Artykuły

Najczęściej czytane

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

29 września 2017

Co może oznaczać ból brzucha po lewej stronie?

Ból brzucha, szczególnie ból brzucha po lewej stronie, zawsze jest niepokojącym objawem, ponieważ może towarzyszyć groźnym chorobom wymagającym szybkiej interwencji chirurgicznej. W większości poważnych przypadków ból jest bardzo silny, dobrze zlokalizowany, uniemożliwia normalne funkcjonowanie i wymusza przyjęcie pozycji, w której jego natężenie jest najmniejsze. Zdarza się jednak, że niepokojące jest nie tyle natężenie bólu, ile jego nawracający charakter. Opisuje się to jako „pobolewanie” brzucha trwające pewien czas, później ustępujące i powracające po kilku godzinach albo kilku dniach. Taki ból kojarzymy z silnymi emocjami towarzyszącymi np. problemom w pracy, a u dzieci w szkole lub w domu. Tego typu objawów nie należy lekceważyć, ponieważ mogą świadczyć nie o stresie, lecz o trwającym procesie zapalnym. Zazwyczaj ból brzucha lokalizujemy w okolicy, w której znajduje się chory narząd. Prawy dolny kwadrat brzucha często oznacza problemy z wyrostkiem robaczkowym, prawy górny z wątrobą lub pęcherzykiem żółciowym, po lewej u góry zlokalizowana jest trzustka i śledziona. Ból rozlany w górnej lub dolnej części brzucha może świadczyć o uogólnionym problemie, np. zapaleniu otrzewnej. A jeśli doświadczamy bólu brzucha po lewej stronie? Większość pacjentów nie kojarzy tego miejsca z żadnym konkretnym narządem. Wiemy, że w tej okolicy przebiega część okrężnicy, to znaczy jelita grubego. Ale skąd ból? Zwłaszcza względnie łagodny, choć długotrwały? Przyczyną bólu brzucha po lewej stronie mogą być uchyłki jelita grubego, tzn. wgłębienia w ścianie jelita, czasami o długości wielu milimetrów. Powstają, kiedy ściana jelita traci swoją elastyczność, a od wewnątrz działa na nią duże ciśnienie. Taka sytuacja najczęściej ma miejsce u osób, które przekroczyły 40. rok życia i przez wiele lat utrzymywały dietę ubogoresztkową (tzn. dietę ubogą w błonnik). Szacuje się, że około 30% sześćdziesięciolatków ma uchyłki jelita grubego, chociaż nie zawsze dają one jakiekolwiek objawy. Ból brzucha po lewej stronie może świadczyć o tym, że wewnątrz jednego lub kilku uchyłków toczy się proces zapalny. Jeśli uchyłek jest długi, a jego ujście zostanie zamknięte przez masę kałową albo niestrawione resztki pożywienia, wówczas rozwija się proces, którego mechanizm przypomina zapalenie wyrostka robaczkowego. Można go zidentyfikować, jak każdy proces zapalny, wykonując proste badania laboratoryjne: OB CRP morfologię krwi Charakterystyczne dla stanów zapalnych są: przyspieszone opadanie (podniesione OB), wzrost stężenia białka CRP oraz zwiększona liczba krwinek białych. Ten podstawowy zestaw badań jest niedrogi, można go wykonać bez skierowania, a do pobrania krwi należy zgłosić się na czczo. Poza tym badanie to nie wymaga specjalnego przygotowania. Jeśli wyniki będą odbiegały od normy albo jeśli objawy ze strony jamy brzusznej będą się utrzymywały prze dłuższy czas, należy skonsultować się z lekarzem. Dalsza diagnostyka obejmie zapewne ultrasonografię jamy brzusznej (USG), być może także kolonoskopię. Badania obrazowe umożliwiają ustalenie rozpoznania i podjęcie właściwego leczenia. Bólu brzucha, przede wszystkim bólu brzucha po lewej stronie, nie wolno lekceważyć ani walczyć z nim przy pomocy coraz większych dawek leków przeciwbólowych przyjmowanych z własnej inicjatywy, bez konsultacji z lekarzem. Możemy w ten sposób zamaskować poważną chorobę, np. niedrożność jelit. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET BRZUSZNY

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

24 maja 2022

Objawy chorej wątroby – na co zwrócić uwagę?

Wątroba jest wielofunkcyjnym i fascynującym narządem układu pokarmowego, który można porównać do zaawansowanego laboratorium chemicznego. Pełni równocześnie około 200 różnych funkcji, wśród których najważniejsze jest produkowanie glukozy (cukier, bez którego nie jest w stanie działać mózg), magazynowanie życiowo ważnych substancji (witaminy, żelazo) oraz usuwanie groźnych dla życia toksyn. Jak rozpoznać, czy wątroba funkcjonuje prawidłowo i jakie objawy mogą towarzyszyć chorobom wątroby? Wątroba i jej rola w organizmie Wątroba bierze udział w procesie trawienia pokarmów, produkuje żółć, ogrzewa krew, syntetyzuje czynniki odpowiedzialne za krzepnięcie, hamuje również nadmierną aktywność układu odpornościowego. Ze względu na szereg procesów, w których bierze udział, toczący się w niej proces chorobowy może dawać szeroki wachlarz objawów. Objawy chorej wątroby Czym może objawiać się chora wątroba? Poniżej przedstawiamy najczęściej spotykane objawy, mogące sugerować problemy z funkcjonowaniem wątroby. Ból w prawym podżebrzu Wątroba jest organem, który nie posiada unerwienia czuciowego, więc sama wątroba po prostu nie boli. Do objawu w postaci bólu, prowadzą toczące się w wątrobie procesy chorobowe, które powodują powiększenie objętości narządu, co z kolei doprowadza do rozciągnięcia i podrażnienia silnie unerwionej błony włóknistej otaczającej wątrobę. Powiększona wątroba może również uciskać sąsiadujące z nią unerwione czuciowo struktury anatomiczne, ostatecznie dając efekt bólowy. Przyczyną bólu w prawym podżebrzu może być kamień w drogach żółciowych wątroby, ich zapalenie jak i zapalenie pęcherzyka żółciowego, ale także nie-wątrobowe problemy jelitowe. Objawy skórne chorej wątroby Świąd skóry jest objawem cholestazywewnątrz lub zewnątrzwątrobowej, czyli zaburzenia związanego z odpływem żółci z wątroby do przewodu pokarmowego. Zalegająca żółć w wątrobie i przewodach żółciowych w pewnym stopniu przedostaje się do krwi (wzrost stężenia kwasów żółciowych) co z kolei skutkuje pojawieniem się dolegliwości w postaci swędzenia skóry bez towarzyszącej wysypki. Swędzenie początkowo pojawia się w obrębie dłoni i stóp, nasila się przede wszystkim w nocy, po położeniu się do lóżka i ogrzaniu ciała. Na skórze pojawiają przeczosy spowodowane drapaniem. Po kilku tygodniach może wystąpić żółtaczka. Wśród przyczyn cholestazy wymienia się wirusowe zapalenia wątroby, nieprawidłową anatomię wątroby, choroby nowotworowe wątroby, stłuszczenie wątroby itp. Żółtaczka to zażółcenie powłok skórnych i gałek ocznych, spowodowane uwolnieniem do krwi barwnika produkowanego w wątrobie – bilirubiny. Bilirubina powstaje w wątrobie w procesie przemian i utylizacji hemoglobiny, czyli białka będącego składnikiem czerwonych krwinek. „Wątrobową” przyczyną żółtaczki może być proces zapalny powodujący zahamowanie metabolizmu bilirubiny lub utrudnione wydzielanie bilirubiny do przewodu pokarmowego (kamień w drogach żółciowych), wskutek czego przedostaje się ona w większych niż fizjologicznie ilościach do krwi. W przypadku żółtaczki mechanicznej, czyli kamienia, guza w drogach żółciowych dodatkowym objawem poza zażółceniem powłok skórnych jest ściemnienie moczu (brunatny mocz) i odbarwienie stolca. Siniaki i skłonność do zasinień to kolejne skórne objawy chorej wątroby.  Wątroba jest organem odpowiedzialnym za syntezę czynników krzepnięcia. W przypadku jej niewydolności o różnej etiologii, spada synteza białek odpowiedzialnych za krzepnięcie krwi, często dochodzi również do małopłytkowości i upośledzenia zdolności hamowania krwawienia przez płytki krwi. Skutkiem tych zmian jest nasilona skłonność do zasinień i obserwowana zwiększona ilość siniaków na skórze, które powstają w wyniku nawet delikatnego ucisku na skórę.  Obrzęki Wątroba odpowiedzialna jest za syntezę albuminy, czyli białka utrzymującego tzw. prawidłowe ciśnienie onkotyczne krwi. Oznacza to, że optymalne stężenie albuminy w organizmie zapewnia prawidłowy rozkład płynów między przestrzenią wewnątrznaczyniową (wewnątrz naczyń krwionośnych) a pozanaczyniową. Spadek wątrobowej produkcji albuminy, powoduje patologiczne przesunięcie płynów poza naczynia krwionośne do tkanek. Efektem są obrzęki, które mogą pojawiać się np. wokół kostek (obrzęki podudzi). Żabi brzuch Żabi brzuch jest objawem charakterystycznym dla zaawansowanego etapu niewydolności wątroby tzw.  marskości wątroby. Jest to stan spowodowany znacznym włóknieniem miąższu wątroby, do którego dochodzi w przebiegu przewlekających się chorób wątroby. Marskość poza guzkowym utkaniem narządu, powoduje również przebudowę naczyń krwionośnych wewnątrz wątroby, wzmaga ciśnienie krwi w naczyniach, czego wynikiem jest przesączanie płynu przez ściany naczyń do jamy brzusznej. Nagromadzenie dużej ilości płynów w jamie brzusznej prowadzi do powiększenia obwodu brzucha, dając jego charakterystyczny wygląd żabiego, rozlanego brzucha. Głowa meduzy Ponieważ skóra na wypełnionym płynem żabim brzuchu staje się mocno rozciągnięta i cieńsza, prześwitują przez nią chorobowo zmienione naczynia krwionośne. Same naczynia określane są mianem wijących się wokół pępka węży, natomiast charakterystyczny wygląd brzucha jest kolejnym objawem chorej wątroby znanym pod nazwą głowa meduzy.  Krwawienia z przewodu pokarmowego W przebiegu zaawansowanej choroby wątroby i wynikającego z niej nadciśnienia wrotnego (nadciśnienia w naczyniach krwionośnych wątroby) tworzy się tzw. krążenie oboczne. Są to powstałe w wyniku procesu chorobowego naczynia krwionośne o zmienionej i nieprawidłowej budowie podatne na uszkodzenia i pękanie. W przebiegu marskości wątroby takie naczynia tworzą się m.in. w przełyku, gdzie podrażniane przemieszczającym się pokarmem mogą pękać i powodować krwawienie. Pacjenta powinno niepokoić w tym przypadku odpluwanie krwi oraz wymioty świeżą krwią. Powiększenie piersi Wątroba jest miejscem metabolizmu i utylizacji wielu substancji, w tym hormonów płciowych. Objęcie jej stanem chorobowym spowalnia ten proces i powoduje nagromadzenie się hormonów układzie krwionośnym. Estrogeny to hormony produkowane w znacznych ilościach w organizmie kobiety. Fizjologicznie odpowiadają za takie cechy jak kobiecy kształt ciała, wygląd piersi i funkcje narządów płciowych. W organizmie mężczyzn produkowane są w ilościach śladowych, jednak brak ich utylizacji prowadzi do pojawienia się ginekomastii, czyli zauważalnego powiększenia gruczołów piersiowych oraz utraty owłosienia na kończynach i pod pachami. Zaburzenia neurologiczne i psychiatryczne Upośledzone procesy detoksykacji w przebiegu chorób wątroby prowadzą do nagromadzenia w organizmie toksyn bezpośrednio oddziaływujących na działanie mózgu (np. amoniaku).  Efektem takiego oddziaływania jest rozwijająca się encefalopatia wątrobowa, która może objawiać się jako zaburzenia zachowania, problemy ze snem i koncentracją, bełkotliwa mowa, spadek zdolności intelektualnych, zmiana charakteru pisma, zaburzona orientacja w czasie i miejscach. Najgroźniejszym dla życia objawem encefalopatii jest śpiączka, świadcząca o znacznym zaawansowaniu procesu chorobowego toczącego się w wątrobie.  Inne objawy chorej wątroby Do pozostałych objawów chorób wątroby zaliczamy przewlekłe zmęczenie, nudności i wymioty, utratę apetytu, spadek masy ciała oraz upośledzenie odporności. Jak leczyć chorą wątrobę? W leczeniu choroby wątroby najważniejsze jest wyeliminowanie czynnika odpowiedzialnego za jej uszkodzenie. W przypadku chorób wirusowych stosuje się terapie przeciwwirusowe z równoczesnym leczeniem towarzyszących chorobie objawów. Wątroba jest jednym z niewielu narządów, który posiada olbrzymią zdolność do regeneracji. Warunkiem jej odbudowy jest stosowanie prawidłowej i zdrowej diety, eliminującej substancje, które doprowadziły do jej uszkodzenia. Ze względu na poważne konsekwencje jakie niosą za sobą choroby wątroby, każdy wyżej wymieniony objaw powinien zostać skonsultowany z lekarzem natychmiast po zauważeniu.

