Blog - zdrowie i diagnostyka

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

06 grudnia 2022

Dieta przy przeziębieniu i grypie. Co jeść w trakcie infekcji?

Gdy jesteśmy chorzy, często ostatnią rzeczą na jaką mamy ochotę jest jedzenie. Podwyższona temperatura ciała, osłabienie i złe samopoczucie zwykle skutecznie obniżają apetyt, nawet na potrawy, które na co dzień chętnie spożywamy. Bez względu na to, jakiego rodzaju infekcja toczy się w organizmie, naszą rolą jest wsparcie go w zwalczaniu patogenów. Odpowiednie odżywianie oraz nawodnienie to podstawa szybkiego powrotu do zdrowia. Przeziębienie, grypa, a może COVID-19? Gdy czujemy się źle, często nie zastanawiamy się nad tym, czy zaatakowało nas przeziębienie czy grypa. Niektórzy z nas nie umieją rozróżnić tych dwóch infekcji, choć nie jest to w sumie takie trudne. Przeziębienie jest chorobą lżejszą od grypy, objawy są łagodniejsze i nasilają się stopniowo. Wysoka gorączka pojawia się rzadko, podobnie jak dreszcze oraz bóle stawów i mięśni. Często natomiast męczy nas katar, zatkany nos oraz ból gardła. W przypadku grypy, symptomy choroby pojawiają się nagle i uderzają z dużą siłą. Bardzo często występuje wysoka gorączka (powyżej 38°C), intensywny ból stawów i mięśni oraz silne dreszcze. Ból gardła czy problemy z nieżytem nosa dokuczają nam rzadziej niż w przypadku przeziębienia i raczej mają łagodny charakter. Czasami męczy nas uporczywy kaszel. Nieleczona grypa może mieć bardzo poważne konsekwencje dla naszego zdrowia, a nawet życia. Najczęstszymi powikłaniami związanymi z zaniedbaną grypą są między innymi: zapalenie płuc, zapalenie mięśnia sercowego oraz niewydolność oddechowa. Nieco trudniejsza do zdiagnozowania może być choroba COVID-19, wywołana koronawirusem SARS-CoV-2. Jej objawy bywają bardzo różne, często wskazują na zwykłe przeziębienie, u innych osób sugerują infekcję wirusem grypy. Aby wiedzieć, czy zaatakował nas koronawirus SARS-CoV-2, konieczna jest odpowiednia diagnostyka. Pomagają w tym specjalistyczne testy w kierunku COVID-19, które można przeprowadzić w laboratorium medycznym. Zapotrzebowanie na kalorie w trakcie infekcji Gdy pojawia się gorączka, wzrasta zapotrzebowanie organizmu na kalorie. Jeśli mimo podwyższonej temperatury ciała i złego samopoczucia odżywiamy się prawidłowo, to i tak po zakończeniu choroby zwykle ważymy trochę mniej. Dlatego dieta przy przeziębieniu oraz grypie powinna być odpowiednio kaloryczna i urozmaicona. Pamiętajmy, że ograniczając jedzenie lub zaniedbując jakość spożywanych posiłków przedłużamy czas trwania infekcji – w takiej sytuacji organizm nie ma siły do walki z chorobotwórczymi drobnoustrojami. Jaka dieta przy przeziębieniu i grypie jest najlepsza? Najlepsza dieta na przeziębienie i grypę to taka, która wzmocni nasz system immunologiczny do walki z wirusami. Powinna być oparta na zasadach zdrowego żywienia i obfitować w dużą ilość witamin oraz składników mineralnych, wspierających układ odpornościowy. W trakcie choroby należy spożywać posiłki ciepłe i lekkostrawne. Dlatego gdy czujemy się źle, postawmy na dania gotowane na parze lub duszone. Postarajmy się również zjadać mniejsze porcje, natomiast spożywajmy je regularnie. Dieta na grypę i przeziębienie – witaminy W takcie infekcji nasz jadłospis powinien obfitować w warzywa i owoce. Najlepiej, aby produkty były świeże, ponieważ podczas obróbki termicznej tracą mnóstwo witamin oraz minerałów. Witaminę C, która wspiera naszą odporność, znajdziemy w takich warzywach jak np. natka pietruszki, papryka (czerwona oraz zielona), brukselka, jarmuż, kalarepa czy brokuł. Owoce bogate w ten związek to głównie czarna porzeczka, truskawki, cytrusy, owoce dzikiej róży, papaja, maliny. W walce z chorobą pomogą również beta-karoteny, z których organizm wytwarza witaminę A – związek o działaniu przeciwzapalnym, kluczowy we wzmacnianiu procesów odpornościowych. Dlatego gdy zainfekowały nas chorobotwórcze drobnoustroje, sięgajmy po marchew, szpinak, czerwoną paprykę, sałatę, brzoskwinie czy pomarańcze. Nieocenioną rolę w procesie walki z przeziębieniem lub grypą odgrywa również witamina D. Związek ten odpowiada nie tylko za mocne kości, prawidłowe działanie układu mięśniowego czy systemu nerwowego. To również potężna broń naszego układu odpornościowego, która pozwala szybciej i skuteczniej pokonać infekcję. Dieta na przeziębienie i grypę powinna więc zawierać produkty bogate w witaminę D (np. tłuste ryby, jajka i masło). Wspólnie z lekarzem warto omówić kwestię odpowiedniej suplementacji. Dieta na grypę i przeziębienie – kwasy omega-3 W trakcie infekcji najczęściej skupiamy się na dostarczeniu organizmowi witamin, zapominając o innych związkach, które w walce z wirusami również mogą zdziałać wiele dobrego. Należą do nich kwasy tłuszczowe omega-3, które wspierają układ immunologiczny. Znajdziemy je w tłustych rybach morskich (np. w makreli, łososiu czy sardynkach), owocach morza, orzechach włoskich, siemieniu lnianym oraz nasionach chia. Dieta na grypę i przeziębienie – selen oraz cynk Selen oraz cynk to mikroelementy, niezbędne do prawidłowej pracy organizmu. Odpowiadają między innymi za funkcjonowanie układu immunologicznego, dlatego podczas infekcji warto wzbogacić menu o produkty zawierające te pierwiastki. Selen znajdziemy głównie w orzechach brazylijskich, jajkach, łososiu i małżach. Cynk zawarty jest przede wszystkim w wątróbce cielęcej, pestkach dyni, otrębach pszennych, migdałach oraz gorzkiej czekoladzie. Dieta na przeziębienie i grypę – naturalne antybiotyki W walce z infekcją pomogą nam również cebula i czosnek, które wykazują działanie nie tylko przeciwwirusowe, ale również antybakteryjne. Można je spożywać na surowo (jako np. dodatek do past, surówek czy sałatek) lub zrobić z nich sok o zdrowotnych właściwościach. Jak go przyrządzić? Do słoika trzeba włożyć posiekany czosnek oraz cebulę, następnie zasypać cukrem lub zalać miodem. Po jakimś czasie w naczyniu pojawi się sok – pijmy 1 łyżeczkę mikstury kilka razy dziennie. Skoro mowa o miodzie, to warto go również wykorzystać w inny sposób, np. jako dodatek do chleba czy soków. Wprawdzie zawiera on dużo cukru, ale bogaty jest również w składniki o działaniu antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym, bakteriobójczym oraz zwalczającym wirusy. Pamiętajmy, żeby nie dodawać go do gorącej herbaty, gdyż w wysokiej temperaturze miód traci swoje zdrowotne właściwości. Dieta przy przeziębieniu i grypie – probiotyki Probiotyki to mikroorganizmy, które wywierają bardzo pozytywne działanie na nasze zdrowie. Ich zadaniem jest między innymi wspieranie układu odpornościowego – spożywanie probiotyków pobudza komórki układu immunologicznego do aktywności, a tym samym do walki z infekcją.  Do przetworów spożywczych, bogatych w probiotyki, zaliczamy między innymi mleczne produkty fermentowane (np. kefiry, jogurty) oraz kiszonki (np. z buraków, kapusty czy ogórków). Dieta przy przeziębieniu i grypie – nawadnianie organizmu Jeśli męczy nas katar lub podwyższona temperatura ciała, tracimy więcej płynów, a organizm narażony jest na odwodnienie. Dlatego gdy walczymy z infekcją, musimy więcej pić. Oprócz wody warto sięgać po rozgrzewające napary ziołowe lub owocowe (np. z dzikiej róży lub czarnego bzu). Do herbaty, w zależności od preferencji smakowych, można dodać plaster imbiru, cytryny, szczyptę cynamonu, sok z czarnego bzu lub malin. W walce z przeziębieniem czy grypą pomogą również świeżo wyciskane soki, np. na bazie cytrusów. Jaka dieta przy przeziębieniu i grypie nie jest wskazana? Czego unikać w diecie, gdy walczymy z infekcją? W czasie przeziębienia czy grypy zrezygnujmy z ostrych przypraw, potraw ciężkostrawnych, smażonych. Starajmy się ograniczyć picie kawy, z menu całkowicie wyeliminujmy posiłki typu fast food oraz alkohol. Jeśli walczymy z wysoką gorączką, raczej unikajmy produktów mlecznych. Pamiętajmy, że słodycze zawierają mnóstwo cukru, którym żywią się niektóre bakterie. Dlatego na czas infekcji lepiej powstrzymać się od ich spożywania, a słodki deser zastąpić porcją świeżych owoców. Jaka dieta przy grypie i przeziębieniu? Podsumowanie Infekcja wirusowa to czas, kiedy w szczególny sposób musimy wesprzeć organizm w walce z patogenami. Aby skutecznie zwalczać wirusy, niezbędne jest odpowiednie „paliwo”, dostarczane wraz z pożywieniem. Jaka dieta przy przeziębieniu i grypie będzie najlepsza? Gdy jesteśmy chorzy, jedzmy posiłki ciepłe, lekkostrawne, bogate w witaminy, składniki mineralne oraz zdrowe tłuszcze. Nie zapominajmy również o wypijaniu odpowiedniej ilości płynów: wody, rozgrzewających herbat czy świeżych soków. Dieta na przeziębienie i grypę wyklucza spożywanie potraw ciężkostrawnych, słodyczy oraz alkoholu. Bibliografia Wolańska-Buzalska Diana, Przeziębienie – jak dietą wspomóc leczenie? Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, online: https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/przeziebienie-jak-dieta-wspomoc-leczenie/,  dostęp: 01.11.2022.

05 grudnia 2022

Czynnik reumatoidalny – co to jest i jak go obniżyć?

