Infekcje okolic intymnych - co warto wiedzieć?

Infekcje intymne to zakażenia rozwijające się w obrębie narządów płciowych. Dotyczą zarówno kobiet jak i mężczyzn. Najczęściej są wywołane przez bakterie i grzyby. Powodują dyskomfort, a w niektórych przypadkach znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Nieleczone mogą prowadzić do groźnych powikłań, zwłaszcza u kobiet w ciąży. Jakie patogeny wywołują infekcje intymne i dlaczego należy je bezwzględnie leczyć?

Co sprzyja rozwojowi infekcji?

Zaburzenie równowagi opisanej powyżej biocenozy pochwy ułatwia osiedlanie się drobnoustrojów chorobotwórczych. Do czynników sprzyjających rozwojowi infekcji intymnej należy:

• zaburzenia równowagi hormonalnej – ciąża, połóg, wiek okołomenopauzalny, menstruacja,
• używanie tamponów,
• stosowanie antykoncepcji,
• obcisła bielizna,
• stosowanie irygacji, nasiadówek,
• nadmierna lub niedostateczna higiena okolic intymnych,
• antybiotykoterapia, stosowanie sterydów,
• duża aktywność seksualna, częsta zmiana partnerów,
• nieużywanie prezerwatyw,
• obniżona odporność,
• niewyrównana cukrzyca,
• palenie papierosów.

Podział infekcji intymnych

Infekcje intymne są bardzo częstym problemem, z którym zgłaszamy się do lekarza ginekologa. Badania pokazują, że każda kobieta przynajmniej raz w życiu doświadczy tego rodzaju dolegliwości. Najprostszy podział wyróżnia infekcje objawowe i bezobjawowe. Te pierwsze, ze względu na symptomy towarzyszące są trudne do przeoczenia. Infekcje bezobjawowe (bakterie atypowe Ureaplasma, Mycoplasma, Chlamydia trachomatis) mogą być równie częste i przebiegać w sposób niezauważalny dla pacjenta. Nie oznacza to jednak, że nie są one groźne, szczególnie patrząc w kontekście kobiet ciężarnych czy z osłabioną odpornością. Bezobjawowość nie gwarantuje również, że nie zostanie ona przeniesiona na partnera seksualnego, u którego przebieg może być objawowy. Inny podział infekcji intymnych opiera się na ich etiologii. Na tej podstawie możemy wyróżnić infekcje:

• bakteryjne (najczęściej diagnozowane),
• grzybicze,
• wirusowe,
• pierwotniakowe,
• mieszane (np. bakteryjno- drożdżakowe).

Infekcje intymne – drobnoustroje odpowiedzialne za infekcje

Infekcje pochwy są najczęstszą przyczyną zgłaszania się kobiet do ginekologa z powodu odczuwanych dolegliwości. Są wywołane przez różne drobnoustroje:

• Bakterie – infekcje bakteryjne stanowią ok. 30-40% przypadków, głównie są to drobnoustroje beztlenowe Gardnerella vaginalis, Prevotella, Peptostreptococcus, Porphyromonas, Mobiluncus, Mycoplsma genitalium, Mycoplasma hominis, Ureaplsma urealyticum, Chlamydia trachomatis, rzadziej tlenowe Staphylococcus czy Streptococcus. Ale to również, wywołująca rzeżączkę Neisseria gonorrhoeae, Treponema pallidum, czyli krętek blady, odpowiedzialny również za wywołanie kiły.
• Grzyby – infekcje grzybicze stanowiące 20-30% przypadków – głównie spowodowane przez drożdżaki z rodzaju Candida. Mikroorganizm ten wchodzi w skład fizjologicznej flory przewodu pokarmowego, zewnętrznych narządów płciowych. Szacuje się, że każdy przynajmniej raz miał epizod kandydozy, czyli infekcji spowodowanej przez ten rodzaj drobnoustroju.
• Pasożyty – to głównie infekcje rzęsistkiem pochwowym Trichomonas vaginalis– jest to pierwotniak rozpoznawany w 5-10% przypadków infekcji intymnych.
• Wirusy – HSV – wirus opryszczki, HPV – wirus brodawczaka ludzkiego.

Infekcja intymna bakteryjna – objawy

Infekcja intymna bakteryjna jest zakażeniem oportunistycznym, czyli takim, gdy drobnoustroje bytujące w drogach rodnych lub w okolicy krocza przy sprzyjających warunkach zaczynają dominować w biocenozie pochwy, zmieniać właściwości tego mikrośrodowiska i wywoływać dolegliwości.