23 maja 2022

Neuropatia cukrzycowa – rodzaje, przyczyny, objawy

Neuropatia cukrzycowa jest schorzeniem, które rozwija się w konsekwencji trwania choroby przewlekłej – cukrzycy i polega na uszkodzeniu obwodowego układu nerwowego. Objawową neuropatię cukrzycową stwierdza się średnio u co trzeciego pacjenta z cukrzycą, nieznacznie częściej obserwowana jest w przebiegu cukrzycy typu 2. Jak objawia się neuropatia cukrzycowa i jakie ma konsekwencje? Co to jest neuropatia cukrzycowa? Neuropatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie nerwów obwodowych w wyniku przewlekłej choroby jaką jest cukrzyca, rozwija się wskutek nakładania się na siebie co najmniej dwóch czynników.  Pierwszy, czyli podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia) powoduje zaburzenia przemian metabolicznych zachodzących w komórkach nerwowych, przez co dochodzi do upośledzenia ich funkcji. Drugi mechanizm, wiąże się z nieprawidłowym ukrwieniem, odżywieniem i spadkiem ilości dostarczanego tlenu do nerwów przez zmienione (np. zwężone) w wyniku cukrzycy naczynia krwionośne. Neuropatia cukrzycowa bezobjawowa i objawowa Neuropatia cukrzycowa bezobjawowa (subkliniczna) jest typem neuropatii, w której pacjent nie zgłasza i nie uskarża się na doskwierające dolegliwości, związane z uszkodzeniem nerwów obwodowych. Nieprawidłowości w badaniu neurologicznym stwierdza specjalista – neurolog. Wyniki badania neurologicznego wykazują wówczas zaburzone odczuwanie wibracji, temperatury, dotyku i osłabienie siły mięśniowej. Neuropatia objawowa jest jawna klinicznie, co oznacza, że pacjent obserwuje u siebie i zgłasza nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu nerwowego. Dolegliwości mogą być skutkiem uszkodzenia części czuciowej, ruchowej i autonomicznej układu nerwowego.   Neuropatia cukrzycowa – objawy O uszkodzeniu części czuciowej układu nerwowego może świadczyć objaw „skarpetek i rękawiczek”, czyli zaburzenie czucia w obszarze stóp i dłoni. W tym przypadku pacjenci zauważają, że mogą przenosić np. gorące naczynia bez użycia rękawicy kuchennej i nie odczuwają nieprzyjemnego gorąca. Takie zaburzenie może wiązać się z konsekwencjami w postaci oparzenia skóry.  W przypadku stóp, zaburzenie czucia prowadzi do niedostrzegania i lekceważenia niebolesnych zmian, których brak pielęgnacji może być przyczyną rozwinięcia się kolejnego powikłania cukrzycy, czyli stopy cukrzycowej. Uszkodzenie części czuciowej układu nerwowego może objawiać się również jako uczucie drętwienia, niezwiązany z urazem przeszywający ból różnych części ciała i przeczulice. Uszkodzenie części ruchowej układu nerwowego wiąże się ze zmienionym naciskiem masy ciała na stopy w trakcie chodzenia, niepewnym chodem i uczuciem stąpania po niepewnym podłożu. Zmiany te skutkują nieprawidłowym ustawieniem stopy, ich deformacją, zwiększonym ryzykiem tworzenia modzeli i owrzodzeń, czyli nasilają ryzyko kolejnego powikłania – stopy cukrzycowej. Wśród innych objawów wymienia się zaniki mięśniowe i zaburzenia równowagi. Towarzyszące cukrzycy zaburzenia połykania, biegunki, zaparcia, brak kontroli nad zwieraczami, zmienność akcji serca czy nawet omdlenia mogą świadczyć o uszkodzeniu przez proces chorobowy autonomicznej części układu nerwowego. W tym typie neuropatii pojawiają się problemy z kontrolowaniem pęcherza moczowego, zaburzenia erekcji i popędu seksualnego, nieprawidłową potliwością (świąd, modzele skóry) oraz zaburzenia smaku. Pacjent może odczuwać lęk, a nawet zgłaszać objawy depresji. Najgroźniejszym objawem jest upośledzenie odczuwania stanu zagrażającego życiu, czyli hipoglikemii (niebezpiecznego spadku stężenia glukozy we krwi). Objawem neuropatii cukrzycowej są również mononeuropatie, czyli objawy wynikające z uszkodzenia tylko jednego nerwu. Na przykład neuropatia nerwu okoruchowego powoduje opadnięcie powieki, podwójne widzenie, ból gałki ocznej i zaburzenia w jej ruchomości. Neuropatia cukrzycowa – badania Diagnostyka neuropatii cukrzycowej jest wielokierunkowa. Polega ona na podstawowej kontroli cukrzycy i oceny jej leczenia (kontrola prowadzonych przez pacjenta pomiarów stężeń glukozy we krwi i poziom HbA1c) oraz wykonaniu szeregu innych badań mających na celu potwierdzenie czy też wykluczenie zmian w układzie nerwowym. Ważnym badaniem jest badanie neurologiczne (badanie czucia dotyku, wibracji i bólu), oglądanie skóry i stóp, ale także pomiar ciśnienia tętniczego, EKG i ocena zaburzeń rytmu serca. Prowadzenie pacjenta z cukrzycą wymaga współpracy interdyscyplinarnego zespołu lekarskiego, który na bieżącą będzie oceniał postęp choroby i wynikające z niej powikłania. Neuropatia cukrzycowa – leczenie Najważniejsze w leczeniu neuropatii jest leczenie przyczyny – czyli cukrzycy. Podstawą jest unikanie przez pacjenta podwyższonego poziomu glukozy we krwi (hiperglikemii) za pomocą dedykowanych leków, diety i aktywności fizycznej. W zależności od występujących objawów wprowadza się leczenie prowadzące do ich zniesienia. Bibliografia: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Neuropatia cukrzycowa — patogeneza, rozpoznawanie, zapobieganie, leczenie. Szczyrba S, Kozera G, Bieniaszewski L, Nyka WM. Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 5, 339–355

20 maja 2022

Posocznica – co warto wiedzieć?