Badanie poziomu czynnika reumatoidalnego zaleca się głównie osobom, które borykają się z problemem sztywności i obrzęku stawów, bólu w ich obrębie oraz guzów podskórnych niewiadomego pochodzenia. Aby przeprowadzić diagnostykę pozwalającą stwierdzić obecność lub określić dokładne stężenie czynnika RF, należy pobrać krew z żyły łokciowej pacjenta (RF można wykryć również w płynie pobranym z jamy opłucnej lub w płynie stawowym). Do badania najlepiej przystąpić na czczo, dzień wcześniej należy unikać spożywania alkoholu oraz obfitych posiłków zawierających dużą ilość tłuszczów. Co to jest czynnik reumatoidalny? Czynnik reumatoidalny to autoprzeciwciała skierowane przeciwko białkom własnego organizmu. Najczęściej występuje w klasie immunoglobulin IgM (czynnik reumatoidalny IgM), rzadziej w  IgG, IgA czy IgE. Nie wiadomo dlaczego dochodzi do jego powstawania, ale obecność RF zwykle świadczy o rozwijającym się w organizmie stanie zapalnym, który towarzyszy np. reumatoidalnemu zapaleniu stawów (RZS). Trzeba pamiętać, że u pewnej części osób, głównie po 60. roku życia, czynnik reumatoidalny w niewielkim stężeniu występuje fizjologicznie i nie oznacza rozwoju chorób chrząstki stawowej lub tkanki łącznej. Normy, a poprawnie wartości referencyjne dla czynnika reumatoidalnego są zależne od metod pomiarowych wykorzystywanych w konkretnym laboratorium medycznym. Niektóre z nich podają wynik jakościowy, to znaczy RF jest dodatni (przeciwciała zostały u pacjenta wykryte),  lub ujemny (brak przeciwciał). Inne natomiast określają wartość liczbową, przedstawiającą dokładny poziom czynnika RF. Czynnik reumatoidalny a reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekłe i postępujące schorzenie zapalne tkanki łącznej. Najczęściej atakuje stawy rąk i nóg, choć proces chorobowy może toczyć się również w stawach zlokalizowanych poza kończynami  oraz w narządach. Chory najczęściej odczuwa sztywność oraz symetryczny ból stawów oraz zmniejszenie ruchomości w ich obrębie. Może pojawić się również obrzęk będący wynikiem rozrostu błony maziowej oraz wrażliwość na ucisk w okolicy stawu dotkniętego procesem zapalnym. Lekarz podejrzewający u pacjenta reumatoidalne zapalenie stawów kieruje go na badanie krwi RF. Czynnik reumatoidalny jest jednym z markerów RZS i pomaga w diagnostyce schorzenia, ale nie decyduje o jego rozpoznaniu – obecność czynnika może świadczyć o rozwoju również innych schorzeń. Dlatego osoby z dodatnim wynikiem RF muszą przejść dodatkowe badania laboratoryjne (np. anty-CCP, OB, CRP, przeciwciała jądrowe ANA) oraz badania obrazowe. Wysoki czynnik reumatoidalny a inne jednostki chorobowe Czynnik reumatoidalny może wystąpić również w sytuacji gdy w organizmie toczą się choroby inne niż RZS. Należą do nich np. toczeń rumieniowaty, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, twardzina układowa czy zespół Sjögrena. RF pojawia się również w przebiegu niektórych zakażeń wirusowych, bakteryjnych oraz chorobach wątroby o podłożu zapalnym. Wysoki czynnik reumatoidalny występuje także u osób, które cierpią na alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, autoimmunologiczne zapalenie trzustki czy niektóre choroby nowotworowe. Warto wiedzieć, że określone leki, przeszczepy nerki lub skóry, mogą przyczynić się do dodatniego wyniku badania czynnika RF. Wysoki czynnik reumatoidalny a borelioza Borelioza to choroba wywołana przez krętki Borreli, które wnikają w ludzki organizm ze śliną lub wymiocinami kleszcza. To groźne schorzenie, wymagające leczenia i zagrażające licznymi powikłaniami. Dodatni / wysoki czynnik reumatoidalny może wystąpić w przebiegu boreliozy, jednak w przypadku podejrzenia tej choroby niezbędne są inne badania diagnostyczne w kierunku rozpoznania schorzenia. Czynnik reumatoidalny ujemny – co oznacza? Stężenie RF wzrasta wraz z zaostrzeniem się stanu zapalnego w organizmie. Ujemny czynnik reumatoidalny dotyczy nie tylko osób zdrowych, ale również tych, których choroba jest na bardzo wczesnym etapie rozwoju lub w fazie uśpienia czy remisji. Dlatego wyniki badań zawsze należy skonsultować ze specjalistą. Jeśli diagnostyka laboratoryjna w kierunku RF nie wykazała jego obecności, a mimo to lekarz podejrzewa reumatoidalne zapalenie stawów, po jakimś czasie wskazane jest powtórzenie badania. Jak obniżyć czynnik reumatoidalny? Jeśli wysoki czynnik reumatoidalny związany jest z chorobą o podłożu zapalnym, to oprócz leczenia farmakologicznego (ustalonego w porozumieniu z lekarzem) zalecane jest stosowanie odpowiedniej diety. Powinna ona zawierać wszystkie te składniki, które pomogą w wyciszaniu stanu zapalnego w organizmie. W menu osoby z dodatnim / wysokim RF nie powinno zabraknąć kwasów omega-3, które znajdują się między innymi w tłustych rybach morskich, olejach roślinnych czy orzechach. Codzienny jadłospis warto wzbogacić w antyutleniacze, obecne w świeżych warzywach i owocach. Należy unikać potraw zawierających czerwone mięso oraz dużą ilość tłuszczów zwierzęcych. Niewskazane jest spożywanie słonych przekąsek, słodkich napojów gazowanych, alkoholu, wysoko przetworzonej żywności oraz dań typu fast food. Lepiej zrezygnować ze smażenia na rzecz gotowania lub pieczenia. Bibligrafia Kożuszek Radosław, Dbaj o stawy i kości: Zdrowa dieta, Literat 2019, ISBN: 9788381143929.Marcol-Majewska Aleksandra, Majewski Grzegorz, Kotyla Przemysław, Reumatoidalne zapalenie stawów – propozycje postępowania diagnostycznego, Via Medica 2017, 3(2): 88–92.

