07 września 2022 - Przeczytasz w 4 min

Łuszczyca stawów a reumatoidalne zapalenie stawów – co różni, a w czym są podobne te choroby?

Łuszczyca stawów, tak samo jak reumatoidalne zapalenie stawów, to choroba o podłożu autoimmunologicznym. Jednakże w jej przebiegu poza dolegliwościami stawowymi obserwuje się szereg objawów w obrębie płytki paznokciowej. Leczenie obu tych schorzeń opiera się głównie na farmakoterapii. Choroby stawów to patologie w znaczący sposób utrudniające codzienne funkcjonowanie, które w ciężkich przypadkach mogą doprowadzić do niepełnosprawności. Może się tak zdarzyć zarówno w łuszczycy stawów, jak i w wyniku reumatoidalnego zapalenia stawów. Sprawdź, jakie jeszcze podobieństwa, ale i różnice, występują między tymi schorzeniami.

łuszczyca stawów a reumatoidalne zapalenie stawów

Łuszczyca stawów (łuszczycowe zapalenie stawów) a reumatoidalne zapalenie stawów – tło choroby

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) i łuszczyca stawów (łuszczycowe zapalenie stawów, ŁZS) zaliczane są do grupy schorzeń tkanki łącznej. Oba mają podłoże autoimmunologiczne. Oznacza to, że powstają w wyniku nadmiernej, nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego, który wytwarza przeciwciała skierowane wobec własnych komórek. Mimo dziesiątek lat od opracowania pierwszych opisów obu tych schorzeń specjaliści w dalszym ciągu nie są w stanie dokładnie określić przyczyn ich powstania. Najprawdopodobniej rozwijają się one u osób predysponowanych genetycznie, u których zadziałał dodatkowy czynnik. Mogą nim być m.in. narażenie na silny stres, zakażenie bakteryjne lub wirusowe, urazy mechaniczne, niektóre substancje chemiczne i leki (np. sole litu stosowane w psychiatrii czy beta blokery)

Zarówno reumatoidalne zapalenie stawów, jak i łuszczyca stawów to choroby zapalne o przewlekłym charakterze. Jednakże w przebiegu tej drugiej we krwi nie pojawia się czynnik reumatoidalny. Należy dodatkowo podkreślić, że łuszczycowe zapalenie stawów to choroba dotykająca w ogromnej większości, choć nie zawsze, osoby z rozpoznaną łuszczycą i manifestującymi się zmianami łuszczycowymi na płytce paznokciowej lub skórze. To cecha odróżniająca łuszczycę stawów od reumatoidalnego zapalenia stawów. Dlatego w postawieniu diagnozy pomocne okazać się może badanie na łuszczycę.

Zapalenie stawów łuszczycowe a reumatoidalne – objawy chorobowe

Przebieg łuszczycowego zapalenia stawów jest różnorodny, zależny od stopnia zajęcia układu ruchu i innych narządów. Ogólnie, obrazy kliniczne łuszczycowego i reumatoidalnego zapalenia stawów są do siebie podobne. Niekiedy występują nawet problemy z odróżnieniem ich od siebie. W przebiegu obu schorzeń objawy zazwyczaj dotykają w pierwszej kolejności stawów rąk – śródręczno-paliczkowego i międzypaliczkowego bliższego. Jednakże w reumatoidalnym zapaleniu stawów patologie zajmują te same miejsca po obu stronach ciała. Z kolei w łuszczycy stawów objawy mogą koncentrować się wyłącznie po jednej stronie ciała. To bez wątpienia jedna z głównych różnic pomiędzy tymi jednostkami chorobowymi.

Obu chorobom stawów towarzyszy szereg objawów ogólnych. Zaobserwować można takie dolegliwości, jak m.in.: podwyższona temperatura ciała, uczucie zmęczenia, spadek apetytu i tym samym masy ciała. Najbardziej typowe dolegliwości ze strony stawów to: zaczerwienienie okolicy stawu, tkliwość i obrzęk, dolegliwości bólowe, sztywnienia stawów (zwłaszcza poranne, problemy z rozruszaniem stawu, utrzymujące się przynajmniej 30–60 minut po wstaniu), ograniczona ruchomość, w cięższych postaciach deformacje stawów i upośledzenie ich funkcji. Jak wspomniano, w łuszczycowym zapaleniu stawów obserwowane są na ogół łuszczycowe zmiany skórne i w obrębie płytki paznokciowej.