Posocznica, znana również pod nazwą sepsa, jest stanem zagrażającym życiu wynikającym z uszkodzenia tkanek i narządów, do którego doszło na skutek zakażenia. Objawy posocznicy rozwijają się najczęściej w wyniku infekcji bakteryjnej, rzadziej wirusowej lub grzybiczej. Komu grozi posocznica, czym się objawia i z jakimi wiąże się konsekwencjami? Posocznica – czynniki ryzyka i epidemiologia Posocznica jest rozpoznawana zarówno u dzieci jak i dorosłych. Do rozwoju sepsy prowadzi toczące się w organizmie zakażenie. Może dotyczyć jamy brzusznej (trzustki, dróg żółciowych), układu oddechowego (zapalenie płuc) lub moczowego (odmiedniczkowe zapalenie nerek). Wśród przyczyn posocznicy wymienia się także neuroinfekcje, czyli zakażenia w obrębie układu nerwowego, rozrodczego, zakażenia wsierdzia, kości i stawów, skóry oraz zębów. Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia sepsy jest ogólny zły stan zdrowia pacjenta, obecne w organizmie cewniki, dreny, protezy, procedury wymagające przetoczenia krwi, rany oraz odleżyny. Posocznicę diagnozuje się najczęściej wśród pacjentów szpitalnych Oddziałów Intensywnej Terapii, na których stanowi najczęstszą przyczynę zgonów. Za posocznicę odpowiadają zakażenia bakteriami Gram-ujemnymi (Klebsiella pneumonie, Acinetobacter baumani, Escherichia coli, Neisseria meningitidis, Haemophilus influenzae), jak i Gram-dodatnimi (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae). Za posocznicę o etiologii grzybiczej najczęściej odpowiada Candida albicans. Posocznica – objawy Rozwijająca się posocznica wyraźnie i szybko pogarsza stan pacjenta, u którego toczy się zakażenie. U niektórych pacjentów rozwija się gorączka >38°C, u innych temperatura ciała spada <36°C. Pacjent uskarża się na dreszcze i znaczne osłabienie. Wzrasta częstotliwość pracy serca (tachykardia >90/min) i oddechu (>22/min), pojawia się duszność. Posocznicy towarzyszyć mogą bóle mięśni i brzucha, wymioty, zblednięcie powłok skórnych i zaburzenia świadomości. Czasami występuje wysypka. Każdy wymieniony, niepokojący objaw towarzyszący toczącemu się zakażeniu powinien zostać natychmiast skonsultowany z lekarzem. Wcześnie podjęte i właściwe leczenie posocznicy znacząco zwiększa szansę pacjenta na całkowity powrót do zdrowia. Posocznica – najcięższa postać Posocznica może mieć różne nasilenie. Najcięższą i najgroźniejszą dla życia postacią posocznicy jest wstrząs septyczny, czyli niewydolność krążenia rozwijająca się wskutek ogólnoustrojowego zakażenia. Niewydolność krążenia na którą wskazuje znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi jest objawem bardzo niepokojącym. Prowadzi do pogorszenia utlenowania wszystkich tkanek w organizmie i ich postępującego uszkodzenia, a nawet obumierania. Konsekwencją wstrząsu septycznego jest ostra niewydolność oddechowa (ARDS), ostre uszkodzenie nerek (zahamowanie produkcji i wydalania moczu), niedokrwienie i martwicze zmiany w jelitach (niedrożność porażenna – zahamowanie ruchu jelit) i ostra niewydolność wątroby. Brak podjęcia skutecznego leczenia prowadzi do zgonu pacjenta wskutek niewydolności wielonarządowej. Posocznica – leczenie W leczeniu posocznicy ważne jest równoczesne stosowanie terapii zwalczającej przyczynę i towarzyszące jej objawy. Biorąc pod uwagę przyczynę posocznicy – bakterie, wirusy lub grzyby – zwalcza się je lekami skierowanymi przeciw drobnoustrojom (np. antybiotykami). W momencie diagnozy posocznicy stosuje się leki zazwyczaj o działaniu szerokozakresowym, natomiast po zidentyfikowaniu czynnika odpowiedzialnego za zakażenie stosowane jest leczenie celowane, zwalczające konkretny, odpowiedzialny za zakażenie drobnoustrój. W leczeniu objawów niezwykle istotne znaczenie ma postępowanie przeciwwstrząsowe, czyli płynoterapia oraz stosowanie leków utrzymujących ciśnienie tętnicze krwi na prawidłowym poziomie (leki obkurczające naczynia krwionośne i usprawniające pracę mięśnia sercowego). Konieczna jest również terapia zaburzeń metabolicznych (kwasicy metabolicznej), terapia niewydolności narządów, które zostały uszkodzone w konsekwencji wstrząsu septycznego oraz zastosowanie innych procedur, np. dializ lub przetaczania krwi. Posocznica – zapobieganie Istnieje możliwość zmniejszenia ryzyka zachorowania na posocznicę przez stosowanie szczepionek przeciwko poszczególnym bakteriom odpowiedzialnym za rozwój zakażenia. W Polsce dostępne są szczepionki przeciw zakażeniom meningokokowym, pneumokokowym oraz przeciwko Haemophilus influenzae. Szczepienia te dedykowane są dzieciom oraz osobom podatnym na zakażenia, czyli przy stwierdzonych niedoborach odporności, braku śledziony, ale także tym wyjeżdżającym na tereny obarczone zwiększonym ryzykiem zachorowania (np. Neisseria meningitidis – Afryka Subsaharyjska, strefa Sahelu). Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w trosce o własne zdrowie skorzystał z nich także zdrowy, nie obciążony czynnikami ryzyka człowiek.  O dostępności wymienionych szczepionek, związanym z nimi ryzyku i korzyściach z zastosowania porozmawiaj ze swoim lekarzem. Bibliografia: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.

18 maja 2022

Jakie badania należy wykonać w ciąży?