02 grudnia 2022

Witaminy dla kobiet w ciąży

Organizm kobiety w ciąży pracuje dla dwojga, ale nie jest prawdą, że przyszła mama musi jeść za dwoje. Ciężarna nie powinna nakładać na talerz ogromnych porcji jedzenia – cała filozofia polega na tym, aby nie jeść więcej, a mądrzej. Co to oznacza w praktyce? Dieta powinna obfitować w składniki odżywcze, potrzebne matce i dziecku. Suplementy diety, które uzupełniają braki minerałów i witamin są konieczne, jeśli badania laboratoryjne wykażą ich niedobory w organizmie lub tak zadecyduje lekarz ginekolog. O wyborze preparatu i sposobie jego dawkowania zawsze powinien decydować specjalista. Kwas foliowy dla kobiet planujących ciążę Kwas foliowy to witamina B9 odpowiedzialna za rozwój układu nerwowego dziecka już na etapie organogenezy, czyli na etapie powstawania narządów. Zapobiega przede wszystkim rozwojowi wad cewy nerwowej, które mogą przyczyniać się do powstania małomózgowia, bezmózgowia czy rozszczepu kręgosłupa dziecka. Kwas foliowy pełni również istotną rolę w procesie tworzenia się serca oraz układu krwiotwórczego i moczowego. Prawidłowy poziom witaminy B9 u kobiety planującej potomstwo jest niezwykle istotny, ponieważ proces kształtowania się narządów przebiega niezwykle intensywnie w pierwszym trymestrze ciąży. Dlatego już na kilka miesięcy przed planowaną ciążą dobrze jest zbadać poziom kwasu foliowego, wyniki skonsultować z lekarzem, który podejmie decyzję dotyczącą suplementacji. W tym czasie warto spożywać produkty, bogate w kwas foliowy, takie jak np.: szpinak, brokuły, nasiona roślin strączkowych, ciecierzycę, natkę pietruszki, jaja kurze. Jakie witaminy w ciąży? Posiłki kobiety oczekującej dziecka powinny być odpowiednio zbilansowane, aby dostarczyć organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Jakie witaminy (oprócz wspomnianego wcześniej kwasu foliowego) są szczególnie istotne w okresie ciąży? Witamina A jest niezwykle ważna dla rozwoju płodu. Wspiera między innymi kształtowanie się narządu wzroku, kości, skóry oraz błon śluzowych. Dobrym źródłem tej witaminy jest między innymi masło, wątróbka, tran, szpinak, dynia czy tłuste sery. Odradza się jednak niekontrolowane spożycie produktów zawierających witaminę A, gdyż jej przedawkowanie zwiększa ryzyko wodogłowia czy problemów z układem krążenia dziecka. Badanie poziomu witaminy A można zrealizować w profesjonalnym laboratorium medycznym. Witamina D jest odpowiedzialna między innymi za mocne kości. Gdy brakuje jej w organizmie ciężarnej kobiety, istnieje większe ryzyko, że dziecko będzie się zmagać w przyszłości z krzywicą czy problemami z uzębieniem. Oprócz tego noworodek może mieć niską masą urodzeniową i być bardziej podatny na infekcje. Dobrym źródłem witaminy D są między innymi tłuste ryby morskie, żółtko jaj i mleko. W Polsce zaleca się suplementowanie witaminy D praktycznie wszystkim, nie tylko kobietom w ciąży. Odpowiedni preparat oraz jego dawkowanie ustala lekarz na podstawie analizy badań poziomu witaminy D w organizmie. Witamina E to silny przeciwutleniacz, który wspiera odporność organizmu, wzmacnia naczynia krwionośne oraz wpływa na masę urodzeniową dziecka. Znajduje się między innymi w oliwie z oliwek, migdałach czy orzechach laskowych. Przed rozpoczęciem suplementacji warto przeprowadzić diagnostykę pod kątem poziomu witaminy E w organizmie. Składniki odżywcze ważne w ciąży Oprócz witamin istnieją również inne składniki, które mają wpływ nie tylko na zdrowie i samopoczucie ciężarnej kobiety, ale również na rozwój dziecka. Jod jest pierwiastkiem, którego niedobór w ciąży grozi nie tylko niedoczynnością tarczycy, ale również przedwczesnym porodem lub poronieniem. Jeśli jest go zbyt mało w organizmie matki, wówczas wzrasta ryzyko pojawienia się wad rozwojowych u dziecka – mogą wystąpić problemy ze słuchem, niedorozwój umysłowy czy uszkodzenie układu nerwowego. Pierwiastek ten znajduje się w jodowanej soli kuchennej czy rybach morskich. Warto wykonać badanie na poziom jodu w organizmie, a wyniki skonsultować z lekarzem. Żelazo jest niezwykle istotnym związkiem, którego poziom w organizmie kobiety ciężarnej powinien być na bieżąco monitorowany. Jego brak zaburzając proces krwiotworzenia, stwarza ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu oraz niskiej masy urodzeniowej dziecka. Niedobór tego pierwiastka może prowadzić do anemii, dlatego warto monitorować poziom żelaza we krwi. Magnez to jeden z najistotniejszych makroelementów w organizmie. Bierze aktywny udział w procesie regulacji pracy układu nerwowego oraz struktur mięśniowych. Jego niewystarczająca ilość może przyczyniać się do bolesnych skurczów u kobiet w ciąży. Dobrym źródłem magnezu jest gorzka czekolada, kakao, orzechy. Wielonasycone kwasy tłuszczowe DHA to kolejny składnik, którego nie powinno zabraknąć w diecie matki, ponieważ spożywanie go w niewystarczających ilościach grozi problemami z rozwojem siatkówki w oczach oraz systemu nerwowego dziecka. Kobiety, które w okresie ciąży nie spożywają kwasów DHA w wymaganej dawce, narażają również płód na przedwczesny poród oraz schorzenia psychomotoryczne w przyszłości. Witaminy w ciąży – 1. trymestr Witaminy i minerały w pierwszym trymestrze ciąży (1. – 12. tydzień) są niezwykle istotne dla organizmu matki oraz dziecka. Nudności to objawy, które mogą dokuczać ciężarnym kobietom w tym czasie, co może wiązać się z niedoborem witamin oraz pierwiastków. Jeśli specjalista ginekolog uzna za stosowne, należy kontynuować przyjmowanie kwasu foliowego, który jak wspomniano wcześniej, jest kluczową witaminą w pierwszych tygodniach ciąży. Dodatkowo może zlecić przyjmowanie określonego suplementu diety. Witaminy w ciąży – 2. trymestr Drugi trymestr ciąży to okres od 13. do 27. tygodnia. Na tym etapie dziecko jest o wiele mniej narażone na powstanie wad rozwojowych, co nie oznacza, że przyszła mama nie powinna dbać o kondycję swojego organizmu. Na tym etapie lekarze często decydują o zaprzestaniu suplementacji kwasem foliowym w większych dawkach. Niestety w drugim trymestrze kobiety ciężarne często zaczynają zmagać się z problemem anemii. Dlatego niezwykle istotne jest wykonanie rzetelnej diagnostyki laboratoryjnej określającej poziom żelaza w organizmie. Jeśli wyniki badań nie są prawidłowe, lekarz zaleci przyjmowanie żelaza w postaci suplementu diety. Witaminy w ciąży – 3. trymestr Trzeci trymestr ciąży to okres od 28. tygodnia aż do porodu. W tym czasie, w zależności od wyników badań, lekarz może zalecić dalszą suplementację preparatami zawierającymi żelazo. Ważne, aby zażywać je w towarzystwie witaminy C, która ułatwia jego wchłanianie oraz wspomaga syntezę kolagenu (zwiększa on wytrzymałość błon płodowych). Jak długo brać witaminy w ciąży? Wiele przyszłych mam zadaje sobie pytanie: jak długo brać witaminy w ciąży? Odpowiedź na to pytanie jest prosta: suplementy diety należy przyjmować przez okres, który wyznaczy lekarz. Trzeba pamiętać, że zarówno niedobór witamin czy minerałów, jak i ich nadpodaż może przyczyniać się do poważnych problemów zdrowotnych nie tylko matki, ale i dziecka. Dlatego tak istotne jest przyjmowanie specyfików w zaleconych przez specjalistę dawkach. Absolutnie nie można ich zażywać na własną rękę, bazując na wiedzy zdobytej w Internecie czy doświadczeniach innych kobiet. Prawidłowa dieta to podstawa Różnorodny i zgodny z zasadami prawidłowego żywienia jadłospis stwarza szansę na uniknięcie suplementacji w okresie ciąży. Część kobiet oczekujących dziecka będzie wymagała zażywania jedynie kwasu foliowego oraz witaminy D, innym z kolei lekarz zaleci przyjmowanie również specyfików, będących zestawem wielu witamin i minerałów. Ciężarne kobiety powinny spożywać świeże, urozmaicone posiłki, bogate w składniki odżywcze. Podstawą jadłospisu powinny być owoce, warzywa, jajka, pełnowartościowe zboża, oliwa z oliwek, produkty mleczne, ryby i chude mięso. Warto zwrócić się do dietetyka o pomoc w opracowaniu prawidłowego jadłospisu. Bibliografia: Zimmer Mariusz, Sieroszewski Piotr, Oszukowski Przemysław, Huras Hubert, Fuchs Tomasz, Pawłosek Agata, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020; 5(4): 170-181.  Makowska-Donajska Magdalena, Hirnle Lidia, Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017; 2(4): 166-172.

01 grudnia 2022

Kolagenoza – przyczyny, objawy, leczenie. Jakie badania należy wykonać?

Tkanka łączna wchodzi w skład niemal wszystkich narządów w organizmie – znajduje się w kościach, skórze, naczyniach krwionośnych czy nerwach. Zbudowana jest z licznych komórek, które oddzielone są od siebie substancją międzykomórkową. To podstawowa, ale jednocześnie bardzo zróżnicowana tkanka w ludzkim organizmie, która charakteryzuje się dużymi zdolnościami regeneracyjnymi. Zadaniem tkanki łącznej jest spajanie ze sobą innych tkanek. Dodatkowo stabilizuje narządy, pełniąc jednocześnie funkcję ochronną. Kolagenoza – co to jest? Kolagenoza to dawne określenie grupy chorób, którym w 1983 roku Amerykańskie Towarzystwo Reumatologiczne (American Rheumatism Association) nadało nową nazwę: układowe choroby tkanki łącznej (UChTŁ). Kolagenozy nie są związane wyłącznie z kolagenem (choć nazwa mogłaby nasuwać taki wniosek), ale również z innymi składnikami tkanki łącznej. Schorzenia atakują różne części organizmu, jednak pacjenci zgłaszają problemy głównie w obszarze stawów oraz skóry. Kolagenozy mają podłoże autoimmunologiczne – przeciwciała produkowane przez system odpornościowy atakują komórki własnego organizmu, uznając je za obce. Cechą wspólną kolagenoz jest proces zapalny, który prowadzi do licznych zmian w tkance łącznej. Układowe choroby tkanki łącznej to między innymi: reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),twardzina układowa,zapalenie skórnomięśniowe i wielomięśniowe,toczeń rumieniowaty układowy,zespół Sjögrena,młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS),układowe zapalenie naczyń,mieszana choroba tkanki łącznej. Wyżej wymienione choroby są rzadkie (w Polsce najczęściej występuje RZS) i dają rozmaite objawy. Występują u osób w różnym wieku, częściej dotyczą kobiet. Zdiagnozowanie kolagenoz wymaga przeprowadzenia wielu badań laboratoryjnych i obrazowych. Kolagenoza – przyczyny Przyczyny chorób autoimmunologicznych, do których zaliczamy kolagenozy, nie są do końca znane. Czynnikiem, który może wywoływać układowe choroby tkanki łącznej, są uwarunkowania genetyczne, przebyte infekcje wirusowe lub problemy hormonalne (m.in. wahania stężeń estrogenów i androgenów). Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi kolagenozy jest otyłość, nieprawidłowa dieta, palenie papierosów, stres lub (w przypadku tocznia rumieniowatego układowego) częsta i intensywna ekspozycja na słońce. Kolagenoza – objawy Kolagenozy są schorzeniami różnorodnymi pod względem obrazu klinicznego oraz przebiegu. Cechą wspólną jest proces zapalny, który wraz z rozwojem choroby może wywoływać dolegliwości bólowe. Częstym symptomem jest ogólne osłabienie organizmu, stan podgorączkowy, a w niektórych przypadkach gorączka. Schorzenia z grupy kolagenoz łączy kilka cech wspólnych, ale każde z nich ma swoją indywidualną etiologię i objawia się charakterystycznymi dla danej jednostki chorobowej, zróżnicowanymi objawami. W przypadku RZS i MIZS charakterystyczne są bóle i obrzęki stawów, ich postępująca deformacja i niestabilność. Osoba chora na toczeń rumieniowaty układowy zmaga się z łysieniem, a na jej twarzy pojawia się charakterystyczny rumień. Zespołowi Sjögrena towarzyszy suchość oczu oraz w jamie ustnej. Twardzina układowa manifestuje się ściągniętą, zgrubiałą, świecącą skórą. Kolagenozy związane z układem mięśniowym objawiają się osłabieniem mięśni oraz rumieniem na skórze w różnych częściach ciała. Kolagenoza – jakie badania należy wykonać? Podstawą skutecznego leczenia układowych chorób tkanki łącznej jest rzetelna diagnostyka, która w przypadku kolagenoz bywa długotrwała i skomplikowana. Im wcześniej rozpoznane schorzenie, tym większa szansa na kontrolowanie jego rozwoju i niedopuszczenie do pojawienia się powikłań. Niestety choroby z grupy kolagenoz często wymykają się jednoznacznej klasyfikacji, ponieważ pacjent może zgłaszać dolegliwości, charakterystyczne dla kilku z nich. Dodatkowo kolagenozy bardzo często dają objawy podobne do symptomów innych chorób, niezwiązanych z układowymi chorobami tkanki łącznej. Przykładowo: reumatoidalne zapalenie stawów często mylone jest z łuszczycowym zapaleniem stawów. Dlatego wnikliwe badania laboratoryjne i obrazowe są konieczne do rozpoznania schorzenia. Jakie badania należy wykonać? Jeśli lekarz podejrzewa chorobę z grupy kolagenoz, to w pierwszej kolejności zleci podstawową diagnostykę, do której należą między innymi: morfologia krwi z rozmazem (obrazująca ogólną kondycję organizmu), odczyn Biernackiego OB (pozwalający na wykrywanie i monitorowanie przewlekłych stanów zapalnych) oraz CRP. Niezbędne jest również określenie poziomu kreatyniny oraz ogólne badanie moczu uwzględniające wydalanie białka. W celu postawienia precyzyjnej diagnozy konieczne jest wykonanie specjalistycznych badań w kierunku przeciwciał przeciwjądrowych. Diagnostyka obejmuje również badanie na obecność czynnika reumatoidalnego RF. W zależności od objawów zgłaszanych przez pacjenta, lekarz może zlecić również badania obrazowe (USG, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa), badania neurologiczne czy okulistyczne. Kolagenoza – leczenie Niestety kolagenozom mogą towarzyszyć liczne powikłania, związane np. z układem sercowo-naczyniowym czy oddechowym. Bywa, że wraz z rozwojem choroby pojawiają się również nieprawidłowości w pracy nerek czy narządu wzroku. Dlatego osoba chora na kolagenozę zwykle wymaga opieki różnych specjalistów. Leczenie kolagenoz często jest długotrwałe (bywa, że chory wymaga opieki lekarskiej do końca życia), zależy od ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz od objawów, które pojawiły się w związku ze zdiagnozowanym schorzeniem. Zwykle terapia ma na celu zmniejszenie lub likwidację stanu zapalnego, wywołującego nieprzyjemne dolegliwości. W tym celu lekarz może (w zależności od choroby) zalecić przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków immunosupresyjnych, biologicznych lub sterydów. Bardzo istotnym elementem leczenia jest odpowiednio dobrana fizykoterapia lub umiejętnie wykonane masaże lecznicze. Nie można również zapomnieć o aktywności fizycznej – w tej kwestii należy skonsultować się z fizjoterapeutą, który pomoże opracować trening, dostosowany do wieku pacjenta i stopnia zaawansowania choroby. Ćwiczenia nie mogą mocno obciążać chorobowo zmienionych miejsc. Ich celem powinno być utrzymanie stawów w dobrej kondycji oraz zapobieganie powstawaniu przykurczów mięśniowych. Zwykle zalecane jest pływanie oraz nordic walking. Kolagenoza – dieta ma znaczenie Osoby dotknięte układową chorobą tkanki łącznej powinny zadbać o odpowiednią dietę, która wesprze organizm w łagodzeniu stanów zapalnych. Bardzo wskazane jest wprowadzenie diety bazującej na zdrowych tłuszczach, dużej liczbie warzyw i owoców, ryb oraz węglowodanów o niskim indeksie glikemicznym. Prawidłowe odżywianie wpływa nie tylko na ogólny stan zdrowia, ale dostarcza składników, niezbędnych do regeneracji stawów. Do związków szczególnie polecanych chorym na kolagenozy są kwasy omega-3, które znajdziemy w tłustych rybach morskich (łososiu, śledziu, makreli, sardynce), oleju lnianym czy orzechach włoskich. Ważnym składnikiem potraw powinna być oliwa z oliwek, która jest cennym przeciwutleniaczem, korzystnie działającym na funkcjonowanie struktur stawowych. Inne antyoksydanty pochodzenia roślinnego, które neutralizują wolne rodniki, to przede wszystkim zielone warzywa i owoce (np. jagody) spożywane na surowo. Chorującym na kolagenozę zaleca się włączenie do diety roślin strączkowych, które działają nie tylko antyoksydacyjnie, ale również przeciwzapalnie. Do przypraw i ziół o działaniu przeciwzapalnym zaliczamy między innymi: imbir, kurkumę, goździki, miętę oraz bazylię. Warto je uwzględnić w codziennym jadłospisie. Kolagenoza – z czego lepiej zrezygnować? Osoby chorujące na kolagenozę powinny wykluczyć z jadłospisu wszystkie te produkty, które sprzyjają powstawaniu stanów zapalnych w organizmie. Należą do nich dania typu fast food oraz produkty wysokoprzetworzone. Należy zrezygnować ze słonych przekąsek: chipsów, krakersów, orzeszków itp. Niewskazane jest spożywanie także tłustego mięsa i wędlin, słodyczy oraz alkoholu. Zaleca się ograniczenie żywności bogatej w puryny (np. rabarbaru, szczawiu, szpinaku), mocnej kawy oraz herbaty. Wyroby z oczyszczonej mąki lepiej zastąpić pełnoziarnistymi produktami zbożowymi. Bibliografia: Pfeil A., Jung C., Wolf G., Böttcher J., Oelzner P., Reumatologia, Edra Urban & Partner 2019, ISBN 978-83-66310-16-2.Prof. dr hab. med. Zimmermann-Górska Irena, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Mieszana choroba tkanki łącznej, online: https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/140817,mieszana-choroba-tkanki-lacznej, dostęp: 05.11.2022.Sudoł-Szopińska Agnieszka, Atlas RTG zapalnych chorób reumatycznych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019, ISBN 978-83-200-5844-4.

