07 września 2022 - Przeczytasz w 6 min

Aspiryna (ASA) – stuletnia rezydentka apteczek domowych

Aspiryna na przeziębienie, aspiryna na ból głowy, aspiryna na kaca, aspiryna na serce – ten, jak widać, uniwersalny lek znajdziemy w każdej domowej apteczce. W aspirynę i jej generyczne odpowiedniki można się zaopatrzyć na stacjach benzynowych, w supermarketach i drogeriach.

aspiryna

Długa historia aspiryny krótko, czyli historia pigułki „w pigułce”

Aspiryna, chemicznie kwas acetylosalicylowy, ASA (ang. acetylsalicylic acid), syntetyczna pochodna kwasu salicylowego, jest lekiem, który jak penicylina wpłynął na oblicze współczesności. Nazwa „aspiryna”  stosowana jest kolokwialnie do wszystkich leków zawierających ASA będąc eponimem wywodzącym się od nazwy  „Aspirin”, zastrzeżonej  dla preparatu kwasu acetylosalicylowego opatentowanego i produkowanego w tabletkach  przez firmę Friedrich Bayer & Co od 1904 r. Oryginalna Aspiryna obecna jest nadal na polskim rynku i potocznie określana jako „aspiryna bajerowska”, choć w świetle powyższych faktów nazwa ta stanowi niewątpliwie przykład masła maślanego. Co wywindowało aspirynę na farmaceutyczny Olimp? Dwie rzeczy: spektrum działania łagodzącego powszechne dolegliwości i odwieczna historia: od naturalnego praprzodka – dostępnej na wyciągnięcie ręki, preparowanej w różny sposób kory wierzbowej po przemysłowy farmaceutyk –   bioaktywny składnik kory: kwas acetylosalicylowy, ASA. 

Chociaż jako ogólnie dostępny farmaceutyk aspiryna liczy sobie „dopiero” 120 lat, to znajomość jej roślinnych źródeł wyprzedza egipskie piramidy!  Kora wierzby bogata w  naturalne salicyny o właściwościach przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych, znana była Sumerom w IV tysiącleciu p.n.e., co uwieczniono na glinianych tabliczkach. Przeciwbólowe i przeciwgorączkowe działanie liści wierzby wykorzystywały późniejsze cywilizacje Asyryjczyków i Egipcjan. Około 1500-1300 r. p.n.e. ekstraktami wierzby Egipcjanie leczyli kolkę, dnę moczanową i ból ucha. W czasach Hipokratesa (IV w. p.n.e.)  ekstrakty z kory lub liści wierzby wykorzystywano ze względu na działanie przeciwzapalne. Pierwsze potwierdzone naukowo doniesienie o aktywności przeciwgorączkowej ASA pochodzi z 1763 i dotyczy leczenia malarii. W latach dwudziestych XIX w. wyekstrahowano bioaktywne składniki kory wierzby, w tym wspomnianą salicynę, silnie drażniącą układ pokarmowy, później kwas salicylowy. Kwas salicylowy zsyntetyzowano  w 1853 r., jednakże masowa produkcja salicylanów wiąże się z nazwiskami Friedricha Bayera i Williama Weskotta, ojców przemysłu farmaceutycznego, pierwotnie producentów barwników. Wolny od efektów ubocznych ASA zsyntetyzował w 1897 roku niemiecki chemik Felix Hoffmann. Pod rynkową, zastrzeżoną i wrosłą we współczesny kod cywilizacyjny nazwą „Aspiryna”, ASA w tabletkach, firmy Bayer stał się powszechnie dostępny w roku 1904. Litera A w nazwie aspiryny pochodzi od chlorku acetylu użytego do syntezy, spirin od nazwy rodzajowej rośliny Spiraea ulmaria, bogatego naturalnego źródła kwasu salicylowego.

Na co aspiryna? Zastosowania aspiryny –  wczoraj i dziś.

