Badania

18 maja 2022

Dobry cholesterol – jak można podnieść jego poziom?

W dzisiejszych czasach często słyszy się o „dobrym” oraz o „złym” cholesterolu. Za tymi określeniami kryją się kolejno frakcja HDL lipoprotein oraz frakcja LDL, jednak na podstawie samych nazw trudno ocenić, który cholesterol oraz dlaczego nazywany jest tym „dobrym”. Różnica jest znacząca, jako że odpowiednie stężenia tych związków we krwi bezpośrednio przekładają się na ogólny stan zdrowia oraz funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Warto wiedzieć co kryje się za tymi pojęciami, z czym związane są zaburzenia w obrębie stężeń cholesterolu we krwi oraz w jaki sposób zadbać o właściwe poziomy dobrego cholesterolu. Dobry cholesterol – co to jest? „Dobrym” cholesterolem nazywana jest frakcja lipoprotein o wysokiej gęstości, czyli HDL (ang. High-Density Lipoprotein). Lipoproteiny to specyficzne kompleksy białkowe, które odpowiedzialne są za transport związków tłuszczowych we krwi. Za transport cholesterolu we krwi odpowiadają w głównej mierze dwie grupy lipoprotein – lipoproteiny HDL oraz LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości). Z tego powodu w badaniach diagnostycznych nazwa ich często upraszczana jest do określeń „cholesterol HDL” oraz „cholesterol LDL”. Ze względu na korzystny wpływ stężeń poszczególnych frakcji lipoprotein na stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego frakcja, HDL nazywana jest „dobrym cholesterolem”, podczas gdy lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) nazywane są „złym cholesterolem”. Cholesterol to organiczny związek tłuszczowy (lipidowy), który pełni wiele istotnych funkcji. Jest on obecny w błonach wszystkich komórek ludzkiego ciała, dzięki czemu mogą utrzymywać one właściwy kształt. Dodatkowo, obecność cholesterolu w błonach komórkowych warunkuje prawidłową ich przepuszczalność dla licznych substancji oraz pierwiastków chemicznych. Cholesterol stanowi niezwykle ważny element syntezy wielu hormonów, takich jak m.in. hormony płciowe (estrogeny, testosteron) oraz hormony nadnerczy – glikokortykosteroidy. Bierze także udział w przemianach witaminy D oraz produkcji kwasów żółciowych, niezbędnych do prawidłowego przebiegu procesów trawienia. Frakcja HDL lipoprotein nazywana jest „dobrym” cholesterolem, ponieważ istnieje naukowo udowodniona odwrotna korelacja między stężeniami cholesterolu HDL we krwi, a częstością występowania chorób sercowo-naczyniowych. Oznacza to, że wyższe poziomy frakcji HDL związane są ze zmniejszoną zapadalnością na choroby serca. Lipoproteiny HDL pełnią istotną rolę w usuwaniu nadmiernych ilości związków tłuszczowych z krwi żylnej poprzez transport cholesterolu do wątroby, gdzie związek ten jest przetwarzany. Dodatkowo, lipoproteiny HDL wywierają protekcyjne działanie na ściany naczyń tętniczych, co chroni je przed rozwojem miażdżycy. Wysokie poziomy lipoprotein LDL z kolei związane są ze zwiększonym ryzykiem rozwoju licznych schorzeń, w szczególności miażdżycy. Z tego powodu ta grupa lipoprotein określana jest mianem „złego” cholesterolu”. Rozwój miażdżycy związany jest z odkładaniem się określonych związków tłuszczowych (w tym dużych ilości cholesterolu) wewnątrz ścian naczyń tętniczych. Są to tzw. blaszki miażdżycowe, które poprzez swój rozmiar zmniejszają światło naczynia krwionośnego, co utrudnia przepływ krwi. W skrajnych przypadkach blaszki miażdżycowe mogą całkowicie zamknąć światło naczynia lub też pękać co prowadzi do powstania skrzepliny oraz rozwoju poważnych powikłań związanych z niedokrwieniem określonego narządu. Długotrwała, nieleczona miażdżyca może prowadzić do przewlekłej choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej), zawału mięśnia sercowego lub też udaru mózgu. Badanie poziomu dobrego cholesterolu Ze względu na korzystny wpływ na zdrowie sercowo-naczyniowej frakcji HDL lipoprotein (czyli tzw. „dobrego cholesterolu”), warto zadbać o utrzymywanie jego wysokich poziomów we krwi. Badaniem, które pozwala na sprawdzenie stężeń poszczególnych związków tłuszczowych w organizmie jest lipidogram. Ten test diagnostyczny umożliwia dokładną kontrolę funkcjonowania metabolizmu tłuszczowego poprzez oznaczenie 5 parametrów związanych z przetwarzaniem związków lipidowych. W ramach  lipidogramu oznaczane są następujące parametry: Frakcja HDL lipoprotein (tzw. „dobry cholesterol”).Frakcja LDL lipoprotein (tzw. „zły cholesterol”),Trójglicerydy,Cholesterol całkowity,Cholesterol nie-HDL (wszystkie rodzaje tzw. „złego cholesterolu”). Dzięki wczesnemu wykryciu zaburzeń lipidowych możliwe jest sprawne wdrożenie odpowiedniego leczenia, które pozwoli na przywrócenie równowagi pomiędzy poziomami poszczególnych związków tłuszczowych oraz znacząco zmniejszy ryzyko występowania chorób układu sercowo-naczyniowego. Lipidogram stanowi jedno z podstawowych badań profilaktycznych (razem z m.in. morfologią krwi, oznaczeniem poziomów kreatyniny oraz innymi). Osobom dorosłym zaleca się przeprowadzanie tych testów laboratoryjnych ok. raz w roku. W określonych przypadkach może być korzystne częstsze wykonywanie tego badania – dokładny zakres badań profilaktycznych oraz odstęp czasu pomiędzy ich przeprowadzaniem zależny jest od uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. W celu odpowiedzialnego zaplanowania pełnej profilaktyki należy skonsultować się z lekarzem. Dobry cholesterol norma Normy stężeń cholesterolu HDL we krwi są zależne od płci osoby badanej. Najnowsze badania z zakresu kardiologii ustaliły normy „dobrego cholesterolu” na następujących poziomach: Dla kobiet – stężenia cholesterolu HDL powinny być wyższe niż 50 mg/dl,Dla mężczyzn – cholesterol HDL powinien utrzymywać się na poziomie powyżej 40 mg/dl. Dokładny zakres norm (poprawniej zakresów referencyjnych)  dobrego cholesterolu każdorazowo powinien zostać wyszczególniony na wynikach badań diagnostycznych, które wydawane są pacjentowi. Ze względu na możliwe odmienności w zakresie metodologii przeprowadzenia tychże testów ich rezultaty każdorazowo należy zestawić z wartościami referencyjnymi obecnymi na otrzymanych wynikach. W przypadku  rozbieżności należy skonsultować się z lekarzem, który zinterpretuje rezultaty badan oraz (jeżeli występuje taka konieczność) zleci dalsza diagnostykę i zaplanuje optymalne postępowanie lecznicze. Jak podnieść poziomy dobrego cholesterolu Ze względu na liczne, prozdrowotne działania cholesterolu HDL warto dbać o utrzymywanie prawidłowych, wysokich,  poziomów tego związku w organizmie. Na obniżenie poziomów „dobrego cholesterolu” oraz wzrost stężeń cholesterolu LDL wpływa wiele czynników, z których najważniejszą rolę odgrywa nieprawidłowa dieta (bogata w cukry oraz tłuszcze nasycone), brak aktywności fizycznej oraz siedzący tryb życia. Aby podnieść poziomy „dobrego cholesterolu” należy przede wszystkim zmienić wymienione, szkodliwe nawyki. W układaniu codziennego jadłospisu należy ograniczyć spożywanie niezdrowych tłuszczów nasyconych. Tłuszcze zwierzęce warto zastąpić tłuszczami o pochodzeniu roślinnym, takimi jak np. oliwa z oliwek. Liczne badania naukowe wykazały, że spożywanie tego rodzaju oleju zwiększa poziomy cholesterolu HDL we krwi. W przypadku współwystępowania otyłości należy dążyć do odpowiedzialnej redukcji masy ciała. Można to osiągnąć poprzez zmniejszenie kaloryczności spożywanych codziennie posiłków oraz włączenie do swojego życia aktywności fizycznej. Szczególnie korzystny wpływ na wzrost stężeń cholesterolu HDL wykazują ćwiczenia aerobowe. W niektórych przypadkach w celu unormowania stężeń poszczególnych związków tłuszczowych może być konieczne dołączenie leczenia farmakologicznego. Z tego powodu, w przypadku występowania nieprawidłowości w wynikach lipidogramu warto skonsultować się z lekarzem. Na podstawie historii choroby, wyników badań diagnostycznych oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych będzie on w stanie zaplanować najlepsze dla danej osoby dalsze postępowanie diagnostyczno-lecznicze. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy https://www.cdc.gov/cholesterol/ldl_hdl.htm https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/in-depth/hdl-cholesterol/art-20046388

13 maja 2022

Reumatoidalne zapalenie stawów – jak się objawia? Jakie badania wykonać? Jak leczyć?