24 listopada 2022

Hashimoto u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

Choroba Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, diagnozowane najczęściej w grupie dorosłych kobiet. Stosunkowo rzadko stwierdzane jest u dzieci i nastolatków. Szacuje się, że choroba Hashimoto wykrywana jest zaledwie u 1% dzieci. Najrzadziej rozwija się u niemowląt i dzieci poniżej 3 roku życia, a właśnie dla nich stanowi największe zagrożenie. Czym spowodowana jest choroba Hashimoto u dzieci, jak się ją leczy i diagnozuje? Hashimoto – przyczyny Choroba Hashimoto to zapalenie tarczycy, które dotyka osób o predyspozycjach genetycznych (przypadki choroby w bliskiej rodzinie) oraz podatnych na niektóre czynniki, w tym środowiskowe. Do czynników predysponujących do zachorowania zalicza się różne infekcje (np. wirusowe zapalenie wątroby typy C, cytomegalia, jersinioza), nadmiar jodu w diecie i niedobór selenu, stres, narażenie na promieniowanie jonizujące oraz stosowanie niektórych leków. Zapalenie tarczycy Hashimoto jest chorobą z zakresu autoagresji, co oznacza, że proces zapalny w gruczole wywołują niszczące autoprzeciwciała skierowane przeciwko własnym tkankom. W przypadku gruczołu tarczycowego atakowanymi białkami są: enzym – peroksydaza tarczycowa i tyreoglobulina, a przeciwciałami odpowiadającymi za destrukcję gruczołu: anty-TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie) i anty-TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowe). W patomechanizmie choroby Hashimoto mają również udział autoreaktywne limfocyty, czyli komórki układu białokrwinkowego. W konsekwencji ataku przeciwciał i naciekania limfocytów na tkankę tarczycy, dochodzi do stopniowej utraty miąższu tarczycy i zmniejszenia produkcji hormonów tarczycowych, co ostatecznie wiąże się z rozwojem niedoczynności gruczołu. Objawy Hashimoto u dzieci Objawy choroby Hashimoto u dzieci są tożsame z objawami dorosłych. Są konsekwencją niedoczynności tarczycy, która wiąże się ze spowolnieniem metabolizmu. Wśród objawów choroby wymienia się stałe uczucie zimna, przybieranie na wadze niezwiązane ze zmianą sposobu żywienia, nieuzasadnione rozdrażnienie, zaparcia, bladość i zmęczenie, nadmierną senność i opuchnięcie twarzy. Dzieci mogą uskarżać się na bóle mięśniowo – stawowe, zauważalne jest pogorszenie kondycji włosów i paznokci. W niektórych przypadkach widocznym objawem towarzyszącym chorobie może być wole tarczycowe, czyli zauważalne powiększenie obwodu szyi. Choroba może odpowiadać za stany depresyjne, pogorszenie koncentracji, pamięci i wyników w nauce. Ponieważ u dzieci hormony tarczycowe odpowiadają także za rozwój fizyczny i umysłowy, ich niedobór może być odpowiedzialny za późne ząbkowanie, zahamowanie lub opóźnienie procesu dojrzewania oraz powolny wzrost. Niedoczynność tarczycy, występująca przed 3 rokiem życia może być przyczyną trwałego upośledzenia rozwoju umysłowego. Doniesienia naukowe pokazują, że choroba Hashimoto częściej niż u dzieci zdrowych, rozwija się u dzieci obarczonych chorobą genetyczną. Choroby predysponujące do zachorowania to zespół Downa, zespól Turnera i zespół Klinefeltera. Inne jednostki chorobowe, którym w wieku dziecięcym może towarzyszyć choroba Hashimoto to cukrzyca typu I i celiakia. Hashimoto – diagnostyka Ze względu na możliwe, groźne konsekwencje choroby Hashimoto w kontekście upośledzenia umysłowego, opóźnionego rozwoju i wzrostu, diagnostykę chorób tarczycy powinno wykonać się na etapie pojawienia się nawet subtelnych objawów, mogących świadczyć o niedoczynności gruczołu. W diagnostyce choroby Hashimoto kluczowy jest pomiar stężeń: hormonu przysadkowego – TSH oraz wolnych frakcji hormonów tarczycowych – fT3 i fT4. W celu ustalenia przyczyn zapalenia tarczycy ważnym elementem diagnostyki jest pomiar poziomu przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Ostateczne postawienie diagnozy wymaga dodatkowo wykonania badania obrazującego wygląd tarczycy np. USG. Hashimoto u dzieci – dieta Właściwie skomponowana dieta może stanowić element wspomagający proces leczenia. Dobrze jest, aby była opracowana przez dietetyka klinicznego oraz dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka m.in. jego chorób współtowarzyszących. Dieta powinna pokrywać zapotrzebowanie na właściwe dawki witamin, składniki mineralne typu magnez, cynk, sód, potas, fosfor, chrom, jod, żelazo oraz selen. W diecie należy ograniczyć żywność wysokoprzetworzoną, cukry proste (słodzenie herbaty) i słodycze, produkty z syropem glukozowo-fruktozowym, smażone i grillowane mięso. Ważnym składnikiem diety są kwasy omega-3, które należy suplementować zgodnie z indywidualnymi zaleceniami. W dbałości o mikrobiotę jelitową dieta powinna być wzbogacona w pre- i probiotyki, czyli dobroczynne bakterie. Probiotyki można zakupić jako gotowe produkty farmaceutyczne, lub spożywać w naturalnej postaci w jogurtach i kiszonkach. Prebiotyki z kolei, są substancjami wspierającymi wzrost bakterii jelitowych, ale nie ulegającymi procesowi trawienia. Przykładem prebiotyku jest błonnik pokarmowy, występujący w produktach zbożowych takich jak kasza jęczmienna, gryczana i pieczywo pełnoziarniste oraz warzywach i owocach. Wśród innych prebiotyków wymienia się cebulę, czosnek, por, banany i pomidory. Produktami, które należy bezwzględnie wyeliminować z diety są te zawierające goitrogeny, czyli substancje zmniejszające wchłanianie jodu. Wśród nich wymienia się jarmuż, kapustę, kalafiora, brokuły, kalarepę i brukselkę. Hashimoto u dzieci – leczenie W leczenie choroby Hashimoto zaangażowany jest głównie endokrynolog dziecięcy, który w zależności od wyników badań i obrazu klinicznego pacjenta wdraża terapię polegającą na uzupełnianiu niedoborów hormonów tarczycy. W zależności od chorób towarzyszących dziecko powinno znajdować się także pod opieką innych specjalistów. Bibliografia Z gabinetu dietetyka – żywienie w chorobach tarczycy. Kargulewicz A. Food Forum. Nr 4(50)/2022, 10-14.Hashimoto’s Thyroiditis and Graves’ Disease in Genetic Syndromes in Pediatric Age. Casto C, Pepe G, Li Pomi A, Corica D, Aversa T, Wasniewska M. Genes (Basel). 2021 Feb 4;12(2):222. doi: 10.3390/genes12020222. PMID: 33557156; PMCID: PMC7913917.Etiopatogeneza i epidemiologia autoimmunizacyjnego zapalenia tarczycy typu Hashimoto. Postępy Biologii Komórki. Tom 46 2019 NR 3 (255–264).Autoimmune thyroid diseases in children. Cappa M, Bizzarri C, Crea F. J Thyroid Res. 2010 Dec 14;2011:675703. doi: 10.4061/2011/675703. PMID: 21209713; PMCID: PMC3010678.