Aspirynę stosowano pierwotnie z powodu jej działania przeciwbólowego, przeciwgorączkowego i przeciwzapalnego. Furorę zrobiła podczas pandemii grypy, hiszpanki, w latach 1918-1919. Z upływem czasu preparaty Aspiryny doczekały się  odpowiedników w postaci preparatów prostych (w Polsce obecnie, m.in. Polopiryna, Polocard czy Acard) i postaci złożonych ze składnikami łagodzącymi niepożądane działanie ASA (np. polska Calcipiryna). Od lat siedemdziesiątych XX w. ASA włączono do leczenia i prewencji chorób sercowo-naczyniowych: zakrzepicy tętnic wieńcowych, dusznicy bolesnej, nawrotów zawałów serca; chorób naczyń i incydentów naczyniowo-mózgowych, gdyż regularnie zażywany hamuje powstawanie zakrzepów mogących zamykać światło naczyń krwionośnych. Wykazano działanie przeciwpłytkowe ASA, hamującego działanie tromboksanu oraz  korzyści podawania ASA w leczeniu pewnych nowotworów, chorób zapalnych (np. choroby Kawasaki, ostrej gorączki reumatycznej i zapalenia osierdzia), stanu przedrzucawkowego ciężarnych w III trymestrze ciąży, naczyniowych powikłań cukrzycy (zasklepianie naczyń włosowatych),  infekcji HIV, a ostatnio COVID-19. Udowodniono, że korzyści z prewencyjnego stosowania ASA w przypadku chorób układu sercowo-naczyniowego przewyższają związane z nim zagrożenia.

Czym jest aspiryna?

Aspiryna, szerzej ASA, należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), do których zaliczane są także m.in. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen, meloksykam i naproksen, wszystkie wykazujące działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. Jedynie jednak ASA posiada zdolność hamowania agregacji płytek krwi. Ze względu na właściwości przeciwbólowe aspiryna (ASA) została uznana przez WHO za środek przydatny na pierwszym szczeblu przeciwbólowej drabiny analgetycznej w leczeniu lekkich i umiarkowanych bólów w chorobach onkologicznych.

Wchłanianie ASA zachodzi w żołądku, w górnym odcinku jelita cienkiego, a w przypadku rozgryzienia rozpoczyna się w śluzówce jamy ustnej. W przypadku tabletek niepowlekanych największe stężenie leku osiągane jest po 30–40 min., powlekanych (dojelitowych) po 3-4 godz. ASA wydalany jest głównie przez nerki w postaci niezmienionej oraz metabolitów. Działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe ASA rozpoczyna się na ogół po  30 min.  od chwili zażycia, osiąga maksimum po 1–3 godzinach i utrzymuje się  przeciętnie przez 3–6 godzin.

Aspiryna a paracetamol

Istotne jest, że porównywalnie z aspiryną popularny przeciwgorączkowy i  przeciwbólowy  paracetamol nie należy do NLPZ ze względu na brak działania przeciwzapalnego.

Jak działa aspiryna?

Biochemicznie, ASA jest nieodwracalnym inhibitorem enzymu cyklooksygenzy. Zablokowanie przez ASA centrum katalitycznego jednego z wariantów cyklooksygenzy,  izoenzymu cyklooksygenazy 1 (COX-1), obecnej m.in.: w płytkach krwi, błonie śluzowej żołądka i nabłonku nerek, prowadzi do obniżenia syntezy tromboksanów wpływających na agregację płytek, co zdecydowało o przydatności aspiryny w profilaktyce zawału mięśnia sercowego i innych chorób układu krążenia. Ze względu na niezdolność płytek do regulacji poziomu COX-1, raz zablokowane przez ASA płytki pozostają nieaktywne do końca życia po około 7-10 dniach. Niemal całkowite ograniczenie aktywności COX-1 następuje przy dawkach 75–150 mg aspiryny  na dobę. Pamiętajmy, że Aspiryna, wbrew powszechnemu przekonaniu, nie zmniejsza gęstości krwi!

Inhibicja przez ASA innego wariantu cyklooksygenzy, izoenzymu COX-2, którego aktywność  wzrasta w ognisku zapalnym, hamuje syntezę prostaglandyn (a także prostacykliny i tromboksanów), tłumiąc stan zapalny, obrzęk i ból, wpływając także na obniżenie gorączki. Blokowanie przez ASA cyklooksygenazy wywołuje również efekty niepożądane w postaci osłabienia bariery ochronnej błony śluzowej przewodu pokarmowego i regulacji  przepływu krwi w nerkach.

Dawkowanie aspiryny (ASA)

Dla osiągnięcia efektu przeciwbólowego, przeciwzapalnego i przeciwgorączkowego aspiryna (i ogólnie preparaty ASA) stosowane są w dawkach 250-500 mg. Dorośli mogą zażyć jednorazowo 500 do 1000 mg ASA, czyli 1- 2 tabletki Aspiryny 500 mg, czy, przykładowo, 1-3 tabletki polopiryny 300 mg. Maksymalna dawka dobowa dla osoby dorosłej nie powinna przekraczać 4,0 g ASA.

