Białko pTau181, PMR

Pomiar stężenia białka pTau 181 w płynie mózgowo rdzeniowym (PMR), wykonywany w diagnostyce i ocenie przebiegu choroby Alzheimera, AD (ang. Alzheimer's disease) i innych chorób neurodegeneracyjnych wiążących się z demencją. Badanie pomocne dla oceny przebiegu choroby, rokowań i decyzji o rozpoczęciu działań terapeutycznych. Białka Tau (ang. tubulin associated unit) tworzą grupę sześciu wysoce rozpuszczalnych izoform białkowych, produktów genu MAPT (ang. microtubule-associated protein tau), których rolą  jest stabilizacja aksonów, zwłaszcza w neuronach ośrodkowego układu nerwowego (OUN), głównie kory mózgowej. Fizjologiczna rola białka Tau, polega na regulacji funkcji mikrotubul cytoszkieletu (MT) neuronów, m.in. stabilności mikrotubul  oraz  wydajności transportu wzdłuż aksonu cząsteczek sygnałowych, czynników troficznych itp. W warunkach fizjologicznych, defosforylowane białko Tau jest związane z MT, fosforylacja – przejście w  pTAU – powoduje odłączenie od MT, ponowna defosforylacja skutkuje  przyłączeniem do MT itd. Zachowanie cyklu fosforylacja/defosforylacja  jest niezbędne dla transportu aksonalnego, a jego zaburzenie skutkuje zaburzeniem działania synaps, utratą synaps i degeneracją neuronu. Nadmierna fosforylacja Tau (hiperfosforylacja)  prowadzi do powstania nierozpuszczalnych agregatów tworzących wewnątrzkomórkowe splątki neurofibrylarne (NFT, ang. neurofibrillary tangle), których obecność wiąże się  z  niektórymi chorobami neurodegeneracyjnymi objawiającymi się demencją, w tym z chorobą Alzheimera (AD). Jednym z pTau jest izoforma hiperfosforylowana, z fosforylowaną treoniną w pozycji 181  łańcucha, określana jako pTau181. Ze względu na 2-3 krotny wzrost stężenia pTau181 w PMR chorych na łagodną lub umiarkowaną postacią AD, pomiar pTau181 wykorzystany został do diagnostyki i oceny przebiegu AD i demencji innych typów we wczesnej fazie. Wzrost stężenia pTau181 wskazuje na szybszą progresję do AD łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI, ang. Mild Cognitive Impairment)oraz na pogorszenie stanu klinicznego chorych z rozpoznaną AD. Pomiar stężenia  pTau181 w PMR, szczególnie w połączeniu z pomiarem Aβ42 (izoformy β amyloidu o długości 42 resztach aminokwasowych), i obliczeniem ich stosunku (badanie nr 4045), jest uznawany przez amerykańskie Alzheimer’s Association za marker Core 1 (biomarker główny 1. stopnia) AD, wskazujący wczesny etap choroby i potwierdzający biologiczny patomechanizm. Wg stanowiska Alzheimer’s Association z 2024 r., AD może być rozpoznana w momencie pojawienia się procesu patologicznego polegającego na akumulacji nieprawidłowych białek – złogów amyloidu i splątków neurofibrylarnych w mózgu, niezależnie od obecności lub braku objawów klinicznych.