23 listopada 2022

Hashimoto u mężczyzn – przyczyny, objawy, dieta

Choroba Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, diagnozowane u każdej płci i w każdej grupie wiekowej. Zdecydowanie rzadziej rozwija się jednak u mężczyzn. Szacuje się, że choroba dotyka mężczyzn niemalże 9 razy rzadziej niż kobiet! Jak objawia się choroba Hashimoto u mężczyzn i jakie postępować, aby wspomagać jej leczenie? Hashimoto – przyczyny Choroba Hashimoto jest rodzajem zapalenia tarczycy, które rozwija się u osób predysponowanych genetycznie (m.in. uwarunkowanie rodzinne) oraz narażonych na niektóre czynniki środowiskowe. Wśród nich wymienia się przebyte, różnego rodzaju infekcje (np. wirusowe zapalenie wątroby typy C, cytomegalia, jersinioza), nadmiar jodu w diecie i niedobór selenu, stres, narażenie na promieniowanie jonizujące oraz stosowane farmakoterapie (np. amiodaron, interferon ɣ, sole litu). Zapalenie tarczycy Hashimoto ma charakter autoimmunologiczny, co oznacza, że czynnikiem powodującym zapalenie gruczołu są niszczące autoprzeciwciała skierowane przeciwko własnym tkankom. W przypadku tarczycy atakowanymi strukturami są: enzym – peroksydaza tarczycowa i białko – tyreoglobulina, a niszczącymi przeciwciałami: anty-TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowe) i anty-TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie). W patomechanizmie powstania zapalenia Hashimoto mają również udział autoreaktywne limfocyty, czyli komórki układu odpornościowego działające w sposób destrukcyjny na tkankę tarczycy. W wyniku ataku przeciwciał i naciekania limfocytów na tkankę tarczycy, dochodzi do stopniowego niszczenia tkanki i zmniejszenia wydzielania hormonów tarczycowych, co skutkuje ostatecznie rozwojem niedoczynności gruczołu. Hashimoto u mężczyzn – objawy Choroba Hashimoto początkowo może przebiegać bezobjawowo lub wiązać się z krótkotrwałym okresem nadczynności tarczycy. Widocznym objawem choroby może być wole tarczycowe, czyli dostrzegalne powiększenie obwodu szyi. Należy jednak zaznaczyć, że wole tarczycowe nie występuje u wszystkich pacjentów z chorobą Hashimoto. Choroba Hashimoto stanowi najczęstszą przyczynę niedoczynności tarczycy, co oznacza, że przebiega z objawami charakterystycznymi dla spowolnienia metabolizmu. Wśród nich wymienia się przybieranie na wadze niezwiązane ze zmianą diety, nietolerancję zimna, bladość i suchość powłok skórnych, zaparcia, zmęczenie i senność oraz obrzęk śluzowaty, objawiający się jako opuchnięcie twarzy. Choroba prowadzi do osłabienia włosów i paznokci, osłabienia i bólu mięśni oraz stawów. Może wywoływać stany depresyjne oraz problemy z pamięcią i koncentracją. Typowo męską przypadłością, będącą możliwym objawem choroby Hashimoto są zmniejszone libido, zaburzenia erekcji i funkcji seksualnych. Hashimoto u mężczyzn a płodność Dowiedziono, że niedoczynność tarczycy stanowi przyczynę powstawania zmniejszonej ilości plemników, dodatkowo o nieprawidłowej budowie oraz obniżonej ruchliwości. Zaburzenia te wynikają ze zmniejszonej produkcji białka wiążącego hormony płciowe (SHBG) w okresie niedoczynności, co przekłada się na niższy poziom testosteronu i innych hormonów, kluczowych w procesie rozrodu. Widoczną w przebiegu niedoczynności tarczycy zmianą jest zwiększenie wielkości jąder, niestety z towarzyszącym znacznym spadkiem dojrzałych komórek rozrodczych w obrębie kanalików nasiennych. Konsekwencją obserwowanych u mężczyzn zmian jest zmniejszona płodność i trudności w poczęciu potomstwa.  Hashimoto – diagnostyka W diagnostyce choroby Hashimoto wykorzystuje się pomiar stężenia przysadkowego hormonu TSH oraz dwóch hormonów tarczycowych – fT3 i fT4. Dla potwierdzenia autoimmunologicznego charakteru zapalenia tarczycy kluczowy jest pomiar poziomu przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Postawienie diagnozy wymaga również wykonania badania obrazującego wygląd tarczycy np. USG. Hashimoto u mężczyzn – dieta W chorobie Hashimoto właściwie skomponowana dieta stanowi element wspomagający proces leczenia. Powinna być opracowana przez dietetyka klinicznego, spersonalizowana i dostosowana do indywidualnych potrzeb chorego. Dieta powinna uwzględniać właściwe dawki witamin C, D, E oraz beta-karotenu, musi pokrywać również zapotrzebowanie na składniki mineralne typu magnez, cynk, sód, potas, fosfor, chrom, jod, żelazo i selen. W diecie należy ograniczyć żywność wysokoprzetworzoną, produkty z syropem glukozowo-fruktozowym, cukry proste (słodzenie herbaty), słodycze, alkohol oraz przetworzone (smażone, grillowane) mięso. Zgodnie z zaleceniami suplementować należy kwasy omega-3. Ważnym elementem diety są pre- i probiotyki, czyli dobroczynne bakterie. Prebiotyki, są substancjami wspierającymi wzrost bakterii jelitowych, ale nie ulegają procesowi trawienia. Przykładem prebiotyku jest błonnik pokarmowy, występujący w produktach zbożowych (kasza jęczmienna, gryczana, pieczywo pełnoziarniste), warzywach i owocach. Wśród innych prebiotyków wymienia się cebulę, czosnek, por, banany i pomidory. Probiotyki z kolei możemy znaleźć w gotowych produktach farmaceutycznych, naturalnych jogurtach i kiszonkach. Hashimoto u mężczyzn – leczenie Leczeniem choroby Hashimoto zajmuje się lekarz endokrynolog. Na podstawie wyników badań i nasilenia objawów klinicznych dobiera pacjentowi właściwe dawki syntetycznych hormonów tarczycy, kierując także pacjenta w razie potrzeby do lekarzy innych specjalizacji. Bibliografia An update on the pathogenesis of Hashimoto’s thyroiditis. Weetman AP. J Endocrinol Invest. 2021 May;44(5):883-890. doi: 10.1007/s40618-020-01477-1. Epub 2020 Dec 17. PMID: 33332019; PMCID: PMC8049926.Choroba Hashimoto — aspekt genetyczny i środowiskowy. Luty J, Bryl E. Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 1, 1–6.Thyroid function in male infertility. Krajewska-Kulak E, Sengupta P. Front Endocrinol (Lausanne). 2013 Nov 13;4:174. doi: 10.3389/fendo.2013.00174. PMID: 24312078; PMCID: PMC3826086.Z gabinetu dietetyka – żywienie w chorobach tarczycy. Kargulewicz A. Food Forum. Nr 4(50)/2022, 10-14.

23 listopada 2022

Regeneracja wątroby – co warto wiedzieć?