Rekomendowana dawka kardiologiczna wywierająca efekt antyagregacyjny istotny dla obniżenia ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych: zawału serca, udaru mózgu, ostrego niedokrwienia kończyn dolnych czy nagłej śmierci sercowej, wynosi od 75 do 150 mg ASA. Należy pamiętać, że stosowanie aspiryny „na serce” w zapobieganiu incydentom sercowo- naczyniowym, czyli tzw. terapia przeciwpłtykowa, zalecane jest osobom chorym, dla zmniejszenia ryzyka kolejnych epizodów (tzw. prewencja wtórna). Aktualne rekomendacje nie zalecają profilaktycznego stosowania dawek kardiologicznych ASA u osób zdrowych bez oceny indywidualnego ryzyka, która pozostaje domeną lekarza.

Aspiryna (ASA) – działania niepożądane

Jak wszystkie leki, ASA powoduje skutki uboczne. Efekty niepożądane występują z różną częstością u niektórych osób, a rozważając ich ryzyko należy uwzględniać korzyści płynące z terapii. Aspiryna może wywołać między innymi: uszkodzenie błony śluzowej żołądka, bóle brzucha i niestrawność; zapalenie wątroby; krwawienia lub krwotoki; przyspieszenie czynności serca; zawroty głowy; śródmiąższowe zapalenie nerek; astmę aspirynową; obrzęki. W celu ograniczenia wpływu ASA na błony śluzowe górnych odcinków przewodu pokarmowego i żołądka stosowane są preparaty rozpuszczające się w jelicie cienkim (tzw. dojelitowe) lub preparaty ASA łączone z substancjami osłaniającymi błonę śluzową żołądka, przykładowo węglanem wapnia (Calcypiryna) czy glicyną (Asprocol).

Aspiryna (ASA) – przeciwskazania dla stosowania

Przeciwwskazania dla ASA dotyczą m.in.

  • osób z chorobą wrzodową dwunastnicy i żołądka – oprócz wspomnianego podrażnienia śluzówek ASA hamuje produkcję ochronnego śluzu;
  • osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek;
  • ciężarnych, ze względu na ryzyko wad rozwojowych dziecka, obniżenie wagi urodzeniowej i powikłań okołoporodowych;
  • dzieci do 12 roku życia ze względu ryzyko rzadkiego, w 50% śmiertelnego, zespołu Zespółu Reye’a (encefalopatii z obrzękiem mózgu i wątroby);
  • kobiet karmiących piersią;
  • osób o obniżonej krzepliwości krwi;
  • osób chorujących na astmę (możliwość astmy aspirynowej);
  • osób chorujących na cukrzycę (możliwość wzmocnienia działanie leków obniżających poziom glukozy we krwi, co prowadzi do niekontrolowanego spadku);
  • osób chorujących na artretyzm, czyli  dnę moczanową (możliwość zwiększenia częstości napadów).

Aspiryna (ASA)  u kobiet w ciąży

Decyzja o stosowaniu  ASA w okresie ciąży i karmienia, analogicznie jak w przypadku innych leków, powinna być konsultowana z lekarzem. Ogólnie, w I i II trymestrze oraz u kobiet planujących ciążę decyzja lekarza wymaga rozważenia korzyści i ryzyka zarówno dla matki i jak i płodu. W III trymestrze ASA są przeciwskazane.

Bibliografia

Rezabakhsh A. i wsp.: Historical perspective of aspirin: A journey from discovery to clinical practice Ancient and modern history. J Cardiovasc Thorac Res. 2021, 13, 179–180.

Dr Tomasz Ochałek

Podobne artykuły

22 września 2020

Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak odróżnić objawy?