Ciąża to wyjątkowy czas dla każdej kobiety, pełen przygotowań i szczególnej dbałości o zdrowie. W tym okresie wykonuje się szereg badań diagnostycznych, których celem jest sprawdzenie stanu zdrowia przyszłej mamy i rozwoju dziecka. Systematyczne badania pozwalają lekarzowi prowadzącemu ciążę zbudować kompleksową historię jej przebiegu. Dzięki temu ginekolog ma stałą kontrolę nad stanem zdrowia matki i dziecka. W sytuacji zagrożenia historia badań umożliwia szybką reakcję i podjęcie odpowiednich kroków. Ministerstwo Zdrowia stworzyło kalendarz, dzięki któremu masz jasność, jak powinna wyglądać opieka medyczna podczas ciąży. Pierwsze badanie w ciąży Pierwsza wizyta u ginekologa ma sens, jeśli wynik jest dodatni, a opóźnienie miesiączki wynosi przynajmniej 2 tygodnie. Wówczas lekarz może potwierdzić, czy jest to ciąża wewnątrzmaciczna, i ocenić ilość widocznych zarodków. Jeśli w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie miałaś wykonywanego badania cytologicznego, lekarz z pewnością postanowi je przeprowadzić. Na pierwszej wizycie ginekolog skieruje Cię na podstawowe badania krwi, a także zaznajomi z terminem badań prenatalnych. Wykonuje się je zazwyczaj między 11. a 14. tygodniem, lecz często lekarze już na początku ciąży informują o naturze ich przebiegu.  Podstawowe badania z krwi w ciąży Oznaczenie grupy krwi wraz z RH oraz przeciwciał odpornościowych – pozwala na wstępną diagnostykę konfliktu serologicznego, czyli niezgodności w grupie krwi między matką a ojcem. W niektórych przypadkach w trakcie ciąży podaje się immunoglobuliny anty-D, czyli preparaty, które mają zapobiec zwalczaniu płodu przez kobiecy organizm.Poziom glukozy we krwi – badanie przeprowadza się w celu zdiagnozowania ryzyka cukrzycy. Norma poziomu cukru we krwi w ciąży jest odmienna od standardowej i wynosi 92 mg/dl (źródło).Badanie w kierunku kiły, czyli VDRL – badanie przesiewowe, które ma na celu wykrycie, często bezobjawowego zakażenia krętkami kiły. Wykonuje się je zarówno na samym początku ciąży, jak i pod jej koniec. Bakterie kiły rozprzestrzeniają się bardzo szybko w organizmie kobiecym i są bezpośrednim zagrożeniem dla dziecka.HIV, odporność na różyczkę i toksoplazmozę – wymienione infekcje mogą znacząco wpływać na przebieg samej ciąży oraz na rozwój dziecka. W pierwszych tygodniach ciąży powinnaś również rozważyć przeprowadzenie kontrolnej wizyty stomatologicznej. Badania w ciąży między 11. a 14. tygodniem Między 11. a 14. tygodniem ciąży wykonuje się pierwsze obowiązkowe badanie USG. Jego celem jest ocena rozwoju płodu i wykrycie ewentualnych wad genetycznych. Ponadto w niektórych przypadkach lekarz może zlecić test prenatalny PAPP-A. Jest to badanie nieinwazyjne, przeprowadzane z próbki krwi żylnej kobiety. Standardowo lekarze zalecają wykonanie badań prenatalnych wszystkim kobietom, jednak refundowane są one przez NFZ wyłącznie w przypadkach, gdy: kobieta ukończyła 35. rok życia;wystąpiły komplikacje przy wcześniejszych ciążach;stwierdzono aberracje, czyli mutacje, chromosomowe u matki lub ojca dziecka;stwierdzono podczas badania USG ryzyko wady płodu. Mimo że test PAPP-A jest refundowany tylko w powyższych przypadkach, lekarze zalecają, aby wykonywać go bez względu na to, czy występują ku niemu wskazania, czy nie. Koszt takiego badania w laboratorium to wydatek od 200 do 400 zł. Badania prenatalne Testem dokładniejszym niż PAPP-A jest test Sanco lub Harmony, które wykonuje się, gdy zachodzi podwyższone prawdopodobieństwo wystąpienia wad płodu. Oba te testy są nieinwazyjne, a materiał do ich wykonania pozyskuje się z próbki krwi. W obu badaniach podstawowej ocenia się ryzyko wystąpienia takich chorób, jak zespoły Downa, Edwardsa i Patau. Rozszerzona wersja pozwala wykryć zespoły Angelmana, Di George, Pradera-Willego i kociego krzyku. Test Sanco lub Harmony może być kolejnym etapem badań diagnostycznych. Test Sanco to przesiewowe badanie prenatalne, pozwalające na analizę obecnego we krwi ciężarnej materiału genetycznego płodu pod kątem obecności wad chromosomowych. Jego dokładność wynosi prawie 99%, a jego wykonanie nie stanowi żadnego zagrożenia dla matki i dziecka. Podobnym testem, o dużej dokładności w wykrywaniu wad u dziecka, jest test Harmony.  Testy można wykonać od 10. tygodnia ciąży, a jego cena waha się od 1900 do 2500 zł. Badania w ciąży między 15. a 26. tygodniem Pomiędzy 15. a 20. tygodniem ciąży powinnaś wykonać morfologię krwi oraz badanie ogólne moczu, natomiast między 18. a 22. tygodniem obowiązkowe jest USG. Podczas badania ultrasonograficznego lekarz oceni, czy dziecko rozwija się prawidłowo, i oszacuje masę jego ciała. Możesz w tym samym czasie zdecydować się na badanie ultrasonograficzne 4D, dzięki któremu zobaczysz mimikę i ruchy dziecka. Na tym etapie wykonuje się również badanie w kierunku cukrzycy ciążowej, czyli doustny test obciążenia glukozą (OGTT). Badania w ciąży między 27. a 32. tygodniem Między 27. a 32. tygodniem ciąży oprócz standardowego USG musisz wykonać morfologię krwi, badanie moczu i badanie przeciwciał anty-D, jeżeli istnieje ryzyko konfliktu serologicznego. Lekarz przeprowadzi również badanie położnicze wewnętrzne, pomiar masy ciała oraz ciśnienia tętniczego. Badania w ciąży między 33. a 37. tygodniem W tym okresie czekają Cię badania położnicze, które mają na celu ocenę pomiaru dna miednicy i czynności pracy serca dziecka. Dodatkowo lekarz przeprowadzi badanie ankietowe w kierunku ryzyka depresji oraz zleci dodatkową diagnostykę: antygen HBS – badanie, które pomaga wykryć, czy ciężarna jest zakażona wirusem HBV, który odpowiada za wirusowe zapalenie wątroby typu B;posiew wymazu z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców z grupy B, potencjalnie groźnych dla dziecka;morfologię krwi;badanie w kierunku wirusa HIV;ogólne badanie moczu. Niekiedy ginekolog zleca powtórne badanie w kierunku kiły i zapalenia wątroby typu C. Badania w ciąży między 38. a 39. tygodniem W 38. oraz 39. tygodniu ciąży wykonuje się ponownie standardową morfologię krwi, badanie ogólne moczu oraz ocenia się czynność serca dziecka. Kolejną wizytę musisz odbyć niezwłocznie w 40. tygodniu ciąży. Jakie badania wykonuje się przed porodem? W ostatnim tygodniu ciąży lekarz wykonuje badanie KTG, dzięki któremu specjalne czujniki mierzą liczbę uderzeń serca dziecka i napięcie mięśni macicy. Prócz KTG przeprowadzane jest badanie ultrasonograficzne. Jeśli wyniki są prawidłowe, lekarz zaleci kolejną wizytę tydzień przed porodem oraz ustali termin, w którym musisz zgłosić się do szpitala. Poród powinien się zacząć przed końcem 42. tygodnia ciąży. A: Marta Skrzypek Z: lek. Agnieszka Źędzian Bibliografia W. Sears, M. Sears, Księga ciąży, tłum.G. Chamielec, Mamania, Warszawa 2014.K. Cypryk, Cukrzyca i ciąża, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2020. H. Murkoff, W oczekiwaniu na dziecko,Wydawnictwo Rebis, Poznań, 2020.

18 maja 2022

Dobry cholesterol – jak można podnieść jego poziom?