Wątroba jest narządem o niezwykle dużym potencjale do regeneracji i odbudowy uszkodzonego miąższu. Wynika to przede wszystkim z jej budowy, która poza hepatocytami (podstawowe komórki miąższu) obejmuje szereg innych komórek, niezwykle istotnych w procesie odnowy uszkodzonego narządu. Jakie mechanizmy prowadzą do uszkodzenia wątroby oraz na czym polega proces jej regeneracji? Co powoduje uszkodzenie wątroby? Wątroba to wielofunkcyjny narząd zlokalizowany w prawym podżebrzu, pełniący równocześnie około 200 różnych funkcji. Jej rolą jest m.in. wspomaganie procesu trawienia pokarmów i ich metabolizm, produkcja żółci, synteza czynników odpowiedzialnych za krzepnięcie, a także ogrzewanie krwi. Niestety wątroba jest narządem podatnym na uszkodzenia. Wśród czynników, które odpowiadają za upośledzenie jej czynności wymienia się niezdrową, szczególnie obfitą w tłuszcze dietę, zakażenia wirusowe (HAV, HBV, HCV), toksyny, leki (szczególnie polipragmazja, czyli przyjmowanie wielu leków każdego dnia), choroby (np. hemochromatoza, choroba Wilsona) i alkohol. O uszkodzeniu miąższu wątroby świadczą nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych (podwyższone wartości enzymów wątrobowych ALT, AST, GGTP oraz bilirubiny) i odbiegający od normy obraz wątroby widoczny np. w badaniu ultrasonograficznym. Regeneracja wątroby – na czym polega? Wśród komórek wątroby, poza hepatocytami, znajdują się komórki śródbłonka, komórki Kupffera, limfocyty i komórki gwiaździste. Same hepatocyty są komórkami, które dzielą się stosunkowo rzadko. Pozostałe z kolei, mają wyjątkowo nasiloną aktywność podziału komórkowego. Do procesu regeneracji wątroby i zainicjowania podziału komórkowego hepatocytów prowadzą dwa mechanizmy. Jeden wynika z bezpośredniego uszkodzenia samych hepatocytów np. przez toksyny lub infekcje wirusowe. Drugi jest konsekwencją usunięcia miąższu wątroby w trakcie zabiegu chirurgicznego i ma na celu odbudowę utraconej tkanki wątroby. W każdym z przypadków, procesy regeneracyjno – naprawcze w obrębie narządu trwają do momentu, w którym uzyskany zostanie prawidłowy stosunek masy wątroby do masy ciała (w zdrowym organizmie wątroba stanowi około 2,5% całkowitej masy ciała). Ile trwa regeneracja wątroby? Proces regeneracji wątroby zależy od stopnia jej uszkodzenia. Nie da się jednoznacznie przewidzieć w jakim czasie oraz w jakim stopniu dojdzie do regeneracji wątroby. Najważniejsze w tym procesie jest wyeliminowanie czynnika uszkadzającego miąższ wątroby, czyli np. rezygnacja z alkoholu, leczenie zakażenia wirusowego lub innej choroby, która w sposób destrukcyjny oddziałuje na wątrobę. Bardzo istotne znaczenie ma także właściwie skomponowana dieta wspomagająca proces odbudowy. Regeneracja wątroby po alkoholu W wyniku nadmiarowego spożywania alkoholu rozwija się toksyczne alkoholowe zapalenie wątroby oraz alkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, czyli jednostki, które w znacznym stopniu upośledzają funkcjonowanie narządu. W tych przypadkach obserwuje się, że okres 2–3 miesięcy po zaprzestaniu picia alkoholu, przynosi znaczną poprawę wydolności wątroby, nawet bez stosowania leków wspomagających proces regeneracji. Regeneracja stłuszczonej wątroby Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby jest wynikiem stosowania wysokotłuszczowej diety oraz konsekwencją nadwagi i otyłości. Do regeneracji wątroby prowadzi zalecana w procesie terapeutycznym zmiana stylu życia (zmniejszenie masy ciała, aktywność fizyczna) oraz stosowanie leków wspomagających proces odbudowy. Do poprawy w funkcjonowaniu wątroby dochodzi już po kilku (4-6) tygodniach stosowania się do otrzymanych zaleceń. Regeneracja wątroby po sterydach Sterydy anaboliczne są syntetycznymi pochodnymi hormonu – testosteronu, które przyjmowane są w celu zwiększenia rozmiaru i siły mięśni. Ponieważ ich metabolizm zachodzi w wątrobie, przyjmowane w dużych, często nadmiarowych dawkach wykazują działanie hepatotoksyczne (uszkadzające wątrobę), które uzależnione jest od postaci leku, drogi podania, czasu stosowania oraz indywidualnej wrażliwości i odpowiedzi na zażywany specyfik. Hepatotoksyczność objawia się głównie podwyższoną aktywnością enzymów wątrobowych, cholestazą, przewlekłym uszkodzeniem naczyń, stłuszczeniem, a nawet guzem wątroby oraz patologicznymi zmianami w parametrach lipidogramu. Wiele z tych zmian stabilizuje się lub ustępuje po odstawieniu sterydów, ale niejednokrotnie długotrwałe stosowanie sterydów może być przyczyną nieodwracalnych i zagrażających życiu i zdrowiu zmian. Marskość wątroby – regeneracja Marskość wątroby jest poważnym powikłaniem wielu chorób wątroby. W budowie marskiej wątroby charakterystyczne są liczne guzki regeneracyjne poprzerastane tkanką łączną, które zmniejszają ilość czynnego, zdolnego do prawidłowego funkcjonowania miąższu. Przebieg marskości wątroby zależy od stopnia zaawansowania i może mieć charakter bezobjawowy, objawowy oraz zagrażający życiu. Regeneracja marskiej wątroby, możliwa jest tylko na etapie jej bardzo wczesnego zaawansowania i bezwzględnie wymaga wyeliminowania czynnika uszkadzającego. W postaciach zaawansowanych marskości, postępowaniem ratującym życie pacjenta jest ostatecznie przeszczep wątroby. Regeneracja wątroby – dieta W przypadku chorób wątroby dieta ma niezwykle istotne znaczenie w procesie jej regeneracji.  Powinna być opracowana przez dietetyka klinicznego, spersonalizowana i dostosowana do indywidualnych potrzeb chorego. Powinna eliminować produkty ciężkostrawne np. smażone mięso, konserwy, ciasta z kremem na bazie śmietany, a także produkty wzdymające (np. fasola, kapusta, brokuły) oraz grzyby. Chory musi ograniczyć podaż tłuszczu oraz dostarczać organizmowi właściwą ilość białka i błonnika. Produktami bezwzględnie zakazanymi jest alkohol, majonez, śmietana, znacznie ograniczyć należy spożywanie słodyczy oraz żywności typu fast food. Często dieta osoby chorej na wątrobę zostaje na zlecenie lekarza wzbogacana w różnego rodzaju suplementy diety i produkty farmaceutyczne wspierające jej odbudowę. Należą do nich te, zawierające fosfolipidy sojowe i L-asparaginian L-ornityny. Pracę wątroby można także wspomagać ziołami. Wymienia się wśród nich ostropest, mniszka lekarskiego, ziele dziurawca i karczocha zwyczajnego. Stosując zioła należy jednak pamiętać o ich częstym oddziaływaniu i interakcjach wraz zażywanymi lekami. Przed rozpoczęciem ich zażywania, należy zasadność ich stosowania skonsultować z lekarzem. Łączenie kilku preparatów w konsekwencji może prowadzić do wystąpienia groźnych działań niepożądanych i pogorszenia funkcji wątroby. Bibliografia Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Wątroba nie boli. Cianciara J. Kurier Medyczny menedżera zdrowia 02/2020, 8 – 9.Anabolic Steroid Effect on the Liver. Niedfeldt MW. Curr Sports Med Rep. 2018 Mar;17(3):97-102. doi: 10.1249/JSR.0000000000000467. PMID: 29521706.Liver Regeneration: Analysis of the Main Relevant Signaling Molecules. Tao Y, Wang M, Chen E, Tang H. Mediators Inflamm. 2017; 2017:4256352. doi: 10.1155/2017/4256352. Epub 2017 Aug 30. PMID: 28947857; PMCID: PMC5602614.

21 listopada 2022

Czym jest alergia krzyżowa? Przyczyny, objawy i diagnostyka alergii krzyżowych

Alergię krzyżową podejrzewa się zwykle w przypadku wystąpienia objawów alergicznych po kontakcie z alergenem, na który nie było wcześniej ekspozycji lub gdy reakcja nadwrażliwości została wywołana przez alergen, który zwykle nie wywołuje symptomów (np. jabłko). Sprawdź, jaki jest mechanizm powstawania alergii krzyżowej i jak można ją zdiagnozować. Alergia krzyżowa – co to jest? Alergia jest nieprawidłową, nadmierną reakcją układu immunologicznego na alergen, który u osoby zdrowej nie wywołuje objawów nadwrażliwości. Szacuje się, iż alergia wziewna dotyczy około 10–30% populacji, a pokarmowa – nawet co 10. osoby. Co więcej, uważa się, iż obecność IgE-zależnej alergii wziewnej zwiększa ryzyko pojawienia się IgE-zależnej reakcji alergicznej na alergeny zawarte w pokarmach. Istnieje również szczególny rodzaj alergii, tzw. alergia krzyżowa, której objawy mogą pojawić się po ekspozycji na alergen, z którym nigdy wcześniej nie miało się kontaktu lub który zwykle nie wywołuje reakcji nadwrażliwości w populacji. Mechanizm powstawania alergii krzyżowej Na początku trzeba wyjaśnić, z czego zbudowane są alergeny i jak układ odpornościowy jest w stanie zidentyfikować „obcy” antygen, a następnie – w przypadku alergii IgE-zależnej – wyprodukować immunoglobuliny klasy E (IgE), odpowiedzialne za wystąpienie reakcji nadwrażliwości. Fragment alergenu, który odpowiada za wywołanie reakcji immunologicznej, (w tym wypadku za uczulenie) nazywa się alergenem molekularnym. Każdy antygen molekularny zawiera epitopy, czyli fragmenty polipeptydowe lub reszty cukrowe stanowiące miejsce wiązania swoistych przeciwciał. To właśnie epitopy są rozpoznawane przez specyficzne przeciwciała, czego konsekwencją jest rozpoczęcie się kaskady reakcji prowadzących do wystąpienia objawów alergicznych. W przypadku, gdy poszczególne epitopy dwóch odmiennych alergenów są do siebie podobne, układ immunologiczny nie jest w stanie odróżnić ich od siebie. W efekcie u osoby posiadającej przeciwciała IgE przeciwko jednemu z alergenów może dojść do natychmiastowej reakcji nadwrażliwości po kontakcie z inną cząsteczką o podobnej budowie, na którą w przeszłości nie było ekspozycji. Rola immunoglobuliny klasy E w reakcji nadwrażliwości Immunoglobulina klasy E (IgE) jest jednym z pięciu izotypów immunoglobulin (pozostałe klasy immunoglobulin to: M, A, G, D), która odgrywa rolę w indukowaniu reakcji nadwrażliwości typu natychmiastowego. Pełni również istotną funkcję w przypadku reakcji immunologicznej u osób zarażonych  pasożytami. Część IgE pozostaje w formie wolnej w osoczu, jednak większość immunoglobulin E znajduje się w tkankach, gdzie jest ściśle związana z tzw. komórkami efektorowymi, między innymi z bazofilami i mastocytami. Połączenie się specyficznego epitopu antygenu z receptorem Fc epsilon RI na powierzchni komórki powoduje natychmiastową reakcję, w której efekcie dochodzi do uwolnienia z komórek efektorowych związków (histaminy, prostaglandyn, leukotrienów), odpowiedzialnych za pojawienie się objawów nadwrażliwości. Objawy krzyżowej reakcji alergicznej Objawy alergii krzyżowej różnią się nasileniem i stopniem uogólnienia od reakcji wywołanej przez uczulenie pierwotne. Na ogół mają charakter reakcji miejscowej i dotykają miejsc mających bezpośredni kontakt z alergenem. Typowym przykładem  alergii krzyżowej jest zespół alergii jamy ustnej (OAS), objawiający się głównie opuchlizną warg i jamy ustnej u osób uczulonych pierwotnie na pyłek brzozy, po zjedzeniu jabłka, selera, marchewki, etc., rzadko wiążący się z utrudnionym oddychaniem. Ogólnie objawy powodowane przez alergiczne reakcje krzyżowe mogą obejmować: napadowe kichanie i obecność wodnistej wydzieliny z nosa,łzawienie, świąd oczu, zaczerwienienie spojówek i obrzęk powiek,symptomy astmy alergicznej – duszność, kaszel, świsty,pokrzywkę błon śluzowych jamy ustnej, obrzęk warg, języka,zmiany na skórze w formie bąbli pokrzywkowych lub wyprysku w przypadku atopowego zapalenia skóry,nudności, wymioty,ból brzucha,biegunkę,spadek ciśnienia tętniczego krwi. Wstrząs anafilaktyczny, najgroźniejsza reakcja nadwrażliwości natychmiastowej, w której przebiegu oprócz innych objawów uczulenia obserwuje się spadek ciśnienia tętniczego i objawy skurczu oskrzeli (duszność, kaszel, świsty) w przypadku reaktywności krzyżowej jest niezwykle rzadki. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem, a w sytuacji gwałtownego narastania symptomów nie należy zwlekać z wezwaniem pogotowia ratunkowego pod numerem telefonu 999 lub 112. Przykłady najczęściej występujących alergenów krzyżowych Alergia krzyżowa dotyczy najczęściej pyłków roślin, odpowiedzialnych za występowanie alergii wziewnej, oraz owoców lub warzyw. Alergeny o podobnej budowie, które powodują wystąpienie reakcji krzyżowej, są nazywane homologami. Warto wymienić kilka najczęściej spotykanych reakcji krzyżowych: alergen brzozy Bet v 1 jest homologiem alergenu selera Api g 1, prawdopodobnie odpowiedzialnego za występowanie reakcji anafilaktycznej po jego spożyciu. Do innych homologów Bet v 1 zalicza się również alergeny: Mal d 1 (alergen jabłka), Cor a 1 (alergen orzecha laskowego), Act d 8 (alergen kiwi), Pru p 1 (alergen brzoskwini), Ara h 10 (alergen orzeszków ziemnych),alergeny jabłka: Mal d 1 i Mal d 4 są homologami alergenu Bet v 1 brzozy. Uważa się również, że nadwrażliwość na Mal d 4 czyli tzw. profilinę może się wiązać z reakcją krzyżową po spożyciu cytrusów, banana, melona czy pomidora. W przypadku krzyżowej reakcji nadwrażliwości objawy pojawiają się zwykle u osób ze stwierdzoną wcześniej alergią wziewną po spożyciu pokarmu zawierającego alergen krzyżowy. Znajomość poszczególnych alergenów i ich wzajemnych interakcji jest wykorzystywana w diagnostyce molekularnej alergii. Alergia krzyżowa – jak można ją rozpoznać? W razie występowania objawów mogących sugerować alergię, w tym alergię krzyżową, należy zgłosić się do lekarza celem diagnostyki i decyzji co do ewentualnego leczenia. Podobnie jak w przypadku innych jednostek chorobowych, pierwszym elementem jest zebranie przez specjalistę szczegółowego wywiadu, dotyczącego przede wszystkim symptomów oraz okoliczności, w jakich się pojawiają. Po badaniu podmiotowym i przedmiotowym lekarz podejmie decyzję co do konieczności wykonania badań dodatkowych. W diagnostyce alergii krzyżowej najczęściej wykonuje się: testy skórne, tzw. prick test, polegające na nakłuciu skóry w miejscu uprzedniego nałożenia na nią niewielkiej ilości alergenu, a następnie na ocenie odczynu miejscowego,oznaczenie we krwi stężenia IgE specyficznego dla danego alergenu,test doustnej prowokacji, w którym obserwuje się pacjenta w kierunku wystąpienia objawów klinicznych po ekspozycji na alergen pokarmowy. Najczęściej występujące symptomy w przypadku dodatniego testu obejmują podrażnienie i obrzęk jamy ustnej i gardła,badania molekularne. Diagnostyka molekularna alergii Wiek XXI przyniósł szybki rozwój metod diagnostyki molekularnej, umożliwiających dokładną diagnostykę alergii IgE-zależnych w mało inwazyjny sposób (poprzez badanie próbki krwi). W przeciwieństwie do powszechnie stosowanego oznaczenia stężenia IgE skierowanego przeciwko stosunkowo niewielkiej ilości alergenów badania molekularne pozwalają na jednoczesne stwierdzenie obecności IgE specyficznych nie tylko dla konkretnych alergenów, ale również dla ich określonych fragmentów, tzw. komponentów alergenowych. W trakcie jednego badania wykonuje się zwykle oznaczenie IgE swoistych dla nawet kilkuset alergenów. Ujemny wynik testu z dużym prawdopodobieństwem wyklucza obecność uczulenia na dany alergen. Diagnostyka molekularna alergii dostarcza wielu informacji, których nie można uzyskać podczas innych testów alergicznych. Badanie komponentów alergenowych umożliwia m.in.: określenie prawdopodobieństwa wystąpienia alergii krzyżowej pomiędzy alergenami pokarmowymi i wziewnymi,odróżnienie pierwotnego uczulenia na kilka alergenów (m.in. wziewnych i pokarmowych) od alergii krzyżowej,ocenę prawdopodobieństwa nasilenia reakcji nadwrażliwości na określony alergen pokarmowy u osoby z alergią pokarmową,wytypowanie prawdopodobnego alergenu odpowiedzialnego za wystąpienie anafilaksji u osób po przebytej reakcji anafilaktycznej o nieznanej etiologii. Warto pamiętać, iż badanie komponentów alergenowych nie stanowi zastępstwa dla innych testów alergicznych, ale jest metodą uzupełniającą diagnostykę chorób alergicznych przeprowadzoną pod nadzorem lekarza. Złotym standardem w diagnostyce alergii pokarmowych pozostaje wciąż test doustnej prowokacji. Więcej na temat diagnostyki chorób alergologicznych TUTAJ Skład alergenów w ofercie alergologicznej TUTAJ Autor: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia Aalberse R., Assessment of allergen cross-reactivity, “Clinical and Molecular Allergy”, 2007, dostęp online: październik 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1797810/.Frank SA. Immunology and Evolution of Infectious Disease, Chapter 4, Specificity and Cross-Reactivity, 2002, dostęp online: październik 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2396/.Hostoffer R., Joseph N., Immunoglobulin E, “StatPearls”, 2022, dostęp online: październik 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482212/.Kleine-Tebbe J., Jakob T., Molecular allergy diagnostics using IgE singleplex determinations: methodological and practical considerations for use in clinical routine, “Allergo Journal International”, 2015, dostęp online: październik 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4792337/. Worm M., Food allergies resulting from immunological cross-reactivity with inhalant allergens, “Allergo Journal International”, 2014, dostęp online: październik 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4479449/. 