Wraz z nadchodzącą jesienią nadejdzie kolejny sezon grypowy. Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach, mniejsza ekspozycja na słońce, wyziębienie organizmu oraz sezonowa aktywność niektórych patogenów sprzyjać też będzie chorobie przeziębieniowej. Jednakże w tym roku przyjdzie się nam zmierzyć z dodatkowym zagrożeniem, jakim jest COVID-19. Jak ocenić, czy dotknęła Cię grypa czy koronawirus, wywołujący COVID-19? Jak odróżnić przeziębienie od koronawirusa SARS- CoV-2? Niestety, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, bowiem objawy tych chorób mogą być do siebie bardzo zbliżone. Czym jest przeziębienie? Przeziębienie, a bardziej fachowo choroba przeziębieniowa lub wirusowe zapalenie nosogardła, związane jest z infekcją wirusową, za którą może odpowiadać ogromna ilość różnych wirusów. Szacuje się, że w niemal połowie przypadków przyczyną jest zakażenie rynowirusem, w pozostałych są to: koronawirusy, adenowirusy, enterowirusy i inne. Główną drogą przenoszenia jest droga kropelkowa, ale w zależności od rodzaju patogenu można zarazić się także poprzez bezpośredni kontakt czy drogę pokarmową. W przeciwieństwie do grypy, tu choroba zaczyna się zazwyczaj łagodnie. Częstymi objawami są ogólne rozbicie, bóle głowy i mięśni, zapalenie gardła i kaszel. Katar początkowo wodnisty i spływający do gardła, później może być gęsty, zatykać nos i zaburzać zmysł węchu. Gorączka może się pojawić, ale najczęściej nie jest wysoka. Niektóre wirusy mogą też powodować wysypkę czy zapalenie spojówek. Choroba przeziębieniowa ma najczęściej łagodny przebieg ze szczytowym nasileniem objawów w 2-3 dniu. Niepowikłana, ustępuje samoistnie do 7-10 dni (choć warto wiedzieć, że kaszel poinfekcyjny trwa czasem nawet kilka tygodni). Czym jest grypa sezonowa? Sezon grypy przypada w Polsce na okres od października do kwietnia. Czynnikiem etiologicznym jest wirus grypy typu A lub w niewielkim stopniu typu B. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, rzadziej poprzez skażone dłonie czy przedmioty. Podstawowe czynniki ryzyka to bezpośredni kontakt z chorym oraz dłuższe przebywanie w odległości poniżej 1,5 metra od osoby chorej na grypę. Spędzanie czasu w dużych ludzkich skupiskach i brak dostatecznej dbałości o higienę rąk sprzyjają zachorowaniu. Objawy grypy pojawiają się nagle. Występuje gorączka i dreszcze, osłabienie i wzmożona męczliwość, bóle głowy, bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie. Po kilku dniach dochodzi do nich zwykle suchy i uciążliwy kaszel, ból gardła i katar. Grypa charakteryzuje się zwykle cięższym obrazem klinicznym niż przeziębienie, choć w przypadku braku powikłań ustępuje w ciągu tygodnia (złe samopoczucie i kaszel mogą utrzymywać się dłużej). Warto jednak pamiętać, że grypa jest niebezpieczną chorobą, a do pogorszenia stanu chorego może dojść bardzo szybko. Ciężki przebieg choroby (występowanie duszności, objawów neurologicznych, dużego odwodnienia czy wtórnych powikłań np. zapalenia mięśnia sercowego) nierzadko wymaga intensywnego leczenia w szpitalu.   Czym jest COVID-19? COVID-19 to choroba wywoływana przez nieznanego dotąd koronawirusa SARS-CoV-2. Pierwsze przypadki odnotowano pod koniec ubiegłego roku, stąd wiele kwestii nadal pozostaje niejasnych i niepewnych. Za najczęstsze objawy COVID-19 uważa się gorączkę, suchy kaszel i ogólne zmęczenie. Choroba może manifestować się także utratą węchu oraz smaku, bólami mięśni i głowy, dusznością i trudnościami w oddychaniu, bólem gardła, nieżytem nosa, biegunką, zapaleniem spojówek czy wysypką. Choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez skażone dłonie i przedmioty. Z dotychczasowej wiedzy na temat COVID-19, wynika, że większość osób (około 80%) przechodzi infekcję w sposób łagodny lub umiarkowany i nie wymaga hospitalizacji. Niestety, pozostałe 20% może rozwinąć poważne problemy z oddychaniem prowadzące nawet do niewydolności oddechowej. Koronawirus a grypa – objawy mogą być podobne Grypa czy koronawirus SARS-CoV-2? Przeziębienie czy koronawirus SARS-CoV-2? Takie pytania zada sobie wiele osób podczas nadchodzących miesięcy. Niestety, nie ma na nie prostej i oczywistej odpowiedzi. Jak sam widzisz, w przebiegu COVID-19 mogą występować objawy podobne do grypy lub przeziębienia. Zatem jak odróżnić grypę od koronawirusa SARS-CoV-2, a raczej choroby, którą powoduje, czyli COVID-19? Czy jest na to sposób? Na podstawie samych objawów może być to naprawdę trudne. Istnieje jednak możliwość wykonania badań laboratoryjnych. Najdokładniejszą metodą potwierdzenia grypy jest wykrycie materiału genetycznego wirusa, RNA metodą real time RT-PCR (ang. real time Reverse Transcription-PCR), choć czasem korzysta się z szybszych i tańszych metod, np. szybkich testów diagnostycznych wykrywających antygen wirusa. Cechują się one jednak mniejszą czułością. Metoda real time RT-PCR jest także jedynym sposobem potwierdzenia infekcji SARS-CoV-2. Materiał do badania stanowią najczęściej wymazy z nosogardzieli, rzadziej próbki pobrane z dolnych dróg oddechowych czy plwocina. Alternatywne metody (np. badania serologiczne) również mogą być przydatne w niektórych sytuacjach, ale poza tzw. testami antygenowymi, wskazują raczej na infekcję przebytą w przeszłości. Warto wiedzieć, że jedno zakażenie nie wyklucza drugiego. Koinfekcje mogą się zdarzyć, wobec czego dodatni test na grypę niestety nie daje pewności o braku infekcji koronawirusem. Przeziębienie, grypa czy koronawirus? Jak widzisz, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Objawy wszystkich tych chorób mogą być podobne. Co więcej, każda z nich może przebiegać nieco mniej typowo (np. w przebiegu grypy mogą pojawić się nudności, wymioty czy biegunka), co jeszcze bardziej utrudni ocenę sytuacji. Zwróć także uwagę, że zarówno zakażenia wirusem grypy, jak i SARS-CoV-2 mogą być zupełnie bezobjawowe. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy, koniecznie skonsultuj się telefonicznie ze swoim lekarzem, który być może zaprosi Cię na osobistą wizytę lub zleci wykonanie testów w kierunku COVID-19 czy też grypy. Takie badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Informacje o rodzajach testów w kierunku koronawirusa w ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik WHO gov.pl