Reumatoidalne zapalenie stawów to układowa choroba tkanki łącznej, dla której typowe jest symetryczne, nieswoiste zapalenie stawów. Dodatkowo towarzyszą jej objawy pozastawowe i powikłania układowe. RZS ma postępujący przebieg i nieleczone nieuchronnie prowadzi do inwalidztwa. Choroby reumatyczne to problem wielu osób, jedną z najczęściej występujących spośród nich jest reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Sprawdź, jakie są jego objawy. Dowiedz się, co odpowiada za powstanie tej choroby, w jaki sposób lekarz stawia rozpoznanie i na czym polega leczenie. Reumatoidalne zapalenie stawów – co to jest? Reumatoidalne zapalenie stawów, czyli RZS, to przewlekła choroba autoimmunologiczna tkanki łącznej. Przyczyną tej choroby jest nieprawidłowe funkcjonowaniem układu odpornościowego pacjenta. W wyniku określonych zaburzeń elementy układu odpornościowego identyfikują tkanki własnego organizmu jak obce i rozpoczynają skierowany przeciwko nim atak z wykorzystaniem różnego rodzaju mechanizmów immunologicznych. To najczęściej występująca zapalna choroba stawów – szacuje się, że dotyczy 0,3–1,0% społeczeństwa, przy czym na ogół zmagają się z nią kobiety powyżej 50 lat. Klasyfikacja reumatoidalnego zapalenia stawów, czyli RZS RZS z uwagi na czas trwania choroby dzieli się na: bardzo wczesne (poniżej 6 miesięcy), wczesne (poniżej 24 miesięcy) oraz późne (powyżej 24 miesięcy). Biorąc pod uwagę rodzaj i występowanie danego typu przeciwciał (RF i anty-CCP, ACPA), wyróżnia się RZS seropozytywne (RF i ACPA obecne) i seronegatywne (RF i ACPA nieobecne). Jest też klasyfikacja uwzględniająca przebieg kliniczny choroby. Zgodnie z nią wyodrębniamy: typ I z samoistną remisją – dobra odpowiedź organizmu na leczenie, łagodny przebieg, możliwa remisja, czyli ustąpienie objawów choroby;typ II z łagodnym postępem – słabsza odpowiedź organizmu na leczenie, powolny, ale stały postęp choroby;typ III z progresją mimo leczenia – ograniczona odpowiedź na leczenie, szybka progresja, czyli postępowanie choroby i ciężki przebieg, wysokie ryzyko niepełnosprawności i inwalidztwa. Reumatoidalne zapalenie stawów – przyczyny Choroba rozwija się na podłożu nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na nieznany antygen, który stymuluje błonę maziową w stawie do odpowiedzi zapalnej. Jednak dokładne przyczyny RZS nie są znane. Zwraca się uwagę na czynniki genetyczne i środowiskowe. Za genetycznymi jej uwarunkowaniami przemawia rodzinne występowanie. Szacuje się, że RZS występuje nawet 5 razy częściej u osób, których bliscy krewni na nie chorują. Do innych czynników predysponujących do powstania schorzenia należą: defekt układu odpornościowego – nieprawidłowe postrzeganie własnych tkanek jako „wroga” i kierowanie wobec nich niszczących autoprzeciwciał;zakażenie – podejrzewa się rolę infekcji wirusowych czy bakteryjnych w inicjowaniu odpowiedzi zapalnej;płeć – kobiety chorują częściej; stosunek zachorowań kobiet i mężczyzn wynosi 3 : 1,palenie papierosów i stres – zwiększają ryzyko zachorowania. Reumatoidalne zapalenie stawów – objawy RZS charakteryzujące się nieswoistym, symetrycznym zapaleniem stawów – atakuje te same miejsca po obu stronach ciała. Zmiany rozwijają się przede wszystkim w obrębie nadgarstków, stawów śródręczno-paliczkowych i śródstopno-paliczkowych. Choroba RZS prowadzi do ich destrukcji, zniekształcenia, przykurczów i upośledzenia ich funkcji. Objawami RZS są: ból i sztywność stawu – objawy są najbardziej uciążliwe po obudzeniu się i po długim nieporuszaniu stawem; sztywność łagodnieje po mniej więcej godzinie;tkliwość na ucisk;obrzęk na skutek rozrostu błony maziowej;wysięk na skutek nadmiernej produkcji płynu stawowego;ograniczona ruchomość – utrata zdolności do wykonywania pełnego zakresu ruchów. W wyniku choroby dochodzi do niszczenia przylegających do stawu struktur (chrząstki, kości, więzadeł, ścięgien). Jest to najczęstsza przyczyna niepełnosprawności. W przebiegu RZS obserwuje się dodatkowo objawy pozastawowe, które towarzyszą innym chorobom układowym tkanki łącznej, w tym m.in.: spadek masy ciała, stany podgorączkowe, niedokrwistość, układowe zapalenie naczyń. Rozwinąć się mogą: zespół suchości wywołany zapaleniem spojówek, zapalenie kłębuszków nerkowych, guzki reumatoidalne – bezbolesne guzki podskórne, zespół kanału nadgarstka – ucisk na rdzeń kręgowy. W ciężkich przypadkach RZS prowadzi do przedwczesnej śmierci. Reumatoidalne zapalenie stawów – leczenie Szybkie rozpoznanie i leczenie RZS jest kluczowe dla zminimalizowania rozprzestrzeniania się choroby na inne układy i narządy lub zapobiegania mu. Leczenie RZS jest złożone. Wykorzystuje się przede wszystkim: farmakoterapię – stosuje się różne grupy leków, lecz podstawę stanowią niesteroidowe leki przeciwzapalne (hamują stan zapalny i zmniejszają ból), glikokortykosteroidy (hamują produkcję kortyzolu w organizmie; stosowane w formie ostrzykiwania stawów, znacznie łagodzą ból), leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCh, np. metotreksat, leflunomid, sulfasalazyna, sole złota – łagodzą objawy, ale przede wszystkim hamują niszczenie stawów), leki biologiczne (skierowane przeciwko czynnikom zaangażowanym w proces zapalny, np. adalimumab, certolizumab, etanercept, tocilizumab, infliksymab, abatacept);fizykoterapię – zalecane metody to: krioterapia, balneoterapia, ultradźwięki, masaże, które działają przeciwbólowo, łagodzą stan zapalny i rozluźniają układ mięśniowy;kinezyterapię – ćwiczenia zwiększające zakres ruchu, wzmacniające mięśnie, poprawiające ogólną wydolność (np. chodzenie, pływanie, jazda na rowerze);zaopatrzenie ortopedyczne – pomaga odciążyć chore stawy i ułatwić poruszanie się, w tym: laski, kule, chodziki, fotele, stabilizatory, wkładki do butów;leczenie uzdrowiskowe, wsparcie psychiczne, odpoczynek, dostosowanie otoczenia do niesprawności, zaprzestanie palenia;leczenie operacyjne podejmowane jest, kiedy zachowawcze nie przynosi zadowalającego efektu. Rozpoznanie reumatoidalnego zapalenia stawów W rozpoznaniu reumatoidalnego zapalenia stawów stosuje się następujące kryteria klasyfikacyjne oceniane w skali punktowej: zajęcie stawów:1 duży staw – 0,od 2 do 10 dużych stawów – 1,od 1 do 3 małych stawów (z zajęciem lub bez zajęcia dużych stawów) – 2,od 4 do 10 małych stawów (z zajęciem lub bez zajęcia dużych stawów) – 3,powyżej 10 stawów (w tym co najmniej jeden mały staw) – 5;testy serologiczne:RF i anty-CCP nieobecne – 0,niski poziom RF lub anty-CCP – 2,wysoki poziom RF lub anty-CCP – 3;wskaźniki ostrej fazy:prawidłowe wartości CRP i OB – 0,nieprawidłowe wartości CRP lub OB – 1;czas trwania zapalenia stawów:< 6 tygodni – 0,≥ 6 tygodni – 1. Należy dodać wszystkie wartości. Suma powyżej 6 punktów stanowi o RZS . Rozpoznanie RZS obejmuje przede wszystkim: badania podmiotowe i przedmiotowe;badania laboratoryjne, w tym: oznaczenie w surowicy krwi stężenia CRP (białka ostrej fazy), szybkości opadania krwinek (odczynu Biernackiego), aktywności przeciwciał RF (czynnika reumatoidalnego; stwierdza się go u 70–80% chorych) i ACPA (przeciwciał przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi), a w celu diagnostyki różnicowej z kolagenozami – ilościowe oznaczenie aktywności ANA (przeciwciał przeciwjądrowych);badania obrazowe, w tym: RTG rąk i stóp w dwóch płaszczyznach (początkowe objawy RZS to osteoporoza przystawowa i zwężenie szpary stawowej, następnie rozwijają się nadżerki, nieprawidłowości w położeniu i kostnienie stawów), ultrasonografia (zapewnia ocenę wysięków stawowych, zapalenia błony maziowej i pochewki ścięgnistej); w razie niepewności diagnostycznej wykorzystuje się dodatkowo rezonans magnetyczny. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: A. Jura-Półtorak, K. Olczyk, Aktualne poglądy na etiopatogenezę reumatoidalnego zapalenia stawów, „Annales Academiae Medicae Silesiensis” 2011, t. 65, nr 4, s. 51–57.A. Marcol-Majewska, G. Majewski, P. Kotyla, Reumatoidalne zapalenie stawów – propozycje postępowania diagnostycznego, „Forum Reumatologii” 2017, t. 3, nr 2, s. 88–92.M. Ostanek, A. Ciechanowicz, Czynniki genetyczne w patogenezie reumatoidalnego zapalenia stawów, „Reumatologia” 2009, t. 47, nr 3, s. 143–150.E. Stanisławska-Biernat, M. Sierakowska, S. Sierakowski, Nowe kryteria klasyfikacyjne reumatoidalnego zapalenia stawów, „Reumatologia” 2010, t. 48, nr 6, s. 361–365.

13 maja 2022

Łojotokowe zapalenie skóry – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie

Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to jedna z częściej występujących chorób dermatologicznych. Jej leczenie nastręcza trudności z uwagi na nawrotowy charakter oraz brak konkretnie określonej farmakoterapii. Typowym objawem ŁZS są zmiany rumieniowo-złuszczające z obecnością tłustych łusek. Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to uciążliwa przypadłość, która może istotnie obniżyć jakość życia. Dotyczy około 5% populacji, przy czym częściej występuje wśród mężczyzn niż kobiet. Sprawdź, jakie czynniki odpowiadają za powstanie ŁZS. Dowiedz się, na czym polega jego leczenie i jakie składniki pokarmowe wspomagają proces terapeutyczny. Co to jest łojotokowe zapalenie skóry? Łojotokowe zapalenie skóry – ŁZS, inaczej nazywane jest wypryskiem łojotokowym. To nawracająca, przewlekła choroba, która może wystąpić u ludzi w każdym wieku, jednak najczęściej obserwuje się ją w populacji osób młodych. U niemowląt łojotokowe zapalenie skóry jest powszechną przypadłością, znaną pod nazwą „ciemieniucha”. Szacuje się, że rozwija się u około 70% dzieci w pierwszych miesiącach życia. Łojotokowe zapalenie skóry – objawy Objawy łojotokowego zapalenia skóry mają postać zmian rumieniowo-złuszczających, na których znajdują się żółte lub białe, tłuste łuski. W bardziej zaawansowanym postaciach stwierdza się obecność surowiczego wysięku, a nawarstwiony, martwy, wyschnięty naskórek tworzy trudną do usunięcia skorupę. Objawom tym może towarzyszyć różnej intensywności świąd. Zmiany lokalizują się przede wszystkim na skórze twarzy – głównie na czole („korona łojotokowa”) i nosie, klatce piersiowej (szczególnie przy mostku), fałdach skórnych nosowo-policzkowych i zausznych, między łopatkami. Choroba może zająć również owłosioną część głowy, na której pojawiają się duże płatki skóry. Niekiedy rozwijają się nadżerki, przeczosy i następuje wzmożone wypadanie włosów. Istnieje wiele czynników, które wpływają na intensywność objawów łojotokowego zapalenia skóry. Są to przede wszystkim: pora roku – dolegliwości są mniej uciążliwe w porze letniej, przybierają na sile w okresie jesienno-zimowym;silne emocje, przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach, infekcje z gorączką nasilają dolegliwości. Niepokojące objawy najlepiej skonsultować z dermatologiem. Z uwagi na zbliżony obraz kliniczny łojotokowego zapalenia skóry różnicuje on je z takimi jednostkami chorobowymi, jak: alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, łupież pstry, wyprzenie bakteryjne, przyłuszczyca, łuszczyca, wyprzenie drożdżakowe, łupież różowy, okołoustne zapalenie skóry. Jakie są przyczyny łojotokowego zapalenia skóry? Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry nie są do końca poznane. Do możliwych czynników powstania go należą wzmożona aktywność gruczołów łojowych oraz zaburzenia w odnowie komórek naskórka, co skutkuje nadmiernym ich rogowaceniem. Uważa się, że łojotokowe zapalenie skóry może być spowodowane zakażeniem drożdżakami, a dokładnie grzybami z gatunku Malassezia – Malassezia spp., które znane są też jako Pityrosporum ovale. Metabolity tych patogenów, takie jak indolo-3-karbaldehyd, kwasy tłuszczowe, predysponują do powstania reakcji zapalnej i zaburzeń w barierze lipidowej skóry. Należy zaznaczyć, że grzyby z tego gatunku są składnikiem naturalnej flory fizjologicznej skóry, lecz w nadmiarze stają się szkodliwe. Łojotokowe zapalenie skóry pojawia się w przebiegu wielu innym chorób i stanów, m.in.: choroby Parkinsona, depresji, zaburzeń nastroju i hormonalnych, trądziku (w tym różowatego), padaczki, łuszczycy. Wśród czynników predysponujących do powstania schorzenia wymienia się: zakażenie wirusem HIV, obniżoną odporność, stres, alkoholizm, zaburzenia odżywiania, predyspozycje genetyczne, zanieczyszczenie powietrza, podrażnienia skóry przez kosmetyki i wodę. Łojotokowe zapalenie skóry – leczenie W leczeniu łojotokowego zapalenia skóry głowy podstawę stanowi farmakoterapia. W tym celu stosuje się preparaty o działaniu przeciwświądowym, przeciwgrzybiczym, przeciwzapalnym, keratolitycznym, które przyczyniają się również do odrostu włosów. Do najczęściej używanych środków zalicza się cyklopiroksolaminę, pirytonian cynku oraz ketokonazol w postaci szamponu. Polecanymi składnikami są również siarka, ichtiol, dziegcie. W przypadku zmian umiejscowionych na skórze gładkiej zastosowanie znajdują preparaty o działaniu miejscowym z pochodnymi imidazolowymi czy glikokortykosteroidami. Na zmiany w obrębie skóry twarzy wykorzystuje się pochodne kalcyneuryny, takie jak takrolimus i pimekrolimus. Na skórę tułowia stosuje się leki przeciwgrzybicze, m.in. mikonazol, klotrimazol, ekonazol, a przy braku efektów – terbinafinę lub cyklopiroksolaminę. Zazwyczaj na początku leczenia wskazane jest użycie specjalnego preparatu złuszczającego, aby ułatwić dostęp środkom leczniczym do chorego naskórka. Istotnym elementem leczenia jest właściwa pielęgnacja skóry. Zaleca się stosowanie łagodnych, nawilżających dermokosmetyków, które redukują podrażnienia i wzmacniają barierę ochronną skóry. W opornych na leczenie miejscowe przypadkach łojotokowego zapalenia skóry wprowadza się terapię skojarzoną z wykorzystaniem środków doustnych. Co pomaga na łojotokowe zapalenie skóry? Wspomagającą rolę wobec specjalistycznego leczenia odgrywa odpowiednio zbilansowany sposób odżywiania. Dieta na łojotokowe zapalenie skóry powinna być bogata w produkty zawierające nisko nasycone kwasy tłuszczowe, cynk oraz witaminy z grupy B. Kwasy tłuszczowe omega-3 działają przeciwzapalnie, wspomagają pracę układu immunologicznego. Ich duże ilości zawierają ryby morskie i oleje roślinne. Cynk również podnosi odporność organizmu, a dodatkowo działa antyoksydacyjne i wspomaga gojenie się ran. Dobrym jego źródłem są: pestki dyni, ostrygi, sezam, cielęcina. Z kolei witaminy z grupy B pobudzają regenerację i odnowę komórek. Dostarczają ich: nasiona, pestki, orzechy, rośliny strączkowe, podroby, pełnoziarniste produkty zbożowe. Ograniczyć trzeba z kolei spożycie produktów powodujących wzmożoną aktywność gruczołów łojowych. Wśród nich znajdują się: potrawy smażone, słodycze, tłuszcze zwierzęce. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Bednarek, C. Musiał, Najczęstsze problemy pacjenta trychologicznego – choroby skóry głowy, „Kosmetologia Estetyczna” 2019, nr 8, s. 393–396.A. Buczek, D. Wcisło-Dziadecka, K. Sierant, Co nowego w etiologii i terapii łojotokowego zapalenia skóry, „Postępy Nauk Medycznych” 2018, t. XXXI, nr 1A, s. 49–54.E. Trznadel-Grodzka, E. Tyc-Zdrojewska, A. Kaszuba, Choroby łojotokowe, [w:] Z. Adamski, A. Kaszuba (red.), Metody diagnostyczne w dermatologii, wenerologii i mikologii lekarskiej, t. II, Lublin 2015, s. 235–247.

13 maja 2022

Jakie są przyczyny zgagi? Skąd bierze się nieprzyjemne pieczenie w przełyku?

Zastanawiasz się, co może być przyczyną zgagi? Nieprzyjemne pieczenie w przełyku jest objawem choroby refluksowej przełyku. Towarzyszy również przepuklinie rozworu przełykowego przepony. Zgaga to częsta dolegliwość, z jaką zmagają się kobiety w ciąży. Za fizjologiczne uważa się jej sporadyczne występowanie. Zgaga może powodować znaczny dyskomfort, a kiedy występuje często, w znaczący sposób obniża jakość życia. Dowiedz się więcej na temat przyczyn powstania tego uciążliwego objawu chorobowego. Sprawdź, dlaczego zgaga jest częstym problem u kobiet spodziewających się dziecka i jakie pokarmy sprzyjają jej wystąpieniu. Co to jest zgaga? Zgaga jest objawem chorobowym, który opisać można jako uczucie nieprzyjemnego, a niekiedy wręcz bolesnego, pieczenia w okolicy zamostkowej, które może sięgać aż do gardła i rozchodzić się po klatce piersiowej. Zgaga nierzadko przedstawiana jest jako „palenie w przełyku”. Niekiedy bywa mylona z objawami choroby niedokrwiennej serca. Zgadze towarzyszą zwykle takie dolegliwości, jak: gorzki smak w ustach, nudności, problemy z połykaniem, wymioty, puste odbijanie, chrypka, ciągłe chrząkanie, uczucie pełności. Z reguły omawiany stan pojawia się do 2 godzin po spożyciu posiłku, często dopada nas też w nocy. Mimo iż zgaga to objaw chorobowy, sporadycznie pojawiająca się, uważana jest za zjawisko fizjologiczne. Jeśli występuje nagminnie i utrudnia codzienne funkcjonowanie, powinna zostać skonsultowana u specjalisty. Lekarz zajmujący się zaburzeniami ze strony układu pokarmowego to gastroenterolog. Co może być przyczyną zgagi? Choroba refluksowa przełyku Przyczyną zgagi jest cofanie się nadtrawionych treści pokarmowych i soku żołądkowego z żołądka do przełyku. Zgaga jest zatem głównym objawem choroby refluksowej przełyku. Przypadłość ta występuje najczęściej w populacji osób powyżej 50 lat. Do cofania się zawartości żołądka dochodzi w wyniku rozluźnienia dolnego zwieracza przełyku. To mięsień, którego zadaniem jest oddzielenie żołądka od przełyku. Po przejściu przyjętego pokarmu przez przełyk, prawidłowo dochodzi do skurczu dolnego zwieracza przełyku, przez co nie następuje cofanie się pożywienia. Poza zaburzeniami czynności motorycznej dolnego zwieracza przełyku wśród możliwych przyczyn choroby refluksowej przełyku wymienia się: nadwrażliwość trzewną, zaburzenie naturalnej oporności tkankowej, uszkodzenie mechanizmów obrony śluzówkowej przełyku, nadmierne rozszerzenie żołądka, zaburzenia opróżniania żołądka. Schorzenie to rozwinąć się może również w przebiegu takich chorób ogólnoustrojowych, jak m.in. zaburzenia hormonalne, cukrzyca, twardzina układowa, neurologiczne choroby demielinizacyjne. W ich wyniku do powstania zgagi dochodzi na skutek zbyt niskiego ciśnienia spoczynkowego dolnego zwieracza przełyku lub upośledzonej perystaltyki przełykowej. Refluks, który powoduje zgagę, ma miejsce wówczas, gdy obniżeniu ulega napięcie dolnego zwieracza przełyku, co jest konsekwencją przedłużonego czasu jego relaksacji. Czynnikami sprzyjającymi zaburzeniu relaksacji tego mięśnia są m.in.: palenie papierosów, stosowanie niektórych leków (np. uspokajających, nasercowych, nitratów, doustnych środków antykoncepcyjnych, blokerów kanału wapniowego), nieprawidłowe nawyki żywieniowe, przyjmowanie pozycji leżącej i schylanie się po posiłku, spożywanie posiłków na krótki czas przed snem, brak lub niski poziom aktywności fizycznej, nadużywanie alkoholu. Poznaj inne przyczyny powstawania zgagi Kolejną przyczyną zgagi może być przepuklina rozworu przełykowego. Przypadłość ta charakteryzuje się przemieszczeniem się części żołądka z jamy brzusznej do klatki piersiowej przez rozwór przełykowy przepony. Fizjologicznie przełyk na poziomie dolnego zwieracza przechodzi przez przeponę. W ten sposób przepona oddziela klatkę piersiową od jamy brzusznej. Miejsce to nazywa się rozworem przełykowym. Zaburzeniu jego pracy sprzyjają nadmierna masa ciała czy wzmożone ciśnienie śródbrzuszne. Zgaga może towarzyszyć również: wzmożonemu wydzielaniu w żołądku kwasu solnego,podrażnieniu przełyku,zapaleniu przełyku,przełykowi Barretta,rakowi gruczołowemu przełyku,niedoborom wydzielania śliny, która z uwagi na lekko zasadowy odczyn neutralizuje kwas solny w przełyku oraz ten znajdujący się w nadmiernej ilości w żołądku. Występowanie zgagi może być również spowodowane wrzodami żołądka. W tym przypadku dolegliwości pojawiają się na czczo i ustępują po spożyciu pokarmu. Zgaga po jedzeniu Przyczyną pieczenia w przełyku mogą być niektóre pokarmy. Zgagę wywoływać mogą przede wszystkim: owoce i soki cytrusowe,pomidory,mięta,czekolada,orzeszki ziemne,tłuste jedzenie (po nim następuje wzrost wydzielania cholecystokininy, a ta obniża ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku),pokarmy zbyt gorące, kwaśne, pikantne, ciężkostrawne,kawa, herbata, napoje gazowane zawierające kofeinę (działa ona podobnie do histaminy, nasilając wydzielanie soku żołądkowego),ostre przyprawy. Zgaga w ciąży Zgaga to dolegliwość często zgłaszana przez kobiety spodziewające się dziecka. Szacuje się, że dotyczy 45–80% ciężarnych. Przyczyny zgagi są u nich różne. Na początkowym etapie ciąży dolegliwość ta rozwija się na skutek zmian hormonalnych, jakie zachodzą w organizmie. Progesteron, który odpowiada m.in. za umożliwienie zagnieżdżenie się zarodka w macicy, rozrost tego mięśnia, prawidłowe utrzymanie ciąży, prowadzi również do rozluźnienia mięśni przewodu pokarmowego, w tym dolnego zwieracza przełyku. Na późniejszym etapie ciąży przyczyną zgagi jest znacznie powiększona macica, która wywiera ucisk na narządy znajdujące się w jamie brzusznej. Tym samym powoduje wypychanie treści żołądka w kierunku przełyku. Macica nieciężarna waży 70 g i ma pojemność zaledwie kilku mililitrów, natomiast w ciąży osiąga masę średnio 1000 g i pojemność około 5 litrów. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Banks, The modern investigation and management of gastroesophageal reflux disease (GORD), „Clinical Medicine” 2009, t. 6, nr 9, s. 600–604.A.D. Gąsiorowska i wsp., Postępowanie u pacjentów z objawami choroby refluksowej przełyku – rekomendacje dla lekarzy rodzinnych, „Lekarz POZ” 2019, t. 5, nr 3/4, s. 245–265.S.J. Konturek, Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.T. Yamada, Postępy w gastroenterologii, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2010.