21 listopada 2022

Poziom wapnia a tarczyca – zależność między stężeniem wapnia a komórkami tarczycy

Wapń a tarczyca – wpływają na siebie nawzajem. Wytwarzana przez komórki C tarczycy kalcytonina jest (obok parathormonu wytwarzanego w przytarczycach i witaminy D) hormonem odpowiedzialnym za utrzymanie prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej. Zmiany poziomu wapnia we krwi prowadzą do wtórnego zmniejszenia lub zwiększenia wydzielania kalcytoniny. W ten sposób możliwe jest zachowanie równowagi mineralnej, która determinuje funkcjonowanie całego organizmu.  Wapń to jeden z kluczowych składników mineralnych w ludzkim organizmie, niezbędny m.in. do prawidłowego rozwoju kości, funkcjonowania mięśni i krzepnięcia krwi. Prawidłowy poziom wapnia we krwi jest utrzymywany dzięki pracy wielu narządów, w tym tarczycy, a choroby tego gruczołu mogą prowadzić do zaburzeń homeostazy. Sprawdź, jak przedstawia się poziom wapnia w schorzeniach gruczołu tarczowego. Wapń a tarczyca – regulacja poziomu wapnia w organizmie Tarczyca jest niedużym gruczołem, który odgrywa w organizmie szereg ról, a wytwarzane przez niego hormony są kluczowe do utrzymania homeostazy, czyli wewnętrznej równowagi organizmu. Ich poziom w dużej mierze determinowany jest gospodarką mineralną, a dokładnie poziomem wapnia, którego dostarcza się organizmowi z pokarmem. Za utrzymanie odpowiedniego poziomu tego minerału w osoczu krwi odpowiadają przede wszystkim: parathormon (PTH),witamina D,kalcytonina.  Parathormon to hormon wytwarzany przez przytarczyce – parzysty narząd znajdujący się za tarczycą, zwykle w okolicy jej górnych i dolnych biegunów. Większość ludzi posiada 4 przytarczyce, ale może być ich mniej lub więcej (nawet 8). Główną funkcją biologiczną parathormonu jest zarządzanie gospodarką wapniowo-fosforanową. Wzrost jego stężenia związany jest przede wszystkim z nieprawidłową pracą nerek, niedoborem witaminy D, nieprawidłowym metabolizmem wapnia/fosforanów. Parathormon pobudza uwalnianie wapnia z kości i zwiększa jego wchłanianie zwrotne w kanalikach nerkowych. Hormon też bierze też udział w aktywacji witaminy D, która umożliwia przyswajanie wapnia z pożywienia. W efekcie działanie parathormonu prowadzi do podwyższenia stężenia wapnia we krwi. Praca parathormonu regulowana jest przez kalcytoninę. To hormon produkowany w tarczycy, a dokładnie w komórkach C tego narządu. Wykazuje on działanie antagonistycznie do PTH. Kalcytonina wydzielana jest wówczas, gdy stężenie wapnia zaczyna przekraczać górną granicę normy. Hormon ten obniża poziom minerału we krwi, dzięki czemu zostaje zachowana równowaga elektrolitowa. Kalcytonina zmniejsza uwalnianie wapnia z kości. Dodatkowo pobudza wytwarzanie aktywnej postaci witaminy D oraz wchłanianie wapnia w jelicie cienkim i dwunastnicy. W ten sposób przyczynia się do wbudowywania jonów Ca2+ do kości i wzmacnia szkielet. Jak widać, wapń całkowity a tarczyca to niezwykle złożona zależność, oba jej elementy oddziałują na siebie nawzajem. Niedobór wapnia po usunięciu tarczycy Choroby tarczycy dotyczą około 20% Polaków, częściej stwierdza się je wśród kobiet niż mężczyzn. W sytuacji, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi rezultatów, konieczna jest operacja tarczycy. Jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów w chirurgii endokrynologicznej jest operacja usunięcia gruczołu tarczowego (tyreoidektomia). W zależności od rozpoznania przeprowadzone mogą zostać różne zakresy operacji – całkowite, częściowe lub prawie częściowe wycięcie płata tarczycy. W skali roku w Polsce wykonuje się około 20 tysięcy zabiegów tego typu.  Poziom wapnia po usunięciu tarczycy ulega zmniejszeniu. Chorzy, u których wystąpił spadek wapnia po usunięciu tarczycy, wymagają suplementacji tego minerału preparatami. Regulacja wapnia po operacji tarczycy jest konieczna, aby zredukować różnice wartości pierwiastka sprzed zabiegu, a także zredukować objawy niepożądane, towarzyszące zbyt niskiemu poziomowi tego pierwiastka w organizmie. Prawidłowe stężenie wapnia w surowicy powinno wynosić 8,5–10,5 mg/dl. Poniżej tych wartości pojawiają się symptomy charakterystyczne dla hipokalcemii. Co więcej, razem ze spadkiem poziomu wapnia po operacji wydłuża się czas hospitalizacji po zabiegu usunięcia gruczołu tarczowego.  Wapń a niedoczynność tarczycy to zależność, która również może doprowadzić do zbyt niskiego poziomu tego pierwiastka. Spadek poziomu wapnia w organizmie może nastąpić, gdy gruczoł wytwarza niedostateczną ilość hormonów. Jedną z najczęstszych przyczyn niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto. To choroba autoimmunologiczna w postaci przewlekłego zapalenia tarczycy, w której układ odpornościowy atakuje gruczoł tarczycowy. Hashimoto a wapń całkowity to zatem jedna z częstszych przyczyn niskiego poziomu tego minerału w organizmie. Niski poziom wapnia po usunięciu tarczycy – objawy Suplementacji preparatami wapnia wymaga część osób operowanych. Są to z reguły osoby poddane radykalnej operacji, w której usunięto całą tarczycę. Niski poziom wapnia w chorobach tarczycy wiąże się z wystąpieniem szeregu dolegliwości. Stan hipokalcemii charakteryzuje się rozwojem tężyczki. Podczas napadu tężyczkowego dochodzi przede wszystkim do zaburzenia pracy mięśni i układu nerwowego. Towarzyszą mu drętwienie i symetryczne skurcze mięśni rąk. Później dołączają do nich także skurcze przedramion i ramion, twarzy, klatki piersiowej i kończyn dolnych. Dodatkowo mogą się pojawić: skurcz powiek, światłowstręt, podwójne widzenie, skurcz mięśni krtani, skurcz oskrzeli i napad astmy,drgawki,objawy neurologiczne, np. dezorientacja, splątanie czy niepokój, zmiany skórne. Niski poziom wapnia po operacji tarczycy i związane z tym dolegliwości to najczęściej występujące powikłanie po zabiegu. Hipokalcemia może mieć charakter przejściowy lub utrwalony. Pierwszy z nich dotyczy od 6,9% do nawet 50% operowanych. W przypadku hipokalcemii utrwalonej częstość występowania waha się od 0,4% do 33%. Wysoki poziom wapnia a tarczyca Podwyższony poziom wapnia to hiperkalcemia. Stan ten stwierdza się, gdy stężenie wapnia całkowitego we krwi przekracza górną granicę normy. Wśród czynników predysponujących do jego powstania wymienia się przede wszystkim zaburzenia pracy tarczycy. Mianowicie:  zespoły genetyczne, np. zespół gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu IIa, który charakteryzuje się występowaniem raka rdzeniastego tarczycy, guza chromochłonnego i pierwotnej nadczynności przytarczyc,inne choroby, które wywołują pierwotną nadczynność przytarczyc;nadczynność tarczycy – dochodzi bowiem wówczas do osłabienia kości i uwalniania z nich jonów wapnia. Łagodna hiperkalcemia zwykle przebiega bezobjawowo. Jeżeli jednak dojdzie do znacznego podwyższenia poziomu wapnia we krwi lub narasta on bardzo szybko, mogą pojawiać się zaburzenia: pracy nerek, takie jak wielomocz i kamica nerkowa,funkcji przewodu pokarmowego (brak apetytu, kamica dróg żółciowych, zaparcia, choroba wrzodowa, zapalenie trzustki czy nudności i wymioty),działania serca i naczyń krwionośnych, w tym nadciśnienie tętnicze, tachykardia i arytmia,w obrębie układu nerwowo-mięśniowego (osłabienie siły mięśniowej i odruchów ścięgnistych),neurologiczne i psychiatryczne, głównie: ból głowy, zaburzenia orientacji, depresja, senność, śpiączka. Wysoki poziom wapnia we krwi, który utrzymuje się zbyt długo, może prowadzić do przełomu hiperkalcemicznego. Jest to stan bezpośrednio zagrażający zdrowiu i życiu pacjenta, dlatego wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. W pierwszej kolejności leczenie hiperkalcemii polega na wyrównaniu poziomu wapnia we krwi, np. za pomocą leków lub dializy. Aby zapobiec nawrotom, przede wszystkim należy rozpocząć terapię chorób, które wywołały ten stan. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia B. Małecka, W. Wojciechowska, E. Zielińska, Pielęgniarska ocena wpływu operacji tarczycy na poziom wapnia u pacjentów po wykonanym zabiegu, „Innowacje w Pielęgniarstwie i Naukach o Zdrowiu” 2021, t. 1, nr 6, s. 37–49.P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2013, s.1180–1235.R. Gellert, Hipo- i hiperkalcemia – patogeneza i problemy terapeutyczne, „Forum Nefrologiczne” 2011, t. 4, nr 4, s. 373–382.