04 listopada 2021

„Zaziębienie” − co je wywołuje? Poznaj rinowirusy, adenowirusy, enterowirusy, koronawirusy i inne.

Zaziębienie to choroba o etiologii wirusowej, której objawy związane są z zapaleniem błony śluzowej nosa, gardła oraz zatok. Kilka razy w roku choruje na nie większość z nas. Pierwsze objawy choroby pojawiają się niezwykle szybko, nawet po 1 lub 2 dniach od kontaktu z wirusem. Zaziębienie ma zazwyczaj łagodny przebieg. Jeśli chcesz wiedzieć, jakie patogeny je wywołują, czytaj dalej!  Zaziębienie − co to jest? Zaziębienie, nazywane również przeziębieniem, a zgodnie z nomenklaturą medyczną − chorobą przeziębieniową, to zespół objawów towarzyszących ostremu zapaleniu błony śluzowej nosa, gardła oraz zatok przynosowych o etiologii wirusowej. To prawdopodobnie najczęściej występująca choroba wśród ludzi. Jest przyczyną wielu nieobecności w pracy oraz szkole, a także stanowi powód licznych wizyt w gabinecie lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Najwięcej zakażeń pojawia się w okresie jesienno-wiosennym, w szczególności wśród dzieci. W tej grupie wiekowej zaziębienie występuje nawet 2-3 razy częściej niż wśród dorosłych. Zgodnie z jedną z hipotez czynnikiem predysponującym do rozwoju choroby przeziębieniowej są zmiany zachodzące w błonie śluzowej nosa pod wpływem zimnego i suchego powietrza. Wysuszone śluzówki stają się bardziej podatne na atak chorobotwórczych patogenów. Wirusy przenoszone są między ludźmi, stąd rezerwuarem zakażenia są chore osoby. Wirusy wywołujące objawy ostrego zapalenia błony śluzowej nosa, gardła oraz zatok rozprzestrzeniają się w głównej mierze drogą kropelkową lub powietrzną (aerozol wydzielany z dróg oddechowych). Niektóre z nich również przez bezpośredni kontakt z osobą chorą oraz drogą pokarmową. Jakie badania wykonać przy przeziębieniu? Lekarz rozpoznaje przeziębienie na podstawie wywiadu oraz badania przedmiotowego pacjenta. W przypadku typowo przebiegającej choroby dodatkowe badania pomocnicze nie są potrzebne. Wskazaniem do ich wykonania jest wykluczenie innych czynników mogących wywoływać objawy podobne do zaziębienia. Należy do nich m.in. zapalenie gardła i migdałków podniebiennych o etiologii paciorkowcowej, podejrzenie bakteryjnego zapalenia zatok, grypa, a także zapalenie krtani, oskrzeli oraz płuc. W tym celu lekarz może zalecić wykonanie następujących badań laboratoryjnych: morfologii,CRP,ferrytyny,wymazu z gardła w kierunku antygenu Streptococcus pyogenes, Przy pomocy testów genetycznych lub szybkich testów antygenowych wykonywanych z wymazów z nosogardła, gardła etc., możliwe jest rozpoznanie etiologii przeziębienia i wskazanie patogenu. Testy takie pozwalają na różnicowanie: adenowirusów, wirusa RSV, wirusów grypy A, B, wirusa paragrypy, a także enterowirusów.   