![kobieta przy posiłku - czy to objawy nietolerancji pokarmowej?](/_next/image/?url=https%3A%2F%2Fmedia.diag.pl%2Fwp-content%2Fuploads%2Fsites%2F5%2F2023%2F12%2F19130828%2Fobjawy-nadwrazliwosci-pokarmowej.jpg&w=1920&q=75)
Refluks u dziecka – przyczyny, objawy i wpływ diety na dolegliwości
Refluks żołądkowo-przełykowy należy do czynnościowych zaburzeń przełyku. Polega na niekontrolowanym cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. Kluczowa jest odpowiednia diagnostyka i postępowanie po rozpoznaniu. W tym wpisie omówimy przyczyny, objawy i wpływ diety na dolegliwości u najmłodszych.
![zdjęcie dziecko z refluksem](https://media.diag.pl/wp-content/uploads/sites/5/2024/08/22151336/refluks-u-dziecka.jpg)
Refluks u dziecka – co to jest
Refluks żołądkowo-przełykowy może powodować regurgitacje (czyli ponowne połknięcie wcześniej przeżutego i połkniętego pokarmu) lub wymioty. U zdrowych osób zwykle utrzymuje się przez krótki czas, maksymalnie do 3 minut po posiłkach, bez wywoływania istotnych objawów. Chorobę refluksową przełyku (ang. gastroesophageal reflux disease, GERD) definiuje się jako refluks żołądkowo-przełykowy, który prowadzi do istotnych objawów klinicznych, zmian morfologicznych lub powikłań w obrębie przełyku bądź poza nim.
U noworodków i niemowląt często występuje refluks fizjologiczny, wynikający z niedojrzałości anatomicznej i motorycznej przewodu pokarmowego. Zjawisko to zazwyczaj pojawia się po posiłkach, jest krótkotrwałe, nie wywołuje wyraźnych objawów klinicznych i nie występuje podczas snu. Refluks fizjologiczny ustępuje po pierwszym roku życia, co jest związane z dojrzewaniem przewodu pokarmowego i przechodzeniem dziecka do pozycji pionowej. U zdrowych niemowląt fizjologiczny refluks żołądkowo-przełykowy zazwyczaj nie stwarza ryzyka dostania się treści pokarmowej do dróg oddechowych, a jeśli to nastąpi, niemowlę potrafi samodzielnie oczyścić drogi oddechowe poprzez kaszel.
Refluks u dziecka – przyczyny
Przyczyny choroby refluksowej są różnorodne i obejmują szereg czynników. Kluczowym elementem jest nieprawidłowa czynność dolnego zwieracza przełyku, który reguluje przepływ pokarmu do żołądka oraz zapobiega cofaniu się kwasu żołądkowego do przełyku. U niemowląt mięsień ten nie jest jeszcze w pełni rozwinięty, co umożliwia cofanie się treści żołądkowej. Dodatkowo na nasilenie objawów może wpływać sposób i pozycja karmienia.Zaburzenia motoryki przełyku lub otyłość również mogą sprzyjać występowaniu refluksu. Choroba ta może być powiązana z innymi schorzeniami, takimi jak cukrzyca.
Refluks u dziecka – objawy
Objawy kliniczne GERD są często niespecyficzne, dlatego nie można jednoznacznie rozpoznać choroby refluksowej na ich podstawie. Symptomy obejmują zarówno dolegliwości ze strony układu pokarmowego, jak i objawy sercowo-naczyniowe, laryngologiczne, płucne i stomatologiczne. Niektóre z nich mogą nasilać się w pozycji leżącej lub podczas snu, co dodatkowo utrudnia prawidłowy odpoczynek i regenerację dziecka.
Objawy możemy podzielić na:
• przełykowe:
- ulewanie lub wymioty, zwłaszcza po posiłkach,
- ból brzucha,
- trudności w przełykaniu,
- kwaśne odbijanie,
- uczucie cofania się pokarmu;
• pozaprzełykowe:
- kaszel,
- chrypka,
- nawracające infekcje dróg oddechowych,
- problemy ze snem,
- słaby przyrost masy ciała,
- ból w klatce piersiowej,
- bezdech nocny,
- chrząkanie,
- próchnica,
- zapalenie dziąseł.
Kaszel refluksowy to jeden z mniej oczywistych objawów refluksu u dzieci. Treść żołądkowa cofająca się do przełyku może podrażniać drogi oddechowe, co prowadzi do przewlekłego kaszlu. Warto zwrócić uwagę na ten symptom, szczególnie jeśli kaszel występuje w nocy lub po posiłkach.
Refluks u dziecka – rozpoznanie
Ze względu na różnorodność objawów refluks u dzieci jest problemem interdyscyplinarnym, wymagającym kompleksowej diagnozy, opartej na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz badaniach podmiotowych i specjalistycznych, takich jak pH-metria, impedancja elektryczna, gastroskopia, a czasem również manometria czy scyntygrafia. Każde z tych badań dostarcza cennych informacji, pomocnych w dokładnym rozpoznaniu i leczeniu GERD u dzieci.
Badanie pH-metryczne jest jednym z kluczowych narzędzi diagnostycznych. Potwierdza obecność kwaśnego refluksu u 86% dzieci z objawami klinicznymi refluksu. 24-godzinna pH-metria przełyku jest uznawana za najbardziej efektywną metodę, polegającą na monitorowaniu wartości pH w przełyku za pomocą sondy. Epizody refluksu są określane na podstawie spadków pH poniżej 4,0.