Nawet u 50% kobiet może przebiegać bezobjawowo. Charakterystyczne symptomy to:

• wydzielina jednorodna kremowo-szara lub żółtawa o nieprzyjemnym zapachu,
• ból nasilający się po stosunku,
• pieczenie, dyskomfort,
• obrzęk błony śluzowej.

Infekcja intymna grzybicza – objawy

W znacznej większości jest to infekcja grzybicza wywołana jest przez drożdżaki Candida albicans. Szacuje się, że nawet u 60% kobiet w drogach rodnych występuje ten drobnoustrój nie wywołując żadnych objawów. Drożdżaki są też powszechnie występującymi drobnoustrojami w układzie pokarmowym człowieka, może przenosić się po całym organizmie (drogą endogenną), również do dróg rodnych. Leczenie wdraża się wówczas, kiedy pojawią się symptomy infekcji:

•  białe, serowate upławy o delikatnym zapachu drożdży
• zaczerwienienie, pieczenie, uczucie suchości,
• ból pochwy oraz okolic warg sromowych, obrzęk,
• świąd sromu, krocza
• pęknięcia błony śluzowej,
• dyskomfort w czasie oddawania moczu i podczas stosunku,
• czasami występują wodniste objawy powodujące połysk sromu i krocza.

Infekcja grzybicza często ma charakter nawrotowy i ma tendencję do ekspansji na okoliczne tkanki, w tym uda, pachwiny czy szparę pośladkową.

 Czynniki szczególnie sprzyjające rozwojowi kandydozy to:

• długotrwała antybiotykoterapia,
• leki immunosupresyjne,
• cukrzyca,
• terapia hormonalna,
• ciąża,
• otyłość.

Nieleczona infekcja grzybicza, w sprzyjających warunkach (przemęczenie, niedobór snu, przewlekły stres), może nawracać w cięższej postaci. Szczególne rodzaje patogenów odpowiedzialnych za infekcję intymną:

Chlamydioza

Jest uważana za chorobę przenoszoną drogą płciową, gdyż do zakażenia dochodzi w trakcie stosunku płciowego z zakażonym partnerem. Wywołana przez bakterię Chlamydia trachomatis, u kobiet w 70-95% przypadków przebiega bezobjawowo. Najczęściej rozwija się jako zapalenie szyjki macicy.

Objawy to:

• upławy śluzowe lub śluzowo-ropne,
• plamienia lub krwawienia międzymiesiączkowe,
• bóle w podbrzuszu.

W połowie przypadków dochodzi do rozwoju zakażenia cewki moczowej, wtedy objawami są: częstomocz, ból i pieczenie w czasie oddawania moczu. Groźnym powikłaniem jest szerzenie się zakażenia na narządy miednicy mniejszej (np. jajniki, jajowody), ciąża pozamaciczna oraz niepłodność. Szczególnie groźna infekcja dla kobiet w ciąży – powikłaniem może być przedwczesne pęknięcie pęcherza płodowego, poród przedwczesny, zaburzenia wzrostu płodu. Zakażenie może zostać przeniesione w czasie porodu na noworodka i przebiega w postaci zapalenia spojówek i/lub zapalenia płuc.

Mycoplasma i Ureaplasma

Mycoplasma hominis, Mycoplasma genitalium, Ureaplasma urealyticum, Ureaplasma parvum należą do drobnoustrojów kolonizujących drogi rodne kobiet nie wywołując objawów chorobowych. Niestety brak objawów choroby zmniejsza czujność pacjentki, co może do poważnych konsekwencji zarówno dla osoby zakażonej, partnera, ale również nienarodzonego dziecka, jeżeli do infekcji dochodzi u ciężarnej. Mycoplasma hominis zasiedla drogi płciowe osób aktywnych seksualnie, szczególnie u kobiet i to ona jest głównym sprawcą infekcji intymnych. Obecność bakterii z rodzaju Ureaplasma wiąże się zwykle ze zwiększonym ryzykiem powikłań okołoporodowych.  Przerost bakterii atypowych tego rodzaju może skutkować:

• porodem przedwczesnym, przedwczesnym pęknięciem błon płodowych
  • hipotrofią i niską masą urodzeniową płodu oraz zaburzeniami jego rozwoju
  • sepsą popołogową
  • zapaleniem: cewki moczowej, pochwy, jajników jajowodów, nerek, a nawet stawów