W dzisiejszych czasach często słyszy się o „dobrym” oraz o „złym” cholesterolu. Za tymi określeniami kryją się kolejno frakcja HDL lipoprotein oraz frakcja LDL, jednak na podstawie samych nazw trudno ocenić, który cholesterol oraz dlaczego nazywany jest tym „dobrym”. Różnica jest znacząca, jako że odpowiednie stężenia tych związków we krwi bezpośrednio przekładają się na ogólny stan zdrowia oraz funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Warto wiedzieć co kryje się za tymi pojęciami, z czym związane są zaburzenia w obrębie stężeń cholesterolu we krwi oraz w jaki sposób zadbać o właściwe poziomy dobrego cholesterolu. Dobry cholesterol – co to jest? „Dobrym” cholesterolem nazywana jest frakcja lipoprotein o wysokiej gęstości, czyli HDL (ang. High-Density Lipoprotein). Lipoproteiny to specyficzne kompleksy białkowe, które odpowiedzialne są za transport związków tłuszczowych we krwi. Za transport cholesterolu we krwi odpowiadają w głównej mierze dwie grupy lipoprotein – lipoproteiny HDL oraz LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości). Z tego powodu w badaniach diagnostycznych nazwa ich często upraszczana jest do określeń „cholesterol HDL” oraz „cholesterol LDL”. Ze względu na korzystny wpływ stężeń poszczególnych frakcji lipoprotein na stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego frakcja, HDL nazywana jest „dobrym cholesterolem”, podczas gdy lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) nazywane są „złym cholesterolem”. Cholesterol to organiczny związek tłuszczowy (lipidowy), który pełni wiele istotnych funkcji. Jest on obecny w błonach wszystkich komórek ludzkiego ciała, dzięki czemu mogą utrzymywać one właściwy kształt. Dodatkowo, obecność cholesterolu w błonach komórkowych warunkuje prawidłową ich przepuszczalność dla licznych substancji oraz pierwiastków chemicznych. Cholesterol stanowi niezwykle ważny element syntezy wielu hormonów, takich jak m.in. hormony płciowe (estrogeny, testosteron) oraz hormony nadnerczy – glikokortykosteroidy. Bierze także udział w przemianach witaminy D oraz produkcji kwasów żółciowych, niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów trawienia. Frakcja HDL lipoprotein nazywana jest „dobrym” cholesterolem, ponieważ istnieje naukowo udowodniona odwrotna korelacja między stężeniami cholesterolu HDL we krwi, a częstością występowania chorób sercowo-naczyniowych. Oznacza to, że wyższe poziomy frakcji HDL związane są ze zmniejszoną zapadalnością na choroby serca. Lipoproteiny HDL pełnią istotną rolę w usuwaniu nadmiernych ilości związków tłuszczowych z krwi żylnej poprzez transport cholesterolu do wątroby, gdzie związek ten jest przetwarzany. Dodatkowo, lipoproteiny HDL wywierają protekcyjne działanie na ściany naczyń tętniczych, co chroni je przed rozwojem miażdżycy. Wysokie poziomy lipoprotein LDL z kolei związane są ze zwiększonym ryzykiem rozwoju licznych schorzeń, w szczególności miażdżycy. Z tego powodu ta grupa lipoprotein określana jest mianem „złego” cholesterolu”. Rozwój miażdżycy związany jest z odkładaniem się określonych związków tłuszczowych (w tym dużych ilości cholesterolu) wewnątrz ścian naczyń tętniczych. Są to tzw. blaszki miażdżycowe, które poprzez swój rozmiar zmniejszają światło naczynia krwionośnego, co utrudnia przepływ krwi. W skrajnych przypadkach blaszki miażdżycowe mogą całkowicie zamknąć światło naczynia lub też pękać co prowadzi do powstania skrzepliny oraz rozwoju poważnych powikłań związanych z niedokrwieniem określonego narządu. Długotrwała, nieleczona miażdżyca może prowadzić do przewlekłej choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej), zawału mięśnia sercowego lub też udaru mózgu. Badanie poziomu dobrego cholesterolu Ze względu na korzystny wpływ na zdrowie sercowo-naczyniowej frakcji HDL lipoprotein (czyli tzw. „dobrego cholesterolu”), warto zadbać o utrzymywanie jego wysokich poziomów we krwi. Badaniem, które pozwala na sprawdzenie stężeń poszczególnych związków tłuszczowych w organizmie jest lipidogram. Ten test diagnostyczny umożliwia dokładną kontrolę funkcjonowania metabolizmu tłuszczowego poprzez oznaczenie 5 parametrów związanych z przetwarzaniem związków lipidowych. W ramach  lipidogramu oznaczane są następujące parametry: Frakcja HDL lipoprotein (tzw. „dobry cholesterol”).Frakcja LDL lipoprotein (tzw. „zły cholesterol”),Trójglicerydy,Cholesterol całkowity,Cholesterol nie-HDL (wszystkie rodzaje tzw. „złego cholesterolu”). Dzięki wczesnemu wykryciu zaburzeń lipidowych możliwe jest sprawne wdrożenie odpowiedniego leczenia, które pozwoli na przywrócenie równowagi pomiędzy poziomami poszczególnych związków tłuszczowych oraz znacząco zmniejszy ryzyko występowania chorób układu sercowo-naczyniowego. Lipidogram stanowi jedno z podstawowych badań profilaktycznych (razem z m.in. morfologią krwi, oznaczeniem poziomów kreatyniny oraz innymi). Osobom dorosłym zaleca się przeprowadzanie tych testów laboratoryjnych ok. raz w roku. W określonych przypadkach może być korzystne częstsze wykonywanie tego badania – dokładny zakres badań profilaktycznych oraz odstęp czasu pomiędzy ich przeprowadzaniem zależny jest od uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. W celu odpowiedzialnego zaplanowania pełnej profilaktyki należy skonsultować się z lekarzem. Dobry cholesterol norma Normy stężeń cholesterolu HDL we krwi są zależne od płci osoby badanej. Najnowsze badania z zakresu kardiologii ustaliły normy „dobrego cholesterolu” na następujących poziomach: Dla kobiet – stężenia cholesterolu HDL powinny być wyższe niż 50 mg/dl,Dla mężczyzn – cholesterol HDL powinien utrzymywać się na poziomie powyżej 40 mg/dl. Dokładny zakres norm (poprawniej zakresów referencyjnych)  dobrego cholesterolu każdorazowo powinien zostać wyszczególniony na wynikach badań diagnostycznych, które wydawane są pacjentowi. Ze względu na możliwe odmienności w zakresie metodologii przeprowadzenia tychże testów ich rezultaty każdorazowo należy zestawić z wartościami referencyjnymi obecnymi na otrzymanych wynikach. W przypadku  rozbieżności należy skonsultować się z lekarzem, który zinterpretuje rezultaty badan oraz (jeżeli występuje taka konieczność) zleci dalsza diagnostykę i zaplanuje optymalne postępowanie lecznicze. Jak podnieść poziomy dobrego cholesterolu Ze względu na liczne, prozdrowotne działania cholesterolu HDL warto dbać o utrzymywanie prawidłowych, wysokich,  poziomów tego związku w organizmie. Na obniżenie poziomów „dobrego cholesterolu” oraz wzrost stężeń cholesterolu LDL wpływa wiele czynników, z których najważniejszą rolę odgrywa nieprawidłowa dieta (bogata w cukry oraz tłuszcze nasycone), brak aktywności fizycznej oraz siedzący tryb życia. Aby podnieść poziomy „dobrego cholesterolu” należy przede wszystkim zmienić wymienione, szkodliwe nawyki. W układaniu codziennego jadłospisu należy ograniczyć spożywanie niezdrowych tłuszczów nasyconych. Tłuszcze zwierzęce warto zastąpić tłuszczami o pochodzeniu roślinnym, takimi jak np. oliwa z oliwek. Liczne badania naukowe wykazały, że spożywanie tego rodzaju oleju zwiększa poziomy cholesterolu HDL we krwi. W przypadku współwystępowania otyłości należy dążyć do odpowiedzialnej redukcji masy ciała. Można to osiągnąć poprzez zmniejszenie kaloryczności spożywanych codziennie posiłków oraz włączenie do swojego życia aktywności fizycznej. Szczególnie korzystny wpływ na wzrost stężeń cholesterolu HDL wykazują ćwiczenia aerobowe. W niektórych przypadkach w celu unormowania stężeń poszczególnych związków tłuszczowych może być konieczne dołączenie leczenia farmakologicznego. Z tego powodu, w przypadku występowania nieprawidłowości w wynikach lipidogramu warto skonsultować się z lekarzem. Na podstawie historii choroby, wyników badań diagnostycznych oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych będzie on w stanie zaplanować najlepsze dla danej osoby dalsze postępowanie diagnostyczno-lecznicze. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy https://www.cdc.gov/cholesterol/ldl_hdl.htm https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/in-depth/hdl-cholesterol/art-20046388

17 maja 2022

Cukrzyca u dzieci – objawy, przyczyny i leczenie

Niezależnie od wieku osoby chorej, dorosłego czy też dziecka, cukrzyca definiowana jest zawsze w ten sam sposób. Jest to choroba metaboliczna charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym nieprawidłowym stężeniem glukozy we krwi, wynikającym z defektu wydzielania lub działania insuliny. Dlaczego rozwija się cukrzyca u dzieci, co powinno niepokoić i jak reagować? Regulowanie poziomu glukozy we krwi Insulina jest hormonem wydzielanym przez komórki β wysp trzustki, której zadaniem jest obniżanie poziomu glukozy we krwi w okresie poposiłkowym, tak aby poziom glukozy utrzymywany był na prawidłowym, nieszkodliwym dla organizmu poziomie. W przypadku nieprawidłowego wydzielania insuliny (np. zniszczenia komórek produkujących insulinę), lub nieprawidłowego działania (np. zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę) dochodzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi, czyli hiperglikemii, dającej objawy kliniczne nasilone w zależności od stopnia i szybkości narastania. Cukrzyca u dzieci – przyczyny W 80% przypadków u dzieci diagnozowana jest cukrzyca typu 1, która jest konsekwencją niszczenia komórek produkujących insulinę. Proces niszczenia komórek produkujących insulinę jest procesem autoimmunologicznym, czyli takim w którym przeciwciała produkowane przez organizm dziecka kierują działanie przeciwko własnym tkankom prowadząc do ich nieodwracalnego zniszczenia. Podejrzewa się, że powstające przeciwciała niszczące komórki trzustki, mają związek z przebytą wirusową lub bakteryjną infekcją poprzedzającą wystąpienie objawów cukrzycy u dzieci. Zdecydowanie rzadziej u dzieci diagnozowana jest cukrzyca typu 2. Jest ona konsekwencją nieprawidłowej, zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę, czyli tak zwanej insulinooporności. Jest to stan wynikający bezpośrednio z nadwagi lub też otyłości dziecka i permanentnego dostarczania do organizmu zbyt dużych, przekraczających zapotrzebowanie dawek kalorii. Ten typ cukrzycy diagnozowany jest najczęściej u osób dorosłych. Cukrzyca o znanej etiologii (przyczynie) jest najrzadziej diagnozowaną u dzieci cukrzycą. Stanowi konsekwencje innych chorób, wynikających np. z nieprawidłowej pracy układu hormonalnego lub mutacji genetycznych. Cukrzyca u dzieci – objawy Objawy cukrzycy u dzieci wynikają z nieprawidłowo wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli stanu określanego mianem hiperglikemii. W przypadku cukrzycy typu 1, objawy nasilają się z dnia na dzień, mają intensywniejszy charakter niż w innych typach cukrzycy i dostrzegane są przez rodziców na przełomie krótkiego okresu. Najczęściej obserwowane są w przeciągu kilku tygodni od rozpoczęcia procesu chorobowego, który z kolei prawdopodobnie stanowi konsekwencję przebytej sezonowej infekcji. Wśród niepokojących objawów cukrzycy u dzieci wymienia się nadmierne oddawanie moczu (organizm próbuje pozbyć się nadmiaru glukozy), bardzo nasilone pragnienie (próba rozcieńczenia glukozy), wzmożony apetyt nie powodujący przybierania na wadze, a wręcz obserwowana jest utrata masy ciała, senność, osłabienie, zmiany w zachowaniu dziecka. U nastolatków trudnym do skojarzenia z cukrzycą objawem są możliwe napady agresji. Charakterystycznym objawem cukrzycy u niemowlaka jest permanentnie przepełniona, wręcz przesikana pieluszka oraz podejrzanie duże ilości spożywanych płynów. Podwyższony poziom glukozy we krwi utrudnia również gojenie ran i zwiększa predyspozycję do zakażeń np. układu moczowego.  Objawy skórne mogące sugerować cukrzycę u dzieci to grzybicze choroby skóry, u dziewczynek często przebiegające jako zakażenia grzybicze sromu. Dzieci mogą skarżyć się również na uporczywy świąd skóry. W cukrzycy typu 2 objawy są zdecydowanie mniej nasilone, a czas od momentu wystąpienia objawów do diagnozy może wynosić nawet kilka lat. Żaden z wymienionych powyżej objawów nie powinien być bagatelizowany przez rodzica. Odwlekanie wizyty u lekarza i przesuwanie w czasie zdiagnozowania choroby może prowadzić do zaostrzenia przebiegu cukrzycy, szczególnie typu 1 i wystąpienia u dziecka ostrych powikłań. Szczególnie niebezpiecznym stanem jest cukrzycowa kwasica ketonowa, która nieleczona prowadzi do śpiączki będącej stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Cukrzyca u dzieci – diagnostyka Podstawą do rozpoznania cukrzycy typu 1 jest stwierdzenie u dziecka obecności objawów klinicznych, towarzyszących im nieprawidłowych wartości glukozy we krwi na czczo lub w przygodnej próbce krwi pobranej w ciągu dnia oraz potwierdzenie obecności przeciwciał, odpowiedzialnych za proces niszczenia komórek produkujących insulinę (przeciwciała przeciwwyspowe – ICA, przeciwciała przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego – anty-GAD). W podejrzeniu cukrzycy typu 2 w diagnozie bierze się pod uwagę objawy kliniczne, wartości glukozy we krwi na czczo lub w przygodnej próbce krwi pobranej w ciągu dnia, w razie potrzeby wykonuje się również doustny test obciążenia glukozą (OGTT, 75g), a wyniki ocenia zgodnie z obecnie aktualnymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. W niektórych przypadkach cukrzycy zdiagnozowanej u dzieci wykonuje się także badania genetyczne w kierunku mutacji odpowiedzialnych za defekt w wydzielaniu insuliny. Jak leczy się cukrzycę u dzieci? Zastosowanie prawidłowego i skutecznego leczenia cukrzycy u dzieci wymaga dokładnego zdiagnozowania dziecka wraz z ustaleniem przyczyny wystąpienia choroby. Cukrzyca typa 1 wymaga zastosowania innego protokołu leczenia niż cukrzyca typu 2, czy też cukrzyca o znanej etiologii.  W cukrzycy typu 1 w terapii najważniejsze jest podawanie egzogennej insuliny wg schematu umożliwiającego utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi. W cukrzycy typu 2, na pewnym etapie choroby istnieje możliwość leczenia z zastosowaniem leczenia doustnego lekami np. zmniejszającymi wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. W tym typie cukrzycy zwraca się szczególną uwagę na dietę, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz dawkę ruchu, która znacznie poprawia insulinowrażliwość tkanek. W cukrzycy o znanej etiologii, spowodowanej np. współistniejącym zaburzeniem endokrynologicznym najważniejsze jest leczenie choroby podstawowej. W procesie leczenia cukrzycy bardzo istotne jest monitorowanie glikemii kilkukrotnie w przeciągu całej doby. Kontrolowana jest także praca innych narządów, których upośledzone funkcjonowanie może być konsekwencją długotrwale podniesionego poziomu glukozy we krwi. Najbardziej podatne na uszkodzenia narządy w przebiegu cukrzycy każdego typu to nerki (cukrzycowa choroba nerek) oraz oczy (retinopatia cukrzycowa). Patologicznym zmianom w przebiegu źle kontrolowanej choroby ulegają także naczynia krwionośne.  

