Białko Bence'a-Jonesa w moczu

Oznaczanie białka Bence'a-Jonesa  w moczu, przydatne w przesiewowej  diagnostyce szpiczaka, klasyfikacji i określeniu rokowań.  Białko Bence'a-Jonesa (BJP)  jest obecnym  w krwi i moczu, nieprawidłowe białkiem, będącym  dimerem łańcuchów lekkich immunoglobulin. Cząsteczki  immunoglobulin składają się z łańcuchów ciężkich i lekkich.  Lekkie  dzielą się na podtyp  kappa (k) i  lambda (l). Komórki plazmatyczne prawidłowo produkują i uwalniają do krążenia łańcuchy lekkie w niewielkim nadmiarze w stosunku do ciężkich. Ten nadmiar stanowi pulę wolnych łańcuchów lekkich. W ciągu doby produkowane jest i wydalane przez nerki od 1 do 10 mg/l  łańcuchów lekkich. Produkcja łańcuchów kappa jest nieznacznie wyższa niż lambda, lecz kappa są szybciej usuwane z moczem. U osób zdrowych stosunek stężeń kappa do lambda w krwi podlega wahaniom, lecz na ogół wynosi 1:1,5. Zaburzona lub nadmierna produkcja łańcuchów lekkich świadczy o zaburzeniach plazmocytów. Wolne łańcuchy lekkie przechodzą przez kłębuszki nerkowe, nie podlegają całkowitej resorpcji i są stwierdzane w moczu. W złośliwych chorobach rozrostowych, np. szpiczakach lub chłoniakach dochodzi do nadmiernej produkcji wolnych łańcuchów lekkich, co znajduje odbicie we wzroście ich stężenia w moczu BJP. Obecność BJP świadczy na ogół, choć nie zawsze o zmianach złośliwych. W pewnych patologiach BJP w moczu  jest  wykrywane  dopiero w zaawansowanych stadiach choroby, w innych – chorobie lekkich łańcuchów jest wykrywane w moczu, a niewidoczne w surowicy. Kontrola stężenia BJP w moczu i wolnych łańcuchów  lekkich w surowicy jest wykonywana w podejrzeniu szpiczaka. Stężenie  BJP w moczu wykazuje jednakże dużą zmienność biologiczną. Stąd w  monitorowaniu leczenia (lub przebiegu choroby)  przyjęto, że przesłanką  o minimalnej odpowiedzi na leczenie jest co najmniej 50% spadek stężenia BJP, a częściowej odpowiedzi spadek 90%. Nadmiar lekkich łańcuchów wydalanych przez nerki prowadzi w konsekwencji do upośledzenia funkcji nerek. Dlatego, paradoksalnie,  w miarę rozwoju choroby stężenie BJP w moczu spada. W takich przypadkach należy oznaczać wolne łańcuchy lekkie w surowicy. Porównaj badania 261, 262, 263, 264.