naukowych.

Tymczasem zapamiętaj, że kwasica metaboliczna to poważne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, związane z obniżeniem pH krwi i spowodowane mechanizmami prowadzącymi do spadku stężenia HCO3. Przyczyną kwasicy nieoddechowej nie jest dieta.

Bibliografia:

  • Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020