13 maja 2022

Reumatoidalne zapalenie stawów – jak się objawia? Jakie badania wykonać? Jak leczyć?

Reumatoidalne zapalenie stawów to układowa choroba tkanki łącznej, dla której typowe jest symetryczne, nieswoiste zapalenie stawów. Dodatkowo towarzyszą jej objawy pozastawowe i powikłania układowe. RZS ma postępujący przebieg i nieleczone nieuchronnie prowadzi do inwalidztwa. Choroby reumatyczne to problem wielu osób, jedną z najczęściej występujących spośród nich jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Sprawdź, jakie są jego objawy. Dowiedz się, co odpowiada za powstanie tej choroby, w jaki sposób lekarz stawia rozpoznanie i na czym polega leczenie. Reumatoidalne zapalenie stawów – co to jest? Reumatoidalne zapalenie stawów, czyli RZS, to przewlekła choroba autoimmunologiczna tkanki łącznej. Przyczyną tej choroby jest nieprawidłowe funkcjonowaniem układu odpornościowego pacjenta. W wyniku określonych zaburzeń elementy układu odpornościowego identyfikują tkanki własnego organizmu jak obce i rozpoczynają skierowany przeciwko nim atak z wykorzystaniem różnego rodzaju mechanizmów immunologicznych. To najczęściej występująca zapalna choroba stawów – szacuje się, że dotyczy 0,3–1,0% społeczeństwa, przy czym na ogół zmagają się z nią kobiety powyżej 50 lat. Klasyfikacja reumatoidalnego zapalenia stawów, czyli RZS RZS z uwagi na czas trwania choroby dzieli się na: bardzo wczesne (poniżej 6 miesięcy), wczesne (poniżej 24 miesięcy) oraz późne (powyżej 24 miesięcy). Biorąc pod uwagę rodzaj i występowanie danego typu przeciwciał (RF i anty-CCP, ACPA), wyróżnia się RZS seropozytywne (RF i ACPA obecne) i seronegatywne (RF i ACPA nieobecne). Jest też klasyfikacja uwzględniająca przebieg kliniczny choroby. Zgodnie z nią wyodrębniamy: typ I z samoistną remisją – dobra odpowiedź organizmu na leczenie, łagodny przebieg, możliwa remisja, czyli ustąpienie objawów choroby;typ II z łagodnym postępem – słabsza odpowiedź organizmu na leczenie, powolny, ale stały postęp choroby;typ III z progresją mimo leczenia – ograniczona odpowiedź na leczenie, szybka progresja, czyli postępowanie choroby i ciężki przebieg, wysokie ryzyko niepełnosprawności i inwalidztwa. Reumatoidalne zapalenie stawów – przyczyny Choroba rozwija się na podłożu nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na nieznany antygen, który stymuluje błonę maziową w stawie do odpowiedzi zapalnej. Jednak dokładne przyczyny RZS nie są znane. Zwraca się uwagę na czynniki genetyczne i środowiskowe. Za genetycznymi jej uwarunkowaniami przemawia rodzinne występowanie. Szacuje się, że RZS występuje nawet 5 razy częściej u osób, których bliscy krewni na nie chorują. Do innych czynników predysponujących do powstania schorzenia należą: defekt układu odpornościowego – nieprawidłowe postrzeganie własnych tkanek jako „wroga” i kierowanie wobec nich niszczących autoprzeciwciał;zakażenie – podejrzewa się rolę infekcji wirusowych czy bakteryjnych w inicjowaniu odpowiedzi zapalnej;płeć – kobiety chorują częściej; stosunek zachorowań kobiet i mężczyzn wynosi 3 : 1,palenie papierosów i stres – zwiększają ryzyko zachorowania. Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy RZS charakteryzujące się nieswoistym, symetrycznym zapaleniem stawów – atakuje te same miejsca po obu stronach ciała. Zmiany rozwijają się przede wszystkim w obrębie nadgarstków, stawów śródręczno-paliczkowych i śródstopno-paliczkowych. Choroba RZS prowadzi do ich destrukcji, zniekształcenia, przykurczów i upośledzenia ich funkcji. Objawami RZS są: ból i sztywność stawu – objawy są najbardziej uciążliwe po obudzeniu się i po długim nieporuszaniu stawem; sztywność łagodnieje po mniej więcej godzinie;tkliwość na ucisk;obrzęk na skutek rozrostu błony maziowej;wysięk na skutek nadmiernej produkcji płynu stawowego;ograniczona ruchomość – utrata zdolności do wykonywania pełnego zakresu ruchów. W wyniku choroby dochodzi do niszczenia przylegających do stawu struktur (chrząstki, kości, więzadeł, ścięgien). Jest to najczęstsza przyczyna niepełnosprawności. W przebiegu RZS obserwuje się dodatkowo objawy pozastawowe, które towarzyszą innym chorobom układowym tkanki łącznej, w tym m.in.: spadek masy ciała, stany podgorączkowe, niedokrwistość, układowe zapalenie naczyń. Rozwinąć się mogą: zespół suchości wywołany zapaleniem spojówek, zapalenie kłębuszków nerkowych, guzki reumatoidalne – bezbolesne guzki podskórne, zespół kanału nadgarstka – ucisk na rdzeń kręgowy. W ciężkich przypadkach RZS prowadzi do przedwczesnej śmierci. Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie Szybkie rozpoznanie i leczenie RZS jest kluczowe dla zminimalizowania rozprzestrzeniania się choroby na inne układy i narządy lub zapobiegania mu. Leczenie RZS jest złożone. Wykorzystuje się przede wszystkim: farmakoterapię – stosuje się różne grupy leków, lecz podstawę stanowią niesteroidowe leki przeciwzapalne (hamują stan zapalny i zmniejszają ból), glikokortykosteroidy (hamują produkcję kortyzolu w organizmie; stosowane w formie ostrzykiwania stawów, znacznie łagodzą ból), leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh, np. metotreksat, leflunomid, sulfasalazyna, sole złota – łagodzą objawy, ale przede wszystkim hamują niszczenie stawów), leki biologiczne (skierowane przeciwko czynnikom zaangażowanym w proces zapalny, np. adalimumab, certolizumab, etanercept, tocilizumab, infliksymab, abatacept);fizykoterapię – zalecane metody to: krioterapia, balneoterapia, ultradźwięki, masaże, które działają przeciwbólowo, łagodzą stan zapalny i rozluźniają układ mięśniowy;kinezyterapię – ćwiczenia zwiększające zakres ruchu, wzmacniające mięśnie, poprawiające ogólną wydolność (np. chodzenie, pływanie, jazda na rowerze);zaopatrzenie ortopedyczne – pomaga odciążyć chore stawy i ułatwić poruszanie się, w tym: laski, kule, chodziki, fotele, stabilizatory, wkładki do butów;leczenie uzdrowiskowe, wsparcie psychiczne, odpoczynek, dostosowanie otoczenia do niesprawności, zaprzestanie palenia;leczenie operacyjne podejmowane jest, kiedy zachowawcze nie przynosi zadowalającego efektu. Rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów W rozpoznaniu reumatoidalnego zapalenia stawów stosuje się następujące kryteria klasyfikacyjne oceniane w skali punktowej: zajęcie stawów:1 duży staw – 0,od 2 do 10 dużych stawów – 1,od 1 do 3 małych stawów (z zajęciem lub bez zajęcia dużych stawów) – 2,od 4 do 10 małych stawów (z zajęciem lub bez zajęcia dużych stawów) – 3,powyżej 10 stawów (w tym co najmniej jeden mały staw) – 5;testy serologiczne:RF i anty-CCP nieobecne – 0,niski poziom RF lub anty-CCP – 2,wysoki poziom RF lub anty-CCP – 3;wskaźniki ostrej fazy:prawidłowe wartości CRP i OB – 0,nieprawidłowe wartości CRP lub OB – 1;czas trwania zapalenia stawów:< 6 tygodni – 0,≥ 6 tygodni – 1. Należy dodać wszystkie wartości. Suma powyżej 6 punktów stanowi o RZS . Rozpoznanie RZS obejmuje przede wszystkim: badania podmiotowe i przedmiotowe;badania laboratoryjne, w tym: oznaczenie w surowicy krwi stężenia CRP (białka ostrej fazy), szybkości opadania krwinek (odczynu Biernackiego), aktywności przeciwciał RF (czynnika reumatoidalnego; stwierdza się go u 70–80% chorych) i ACPA (przeciwciał przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi), a w celu diagnostyki różnicowej z kolagenozami – ilościowe oznaczenie aktywności ANA (przeciwciał przeciwjądrowych);badania obrazowe, w tym: RTG rąk i stóp w dwóch płaszczyznach (początkowe objawy RZS to osteoporoza przystawowa i zwężenie szpary stawowej, następnie rozwijają się nadżerki, nieprawidłowości w położeniu i kostnienie stawów), ultrasonografia (zapewnia ocenę wysięków stawowych, zapalenia błony maziowej i pochewki ścięgnistej); w razie niepewności diagnostycznej wykorzystuje się dodatkowo rezonans magnetyczny. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: A. Jura-Półtorak, K. Olczyk, Aktualne poglądy na etiopatogenezę reumatoidalnego zapalenia stawów, „Annales Academiae Medicae Silesiensis” 2011, t. 65, nr 4, s. 51–57.A. Marcol-Majewska, G. Majewski, P. Kotyla, Reumatoidalne zapalenie stawów – propozycje postępowania diagnostycznego, „Forum Reumatologii” 2017, t. 3, nr 2, s. 88–92.M. Ostanek, A. Ciechanowicz, Czynniki genetyczne w patogenezie reumatoidalnego zapalenia stawów, „Reumatologia” 2009, t. 47, nr 3, s. 143–150.E. Stanisławska-Biernat, M. Sierakowska, S. Sierakowski, Nowe kryteria klasyfikacyjne reumatoidalnego zapalenia stawów, „Reumatologia” 2010, t. 48, nr 6, s. 361–365.