15 listopada 2022

Ból trzustki – przyczyny, leczenie

Ból trzustki, przez osoby które go doznały, opisywany jest jako bardzo silne i nieprzyjemne doznanie. Statystycznie najczęściej towarzyszy ostremu zapaleniu trzustki, niestety może być również wywołany przez chorobę nowotworową. Jakim chorobom trzustki może towarzyszyć ból, jak go rozpoznać i gdzie się lokalizuje? Trzustka – rola w organizmie Trzustka to narząd układu pokarmowego, zlokalizowany w górnej części jamy brzusznej. Trzustka produkuje i wydziela do jelita cienkiego oraz do krwi substancje odpowiedzialne za trawienie pokarmu i regulację poziomu glukozy. Zewnątrzwydzielnicza część trzustki produkuje sok trzustkowy, który wydzielany do dwunastnicy (fragment jelita bezpośrednio za żołądkiem) bierze udział w trawieniu pokarmu – białka, tłuszczu, węglowodanów i kwasów nukleinowych. Wewnątrzwydzielnicza część trzustki produkuje z kolei hormony, które obniżają (insulina) lub podwyższają (glukagon) poziom glukozy we krwi, wpływają na produkcję soku trzustkowego (polipeptyd trzustkowy) lub regulują wydzielanie glukagonu i insuliny (somatostatyna). Ból trzustki – przyczyny Ból trzustki jest objawem choroby, stąd należy doszukiwać jego przyczyny. W zależności od choroby, która go wywołuje, może cechować go różna intensywność, okoliczności w których się pojawia, a także pozytywna lub negatywna odpowiedź na leki przeciwbólowe. Wśród chorób trzustki, którym towarzyszy ból wymienia się ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, autoimmunologiczne zapalenie trzustki, torbiele trzustki oraz chorobę nowotworową gruczołu. Jak boli trzustka? Ból w ostrym zapaleniu trzustki Ostre zapalenie trzustki jest chorobą spowodowaną zaburzoną produkcją soku trzustkowego lub/i aktywacją enzymów trawiennych jeszcze w obrębie narządu. Oznacza to, że procesowi trawienia podlegają tkanki samej trzustki a nawet tkanki sąsiadujące innych narządów. Najczęściej przyczyną ostrego zapalenia trzustki jest alkohol oraz choroby pęcherzyka i dróg żółciowych. Ból brzucha występuje praktycznie w każdym przypadku ostrego zapalenia trzustki. Przez pacjentów opisywany jest jako nagły, opasający, bardzo silny, lokalizujący się w nadbrzuszu lub po lewej stronie brzucha, często promieniuje do kręgosłupa. Powłoki brzuszne są napięte, a ruch jelit (perystaltyka) jest ograniczony lub całkowicie zahamowany. Towarzyszący zazwyczaj objawem bólu brzucha są wymioty. W ostrym zapaleniu trzustki ból często nie ustępuje mimo podanych silnych leków przeciwbólowych. Ból w przewlekłym zapaleniu trzustki Przewlekłe zapalenie trzustki jest stanem zapalnym gruczołu o charakterze dużo łagodniejszym niż ostre zapalenie trzustki, natomiast jego czas trwania znacząco się przedłuża, co prowadzi do postępującego upośledzenia wydzielania soku trzustkowego i produkowanych w trzustce hormonów. Przewlekle zapalenie trzustki najczęściej wywołane jest spożywaniem alkoholu, procesem autoimmunologicznym, zażywaniem leków, a niekiedy nie udaje ustalić się jego przyczyny. Ból, który towarzyszy chorobie pojawia się okresowo, może być związany ze spożyciem posiłku, ale nie jest to warunek konieczny. Ból trzustki po jedzeniu pojawia się najczęściej do poł godziny po posiłku. Ból lokalizuje się w śródbrzuszu, ma charakter opasający, ustępuje zazwyczaj w przeciągu kilku godzin. Pacjenci kojarzący ból z przyjmowaniem posiłku świadomie ograniczają ilość spożywanego jedzenia, co w konsekwencji powoduje u nich utratę masy ciała i niedożywienie.   Ból spowodowany torbielą trzustki Torbielą z definicji nazywamy patologiczną, nieprawidłową przestrzeń w organizmie, która wypełniona jest płynem lub treścią o konsystencji galarety. W przypadku trzustki może lokalizować się wewnątrz jak i na zewnątrz gruczołu. Często torbiele trzustki pozostają bezobjawowe. Jeżeli wiążą się z dolegliwościami, to najistotniejszą z nich jest ból lub zgłaszany dyskomfort w obrębie jamy brzusznej. Nasilenie bólu zależy od wielkości i umiejscowienia torbieli, może być opisywany jako delikatne „pobolewanie” lub mieć charakter bólu ostrego. Ból w chorobie nowotworowej trzustki Najczęstszą lokalizacją raka trzustki jest głowa i trzon gruczołu. Czynnikami zwiększającymi ryzyko powstania raka trzustki są przebyte przewlekłe zapalenie trzustki, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca, czynniki infekcyjne (Helicobacter pylori, wirusy HBV i HCV), nieprawidłowa dieta uboga w warzywa i owoce, narażenie na substancje chemiczne (np. pestycydy) oraz predyspozycje genetyczne. Ból w raku trzustki towarzyszy znacznej większości pacjentów. Lokalizuje się w nadbrzuszu i najczęściej promieniuje do pleców. Spowodowany jest nacieczeniem komórkami guza splotów nerwowych zlokalizowanych w gruczole lub zablokowaniem przez masę guza przewodu trzustkowego. Objawami towarzyszącymi jest zwykle zażółcenie powłok skórnych, utrata masy ciała, cukrzyca, osłabienie i utrata apetytu. Leczenie bólu trzustki W leczeniu bólu trzustki najważniejsze jest ustalenie przyczyny bólu i leczenie choroby podstawowej. W zależności od stopnia dolegliwości bólowych w farmakoterapii wykorzystywane są różne grupy leków przeciwbólowych, od łagodnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych aż po silnie działające leki opioidowe. W przypadku nowotworów trzustki niepodlegających leczeniu, w postępowaniu paliatywnym i znoszeniu bólu u pacjentów stosuje się blokadę splotu trzewnego, polegającą na śródoperacyjnym zniszczeniu włókien nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu w chorobie. Bibliografia Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Pathogenesis and Treatment of Pancreatic Cancer Related Pain. Lohse I, Brothers SP. Anticancer Res. 2020 Apr;40(4):1789-1796. doi: 10.21873/anticanres.14133. PMID: 32234867; PMCID: PMC7323503.Skuteczność śródoperacyjnej neurodestrukcji splotu trzewnego z zastosowaniem neurolizy chemicznej u chorych z nowotworami zlokalizowanymi w nadbrzuszu.Cieniawa T, Wordliczek J, Dobrogowski J. Polska Medycyna Paliatywna 2004, 3, 4, 343–352
  • 1 z 72