Rzęsistkowica

Do zakażenia dochodzi podczas stosunku płciowego z osobą zakażoną, ale również podczas korzystania ze wspólnego ręcznika, z toalety publicznej czy sauny. Wywołana przez pierwotniaka rzęsistka pochwowego Trichomonas vaginalis, u kobiet lokalizuje się w pochwie, pęcherzu i cewce moczowej. Infekcja ta jest najpowszechniejszą wśród przenoszonych drogą płciową. Często przybiera przebieg bezobjawowy, ale może wiązać się z podrażnieniem okolicy narządów płciowych oraz przechodzić też do układu moczowego, powodując ból, pieczenie, trudności z oddawaniem moczu, częstomocz. Ze względu na występowanie objawów głównie w pochwie, zakażenia rzęsistkiem pochwowym zyskały nazwę vulvovaginitis, czyli zakażeń pochwy i sromu.  Wzrost świadomości społecznej dotyczącej chorób przenoszonych drogą płciową przyczynił się do zmniejszenia częstości występowania tego typu infekcji.

Rzeżączka

To choroba przenoszona drogą płciową, wywołana przez bakterie dwoinki rzeżączki Neisseria gonorrhoeae. Zakażenie często nie daje wyraźnych objawów lub manifestuje się jedynie łagodnymi dolegliwościami, najczęściej w postaci zapalenia kanału szyjki macicy oraz cewki moczowej.

Objawy:

• upławy ropne, śluzowo-ropne lub śluzowe
• ból podbrzusza
• ból i pieczenie przy oddawaniu moczu,
• śluzowo-ropna lub śluzowa wydzielina z cewki moczowej
• krwawienia międzymiesiączkowe lub nasilone krwawienia miesięczne, krwawienia po stosunku.

 Do powikłań należą: zapalenie narządów miednicy mniejszej, rozsiane zakażenie rzeżączkowe – najczęściej w postaci zespołu skórno-stawowego.

U noworodków w czasie porodu naturalnego może dojść do przeniesienia infekcji z zakażonej matki oraz rozwinięcia się rzeżączkowego zapalenia spojówek.

Infekcje intymne u mężczyzn

• Infekcja grzybicza – najczęściej występuje kandydoza, czyli zakażenie drożdżakiem Candida albicans. Początkowo przebieg jest bezobjawowy, w miarę rozwoju infekcji pojawia się: świąd, obrzęk i zaczerwienie napletka, zaczerwienie i bolesność żołędzi, nieprawidłowa wydzielina o nieprzyjemnym zapachu pod napletkiem, ból w trakcie oddawania moczu.

Nieleczona infekcja grzybicza może prowadzić do zwężenia ujścia cewki moczowej, blizn i zniekształceń napletka i żołędzi.

• Chlamydioza – przebieg zakażenia może być bardzo łagodny lub nawet bezobjawowy – ok. 50% przypadków, stąd często to mężczyźni są nosicielami tego zakażenia i powodują przeniesienie zakażenia do dróg rodnych kobiety, nawet, jeżeli sami nie mają żadnych objawów. Chlamydia trachomatis jest u mężczyzn przyczyną nierzeżączkowego zapalenia cewki moczowej. Objawy to:
  • wyciek wydzieliny z cewki moczowej,
  • pieczenie i ból w trakcie oddawania moczu,
  • świąd lub zaczerwienienie ujścia cewki moczowej,
  • ból jąder.

Chlamydioza może nawracać, nawet pomimo zastosowanej antybiotykoterapii. Dodatkowo zwiększa ona podatność na inne infekcje (np. opryszczka) i indukuje przeniesienie zakażenia na narządy zlokalizowane w miednicy mniejszej.

• Rzęsistkowica – lokalizuje się u mężczyzn głównie w cewce moczowej, ale też może dotyczyć gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych. Najczęściej przebiega bezobjawowo, jeśli wystąpią objawy są to:
  • ból i pieczenie w trakcie oddawania moczu,
  • białawy wyciek z cewki moczowej,
  • częste oddawanie moczu.
• Rzeżączka – najczęściej przebiega w postaci zapalenia cewki moczowej, Rzadko przebiega bezobjawowo lub z mało nasilonymi objawami. Objawy to:
  • obfita śluzowo-ropna obfita wydzielina z cewki moczowej,
  • ból i pieczenie w trakcie oddawania moczu,
  • częste oddawanie moczu.
• Mycoplasma i Ureaplasma- infekcje przez nie wywoływane zaliczane są do chorób przenoszonych drogą płciową. Wśród groźnych powikłań zakażenia tego rodzaju bakteriami wyróżnia się:

– zapalenie prostaty/ pęcherzyków nasiennych

– obniżenie jakości nasienia

–  bezpłodność           

W ostrej fazie choroby pojawia się silny, kłujący ból cewki moczowej w trakcie oddawania moczu. Nieleczona infekcja może szerzyć się na kolejne odcinki dróg moczowo-płciowych. Powikłaniem może być zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie najądrza.