13 maja 2022

Krwawienia międzymiesiączkowe – jakie badania powinnaś wykonać?

Krwawienia międzymiesiączkowe to zaburzenie polegające na występowaniu niespodziewanych krwawień między miesiączkami. Plamienie międzymiesiączkowe może być objawem poważnych chorób, dlatego wymaga konsultacji ze specjalistą i ustalenia podłoża. Krwawienie międzymiesiączkowe ma różne przyczyny, w tym m.in.: stany zapalne narządu rodnego, zmiany nowotworowe łagodne i złośliwe, zaburzenia hormonalnie czy urazy mechaniczne. Sprawdź, w jaki sposób lekarz określa, co spowodowało wystąpienie plamienia międzymiesiączkowego. Czym są krwawienia międzymiesiączkowe? W okresie prokreacyjnym kobieta przechodzi przez mniej więcej 400 cykli miesiączkowych. Prawidłowy cykl menstruacyjny trwa od 21 do 35 dni, a krwawienie nie dłużej niż 7 dni. Objętość krwi utraconej w czasie cyklu miesiączkowego nie przekracza zazwyczaj 80 ml. Nierzadko stwierdza się nieprawidłowe krwawienia maciczne, które objawiają się na wiele sposobów, w tym jako krwawienia międzymiesiączkowe. Jak sama nazwa wskazuje, są to krwawienia występujące pomiędzy krwawieniami miesięcznymi. Plamienie międzymiesiączkowe – co może je powodować? Za plamienie międzymiesiączkowe odpowiadać może wiele czynników. Wśród chorób, które je wywołują, wymienia się przede wszystkim: nabyte zaburzenia krzepnięcia,zapalenia błony śluzowej jamy macicy,mięśniaki macicy (powstają z tkanki mięśniowej),polipy endometrium lub szyjki macicy (przerost błon śluzowych),torbiele macicy,dysplazję szyjki macicy (chorobę wywołaną wirusem HPV, czyli brodawczakiem ludzkim),nadżerki na tarczy szyjki macicy (ubytek nabłonka lub błony śluzowej),endometriozę (występowanie błony śluzowej macicy poza jamą macicy),raka endometrium,nadczynność lub niedoczynność tarczycy,zaburzenia pracy jajników (np. w przebiegu zespołu policystycznych jajników),choroby weneryczne, np. rzeżączkę, chlamydię. Plamienia międzymiesiączkowe mogą być spowodowane: zaburzeniami hormonalnymi, doświadczaniem silnego stresu, nadmiernym wysiłkiem fizycznym, odchudzaniem, osłabieniem organizmu. Krwawienie niekiedy pojawia się po zbyt intensywnym stosunku płciowym lub związane jest z suchością pochwy, która skutkuje powstawaniem otarć i niewielkich ranek na jej ściankach. Zdarza się, że krwawienie międzymiesiączkowe oznacza owulację lub zagnieżdżanie się zarodka w macicy. Przyczyną dolegliwości może być również tzw. niedomoga lutealna. Określa się w ten sposób niewydolność ciałka żółtego, co wiąże się z niedostatecznym wydzielaniem progesteronu. Za brunatne krwawienie międzymiesiączkowe odpowiadają niektóre leki, w tym środki antykoncepcyjne. Plamienia stanowią efekt nieprawidłowo dobranej dawki hormonów czy przyzwyczajania się organizmu do tych środków. Obserwuje się je również po pominięciu przyjęcia tabletki antykoncepcyjnej lub po odstawieniu tych preparatów. Wówczas delikatny ból podbrzusza i krwawienia są reakcją organizmu na niedostarczanie hormonów. Możliwe są również plamienia międzymiesiączkowe podczas noszenia spirali lub wkładki wewnątrzmacicznej. Stanowią one reakcję organizmu na obecność ciała obcego w macicy. Plamienie międzymiesiączkowe pojawia się również po zażyciu antykoncepcji awaryjnej (tzw. po stosunku). Menopauza a krwawienia międzymiesiączkowe to powszechnie występująca zależność. Wejście w wiek menopauzalny wiąże się z wygasaniem czynności jajników, a tym samym ze spadkiem poziomu estrogenu. Sprzyja to pojawianiu się plamień macicznych. Dodatkowo wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych. Jakie badania wykonuje się, aby określić przyczyny plamienia międzymiesiączkowego? Aby dowiedzieć się, jakie są przyczyny krwawienia międzymiesiączkowego, kobieta powinna się zgłosić na wizytę do ginekologa. Postępowanie diagnostyczne polega w pierwszym kroku na przeprowadzeniu badania podmiotowego, czyli dokładnego wywiadu. Lekarz zadaje pytania na temat m.in. częstości i intensywności plamień międzymiesiączkowych, towarzyszących im objawów, okoliczności ich występowania czy historii chorobowej. Następnie przechodzi do badania przedmiotowego. Dokonuje oceny wielkości i ruchomości macicy, bolesności podczas poruszania narządu rodnego, obecności guzów przydatków. Uzyskane podczas badania ginekologicznego informacje są wskazaniem do przeprowadzenia dalszych badań, w tym laboratoryjnych i obrazowych. Przykładowo przy zwiększonych rozmiarach macicy zlecone może być oznaczenie poziomu β-HCG, aby wykluczyć ciążę. Bolesność w czasie poruszania narządu rodnego czy ograniczenie jego ruchomości wiąże się z podejrzeniem stanu zapalnego błony śluzowej lub miednicy mniejszej. Wówczas pacjentka kierowana jest na badania bakteriologiczne. Nieprawidłowości w wywiadzie i badaniu ginekologicznym mogą być także podstawą do skierowania pacjentki na badanie poziomu hormonów, których nieprawidłowe stężenia mogą stanowić przyczynę międzymiesiączkowych krwawień. Ważnym elementem diagnostyki przyczyn plamienia międzymiesiączkowego są badania obrazowe. Jednym z nich jest ginekologiczne USG, zwane również badaniem ultrasonograficznym transwaginalnym czy przezpochwowym. Podczas analizy nieprawidłowych krwawień macicznych istotna jest dokładna ocena błony śluzowej jamy macicy, której wygląd zmienia się w zależności od fazy cyklu miesięcznego oraz wieku kobiety. Lekarz zlecić może również wykonanie USG miednicy mniejszej za pomocą głowicy przezbrzusznej, ocenę cytologiczną i histologiczną tkanek macicy, badanie kolposkopowe, sonohisterografię z podaniem roztworu soli fizjologicznej. W indywidualnych przypadkach wykonuje się inne dodatkowe badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Lekarz zwraca też uwagę na dolegliwości niezwiązane bezpośrednio z układem płciowym. Badanie fizykalne powinno uwzględniać m.in.: masę ciała, powiększenie wątroby, stan tarczycy, obecność krwawych podbiegnięć czy obrzęków. Przykładowo w razie występowania krwawych podbiegnięć lekarz może zlecić badania w kierunku koagulopatii, czyli zaburzeń krzepnięcia i chorób wątroby (próby wątrobowe czy badania układu krzepnięcia). Jeśli kobieta ma powiększony gruczoł tarczycowy, powinna zbadać hormony tarczycy. Konkretny zakres badań laboratoryjnych, w kontekście podstawowych badań biochemicznych i układu krzepnięcia oraz hormonów tarczycowych i płciowych, powinien zostać skonsultowany z lekarzem. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: Algorytm terapeutyczny w krwawieniach młodocianych. Online: https://www.forumginekologii.pl/artykul/algorytm-terapeutyczny-w-krwawieniach-mlodocianych [dostęp: 22.04.2022].G.H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.A.J. Jakimiuk, W. Grzybowski, J. Beta, Czynnościowe krwawienia maciczne – diagnostyka i leczenie, „Ginekologia Polska” 2008, nr 79, s. 254–258.D. Robak-Chołubek, M. Sobstyl, G. Jakiel, Nieprawidłowe krwawienia maciczne, „Przegląd Menopauzalny” 2007, nr 4, s. 246–249.P.L. Williams, S.L. Laifer-Narin, N. Ragavendra, US of abnormal uterine bleeding, „Radiographics” 2003, nr 23, s. 703–718.

13 maja 2022

Weganizm a witamina B12 – do czego mogą prowadzić niedobory tej witaminy? Jak im zapobiegać?

