Chrom

Chrom (Cr) jest pierwiastkiem śladowym o rekomendowanej dziennej dawce 50-200 µg. Występuje w toksycznej formie Cr VI,  na szóstym stopniu utlenienia, i istotnej fizjologicznie formie, Cr III, na trzecim stopniu utlenienia.  We krwi Cr występuje głównie w erytrocytach, obecny jest także w osoczu. Deficyt żelaza powoduje wzrost absorbcji chromu, natomiast długotrwała suplementacja mikroelementami współzawodniczącymi z chromem powoduje spadek absorpcji. Cr III wchodzi w skład peptydu – chromoduliny, istotnego dla funkcjonowania receptora dla insuliny. Stąd  deficyt Cr może wpłynąć na nietolerancję glukozy. Deficyt Cr występuje w sytuacji niedożywienia, związanej z zespołem krótkiego jelita (ZKJ), u chorych żywionych pozajelitowo itd. Cr zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę oraz ryzyko zawału serca i rozwoju miażdżycy przez wpływ na stężenie cholesterolu: spadek LDL i wzrost HDL. Najbardziej wrażliwe na nadmiar Cr VI są: układ oddechowy (podrażnienie nosa i płuc oraz upośledzenie funkcji płuc po narażeniu wziewnym), układ pokarmowy (podrażnienie, owrzodzenie oraz zmiany w żołądku i jelicie cienkim po narażeniu doustnym), układ krwiotwórczy (niedokrwistość mikrocytarna, niedobarwliwa) i rozrodczy (zmniejszona liczba plemników i uszkodzenie najądrza). Chrom VI klasyfikowany jest jako czynnik rakotwórczy u ludzi. Chrom (jako środowiskowych czynnik szkodliwy) wchłaniany jest przez płuca; poniżej 10% przyjętej dawki chromu wchłonięte jest z pożywieniem; niewielki odsetek przenika przez skórę, zwłaszcza uszkodzoną. Wchłonięty chrom dostaje się do prawie wszystkich tkanek, przy czym najwyższe stężenia występują w nerkach, wątrobie i kościach. Depozyty w tych ostatnich odpowiadają za jego  długotrwałą retencję chromu w organizmie. Wchłonięty chrom wydalany jest głównie z moczem. Prawidłowy poziom chromu w populacji określany jest, średnio, na 0,16 µg/l w surowicy i 0,10–i 0,22 µg/l w moczu. Podniesione stężenie chromu w surowicy i moczu uważane się za wiarygodne biomarkery narażenia. Chrom przyjmowany  z pożywienia uważany jest za bezpieczny. Przyjmowany w wysokich dawkach jako suplement może jednakże zmniejszać skuteczność insuliny oraz  powodować podrażnienie żołądka, a także świąd i zaczerwienienie skóry. Chrom wiązany  jest przez wspólny mechanizm z cynkiem, miedzią i żelazem. Deficyt żelaza powoduje wzrost absorbcji chromu, natomiast długotrwała suplementacja mikroelementami współzawodniczącymi z chromem powoduje spadek absorpcji. Nadmierna ekspozycja na chrom możliwa jest w przemyśle garbarskim, galwanizacyjnym, ceramicznym i metalurgicznym. Istotne znaczenie ma wydzielanie chromu (i kobaltu) z powierzchni endoprotez chromowo-kobaltowych. Cząsteczki metalu gromadzą się w przestrzeni stawowej i otaczających tkankach miękkich, prowadząc do stanów zapalnych. Badanie wykonane metodą spektrometrii mas sprzężoną z plazmą wzbudzaną indukcyjnie,  ICP-MS (ang. inductively coupled plasma – mass spectrometry).