Czerwonka pełzakowata (Entamoeba histolytica)

Serologiczna diagnostyka zarażenia pierwotniakiem Entamoeba histolytica – oznaczenie przeciwciał specyficznych dla pełzaka czerwonki (całkowitych i IgG) – złoty standard w diagnostyce czerwonki pozajelitowej. Czerwonka pełzakowata (ang. amebiasis) jest ciężką chorobą pasożytniczą spowodowaną zarażeniem pierwotniakiem – pełzakiem czerwonki, E. histolytica. E. histolytica jest amebą – wytwarzającym pseudopodia pierwotniakiem pasożytniczym, powodującym rozpad tkanek przez indukcję apoptozy komórek w zaatakowanym organizmie. Do zarażenia dochodzi przez spożycie cyst pasożyta pozostających w fazie infekcyjnej, obecnych m.in. w zakażonej fekaliami glebie, w nawozie, w wodzie i przenoszonych do ust lub na żywność. E. histolytica może przenosić się również drogą kontaktów seksualnych typu oralno-analnego. W jelicie krętym lub grubym dochodzi do uwolnienia z cyst trofozoitów – postaci inwazyjnej pasożyta. Po kolonizacji błony śluzowej jelita grubego, trofozoity mogą ponownie ulegać przekształceniu w cysty i kończyć swój cykl życiowy po wydaleniu z kałem lub atakować i przekraczać błonę śluzową jelita i poprzez układ krwionośny, drogą żyły wrotnej, rozprzestrzenić się po całym ciele. Trofozoity, niszczą śluzówkę jelita, powodując krwawe biegunki i zapalenie jelita, którym towarzyszy ból brzucha, a u dzieci krwawienie z odbytu bez biegunki. Osoby zarażone E. histolytica zazwyczaj nie wykazują objawów chorobowych lub doświadczają jedynie łagodnych, nieswoistych, symptomów chorób zapalnych jelit: biegunki, zaparcia, utraty masy ciała i skurczów brzucha. Nasilenie objawów zależy od zagęszczenia pasożytów. Najczęstszym objawem inwazyjnej postaci choroby jest ropień wątroby, który może, ale nie musi, być poprzedzony objawami zakażenia jelit. Do organów atakowanych rzadko przez pasożyta należą płuca, mózg, serce, nerki, drogi moczowo-płciowe i skóra. Przebieg jelitowego zarażenia jest bezobjawowy u 90% zarażonych, a u 4 – 10% z tej liczby w ciągu roku mogą rozwinąć się objawy zapalenia jelit i zakażenia organów wewnętrznych. Pod względem liczby zgonów czerwonka pełzakowata plasuje się w skali świata na drugim miejscu listy chorób pasożytniczych (po malarii). U bardzo małych dzieci, kobiet w ciąży, osób źle odżywionych i leczonych kortykosterydami, przyczyną zgonów jest najczęściej piorunująca martwica jelita grubego, w innych przypadkach spotyka się również przerwanie ciągłości jelita grubego i pęknięcie ropnia wątroby do jamy otrzewnej. Diagnostyka laboratoryjna choroby może być prowadzona wielokierunkowo. Badanie mikroskopowe kału w kierunku obecności trofozoitów, wykonane przynajmniej w trzech próbkach, w ciągu nie więcej niż 10 dni, posiada czułość diagnostyczną 85 – 95%, przy czym w przypadku ropnia wątroby wyniki dodatnie występują tylko u 8 – 40% chorych. Diagnostyka serologiczna najczęściej opiera się na oznaczaniu w surowicy metodą ELISA poziomu specyficznych dla pełzaka przeciwciał (całkowitych i IgG). W przypadku ropnia wątroby ELISA wykazuje czułość 97,9% i specyficzność 94,8%. W pierwszych 7 – 10 dni choroby wynik oznaczenia przeciwciał może być fałszywie ujemny. W rejonach endemicznego występowania E. histolytica, diagnostyczne testy serologiczne mają ograniczoną wartość ze względu na stale utrzymującą się obecność specyficznych przeciwciał. Diagnostyka E. histolytica wykorzystuje również metodę immunoenzymatyczną do identyfikacji antygenów pasożyta w kale oraz metody genetyki molekularnej do identyfikacji gatunku Entamoeba spp. w materiale od badanego. W badaniu oznaczane są przeciwciała specyficzne dla E. histolytica: całkowite – metodą hemaglutynacji oraz IgG – metodą ELISA. Swoiste przeciwciała IgG są wykrywalne przez wiele miesięcy lub lata po wyleczeniu.

Wynik dodatni, wyrażony w sposób zależny od metody badania: zarażenie pasożytem.

Ograniczona stosowalność przy świeżych zachorowaniach w rejonach endemicznego występowania Entamoeba histolytica, ze względu obecność swoistych przeciwciał. Ujemny wynik mikroskopowego badania kału możliwy w przypadku ropnia wątroby.