Jak rozpoznaje się infekcję intymną?

Rozpoznanie infekcji intymnej wymaga badania lekarskiego i wykonania badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej.

• Objawy – jeśli zauważymy niepokojące nas symptomy należy zgłosić się do lekarza ginekologa. Lekarz czasami już przy pierwszej wizycie na podstawie opisanych objawów i badania ginekologicznego jest w stanie określić przyczynę infekcji.
• Biocenoza pochwy – w czasie tego badania pobierana jest wydzielina z pochwy, a następnie określany jest tzw. stopień czystości pochwy na podstawie udziału poszczególnych rodzajów bakterii.
• Posiew wymazu z pochwy – w hodowli bakterii lub grzybów na odpowiednim podłożu dokonuje się identyfikacji rodzaju drobnoustroju, który wywołał infekcję a także określa się stopień lekowrażliwości.
• Diagnostyka Chalmydii– ma szczególne znaczenie dla kobiet w ciąży, zaleca się wykonanie badania w kierunku Chalmydia trachomatis w wymazie pobranym w kanału szyjki macicy metodą biologii molekularnej PCR. Materiałem jest wymaz z dróg moczowo-płciowych lub mocz. Możliwe jest również wykrywanie antygenu metodą immunofluorescencji pośredniej – IIF oraz wykrywanie przeciwciał IgG i IgM obecnych w surowicy.
• Diagnostyka rzeżączki – w celu stwierdzenia infekcji można wykonać posiew bakteriologiczny materiału uzyskanego z miejsca objętego procesem chorobowym. Szybszą metodą jest ocena mikroskopowa barwionego preparatu z wymazu. Można również wykrywać rzeżączkę metodami biologii molekularnej PCR, materiałem do badania jest wymaz z miejsca objętego procesem chorobowym, mocz lub nasienie.
• Diagnostyka rzęsistka pochwowego – najprostszą metodą jest ocena preparatu mikroskopowego z wymazu pobranego z szyjki macicy, można również stosować hodowlę pierwotniaka na specjalnym podłożu. Najczulszą metodą jest badanie genetyczne PCR.
• Diagnostyka Mycoplasma i Ureaplasma – posiew mikrobiologiczny wymazu z dróg moczowo-płciowych na specjalne podłoże lub badanie metodą biologii molekularnej PCR.

Przygotowanie do badania

Przed pobraniem wymazu zaleca się, aby na 24-48 godzin przed pobraniem zachować wstrzemięźliwość płciową, nie pobierać wymazu w dniu badania ginekologicznego, zachować 5-7 dni przerwy w stosowaniu leków przeciwdrobnoustrojowych, nie stosować przez kilka dni preparatów dopochwowych. Do badania zgłosić się co najmniej 2-3 godziny po oddaniu moczu.

Leczenie infekcji intymnej

Leczenie zawsze polega na wyeliminowaniu czynnika wywołującego infekcję, poprzez stosowanie preparatów przeciwdrobnoustrojowych doustnie lub miejscowo. Równie ważna jest odbudowa mikrobiomu pochwy, którego zaburzony skład leży najczęściej u podstaw rozwoju infekcji. W tym celu zalecane są preparaty probiotyczne zawierające szczepy Lactobacillus, stosowane zarówno miejscowo jak i doustnie. Niektóre infekcje, szczególnie grzybicze czy transmitowane drogą płciową, wymagają zastosowania leczenia u obydwu partnerów, nawet jeżeli u któregoś z nich nie występują objawy infekcji intymnej. Minimalizuje to możliwość przeniesienia istniejącego zakażenia podczas kolejnego stosunku. Warto podkreślić, że infekcje intymne mają charakter nawrotowy, co oznacza, że pojedynczy epizod może skutkować pojawieniem się jej również w późniejszym czasie, a nieleczone infekcje intymne lub „niedoleczone” zakażenia wiążą się z wystąpieniem groźnych powikłań.