13 maja 2022

Łojotokowe zapalenie skóry – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie

Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to jedna z częściej występujących chorób dermatologicznych. Jej leczenie nastręcza trudności z uwagi na nawrotowy charakter oraz brak konkretnie określonej farmakoterapii. Typowym objawem ŁZS są zmiany rumieniowo-złuszczające z obecnością tłustych łusek. Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to uciążliwa przypadłość, która może istotnie obniżyć jakość życia. Dotyczy około 5% populacji, przy czym częściej występuje wśród mężczyzn niż kobiet. Sprawdź, jakie czynniki odpowiadają za powstanie ŁZS. Dowiedz się, na czym polega jego leczenie i jakie składniki pokarmowe wspomagają proces terapeutyczny. Co to jest łojotokowe zapalenie skóry? Łojotokowe zapalenie skóry – ŁZS, inaczej nazywane jest wypryskiem łojotokowym. To nawracająca, przewlekła choroba, która może wystąpić u ludzi w każdym wieku, jednak najczęściej obserwuje się ją w populacji osób młodych. U niemowląt łojotokowe zapalenie skóry jest powszechną przypadłością, znaną pod nazwą „ciemieniucha”. Szacuje się, że rozwija się u około 70% dzieci w pierwszych miesiącach życia. Łojotokowe zapalenie skóry – objawy Objawy łojotokowego zapalenia skóry mają postać zmian rumieniowo-złuszczających, na których znajdują się żółte lub białe, tłuste łuski. W bardziej zaawansowanym postaciach stwierdza się obecność surowiczego wysięku, a nawarstwiony, martwy, wyschnięty naskórek tworzy trudną do usunięcia skorupę. Objawom tym może towarzyszyć różnej intensywności świąd. Zmiany lokalizują się przede wszystkim na skórze twarzy – głównie na czole („korona łojotokowa”) i nosie, klatce piersiowej (szczególnie przy mostku), fałdach skórnych nosowo-policzkowych i zausznych, między łopatkami. Choroba może zająć również owłosioną część głowy, na której pojawiają się duże płatki skóry. Niekiedy rozwijają się nadżerki, przeczosy i następuje wzmożone wypadanie włosów. Istnieje wiele czynników, które wpływają na intensywność objawów łojotokowego zapalenia skóry. Są to przede wszystkim: pora roku – dolegliwości są mniej uciążliwe w porze letniej, przybierają na sile w okresie jesienno-zimowym;silne emocje, przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach, infekcje z gorączką nasilają dolegliwości. Niepokojące objawy najlepiej skonsultować z dermatologiem. Z uwagi na zbliżony obraz kliniczny łojotokowego zapalenia skóry różnicuje on je z takimi jednostkami chorobowymi, jak: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, łupież pstry, wyprzenie bakteryjne, przyłuszczyca, łuszczyca, wyprzenie drożdżakowe, łupież różowy, okołoustne zapalenie skóry. Jakie są przyczyny łojotokowego zapalenia skóry? Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry nie są do końca poznane. Do możliwych czynników powstania go należą wzmożona aktywność gruczołów łojowych oraz zaburzenia w odnowie komórek naskórka, co skutkuje nadmiernym ich rogowaceniem. Uważa się, że łojotokowe zapalenie skóry może być spowodowane zakażeniem drożdżakami, a dokładnie grzybami z gatunku Malassezia – Malassezia spp., które znane są też jako Pityrosporum ovale. Metabolity tych patogenów, takie jak indolo-3-karbaldehyd, kwasy tłuszczowe, predysponują do powstania reakcji zapalnej i zaburzeń w barierze lipidowej skóry. Należy zaznaczyć, że grzyby z tego gatunku są składnikiem naturalnej flory fizjologicznej skóry, lecz w nadmiarze stają się szkodliwe. Łojotokowe zapalenie skóry pojawia się w przebiegu wielu innym chorób i stanów, m.in.: choroby Parkinsona, depresji, zaburzeń nastroju i hormonalnych, trądziku (w tym różowatego), padaczki, łuszczycy. Wśród czynników predysponujących do powstania schorzenia wymienia się: zakażenie wirusem HIV, obniżoną odporność, stres, alkoholizm, zaburzenia odżywiania, predyspozycje genetyczne, zanieczyszczenie powietrza, podrażnienia skóry przez kosmetyki i wodę. Łojotokowe zapalenie skóry – leczenie W leczeniu łojotokowego zapalenia skóry głowy podstawę stanowi farmakoterapia. W tym celu stosuje się preparaty o działaniu przeciwświądowym, przeciwgrzybiczym, przeciwzapalnym, keratolitycznym, które przyczyniają się również do odrostu włosów. Do najczęściej używanych środków zalicza się cyklopiroksolaminę, pirytonian cynku oraz ketokonazol w postaci szamponu. Polecanymi składnikami są również siarka, ichtiol, dziegcie. W przypadku zmian umiejscowionych na skórze gładkiej zastosowanie znajdują preparaty o działaniu miejscowym z pochodnymi imidazolowymi czy glikokortykosteroidami. Na zmiany w obrębie skóry twarzy wykorzystuje się pochodne kalcyneuryny, takie jak takrolimus i pimekrolimus. Na skórę tułowia stosuje się leki przeciwgrzybicze, m.in. mikonazol, klotrimazol, ekonazol, a przy braku efektów – terbinafinę lub cyklopiroksolaminę. Zazwyczaj na początku leczenia wskazane jest użycie specjalnego preparatu złuszczającego, aby ułatwić dostęp środkom leczniczym do chorego naskórka. Istotnym elementem leczenia jest właściwa pielęgnacja skóry. Zaleca się stosowanie łagodnych, nawilżających dermokosmetyków, które redukują podrażnienia i wzmacniają barierę ochronną skóry. W opornych na leczenie miejscowe przypadkach łojotokowego zapalenia skóry wprowadza się terapię skojarzoną z wykorzystaniem środków doustnych. Co pomaga na łojotokowe zapalenie skóry? Wspomagającą rolę wobec specjalistycznego leczenia odgrywa odpowiednio zbilansowany sposób odżywiania. Dieta na łojotokowe zapalenie skóry powinna być bogata w produkty zawierające nisko nasycone kwasy tłuszczowe, cynk oraz witaminy z grupy B. Kwasy tłuszczowe omega-3 działają przeciwzapalnie, wspomagają pracę układu immunologicznego. Ich duże ilości zawierają ryby morskie i oleje roślinne. Cynk również podnosi odporność organizmu, a dodatkowo działa antyoksydacyjne i wspomaga gojenie się ran. Dobrym jego źródłem są: pestki dyni, ostrygi, sezam, cielęcina. Z kolei witaminy z grupy B pobudzają regenerację i odnowę komórek. Dostarczają ich: nasiona, pestki, orzechy, rośliny strączkowe, podroby, pełnoziarniste produkty zbożowe. Ograniczyć trzeba z kolei spożycie produktów powodujących wzmożoną aktywność gruczołów łojowych. Wśród nich znajdują się: potrawy smażone, słodycze, tłuszcze zwierzęce. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Bednarek, C. Musiał, Najczęstsze problemy pacjenta trychologicznego – choroby skóry głowy, „Kosmetologia Estetyczna” 2019, nr 8, s. 393–396.A. Buczek, D. Wcisło-Dziadecka, K. Sierant, Co nowego w etiologii i terapii łojotokowego zapalenia skóry, „Postępy Nauk Medycznych” 2018, t. XXXI, nr 1A, s. 49–54.E. Trznadel-Grodzka, E. Tyc-Zdrojewska, A. Kaszuba, Choroby łojotokowe, [w:] Z. Adamski, A. Kaszuba (red.), Metody diagnostyczne w dermatologii, wenerologii i mikologii lekarskiej, t. II, Lublin 2015, s. 235–247.