Witamina B12 a weganizm to znana zależność. Wykluczenie produktów pochodzenia zwierzęcego z diety wiąże się z ryzykiem powstania niedoboru kobalaminy. Stan ten może dawać rozmaite objawy, w tym neurologiczne, psychiatryczne i hematologiczne. Prowadzenie diety wegańskiej wymaga systematycznej kontroli poziomu witaminy B12 oraz korzystania z profesjonalnej pomocy dietetycznej w ustalaniu jadłospisu, aby zminimalizować ryzyko występowania jej niedoborów. Niedobory na diecie wegańskiej Dieta wegańska opiera się na spożywaniu pokarmów roślinnych. Jedną z częstszych konsekwencji takiego sposobu odżywiania jest niedobór witaminy B12, znanej również pod nazwą kobalamina, która występuje przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego. Bogatymi źródłami tej witaminy są: wyroby mięsne (zwłaszcza wątroba wołowa, cielęca, drobiowa), mleko i jego przetwory, ryby (zwłaszcza śledź, łosoś, pstrąg, makrela) i jajka. Owoce, warzywa i produkty zbożowe nie zawierają kobalaminy. Oprócz niedoborów witaminy B12 dieta wegańska może powodować niedostateczną podaż też innych substancji odżywczych, m.in. wapnia, żelaza, potasu czy pewnych aminokwasów. Dlatego też bardzo ważne jest kontrolowanie stanu zdrowia osób, które wykluczyły mięso z jadłospisu, poprzez wykonywanie specjalnie opracowanych pakietów dla wegan i wegetarian. Sprawdzą one najbardziej narażone na niedobory parametry i ogólny stan zdrowia. Do czego może doprowadzić niedobór witaminy B12? Witamina B12 a weganizm to zależność, która może pociągnąć za sobą szereg szkodliwych dla zdrowia konsekwencji. Składnik ten bierze udział w przemianie węglowodanowej, białkowej i tłuszczowej, w syntezie DNA, w procesach krwiotwórczych, w transmetylacji i innych procesach. Witamina B12 bierze udział w procesie przemian mieliny, tworzącej osłonki komórek nerwowych, i współdziała w przemianie kwasu foliowego do biologicznie aktywnej formy. Nasilenie objawów niedoboru B12 zależy od jej stężenia we krwi. Za najsilniej doskwierające i poważne objawy niedoboru odpowiadają głębokie deficyty witaminy. Jednym z kluczowych skutków ubocznych niedoboru tego składnika u wegan jest wzrost stężenia homocysteiny (rodzaju aminokwasu) we krwi. Tzw. hiperhomocysteinemia to stan predysponujący do rozwoju m.in. chorób układu krążenia (miażdżycy, zawału mięśnia sercowego, epizodów zakrzepowych, udaru mózgu), chorób nowotworowych i chorób układu nerwowego, w tym choroby Alzheimera. Przy niedoborach witaminy B12 u wegan zwraca się uwagę na ryzyko uszkodzeń układu nerwowego, w tym ciężkiego powikłania, jakim jest podostre złożone zwyrodnienie rdzenia kręgowego. W jego przebiegu obserwuje się m.in.: parestezje palców dłoni i stóp, niepewność chodu, zaburzenia czucia, osłabienie siły mięśniowej kończyn, zanik nerwu wzrokowego (na początku obecność mroczków, osłabienie ostrości wzroku, a w skrajnych przypadkach ślepota) i wzrost napięcia mięśniowego. Konsekwencją niedoboru witaminy B12 spowodowanego weganizmem jest wzmożone ryzyko chorób układu krwiotwórczego, konkretnie niedokrwistości złośliwej (megaloblastycznej). Objawy wskazujące na niedokrwistość to m.in.: bladość skóry i błon śluzowych, osłabienie, męczliwość, tachykardia (przyspieszona praca serca), bóle i zawroty głowy oraz upośledzenie koncentracji. Charakterystyczny dla tego rodzaju anemii jest wygląd erytrocytów w rozmazie krwi, które ze względu na swoją zwiększoną objętość określane są mianem megaloblastów. U wegan z niskim poziomem witaminy B12 istnieje zwiększone ryzyko powstania zmian zanikowych w błonie śluzowej żołądka, w konsekwencji których utrudniony zostaje proces trawienia i wchłaniania pokarmów. Na skutek niedoboru kobalaminy pojawić się mogą takie objawy ze strony przewodu pokarmowego jak utrata masy ciała, zaburzenia w odczuwaniu smaku, utrata łaknienia i pieczenie języka. Język dodatkowo jest powiększony, zaczerwieniony oraz bolesny. Przy znacznym niedoborze witaminy B12 weganie zaobserwować mogą objawy psychiatryczne, jak zaburzenia poznawcze, zaburzenia świadomości (splątanie), zaburzenia zachowania i stany depresyjne. Niwelowanie niedoborów witaminy B12 u wegan Aby ograniczyć ryzyko rozwoju niedoboru witaminy B12 u wegan, w jadłospisie powinny być obecne jej niezwierzęce źródła. Składnik ten dostarczyć mogą grzyby, zwłaszcza boczniaki, pieczarki i shiitake. Dobrym źródłem witaminy B12 dla wegan jest również japońska sfermentowana czarna herbata (batabata-cha) czy niektóre rodzaje jadalnych wodorostów (Enteromorpha sp., Porphyra sp.). W sprzedaży spotkać można produkty wzbogacane o witaminę B12, m.in. produkty sojowe, płatki śniadaniowe, soki, nektary i napoje bezalkoholowe. Aby produkty te spełniały korzystną rolę w żywieniu, konieczna jest odpowiednia edukacja żywieniowa wegan. Jeśli produkty spożywcze nie będą w wystarczającym stopniu pokrywać zapotrzebowania na kobalaminę, niezbędna będzie jej suplementacja. Ważne, aby suplementacja B12 u wegan została skonsultowana ze specjalistą, który dobierze wysokość dawki do indywidualnego zapotrzebowania. Przy suplementacji kobalaminy należy uwzględnić typ diety i czas jej stosowania. Witamina B12 jest magazynowana w organizmie (u zdrowych ludzi znajduje się jej około 3 mg). Jej zasoby wystarczają na około 5–6 lat. Z uwagi na niedobór witaminy B12 weganizm uważa się za nieodpowiedni sposób odżywiania dla niemowląt i dzieci, młodzieży w okresie wzrostu oraz kobiet w ciąży i podczas laktacji. Witamina B12 występuje w formie: cyjanokobalaminy, metylokobalaminy, hydroksykobalaminy i adenozylokobalaminy. Przy suplementacji zazwyczaj wykorzystywane są dwie pierwsze postacie, pozostałe są gorzej przebadane, mniej stabilne i droższe. W suplementach dawka witaminy oscyluje w granicach 1 mg, z czego wchłanianych jest średnio 20 μg. Jak przedstawia się zapotrzebowanie na witaminę B12? Dzienne zapotrzebowanie zdrowego człowieka w wieku powyżej 14 lat na witaminę B12 wynosi 2,4 μg. Nieznacznie większe jest w przypadku kobiet spodziewających się dziecka – 2,6 μg oraz karmiących piersią – 2,8 μg. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: W. Z. Traczyk, A. Trzebski, Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, s. 406.Dietary Supplement Fact Sheet: Vitamin B12, Office of Dietary Supplements, National Institutes of Health, https://ods.od.nih.gov/factsheets/vitaminb12-HealthProfessional, [dostęp: 26.04.2022].Witaminy w pigułce. Witamina B12, https://www.jagiellonskiecentruminnowacji.pl/wp-content/uploads/2019/01/witamina_b12.pdf, [dostęp: 26.04.2022].M. Chabasińska, J. Przysławski, A. Lisowska i wsp., Typ i czas stosowania diety wegańskiej a surowicze stężenie witaminy B12, „Przegląd Gastroenterologiczny” 2008, t. 3, nr 2, s. 63–67.M. Krełowska-Kułas, Szkodliwy wpływ niedoboru lub nadmiaru witamin na organizm człowieka, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2008, nr 781, s. 33–45.