Przeziębienie − przyczyny. Jakie wirusy wywołują przeziębienie? Znanych jest ponad 200 wirusów, mogących wywoływać przeziębienie. Niemal 50% przypadków ostrego zapalenia błony śluzowej nosa, gardła oraz zatok jest spowodowanych przez gatunki: A, B oraz C rinowirusów (rhinowirusów, HRV, ang. Human rhinovirus). Nieco rzadziej zakażenie wywołane jest przez koronowirusy, rodzaju alfa wirusa paragrypy, wirus RSV, a także adenowirusy i enterowirusy. Choć przeziębienie wywołane przez wszystkie wymienione patogeny ma podobny przebieg, niektóre objawy towarzyszące zgłaszane przez chorego mogą sugerować dokładniejszą etiologię. W przypadku zakażenia adenowirusem początkowo mogą pojawić się symptomy zapalenia spojówek. U dzieci objawom przeziębienia wywołanego przez enterowirusy często towarzyszy wysypka, pojawiająca się na dłoniach oraz podeszwach stóp. Taki obraz chorobowy jest typowy dla choroby jamy ustnej, dłoni oraz stóp, do niedawna nazywanej bostonką. Wysypka może się rozprzestrzenić na pozostałe części ciała. Zakażenie wywołane przez RSV jest szczególnie niebezpieczne dla wcześniaków oraz niemowląt, u których poza zwyczajnym przeziębieniem wywołuje ciężkie zapalenie oskrzeli, oskrzelików oraz płuc. Przeziębienie − objawy Pierwsze objawy przeziębienia pojawiają się zazwyczaj po upływie 1 lub 2 dni od zakażenia. Osoba chora jest najbardziej zakaźna przez pierwsze 3 dni choroby. Początek choroby, podobnie jak cały jej przebieg, są zazwyczaj łagodne. Do typowych objawów przeziębienie należą: symptomy ogólne: złe samopoczucie, ból mięśni i głowy, a także miernie podwyższona temperatura ciała (zazwyczaj stan podgorączkowy);nieżyt nosa objawiający się wyciekiem wydzieliny – początkowo jest ona wodnista, później może być gęsta, upośledza jest także drożność nosa i może ściekać po tylnej ścianie gardła;ból i zaczerwienienie gardła, kaszel. Same objawy nie pozwalają na rozpoznanie wirusa wywołującego przeziębienie. Symptomy choroby osiągają maksymalne nasilenie po upływie 2 do 3 dni od zachorowania, a następnie stopniowo ustępują w ciągu 7 do 10 dni. Męczący kaszel może utrzymywać się do 2, a nawet 3 tygodni. Przeziębienie − leczenie Brak jest leczenia przyczynowego przeziębienia. Zalecenia lekarza mają na celu zniwelowanie przykrych dla chorego objawów, związanych z infekcją wirusową górnych dróg oddechowych. Odpoczynek, picie dużej ilości płynów podczas gorączki, a w razie konieczności przyjmowanie leków o działaniu przeciwbólowym oraz przeciwgorączkowym oraz preparatów przeciwkaszlowych to postępowanie polecane niezależnie od etiologii przeziębienia. Ze względu na przyczynę wirusową, antybiotyki są nieskuteczne. Przydatnym markerem laboratoryjnym pozwalającym na różnicowanie przeziębień o etiologii wirusowej od infekcji bakteryjnej jest stężenie we krwi CRP, białka C-reaktywnego. W przypadku zakażeń bakteryjnych (na przykład anginy paciorkowcowej) wzrost CRP jest bardzo silny – kilkudziesięciokrotny, w przypadku infekcji wirusowych, kilkukrotny. Pomiar CRP i wszystkie zalecone przez lekarza laboratoryjne badania diagnostyczne wykonasz w DIAGNOSTYCE. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.

19 czerwca 2016

Odporność, czyli jak to wszystko działa?