Infekcja intymna – powikłania

Nieleczona infekcja intymna i bagatelizowanie objawów może prowadzić do groźnych następstw jakimi są:

• zwiększone ryzyko zakażenia innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową – HIV, HPV, chlamydiami, rzęsistkiem pochwowym,
• ciąża pozamaciczna, ryzyko poronienia
• u kobiet w ciąży ryzyko przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, porodu przedwczesnego
• zakażenia wewnątrzmacicznego i okołoporodowego płodu
• wad rozwojowych płodu – niska masa urodzeniowa, ślepota, problemy neurologiczne
• ryzyko zakażenia narządów miednicy mniejszej np. jajników, jajowodów,
• stany zapalne dróg moczowych.
• zapalenie jąder i gruczołu krokowego
• zbliznowacenie jajowodów
• obniżenie jakości nasienia
• niepłodność i problemy z zajściem w ciążę

Pytania i odpowiedzi

1. Czy częste zmiany poziomu hormonów, np. w trakcie cyklu miesiączkowego lub menopauzy, mogą zwiększać ryzyko infekcji intymnych, a jeśli tak, jak można temu zapobiegać?

Estrogeny spełniają głównie funkcję protekcyjną w stosunku do nabłonka dróg rodnych poprzez utrzymywanie odpowiedniej liczebności bakterii Lactobacillus w pochwie. Chronią one nabłonek przed uszkodzeniem przez czynniki zewnętrzne, ale także utrzymują odpowiednie nawilżenie dróg rodnych. Wahania hormonów (ciąża, menopauza, cykl miesięczny) zwiększają podatność miejsc intymnych na pojawienie się objawów infekcji. W czasie menstruacji ilość Lactobacillus jest najmniejsza w całym cyklu miesięcznym, co znacznie podnosi pH i uniemożliwia utrzymanie optymalnej ilości mikroorganizmów w pochwie, co, wraz z wahaniami poziomów hormonów może zwiększać podatność na infekcje. Podczas menopauzy ilość estrogenów silnie spada powodując zmiany zanikowe w pochwie, co jest bezpośrednią przyczyną wzrostu pH dróg rodnych kobiety, zaniku flory fizjologicznej dróg rodnych i zwiększonej podatności na infekcje wywoływane przez bakterie obecne na powłokach skórnych okolicy sromu i odbytu (Streptococcus, Enterococcus, E. Coli). W radzeniu sobie z uporczywymi zmianami hormonalnymi czasem konieczne jest zastosowanie HTZ regulującej poziom hormonów, wspomagająco stosuje się też globulki dopochwowe, stymulujące powrót równowagi bakteryjnej w drogach intymnych. Również zmiana nawyków żywieniowych, w tym spożywanie produktów bogatych w fitoestrogeny, korzystnie wpływa na regulację poziomów płciowych.

2. Czy istnieją nietypowe objawy infekcji intymnych, które mogą wskazywać na rozwijającą się infekcję?

Infekcje intymne zwykle wiążą się ze swędzeniem, pieczeniem, upławami o różnym zabarwieniu czy też bólem w czasie stosunku. Wśród mniej specyficznych objawów można wymienić m.in. objawy grypopodobne: gorączka, osłabienie, rozbicie;  uczucie parcia na pęcherz i ucisku przy oddawaniu moczu (jest to związane z przeniesieniem zakażenia do dróg moczowych ) czy też ucisk w podbrzuszu. W przypadku, gdy objawom klasycznym towarzyszą dodatkowe objawy ogólne należy niezwłocznie udać się do specjalisty, gdyż prawdopodobnie mogło dojść do rozprzestrzenienia się zakażenia na inne narządy. Specjalista też zleci badania diagnostyczne  odpowiednim kierunku i wdroży leczenie objawowe.

3. Czy dieta, w tym spożycie cukrów i węglowodanów, ma wpływ na ryzyko infekcji grzybiczych lub bakteryjnych w okolicach intymnych?

Dieta bogata w węglowodany, w każdej postaci, stanowi czynnik ryzyka wystąpienia infekcji intymnych. Jest to związane z faktem, że spożywanie dużej ilości cukrów niezbilansowane zdrowymi składnikami w diecie, doprowadza do podwyższenia pH płynów ustrojowych, czyli ich zakwaszenia. Zmiana pH okolic intymnych zaburza ich hemostazę sprawiając, że stają się one bardziej podatne na różnego rodzaju infekcje, w szczególności infekcje grzybicze i bakteryjne, również przez drobnoustroje oportunistyczne. Warto zaznaczyć, że nadmiar cukru w diecie wpływa na cały organizm powodując ogólne obniżenie odporności i zwiększa predyspozycje do wystąpienia innych schorzeń.

Mgr Jolanta Pawłowska