13 maja 2022

Badania profilaktyczne do pracy i ogólnopopulacyjne

Badania profilaktyczne kontrolne, okresowe, wstępne realizowane są w związku z aktywnością zawodową. Oprócz nich wyróżnia się ogólnopopulacyjne badania profilaktyczne, które służą kontroli stanu zdrowia i pozwalają na szybkie wychwycenie różnych nieprawidłowości. Regularne badania profilaktyczne to sposób na jak najdłuższe zachowanie dobrego zdrowia. Sprawdź, jakie badania powinno się przeprowadzać w ramach profilaktyki w zależności od płci i wieku. Dowiedz się, jakie znaczenie mają badania profilaktyczne z zakresu medycyny pracy. Czym są i dlaczego warto wykonywać badania profilaktyczne? Badania profilaktyczne to badania podstawowe, dostarczające cennych informacji na temat kondycji zdrowotnej. Pozwalają na wykrycie nieprawidłowości w stanie zdrowia, które mogą nie dawać jeszcze objawów. Tym samym umożliwiają szybkie rozpoczęcie leczenia, co bezpośrednio wpływa na jego efektywność. Funkcjonują specjalne pakiety badań profilaktycznych, które zawierają najbardziej istotne rodzaje testów, jakim powinno się poddać. Z ich wynikami należy zgłosić się do lekarza rodzinnego. Badania profilaktyczne dla osób dorosłych Bez względu na płeć osoby dorosłe powinny zgłosić się na takie badania, jak: kontrola stomatologiczna – raz na pół roku;badania podstawowe: stężenie glukozy we krwi, morfologia, OB, badanie ogólne moczu, kontrola znamion u dermatologa, pomiar ciśnienia tętniczego, pomiar masy ciała – raz do roku;pomiar poziomu elektrolitów we krwi (wapnia, magnezu, potasu, sodu, fosforu) – raz na 3 lata. Kobiety powinny dodatkowo raz w miesiącu wykonywać samobadanie piersi, a co roku badanie ginekologiczne. Z kolei mężczyźni co miesiąc powinni przeprowadzać samobadanie jąder. Badania profilaktyczne dla osób w wieku 20–30 lat Bez względu na płeć osoby w wieku 20–30 lat poza wyżej wymienionymi powinny zgłosić się na takie badania, jak: USG jamy brzusznej – co 3–5 lat;pomiar poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji HDL, nie-HDL, LDL, trójglicerydów oraz RTG klatki piersiowej – raz na 5 lat. Kobiety powinny dodatkowo raz do roku mieć zrobione przez specjalistę badanie palpacyjne piersi. Co 2–3 lata należy wykonać USG ginekologiczne i cytologię. W przypadku zwiększonego ryzyka rozwoju raka piersi (dodatni wywiad rodzinny) kobiety co pół roku powinny się zgłaszać na USG piersi. Mężczyźni co 3 lata powinni mieć przeprowadzone badanie jąder, a jeśli występuje u nich wzmożone ryzyko raka prostaty – powinni udać się na badanie prostaty per rectum (przezodbytnicze). Oba badania wykonywane są przez lekarza urologa. Badania profilaktyczne dla osób w wieku 30–40 lat Bez względu na płeć osoby w wieku 30–40 lat poza wyżej wymienionymi powinny zgłaszać się na takie badania, jak: pomiar poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji HDL, nie-HDL, LDL, trójglicerydów – co roku;USG jamy brzusznej – co 3–5 lat;RTG klatki piersiowej oraz kontrola wzroku u okulisty (badanie dna oka) – raz na 5 lat. W przypadku problemów ze wzrokiem zgodnie z zaleceniami okulisty. Kobiety dodatkowo: USG piersi, USG przezpochwowe i cytologia – raz w roku. Mężczyźni powinni co 3 lata zgłaszać się na badanie jąder i prostaty per rectum wykonywane przez lekarza urologa. Badania profilaktyczne dla osób w wieku 40–50 lat Bez względu na płeć osoby w wieku 40–50 lat poza wyżej wymienionymi powinny zgłaszać się na takie badania, jak: pomiar poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji HDL, nie-HDL, LDL, trójglicerydów – co 2 lata;kontrola wzroku u okulisty i badanie dna oka oraz ciśnienia śródgałkowego – raz na 2 lata;EKG – raz na 3 lata;USG jamy brzusznej – co 3–5 lat;RTG klatki piersiowej i gastroskopia – raz na 5 lat;test na obecność krwi utajonej w kale – raz do roku;badanie densytometryczne – raz na 10 lat. Kobiety dodatkowo: cytologia – raz do roku, USG przezpochwowe, USG piersi i mammografia – raz na 2 lata oraz jednokrotne badanie poziomu hormonów tarczycy. Mężczyźni dodatkowo raz do roku powinni zgłaszać się na badanie prostaty per rectum. Badania profilaktyczne dla osób w wieku powyżej 50 lat Bez względu na płeć osoby w wieku powyżej 50 lat poza wyżej wymienionymi powinny zgłaszać się na takie badania, jak: USG jamy brzusznej, test na obecność krwi utajonej w kale, lipidogram, EKG, badanie okulistyczne (badanie dna oka, pomiar ciśnienia śródgałkowego) – raz do roku;RTG klatki piersiowej i kolonoskopia – raz na 5 lat;badanie densytometryczne – raz w ciągu 10 lat. Kobiety dodatkowo: cytologia, USG narządów rodnych, badanie poziomu hormonów tarczycy – raz do roku, mammografia – raz na 2 lata, oznaczenie poziomu hormonów płciowych we krwi – raz na kilka lat. Konkretny zakres badań laboratoryjnych, w kontekście hormonów tarczycowych i płciowych, powinien zostać skonsultowany z lekarzem. Mężczyźni powinni się zgłaszać na badanie prostaty per rectum raz na 2 lata, badanie jąder przez lekarza – raz na 3 lata, oznaczenie antygenu PSA (marker nowotworu prostaty) – raz w roku. Medycyna pracy – badania kontrolne Mówiąc o badaniach profilaktycznych, należy wspomnieć o szczególnej kategorii, jaką są badania kontrolne po zwolnieniu lekarskim. Zastanawiasz się, po jak długim okresie choroby należy wykonać badania kontrolne? Zgodnie z zapisami kodeksu pracy pracownik jest zobowiązany je przeprowadzić, jeśli przebywał na zwolnieniu chorobowym dłużej niż 30 dni. Celem badań kontrolnych po zwolnieniu jest określenie zdolności pracownika do realizowania obowiązków zawodowych na dotychczasowym stanowisku. Skierowanie na badania kontrolne wydaje pracodawca. Muszą się na nim znaleźć następujące informacje: rodzaj badania kontrolnego po zwolnieniu lekarskim;stanowisko pracy, na którym pracownik jest zatrudniony;opis warunków pracy, w tym informacje o występowaniu czynników szkodliwych, uciążliwych, niebezpiecznych i innych wynikających ze sposobu wykonywania pracy;aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, które zostały wykonane na danym stanowisku pracy. Jeśli pracownik nie wykona badania kontrolnego po długotrwałej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą i nie otrzyma L4, może zostać ukarany w postaci upomnienia, nagany, kwoty pieniężnej. Odmowa stanowi też podstawę do rozwiązania stosunku pracy. Badania kontrolne kończą się wydaniem orzeczenia lekarskiego, stwierdzającym brak lub istnienie przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Jeśli lekarz medycyny pracy stwierdzi, że pracownik nie może wykonywać dotychczasowych obowiązków zawodowych, może zasugerować zmianę stanowiska pracy. Badania kontrolne przeprowadza się na koszt pracodawcy. Powinny być wykonywane w trakcie godzin pracy, za co pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeśli zmuszony jest udać się na badania do innej miejscowości, pracodawca pokrywa też koszty dojazdu. Medycyna pracy – inne rodzaje badań profilaktycznych W medycynie pracy poza kontrolnymi badaniami funkcjonują też dwa inne rodzaje badań profilaktycznych. Mianowicie: badania wstępne – przeprowadza się je przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Kierowane są na nie osoby przyjmowane do pracy, pracownicy przenoszeni na inne stanowiska pracy oraz inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Wstępnym badaniom lekarskim nie podlegają osoby:przyjmowane do pracy po raz kolejny u określonego pracodawcy na stanowisko identyczne lub o takich samych warunkach pracy w ciągu 30 dni od wygaśnięcia/rozwiązania poprzedniego stosunku pracy;przyjmowane do pracy u innego pracodawcy w ciągu 30 od wygaśnięcia/rozwiązania poprzedniego stosunku pracy; przedstawią aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie, które odpowiadają tym występującym na danym stanowisku pracy. Nie dotyczy to pracy w warunkach szczególnie niebezpiecznych;przyjmowane do pracy u kolejnego pracodawcy w czasie obowiązywania stosunku pracy z innym pracodawcą, kiedy nowe stanowisko pracy odpowiada warunkom już wykonywanej pracy;badania okresowe – to główny elementem wykrywania chorób zawodowych. Zakres i częstotliwość ich wykonywania określa lekarz sprawujący opiekę profilaktyczną nad pracownikami, w zależności od zajmowanych stanowisk pracy i kondycji zdrowotnej. Szczególnym rodzajem badań okresowych są badania końcowe. Kierowane są nie osoby narażone na działanie czynników rakotwórczych i zwłókniających po zaprzestaniu pracy w kontakcie z tymi czynnikami. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: Badania kontrolne po zwolnieniu lekarskim. Online: https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-badania-kontrolne-po-zwolnieniu-lekarskim [dostęp: 21.04.2022].Badania profilaktyczne pracowników. Online: https://www.pip.gov.pl/pl/f/v/228173/badania%20profilaktyczne%20pracownikow.pdf [dostęp: 21.04.2022].Przeprowadzanie badań profilaktycznych – badania kontrolne. Online: https://sip.lex.pl/procedury/przeprowadzanie-badan-profilaktycznych-badania-kontrolne-1610614475 [dostęp: 21.04.2022].K. Janaczek, Badania profilaktyczne pracowników – wybrane zagadnienia, „Bezpieczeństwo Pracy – Nauka i Praktyka” 2015, nr 6, s. 12–15.Kalendarz badań profilaktycznych. Zalecane badania dla kobiet i mężczyzn. Online: http://www.psse.rybnik.pl/images/kalendarz_badan_profilaktycznych.pdf [dostęp: 21.04.2022].

13 maja 2022

Witamina K – skutki niedoboru i rola, jaką odgrywa w organizmie

Witamina K pełni w organizmie wiele funkcji. Zapewnia prawidłowe krzepnięcie krwi, zwiększa mineralizację kości, zmniejsza ryzyko złamań, zapobiega zwapnieniu naczyń krwionośnych. Stąd też niedobór witaminy K wiąże się z wieloma przykrymi konsekwencjami. Witaminy K to grupa związków organicznych, które mają zbliżoną budowę i są rozpuszczalne w tłuszczach. Zalicza się do niej witaminę K syntezowaną w roślinach (witamina K1, fitochinon) i przez bakterie jelitowe (witamina K2, menachinon). Wymienia się również syntetyczny analog witaminy K (witaminę K3, menadion). Sprawdź, jaką rolę odgrywają te związki w organizmie i kiedy mówi się o ich niedoborze. Dowiedz się, jakie są skutki niedoboru witaminy K. Witamina K – jakie ma znaczenie dla organizmu? Witaminie K przez wiele lat przypisywano wyłączną rolę w procesie krzepnięcia krwi. Jednak związek ten pełni w organizmie liczne funkcje. Wśród najistotniejszych wymieniamy: udział w procesie karboksylacji białek, w wyniku czego otrzymują one zdolność łączenia się z wapniem i uzyskują formę aktywną. Witamina K determinuje odkładanie się wapnia m.in. w wątrobie, płucach, śródbłonku. Zmniejsza też ryzyko zwapnień naczyń krwionośnych, co bezpośrednio wpływa zapobiegawczo na wystąpienie miażdżycy;udział w procesie syntezy protrombiny (czynnika krzepnięcia krwi, który znajduje się w osoczu) w wątrobie. Zależne od niej są również czynnik krzepnięcia VII, IX, X, białek S i C, uczestniczące w przebiegu krzepnięcia krwi. W związku z tym witamina K opisywana jest jako „witamina koagulacji”;udział w metabolizmie układu kostnego – razem z witaminą D3 determinuje syntezę osteokalcyny (rodzaju białka, wpływającego na pracę osteoblastów, czyli komórek kościotwórczych). Stąd też zaleca się jednoczesną suplementację witamin D i K. Istnieją badania naukowe opisujące działanie białek zależnych od witaminy K w procesach wzrostu i apoptozy (zaprogramowanej śmierci) komórek oraz adhezji komórkowej (zdolności przylegania do ich powierzchni). Niedobór witaminy K – kiedy się go stwierdza? Niedobór witaminy K u osób zdrowych występuje rzadko. Wiąże się to z jej rozpowszechnieniem w żywieniu i z syntezowaniem przez florę bakteryjną układu pokarmowego. Zalecane dzienne spożycie witaminy K dla poszczególnych grup wiekowych przedstawia się następująco: dzieci do 1. roku życia – 5–10 μg;dzieci w wieku 1–8 lat – 15–25 μg;dzieci w wieku 9–13 lat – 40–50 μg;dzieci w wieku 14–18 lat – 50–65 μg;dorośli: kobiety – 55 μg, mężczyźni – 65 μg;kobiety w ciąży i karmiące piersią – 55 μg [1]. Długotrwałe spożycie witaminy K w dawkach poniżej określonych norm dla wieku i stanu fizjologicznego może skutkować niedoborami i objawami hipowitaminozy K. Witamina K – objawy niedoboru Objawami niedoboru witaminy K są przede wszystkim zaburzenia krzepliwości, a tym samym wydłużony czas gojenia się ran, krwotoki, zaburzenia pracy jelit, łatwe powstawanie sińców, obfite miesiączki, krwawienie z błon śluzowych, krwiomocz. Wraz z zaawansowaniem problemu istnieje ryzyko zwiększonej częstości incydentów sercowo-naczyniowych oraz innych chorób, w tym dotyczących układu nerwowego. Witamina K bierze udział w patogenezie chorób otępiennych – zaobserwowano związek między poziomem filochinonu a genotypem apolipoproteiny E (najbardziej znanym markerem choroby Alzheimera). Brak witaminy K predysponuje do spadku gęstości mineralnej kości, zmniejszenia masy kostnej i słabszego uwapnienia układu szkieletowego, a tym samym sprzyja ich łamliwości i jest jednym z czynników sprawczych osteoporozy. Skutkiem niedoboru witaminy K jest wzrost ryzyka występowania objawów choroby zwyrodnieniowej stawów ręki i kolana oraz uszkodzeń chrząstki. Niedobór witaminy K zwiększa ryzyko miażdżycy i chorób nowotworowych. Teorie głoszą, że niedostateczny poziom witamin z grupy K sprzyja indukcji stresu oksydacyjnego, zaburza mechanizm śmierci lub hamowania cyklu komórkowego komórek raka. Należy zaznaczyć, że niedobór witaminy K jest niebezpieczny dla ciężarnych i karmiących piersią z uwagi na to, że podnosi ryzyko anomalii kostnych i krwotoków u dzieci. Dodatkowo braki witaminy K są przyczyną choroby krwotocznej noworodków (VKDB). Co powoduje niedobór witaminy K? Do niedoboru witaminy K predysponuje stosowanie niektórych leków, m.in. antybiotyków, leków obniżających wchłanianie tłuszczu, cholesterolu i wiążących kwasy żółciowe (jak cholestyramina) oraz leków przeciwdrgawkowych. Działanie witaminy K znoszą również stosowane w terapii nadkrzepliwości leki – warfaryna i acenokumarol. Ze względu na możliwe niekorzystne interakcje witaminy K z wymienionymi i często zalecanymi pacjentom lekami, kwestię jej suplementacji należy omówić z lekarzem. Kolejnym czynnikiem ryzyka niedoboru witaminy K są choroby związane z utrudnionym wchłanianiem tłuszczu. Wśród nich wymienia się m.in.: przewlekłe zapalenie trzustki, niewydolność wątroby, chorobę Leśniowskiego-Crohna, zespół krótkiego jelita. Brak witaminy K może być spowodowany rozległymi urazami i zabiegami operacyjnymi. Do czynników ryzyka zalicza się także: długotrwałe żywienie pozajelitowe, niedrożność dróg żółciowych, schorzenia miąższu wątrobowego. W sposób szczególny na braki witaminy K narażone są osoby z mukowiscydozą – chorobą genetyczną o autosomalnym recesywnym typie dziedziczenia, za którą odpowiadają mutacje genu CFTR. Konsekwencją mutacji genu CFTR jest brak funkcjonalnego białka, w wyniku czego dochodzi do gromadzenia się lepkiego śluzu w drogach oddechowych i pokarmowych. Osoby zmagające się z mukowiscydozą należą do grupy podwyższonego ryzyka niedoboru witaminy K z powodu: zaburzeń wchłaniania tłuszczów, częstych antybiotykoterapii, resekcji fragmentu jelita cienkiego w przebiegu niedrożności smółkowej. Niedobór witaminy K – leczenie Leczenie niedoboru witaminy K opiera się przede wszystkim na wprowadzeniu do diety bogatych w nią produktów. Najczęściej spotykaną w żywności witaminą K jest filochinon, który stanowi ponad 80% całkowitej podaży witaminy K. Źródłem witaminy K są m.in.: brokuły, szpinak, ogórki, seler zwyczajny, kapusta właściwa, rzepa, mniszek lekarski, morszczyn, jagody, figi, ziemniaki, sałata, lucerna, awokado, jajka, wątroba, jogurt, olej sojowy, ser i inne przetwory mleczne wytworzone na drodze fermentacji, olej szafranowy. Jako uzupełnienie dietoterapii wprowadzona może zostać suplementacja witaminy K. Związek ten zwykle jest składnikiem produktów multiwitaminowych, ale dostępne są też preparaty zawierające wyłącznie witaminę K. Noworodkom bezpośrednio po urodzeniu jest ona podawana domięśniowo w zastrzyku. Ma to zapobiec rozwojowi choroby krwotocznej. Badanie poziomu witaminy K1 znajduje się w ofercie sieci laboratoriów Diagnostyka. UWAGA: Ze względu na specyfikę badania, pobranie krwi może odbyć się tylko w niektórych punktach pobrań. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: N. Barnasz, A. Dobos, Witaminy w pigułce. Witamina K. Online: https://www.jagiellonskiecentruminnowacji.pl/wp-content/uploads/2019/01/witamina_k.pdf [dostęp: 21.04.2022].J. Bieniek i wsp., Witamina K a kalcyfikacja naczyń krwionośnych, „Choroby Serca i Naczyń” 2015, t. 12, nr 3, s. 165–171.E.J. Kucharz i wsp., Rola witaminy K2 w metabolizmie kości i innych procesach patofizjologicznych – znaczenie profilaktyczne i terapeutyczne, „Rheumatology Forum” 2018, t. 4, nr 2, s. 71– 86.A. Nawrot, Encyklopedia biologia, Wydawnictwo GREG, Kraków 2021.A. Wawrzyniak i wsp., Plejotropowe działanie witamin D i K, „Pediatria i Medycyna Rodzinna” 2015, t. 11, nr 4, s. 374–381.