O odporności rozmawiamy zwykle, gdy zaczynamy chorować. Mówimy wtedy potocznie o „braku odporności”. Jesień sprzyja infekcjom, więc nasz układ obronny będzie narażony na liczne ataki. Warto dowiedzieć się, jak działa układ odpornościowy, w jaki sposób się rozwija oraz jak możemy sprawdzić naszą odporność. Układ odpornościowy Funkcją układu odpornościowego jest ochrona organizmu przed infekcjami. W jego skład wchodzi wiele elementów. Na „pierwszej linii obrony” przed patogenami chroni nas skóra oraz specjalne antybakteryjne białka, obecne na przykład w ślinie. Jeśli zarazkowi uda się przeniknąć te bariery, do ataku natychmiast rusza tak zwany wrodzony układ odpornościowy, który niszczy wszystko, co „obce”. Jeśli nieprzyjacielowi uda się wygrać z wrodzonym układem odpornościowym, ostatnią linią obrony jest adaptacyjny układ odpornościowy, który potrafi zaatakować ściśle wybrany i zidentyfikowany patogen. Komórkami, które aktywnie walczą z zarazkami są białe ciałka krwi, między innymi limfocyty B i T. Różne podziały odporności Odporność dzieli się na: komórkową (gdy z zarazkami walczą komórki układu odpornościowego) i humoralną (gdy do walki wykorzystywane są przeciwciała – specjalne białka produkowane przez limfocyty B). Jeszcze inaczej możemy podzielić odporność na: odporność czynną – rozwija się po kontakcie z czynnikiem zakaźnym: a) naturalna – po zakażeniu danym zarazkiem, b) sztuczna – po szczepieniu ochronnym przeciwko danej chorobie, odporność bierną – organizmowi dostarczane są gotowe przeciwciała a) naturalna – przeciwciała przekazane przez matkę do płodu podczas ciąży, b) sztuczna – podanie gotowych przeciwciał w postaci zastrzyku. Przeciwciała Limfocyty B, gdy „zorientują się”, że do organizmu wniknęła jakaś bakteria lub wirus, produkują i wydzielają do krwi specjalne cząsteczki białkowe zwane przeciwciałami (inaczej immunoglobulinami). Zadaniem przeciwciał jest połączenie się z patogenem i, dzięki temu, zniszczenie go.W naszym organizmie produkowanych jest pięć rodzajów przeciwciał. Najważniejsze z nich to: Immunoglobuliny M (IgM) – produkowane są wtedy, gdy nasz organizm po raz pierwszy styka się z danym patogenem. Wzrost ilości IgM przeciwko danemu patogenowi świadczy o świeżym procesie chorobowym. Immunoglobuliny G (IgG) – ich ilość po pierwszej infekcji stopniowo narasta, a następnie pozostają one długo we krwi, czasem nawet całe życie, aby przypominać, że organizm zetknął się już z daną infekcją. W przypadku kolejnej infekcji tym samym patogenem ilość IgG gwałtownie wzrośnie i dzięki temu odpowiedź organizmu na infekcję rozwija się znacznie szybciej. Immunoglobuliny A (IgA) – chronią nas przed patogenami wnikającymi przez błony śluzowe układu pokarmowego, moczowego i oddechowego. Immunoglobuliny E (IgE) – biorą udział między innymi w rozwoju reakcji alergicznych Kiedy oceniamy ilość przeciwciał i o czym informuje nas ten parametr? Kiedy chcemy sprawdzić, czy dana infekcja rozwija się u pacjenta po raz pierwszy w życiu, poszukujemy we krwi przeciwciał IgM – swoistych przeciw danemu patogenowi. Obecnie można oznaczyć miano IgM przeciw różnym zarazkom, np.: boreliozie, wirusowi cytomegalii, wirusowi grypy, paragrypy, różyczki. Podwyższona ilość przeciwciał IgG przeciw danemu patogenowi świadczy o tym, że do zakażenia doszło już jakiś czas temu (co najmniej kilka tygodni temu). Dwa oznaczenia stężenia IgG w odstępie kilku tygodni i porównanie uzyskanych wyników może odpowiedzieć na pytanie, czy dana infekcja jest stosunkowo świeża (obserwujemy wówczas wyraźne narastanie stężenia IgG), czy miała ona miejsce dawno temu (poziom IgG jest stały lub nieistotnie się zmienia). Dzięki temu możemy ustalić, kiedy doszło do zakażenia. Po szczepieniu również możemy oszacować, czy uodporniliśmy się na dany patogen, badając poziom IgG, np. przeciw wirusowi różyczki, co jest bardzo ważne, zwłaszcza przed planowaną ciążą. Z kolei przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, kiedy ryzyko zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B wzrasta, warto sprawdzić, czy jesteśmy na niego uodpornieni, ponieważ, nawet mimo trzech dawek szczepionki, u niektórych osób nie dochodzi do wytworzenia wystarczającej ilości przeciwciał. W tym celu wystarczy zbadać poziom przeciwciał przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu B (tzw. antyHBs). Proces dojrzewania układu odpornościowego u dzieci Proces budowania odporności zapoczątkowywany jest już w życiu płodowym, kiedy matka przekazuje swemu dziecku przeciwciała przeciwko zarazkom, z którymi zetknęła się w swoim życiu i uodporniła się na nie. Po urodzeniu każde zetknięcie się z nowym patogenem – czy to podczas infekcji, czy w trakcie szczepień ochronnych, powoduje produkcję przeciwciał, które w razie kolejnego natknięcia się na dany drobnoustrój spowodują jego unieczynnienie. Cały proces od momentu wniknięcia patogenu do organizmu do wytworzenia przeciwciał i zniszczenia go trwa pewien okres czasu. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy nie możemy sobie pozwolić na tak długie oczekiwanie. Wtedy można podać gotowe przeciwciała w postaci zastrzyku (na przykład immunoglobulina / antytoksyna przeciwtężcowa). Układ odpornościowy u dzieci kształtuje się stosunkowo powoli, bo aż do około 12. roku życia, kiedy zaczyna działać tak, jak układ odpornościowy osoby dorosłej. Do tego czasu dziecko uczy się rozpoznawać atakujące je bakterie i wirusy i właściwie na nie reagować. Rozwijający się układ odpornościowy nie zawsze jest w stanie ustrzec dziecko przed zakażeniem tak skutecznie, jak w przypadku dorosłego. Młodsze dzieci są w związku z tym bardziej narażone na rozwój choroby, gdy dojdzie do kontaktu z czynnikiem infekcyjnym. Należy jednak pamiętać, że przebycie infekcji ma ten duży plus, że jest naturalną drogą do nabycia odporności na otaczające nas patogeny. Lek. med. Magdalena Zasada
Powiązane pakiety