13 maja 2022

Jakie są przyczyny zgagi? Skąd bierze się nieprzyjemne pieczenie w przełyku?

Zastanawiasz się, co może być przyczyną zgagi? Nieprzyjemne pieczenie w przełyku jest objawem choroby refluksowej przełyku. Towarzyszy również przepuklinie rozworu przełykowego przepony. Zgaga to częsta dolegliwość, z jaką zmagają się kobiety w ciąży. Za fizjologiczne uważa się jej sporadyczne występowanie. Zgaga może powodować znaczny dyskomfort, a kiedy występuje często, w znaczący sposób obniża jakość życia. Dowiedz się więcej na temat przyczyn powstania tego uciążliwego objawu chorobowego. Sprawdź, dlaczego zgaga jest częstym problem u kobiet spodziewających się dziecka i jakie pokarmy sprzyjają jej wystąpieniu. Co to jest zgaga? Zgaga jest objawem chorobowym, który opisać można jako uczucie nieprzyjemnego, a niekiedy wręcz bolesnego, pieczenia w okolicy zamostkowej, które może sięgać aż do gardła i rozchodzić się po klatce piersiowej. Zgaga nierzadko przedstawiana jest jako „palenie w przełyku”. Niekiedy bywa mylona z objawami choroby niedokrwiennej serca. Zgadze towarzyszą zwykle takie dolegliwości, jak: gorzki smak w ustach, nudności, problemy z połykaniem, wymioty, puste odbijanie, chrypka, ciągłe chrząkanie, uczucie pełności. Z reguły omawiany stan pojawia się do 2 godzin po spożyciu posiłku, często dopada nas też w nocy. Mimo iż zgaga to objaw chorobowy, sporadycznie pojawiająca się, uważana jest za zjawisko fizjologiczne. Jeśli występuje nagminnie i utrudnia codzienne funkcjonowanie, powinna zostać skonsultowana u specjalisty. Lekarz zajmujący się zaburzeniami ze strony układu pokarmowego to gastroenterolog. Co może być przyczyną zgagi? Choroba refluksowa przełyku Przyczyną zgagi jest cofanie się nadtrawionych treści pokarmowych i soku żołądkowego z żołądka do przełyku. Zgaga jest zatem głównym objawem choroby refluksowej przełyku. Przypadłość ta występuje najczęściej w populacji osób powyżej 50 lat. Do cofania się zawartości żołądka dochodzi w wyniku rozluźnienia dolnego zwieracza przełyku. To mięsień, którego zadaniem jest oddzielenie żołądka od przełyku. Po przejściu przyjętego pokarmu przez przełyk, prawidłowo dochodzi do skurczu dolnego zwieracza przełyku, przez co nie następuje cofanie się pożywienia. Poza zaburzeniami czynności motorycznej dolnego zwieracza przełyku wśród możliwych przyczyn choroby refluksowej przełyku wymienia się: nadwrażliwość trzewną, zaburzenie naturalnej oporności tkankowej, uszkodzenie mechanizmów obrony śluzówkowej przełyku, nadmierne rozszerzenie żołądka, zaburzenia opróżniania żołądka. Schorzenie to rozwinąć się może również w przebiegu takich chorób ogólnoustrojowych, jak m.in. zaburzenia hormonalne, cukrzyca, twardzina układowa, neurologiczne choroby demielinizacyjne. W ich wyniku do powstania zgagi dochodzi na skutek zbyt niskiego ciśnienia spoczynkowego dolnego zwieracza przełyku lub upośledzonej perystaltyki przełykowej. Refluks, który powoduje zgagę, ma miejsce wówczas, gdy obniżeniu ulega napięcie dolnego zwieracza przełyku, co jest konsekwencją przedłużonego czasu jego relaksacji. Czynnikami sprzyjającymi zaburzeniu relaksacji tego mięśnia są m.in.: palenie papierosów, stosowanie niektórych leków (np. uspokajających, nasercowych, nitratów, doustnych środków antykoncepcyjnych, blokerów kanału wapniowego), nieprawidłowe nawyki żywieniowe, przyjmowanie pozycji leżącej i schylanie się po posiłku, spożywanie posiłków na krótki czas przed snem, brak lub niski poziom aktywności fizycznej, nadużywanie alkoholu. Poznaj inne przyczyny powstawania zgagi Kolejną przyczyną zgagi może być przepuklina rozworu przełykowego. Przypadłość ta charakteryzuje się przemieszczeniem się części żołądka z jamy brzusznej do klatki piersiowej przez rozwór przełykowy przepony. Fizjologicznie przełyk na poziomie dolnego zwieracza przechodzi przez przeponę. W ten sposób przepona oddziela klatkę piersiową od jamy brzusznej. Miejsce to nazywa się rozworem przełykowym. Zaburzeniu jego pracy sprzyjają nadmierna masa ciała czy wzmożone ciśnienie śródbrzuszne. Zgaga może towarzyszyć również: wzmożonemu wydzielaniu w żołądku kwasu solnego,podrażnieniu przełyku,zapaleniu przełyku,przełykowi Barretta,rakowi gruczołowemu przełyku,niedoborom wydzielania śliny, która z uwagi na lekko zasadowy odczyn neutralizuje kwas solny w przełyku oraz ten znajdujący się w nadmiernej ilości w żołądku. Występowanie zgagi może być również spowodowane wrzodami żołądka. W tym przypadku dolegliwości pojawiają się na czczo i ustępują po spożyciu pokarmu. Zgaga po jedzeniu Przyczyną pieczenia w przełyku mogą być niektóre pokarmy. Zgagę wywoływać mogą przede wszystkim: owoce i soki cytrusowe,pomidory,mięta,czekolada,orzeszki ziemne,tłuste jedzenie (po nim następuje wzrost wydzielania cholecystokininy, a ta obniża ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku),pokarmy zbyt gorące, kwaśne, pikantne, ciężkostrawne,kawa, herbata, napoje gazowane zawierające kofeinę (działa ona podobnie do histaminy, nasilając wydzielanie soku żołądkowego),ostre przyprawy. Zgaga w ciąży Zgaga to dolegliwość często zgłaszana przez kobiety spodziewające się dziecka. Szacuje się, że dotyczy 45–80% ciężarnych. Przyczyny zgagi są u nich różne. Na początkowym etapie ciąży dolegliwość ta rozwija się na skutek zmian hormonalnych, jakie zachodzą w organizmie. Progesteron, który odpowiada m.in. za umożliwienie zagnieżdżenie się zarodka w macicy, rozrost tego mięśnia, prawidłowe utrzymanie ciąży, prowadzi również do rozluźnienia mięśni przewodu pokarmowego, w tym dolnego zwieracza przełyku. Na późniejszym etapie ciąży przyczyną zgagi jest znacznie powiększona macica, która wywiera ucisk na narządy znajdujące się w jamie brzusznej. Tym samym powoduje wypychanie treści żołądka w kierunku przełyku. Macica nieciężarna waży 70 g i ma pojemność zaledwie kilku mililitrów, natomiast w ciąży osiąga masę średnio 1000 g i pojemność około 5 litrów. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Banks, The modern investigation and management of gastroesophageal reflux disease (GORD), „Clinical Medicine” 2009, t. 6, nr 9, s. 600–604.A.D. Gąsiorowska i wsp., Postępowanie u pacjentów z objawami choroby refluksowej przełyku – rekomendacje dla lekarzy rodzinnych, „Lekarz POZ” 2019, t. 5, nr 3/4, s. 245–265.S.J. Konturek, Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.T. Yamada, Postępy w gastroenterologii, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2010.
  • 1 z 53