13 maja 2022

O czym świadczy niski poziom płytek krwi? Jak się objawia? Jak zwiększyć liczbę trombocytów?

Niski poziom płytek krwi to małopłytkowość. Stan ten uważa się za istotny klinicznie, gdyż wiąże się z ryzykiem zaburzenia hemostazy, czyli stanu równowagi, umożliwiającego utrzymanie krwi w postaci płynnej, jednocześnie nie dopuszczając do nieprawidłowego krwawienia. Małopłytkowść może mieć charakter wrodzony, lecz zdecydowanie częściej stwierdza się nabyty niski poziom płytek krwi. Małopłytkowość definiuje się jako zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej 150 × 109/l. Przyczyną niskiego poziomu płytek krwi może być nadmierne ich zniszczenie lub zmniejszone wytwarzanie. Niekiedy podłoże jest złożone lub nie do końca wyjaśnione. Sprawdź, jakie są rodzaje małopłytkowości, w jaki sposób się ona objawia i jak można podnieść liczbę trombocytów. Co to są płytki krwi? Płytki krwi inaczej określane są jako trombocyty lub krwinki płytkowe. To obok białych krwinek (leukocytów) i krwinek czerwonych (erytrocytów) kluczowy element morfotyczny krwi. Płytki pełnią w organizmie szereg funkcji, w tym m.in. stymulują wzrost komórek naczyń krwionośnych i mięśni gładkich, determinują proces krzepnięcia i skurczu naczyń krwionośnych. Powstają z megakariocytów (dużych komórek szpiku kostnego). W organizmie może dojść do zaburzenia funkcji płytek krwi, co określa się jako trombastenię (trombopatię) oraz do zaburzenia ich liczby. W przypadku zwiększonej powyżej normy liczbie płytek mówi się o trombocytozie (trombocytemii). Z kolei stan obniżonej poniżej normy liczby płytek krwi to trombocytopenia (małopłytkowość). Jakie są rodzaje małopłytkowości? Biorąc pod uwagę liczbę płytek krwi, wyróżniamy trzy stopnie małopłytkowości: małopłytkowość łagodną – liczba płytek wynosi 50×109/l–150×109/l;małopłytkowość umiarkowaną – liczba płytek wynosi 30×109/l–50×109/l;małopłytkowość ciężką – liczba płytek wynosi mniej niż 30×109/l [1]. Niski poziom płytek we krwi – objawy Łagodnie obniżony poziom płytek krwi nie daje zazwyczaj objawów klinicznych. W bardziej zaawansowanych przypadkach pojawiać się mogą: skaza małopłytkowa skórno-śluzówkowa, przedłużone krwawienia z ran, pierścieniowate wylewy w miejscach nakłuć, wybroczyny skórne i w błonach śluzowych bez podłoża urazowego, obfite miesiączki, krwawienia z nosa, z dróg moczowych, dróg rodnych, przewodu pokarmowego (m.in. wymioty podbarwione krwią lub wymioty ciemną, fusowatą treścią, obecność krwi utajonej w kale). W ciężkich postaciach małopłytkowości dojść może do krwawień do narządów wewnętrznych i ośrodkowego układu nerwowego, co stanowi zagrożenie dla życia. Co oznacza niski poziom płytek krwi? Rzadkie są przypadki wrodzonego niskiego poziomu trombocytów, za który odpowiadać mogą m.in.: wrodzona śródziemnomorska makrotrombocytopenia, wrodzony brak trombopoetyny, zespół Sebastiana, zespół Fechtnera, niedokrwistość Fanconiego, zespół Alporta, anomalia Maya-Hegglina, zespół szarych płytek, wrodzona hipoplazja szpiku, zespół Bernarda-Souliera, wrodzona siatkowica. W większości niski poziom płytek krwi ma charakter nabyty. Za zmniejszone wytwarzanie płytek odpowiadać mogą m.in.: różyczka noworodków, niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność nerek, uszkodzenie szpiku przez promieniowanie jonizujące, substancje toksyczne (np. alkohol), leki (np. heparyna, chinina, chinidyna, karbamazepina), rozległe przerzuty nowotworowe do szpiku, białaczki, szpiczak, mielofibroza, zakażenia wirusowe. Z kolei przyczyną nadmiernego niszczenia trombocytów mogą być m.in.: samoistna plamica płytkowa, wcześniactwo, choroba hemolityczna noworodków, naczyniaki olbrzymie lub jamiste, niedokrwistość hemolityczna, choroby rozrostowe, powiększona śledziona. Nierzadkie są przypadki złożonego podłoża niskiego poziomu płytek krwi. Wymienić tu można takie przyczyny, jak m.in.: rozległe oparzenia, porfiria, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, obfite krwotoki, masywne przetoczenia krwi, zespół hemolityczno-mocznicowy. Sporadyczne są przypadki małopłytkowości z rozcieńczenia po masywnych przetoczeniach krwi w celach leczniczych. Małopłytkowość jest częstą zmianą hematologiczną w ciąży. Może być wywołana przez czynniki niezwiązane z ciążą lub współwystępować z patologicznym przebiegiem ciąży (np. stanem przedrzucawkowym, zespołem HELLP, ostrym ciążowym stłuszczeniem wątroby). W większości przypadków małopłytkowość ciężarnych przebiega łagodnie, bez objawów klinicznych u matki i dziecka. Jak można zbadać poziom płytek krwi? Liczbę płytek krwi można określić, wykonując morfologię krwi lub osobne oznaczenie płytek krwi. Do badania wykorzystuje się krew żylną, pobraną najczęściej z żyły łokciowej. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo. Wskazane jest unikanie dzień wcześniej zbyt intensywnego wysiłku fizycznego i zadbanie o nawodnienie organizmu. W ramach dalszej diagnostyki wykonuje się rozszerzone badania krwi, aby określić przyczynę małopłytkowości. Niski poziom płytek krwi – jak można go podnieść? Leczenie małopłytkowości zależy od jej przyczyny. Postępowanie terapeutyczne polegać może m.in. na: odstawieniu  leków, które mogą obniżać poziom płytek krwi;wprowadzeniu odpowiedniej diety i stosowaniu suplementów diety w przypadku niedoborów witamin. Szczególnie należy zadbać o dostarczanie organizmowi witaminy B12, której bogatym źródłem są: podroby, mleko i nabiał, wędliny oraz kwasu foliowego, znajdującego się głównie w zielonolistnych warzywach (kapuście, szpinaku, brokule, kalafiorze);antybiotykoterapii przy infekcjach, które mogą powodować małopłytkowość;podawaniu glikokortykosteroidów (m.in. zmniejszają przepuszczalność włośniczek), a w przypadku  braku rezultatów, wprowadzeniu leków immunosupresyjnych;przetoczeniu koncentratu krwinek płytkowych w przypadku znacznego stopnia małopłytkowości;dożylnym podawaniu  preparatu immunoglobuliny (IVIG);usunięciu śledziony (splenektomii);przeszczepie szpiku kostnego u osób z małopłytkowością wrodzoną. W przypadku osób, których małopłytkowość przebiega łagodnie, nie jest konieczne leczenie. Małopłytkowość ciążowa, zwykle na poziomie > 70 000/µl (70 x 109l), w późnym okresie ciąży nie wymaga leczenia i ustępuje samoistnie po porodzie. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: A. Brzozowski, A. Jaroszyński, Małopłytkowości wrodzone i nabyte, „Family Medicine & Primary Care Review” 2012, t. 14, nr 4, s. 582–585.Badanie trombocytów. Kiedy należy je wykonać? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-trombocytow-kiedy-nalezy-je-wykonac/ [dostęp: 19.04.2022].K. Chojnowski, Postępowanie z małopłytkowością u kobiet w ciąży, „Hematologia” 2013, t. 4, nr 1, s. 15–23.J. Pluta, J. Trzebicki, Małopłytkowość – najczęstsze zaburzenie hemostazy na OIT, „Anestezjologia Intensywna Terapia” 2019, t. 51, nr 1, s. 57–65.Płytki krwi. Online: https://diag.pl/sklep/badania/plytki-krwi/ [dostęp: 19.04.2022].

