Hiperosmolalność

Hiperosmolalność (łac. hyper- nadmiernie/ponad, osmosis- osmoza; łac. mollis- miękki) - jest to stan, w którym dochodzi do zwiększonego ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych (mocz, osocze) wynikającego z obecności substancji osmotycznie czynnych. Osmolalność jest miarą ilości tych substancji w płynach ustrojowych i wyrażana jest jako ilość moli substancji rozpuszczonej w 1 kg płynu. Fizjologicznie osmolalność ma wartość 280-295 mOsm/kg, stąd o hiperosmolalności mówimy, gdy przekracza ona wartość 295 mOsm/kg. Hiperosmolalność jest skutkiem: podwyższonego stężenia sodu, glukozy, chlorków, potasu czy mocznika. Na poziomie komórkowym hiperosmolalność osocza może doprowadzić do przenikania wody w komórek do osocza na zasadzie gradientu stężeń, powodując ich odwodnienie (odwodnienie hipertoniczne), co jest szczególnie groźne w przypadku neuronów. Hiperosmolalność może wystąpić w przebiegu cukrzycy typu II, moczówki prostej, hipernatremii, mocznicy, udaru, zaburzeń funkcji nerek, zatrucia glikolem etylenowym lub metanolem. Objawy to: polidypsja, bóle głowy, splątanie, zaburzenia świadomości, drgawki, osłabienie, mdłości a nawet śpiączka. W diagnostyce ocenia się osmolalność osocza, moczu i kału. Wskazaniem do oceny osmolalności są: podejrzenie zatrucia glikolem/ metanolem, zaburzenia funkcji nerek, diagnostyka moczówki, idiopatyczna hipernatremia oraz monitorowanie pacjentów leczonych mannitolem. Osmolalność kału może być pomocna w diagnostyce przewlekłych biegunek. W leczeniu stosuje się uzupełnianie płynów, wyrównanie elektrolitów oraz leczenie choroby pierwotnej.