E-PAKIET PROFILAKTYCZNY PODSTAWOWY
W pakiecie uwzględniono morfologię krwi - podstawowe badanie oceniające ogólną kondycję organizmu. Badanie wnosi wiele istotnych informacji na temat odporności organizmu, chorób przewlekłych, możliwych niedoborów pierwiastków lub witamin będących przyczyną anemii, toczących się infekcji o różnej etiologii czy poważnych chorób hematologicznych. Pomiar stężenia glukozy i poszczególnych składowych lipidogramu pomoże w ocenie Twojego metabolizmu, czyli procesu przemian węglowodanów i lipidów. W ocenie gospodarki węglowodanowej kluczowy jest pomiar stężenia glukozy. Wysokie stężenie glukozy na czczo najczęściej jest wynikiem choroby metabolicznej – cukrzycy, uznanego czynnika ryzyka udaru mózgu. Cukrzyca (szczególnie typu II) jest chorobą podstępną, która wiele lat może przebiegać bezobjawowo i niepostrzeżenie prowadzić w tym czasie do groźnych, najczęściej naczyniowych powikłań zagrażających zdrowiu i życiu. Pomiar stężenia poszczególnych składowych lipidogramu to element diagnostyki zaburzeń lipidowych, które nadal stanowią najbardziej rozpowszechniony czynnik ryzyka chorób układu krążenia, w tym udaru mózgu. Cennym uzupełnieniem pakietu jest badanie stężenia CRP. Podwyższone stężenie CRP wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo – naczyniowych, np. miażdżycy której konsekwencją może być udar mózgu. Ponadto CRP to niespecyficzny wskaźnik stanu zapalnego, którego stężenie wzrasta najczęściej w przebiegu infekcji bakteryjnej, po urazach, ale także w przebiegu przewlekłych chorób zapalnych jak reumatoidalne zapalenie stawów i nieswoiste zapalne choroby jelit oraz w chorobach nowotworowych. Doskonałym uzupełnieniem Pakietu profilaktycznego podstawowego są badania umożliwiające: określenie przyczyny anemii (żelazo, ferrytyna, witamina B12, kwas foliowy) - zestaw uzupełniający dostępny w obniżonej cenie - sprawdź tutaj wykrycie zaburzeń układu odpornościowego (witamina D, IgG) - zestaw uzupełniający dostępny w obniżonej cenie - sprawdź tutaj wykrycie, monitorowanie przebiegu i leczenia chorób metabolicznych (hemoglobina glikowana, Apo B, lipoproteina a) - zestaw uzupełniający dostępny w obniżonej cenie - sprawdź tutaj