13 maja 2022

Trądzik pospolity – co go powoduje? Objawy i leczenie trądziku pospolitego

Trądzik pospolity to przypadłość rozpowszechniona w społeczeństwie, zwłaszcza wśród osób młodych. Głównym czynnikiem sprawczym tej choroby jest wzmożona aktywność gruczołów łojowych, ich nadmierne rogowacenie i nadkażenie bakteryjne. Leczenie ma charakter miejscowy i ogólny. Trądzik pospolity – co to za przypadłość? Trądzik pospolity to jedna z częstszych dermatoz, czyli schorzeń dermatologicznych. Ma charakter przewlekły i znacząco wpływa na jakość życia osoby chorej. Z podobną częstotliwością występuje u kobiet i mężczyzn, przy czym wśród panów z reguły ma cięższy przebieg. Trądzik pospolity dotyczy najczęściej osób młodych, lecz coraz częściej obserwuje się go u osób dojrzałych. Mówi się wówczas o trądziku późnym. Trądzik pospolity – przyczyny Wymienia się trzy główne przyczyny powstawania trądziku pospolitego: wzmożoną aktywność gruczołów łojowych, za co odpowiada podniesiony poziom hormonów androgenowych, które powiększają gruczoły łojowe i nasilają produkcję łoju (zwanego również sebum);nieprawidłowości rogowacenia przewodów, które odpowiadają za wyprowadzanie sebum z gruczołów łojowych, w konsekwencji czego powstają zaskórniki (postać otwarta – wydzielanie sebum na zewnątrz, postać zamknięta – powstanie guzka, krosty lub grudki, w zależności od nasilenia problemu);kolonizacja mieszków włosowych przez bakterie – powierzchniowo obserwuje się tlenowe ziarenkowce, a głębiej Propionibacterium acnes, które są fizjologicznym elementem flory bakteryjnej, lecz w nadmiarze są szkodliwe. Stąd też ważnym badaniem, na jakie kieruje się chorego, jest posiew w kierunku bakterii wywołujących trądzik pospolity. Polega on na wykonaniu wymazu ze skóry zmienionej chorobowo, zanim wprowadzona zostanie antybiotykoterapia. Nie bez znaczenia dla rozwoju choroby są również: uwarunkowania genetyczne, zaburzenia immunologiczne i czynniki psychologiczne czy fizykalne. Rozpatrywane są korelacje trądziku pospolitego z dietą i suplementacją, mikrobiotą jelitową oraz pielęgnacją skóry. Gdzie lokalizują się zmiany w trądziku pospolitym? Z uwagi na to, że trądzik pospolity związany jest przede wszystkim z nadmierną produkcją łoju, to towarzyszące mu zmiany występują głównie w okolicach obfitujących w gruczoły łojowe. Koncentrują się zatem na twarzy – w strefie T (czoło, nos, broda), na plecach i klatce piersiowej, a sporadycznie na innych częściach ciała. Ich dokładne rozmieszczenie zależy od postaci choroby. Trądzik pospolity – objawy Objawy trądziku pospolitego zależą od postaci choroby, która może być łagodna lub ciężka. W przypadku tej pierwszej wymienia się formę: zaskórnikową, niezapalną – zlokalizowana na twarzy; przeważają otwarte i/lub zamknięte zaskórniki – w pierwszym przypadku ujścia mieszków gruczołów łojowych i mieszków włosowych są drożne, a w drugim całkowicie niedrożne;grudkową – zlokalizowana na twarzy; występują grudki, krosty i zaskórniki;grudkowo-krostkową, zapalną – najczęściej spotykana postać, zlokalizowana na twarzy, plecach, ramionach i klatce piersiowej; występują zaskórniki, grudki i krosty, rozwija się stan zapalny. W postaci ciężkiej wymienia się formę: ropowiczą, guzkową, guzkowo-cystową – występują liczne zaskórniki, guzy, guzki, które mogą przebijać się na zewnątrz, co prowadzi do utworzenia kanałów i przetok, z których wydobywa się wydzielina ropna i/lub krwista; zmiany ustępują, pozostawiając blizny zanikowe i keloIdy;skupioną – występowanie torbieli i głębokich ropni, które ustępują, tworząc blizny przerosłe i zanikowe;bliznowcową – tworzenie przerosłych blizn;piorunującą – najcięższa postać trądziku; typowy jest nagły początek, a zmianom skórnym towarzyszą objawy ogólne (złe samopoczucie, spadek masy ciała, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe); zmiany chorobowe przypominają trądzik skupiony, mogą powstać ropnie, martwica i bliznowacenie. Występuje także trądzik: zawodowy, polekowy, kosmetyczny i niemowlęcy. Rozwija się na skutek działania czynnika prowokującego. Po jego wyeliminowaniu zmiany ustępują. Trądzik pospolity – leczenie Leczenie trądziku pospolitego stanowi spory problem z uwagi na nawrotowy charakter tej dermatozy. W przypadku zmian o niewielkim i średnim nasileniu korzysta się ze środków miejscowych o działaniu przeciwłojotokowym, przeciwzapalnym, komedolitycznym i przeciwbakteryjnym. Mają one postać m.in. aerozoli, past, pudrów czy zawiesin. Przy zmianach grudkowych i zaskórnikowych wykorzystuje się głównie środki z witaminą A, erytromycyną i adapalenem. W zmianach krostkowych, grudkowych i zaskórnikowych stosuje się nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy i antybiotyki (neomycynę, erytromycynę, klindamycynę, tetracyklinę). W przypadku torbieli ropnych konieczne jest ich oczyszczanie. W ciężkich postaciach trądziku pospolitego leczenie ma charakter ogólny. Opiera się na grupach leków, które stosuje się w terapii miejscowej oraz preparatach hormonalnych (cyproteron, drospirenon) i pochodnych witaminy A, takich jak: tretinoina, izotretinoina, adapalen i tazaroten. Najczęściej stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin, które wykazują wielokierunkowe działanie. Dodatkowo wspomagająco wykorzystuje się preparaty witaminowe, w szczególności witaminę PP i witaminy z grupy B (poza witaminą B12, która może nasilać objawy) oraz cynk. Pielęgnacja skóry trądzikowej Ważnym elementem leczenia trądziku pospolitego jest pielęgnacja skóry. Wymaga ona odpowiedniego oczyszczenia. W tym celu korzysta się z roztworów i żeli z dodatkiem tymolu, mentolu czy kwasu salicylowego. Najlepiej stosować dermokosmetyki dedykowane do skóry ze zmianami trądzikowymi. Preparaty powinny mieć działanie przeciwzapalne, przeciwłojotokowe i zmniejszające tworzenie zaskórników. Należy unikać kosmetyków zawierających mydło i alkohol etylowy, ponieważ mają one działanie przesuszające i niszczą warstwę okluzyjną, co nasila objawy. Z uwagi na problem przesuszenia skóry w przebiegu trądziku istotne jest jej nawilżanie. Środki nawilżające nie powinny zawierać elementów zapachowych, drażniących i emulgatorów. Polecane substancje to: mocznik, kwas hialuronowy, kwas mlekowy, kolagen i witamina E. Należy podkreślić, że w procesie pielęgnacji skóry trądzikowej nie wolno samodzielnie opróżniać zmian, ponieważ wiąże się to z ryzykiem powstawania blizn i przebarwień. Trądzik pospolity – leczenie w gabinecie kosmetycznym Zabiegi na trądzik pospolity mogą wspomóc leczenie.Wśród najpopularniejszych metod wymienia się: laseroterapię – ukierunkowana na działanie złuszczające zrogowaciały naskórek, antybakteryjne, regeneracyjne na procesy odnowy skóry i ograniczające łojotok;IPL – zintensyfikowane źródło światła: niebieskiego – zwalczanie bakterii Propionibacterium acnes, czerwonego i pomarańczowego – działanie antybakteryjne i usuwanie przebarwień, podczerwonego ze światłem widzialnym – kondycjonowanie stanu skóry;światło LED – niebieskie zwalcza bakterie Propionibacterium acnes, czerwone – wyzwala efekt przeciwzapalny;krioterapię – w leczeniu blizn potrądzikowych;kontrolowane usuwanie naskórka – mikrodermabrazja diamentowa z wykorzystaniem końcówki z mikrokryształkami o właściwościach ścierających i korundowa z użyciem mikrokryształów korundu;peelingi chemiczne – złuszczenie naskórka dzięki aplikacji substancji chemicznej, wyciszenie stanu zapalnego i kontrolowanie produkcji łoju. W leczeniu trądziku pospolitego zalecane są: kwas glikolowy, kwas pirogronowy, kwas salicylowy, kwas azelainowy i kwas migdałowy;peeling kawitacyjny – oczyszczenie skóry z wykorzystaniem fal ultradźwiękowych w połączeniu z wodą. Trądzik pospolity – leczenie domowe Leczenie trądziku pospolitego można wspomagać domowymi sposobami, spośród których najważniejszy to odpowiedni sposób odżywiania. Należy: unikać produktów wysoko przetworzonych, bogatych w konserwanty, sztuczne barwniki i węglowodany, a także słonych przekąsek i ostrych przypraw;zrezygnować z wszelkich używek;spożywać produkty bogate w witaminę A (szpinak, pomidory, marchew), witaminy z grupy B (orzechy, wątróbka, rośliny strączkowe) i cynk (owoce morza, wątróbka, kasza gryczana, ryby, pestki dyni);zadbać o obecność błonnika w diecie, który wspomaga pracę układu pokarmowego, a tym samym oczyszczanie organizmu. Bogate w błonnik są m.in. otręby, pełnoziarniste pieczywo i kasza jęczmienna. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: M. Biegaj, Trądzik pospolity i jego leczenie, „Kosmetologia Estetyczna” 2017, t. 2, nr 6, s. 155–158.J. Biegalska, R. Żaba, Trądzik pospolity, „Przewodnik Lekarski” 2004, t. 6, nr 7, s. 34–60.J. Dawidziak, M. Balcerkiewicz, Dieta jako uzupełnienie leczenia trądziku pospolitego (Acne vulgaris). Cz. I witaminy i minerały, „Farmacja Współczesna” 2016, nr 9, s. 1–5.E. Szmaj-Kupny, M. Kuś, Trądzik pospolity w ujęciu holistycznym, „Aesthetic Cosmetology and Medicine” 2020, t. 9, nr 4, s. 389–393.
  • 1 z 23