Impedancja elektryczna pozwala na wykrycie wszystkich typów refluksu, zarówno kwaśnego, jak i niekwaśnego. Kolejnym ważnym badaniem jest gastroduodenoskopia, chociaż u 60% pacjentów z GERD nie wykazuje makroskopowych zmian endoskopowych. U pozostałych 40% pacjentów mogą występować zmiany zapalne błony śluzowej przełyku. Rzadziej stosowane, ze względu na koszty i krótki okres obserwacji, są badania scyntygraficzne, które mogą wykrywać zarzucanie pokarmu do przełyku i aspirację do dróg oddechowych. Dodatkowym badaniem jest manometria przełyku, która służy do oceny napięcia dolnego zwieracza przełyku i czynności perystaltycznej.
Refluks u dziecka – leczenie
Leczenie refluksu u dzieci zależy od wieku pacjenta i nasilenia objawów. Często wystarczające jest zastosowanie odpowiednich metod niefarmakologicznych, takich jak zmiana pozycji karmienia. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. Najczęściej stosowanymi lekami w terapii GERD u dzieci i młodzieży są inhibitory pompy protonowej (PPI). Działają poprzez obniżenie wydzielania kwasu żołądkowego, co pomaga w zmniejszeniu podrażnienia przełyku. Dawkowanie i rodzaj leku dobiera się indywidualnie, w zależności od wieku dziecka i objawów.
Domowe sposoby na refluks u dziecka
Domowe sposoby na łagodzenie objawów refluksu u najmłodszych dzieci mogą obejmować kilka praktycznych działań, takich jak:
- zmniejszenie jednorazowej porcji posiłku i zwiększenie częstotliwości karmień,
- zagęszczenie posiłków mlecznych,
- podawanie hydrolizatu o wysokim stopniu hydrolizy przez 2–4 tygodnie,
- unikanie pozycji półsiedzącej podczas karmienia, co może sprzyjać cofaniu się treści pokarmowej,
- układanie dziecka po karmieniu w pozycji pionowej lub pod kątem, co może pomóc w utrzymaniu treści żołądkowej na właściwym miejscu.
W przypadku starszych dzieci zaleca się:
- modyfikację nawyków żywieniowych,
- unikanie przyjmowania pozycji leżącej bezpośrednio po posiłku oraz spanie z uniesieniem tułowia,
- rezygnację z noszenia ciasnych ubrań, które mogą uciskać brzuch,
- zmniejszenie masy ciała w przypadku występowania nadwagi, która może zwiększać ryzyko występowania objawów refluksu,
- ograniczenie intensywnego wysiłku fizycznego bezpośrednio po posiłku,
- eliminację dymu tytoniowego z otoczenia, ponieważ bierne palenie może nasilać objawy refluksu.
Dieta przy refluksie u dziecka
Dieta przy refluksie u dziecka powinna być starannie dobrana, aby minimalizować ryzyko nasilenia dokuczliwych objawów. Zaleca się, aby była spersonalizowana i uwzględniała indywidualne reakcje na różne produkty spożywcze. Regularne monitorowanie odpowiedzi organizmu dziecka na wprowadzane zmiany dietetyczne oraz styl życia może pomóc w skutecznym łagodzeniu dolegliwości refluksowych.
Dotychczas nie udowodniono korzystnego wpływu stosowania konkretnej diety eliminacyjnej, jednak w celu złagodzenia objawów refluksu zaleca się unikanie:
- kofeiny,
- czekolady i produktów z jej dodatkiem,
- pikantnych potraw,
- cebuli i warzyw cebulowych,
- pomidorów i przetworów pomidorowych,
- owoców cytrusowych i soków z nich,
- naparu z mięty,
- napojów gazowanych.
W przypadku występowania objawów refluksu warto również:
- stosować dietę lekkostrawną,
- ograniczyć zawartość tłuszczów w posiłkach,
- spożywać posiłki o małej objętości, ale częściej,
- unikać jedzenia późnym wieczorem, zwłaszcza tuż przed snem.
Istnieje ryzyko, że pewne pokarmy mogą nasilać objawy refluksu u dzieci cierpiących na nadwrażliwość pokarmową IgG-zależną. Dlatego, jeśli istnieje podejrzenie nadwrażliwości pokarmowej IgG-zależnej, zaleca się przeprowadzenie odpowiednich testów diagnostycznych, np. testu myfoodprofile, aby dostosować dietę i złagodzić dolegliwości, co potencjalnie może również wpłynąć na zmniejszenie objawów refluksu.
Podsumowanie
Refluks żołądkowo-przełykowy u dzieci to powszechna dolegliwość, która zazwyczaj ustępuje samoistnie. Ważne jest, aby rodzice byli świadomi przyczyn, objawów oraz metod diagnostyki i leczenia refluksu. Odpowiednia dieta oraz zastosowanie domowych sposobów mogą znacząco złagodzić dolegliwości i poprawić komfort życia dziecka. Optymalne leczenie GERD u dzieci i młodzieży wymaga regularnych konsultacji z lekarzem pediatrą lub gastroenterologiem w celu monitorowania postępów terapii, dostosowania dawek leków oraz zmian w diecie i stylu życia. Indywidualne podejście do każdego pacjenta i ścisła współpraca z rodzicami są kluczowe dla skutecznego leczenia GERD.
Autor: mgr inż. Aleksandra Świgut, Dział Informacji Naukowej, EUROIMMUN Polska Sp. z o.o.
Bibliografia
Czerwionka-Szaflarska M. i wsp. Choroba refluksowa przełyku u dzieci i młodzieży. Forum Medycyny Rodzinnej 2010; 4(1): 26–31