Łuszczyca stawowa a reumatoidalne zapalenie stawów – zmiany mineralizacji kości i choroby tarczycy

Proces zapalny pojawiający się w przewlekłych zapaleniach stawów nie pozostaje obojętny na pozostałe struktury układu ruchu. Wiadomo, że w przebiegu obu porównywanych chorób dochodzi w ciężkich przypadkach do osłabienia siły mięśniowej. Co więcej, wpływają one na metabolizm tkanki kostnej, co prowadzi do zaburzeń mineralizacji i wzrostu ryzyka złamań. Najczęściej stopień mineralizacji kości mierzony jest w obrębie szyjki kości udowej. W przypadku chorych na łuszczycowe zapalenie stawów i reumatoidalne zapalenie stawów wartość tego parametru jest zbliżona.

Poza zmianami kostnymi choroby zapalne stawów mają pewne powiązania z zaburzeniami pracy gruczołu tarczycowego. Zarówno u chorych na łuszczycowe zapalenie stawów, jak i u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów wystąpić mogą przeciwciała anty-TPO, czyli skierowane przeciwko peroksydazie tarczycy (TPO), jednemu z enzymów tarczycy. Wśród chorych na reumatoidalne zapalenie stawów przeciwciała te stwierdza się jednak częściej. Choroby tarczycy mogą komplikować przebieg zapaleń stawów.

ŁZS i RZS – czy są różnice w rozpoznaniu i leczeniu?

W postawieniu diagnozy omawianych chorób stawów wykorzystywane są głównie te same badania. Żadne badanie laboratoryjne nie jest swoiste dla ŁZS. Chodzi o wywiad, badanie kliniczne, badania obrazowe zajętych stawów – jako pierwsze zazwyczaj RTG, USG, w przypadkach wątpliwych – rezonans magnetyczny. Dodatkowo wykonuje się liczne badania laboratoryjne, w tym zwłaszcza: oznaczenie stężenia białka CRP i OB – w obu przypadkach wartości są podwyższone – RF (czynnika reumatoidalnego, występującego u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, a nie na łuszczycę stawów), anty-CCP (przeciwciał przeciwko cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi, które występują w RZS). W razie potrzeby lekarz zleca dodatkowe testy, przykładowo morfologię krwi (ze względu na wskazanie niedokrwistości charakterystycznej dla chorób przewlekłych) czy kwas moczowy.

Sposób leczenia omawianych schorzeń jest podobny. W obu przypadkach ma charakter kompleksowy, a zastosowanie w nim znajdują: farmakoterapia (głównie niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy, leki modyfikujące przebieg choroby), zaopatrzenie ortopedyczne, odpowiednia dieta, fizykoterapia, ćwiczenia, odpoczynek, wsparcie psychiczne. W cięższych przypadkach wprowadza się leczenie zabiegowe, w tym np.: synowektomię (usunięcie zmienionej błony maziowej), punkcję stawu z usunięciem płynu zapalnego i podaniem leków, endoprotezowanie (usunięcie zniszczonego stawu i wprowadzenie protezy). W obu chorobach trudno mówić o wyleczeniu z uwagi na częste nawroty i problemy w uzyskaniu satysfakcjonujących efektów terapeutycznych.

Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. M. Krajewska-Włodarczyk, W. Samborski, Porównanie gęstości mineralnej kości u mężczyzn chorych na łuszczycowe zapalenie stawów i seronegatywne reumatoidalne zapalenie stawów, „Rheumatology Forum” 2018, t. 4, nr 1, s. 4–9.
  2. M. Majdan, Łuszczycowe zapalenie stawów w gabinecie lekarza specjalisty, PZWL, Warszawa 2020.
  3. A. Marcol-Majewska, G. Majewski, P. Kotyla, Reumatoidalne zapalenie stawów – propozycje postępowania diagnostycznego, „Forum Reumatologii” 2017, t. 3, nr 2, s. 88–92.
  4. B. Targońska-Stępniak, Reumatoidalne zapalenie stawów u ludzi starszych, „Wiadomości Lekarskie” 2019, t. 72, nr 9, s. 1676–1682.
  5. W. Tłustochowicz, J. Świerkot, E. Stanisławska-Biernat, Łuszczycowe zapalenie stawów, „Reumatologia” 2016, supl. 1, s. 22–25.
Powiązane pakiety

e-PAKIET REUMATOLOGICZNY
Pakiet umożliwia diagnostykę chorób reumatycznych we wczesnym okresie po wystąpieniu objawów klinicznych i na ich odróżnienie od choroby metabolicznej - dny moczanowej (podagry). Umożliwia ustalenie aktywnej fazy choroby lub remisji oraz wstępne różnicowanie w kierunku reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), choroby zwyrodnieniowej stawów i tocznia. Jest przydatny w monitorowaniu leczenia. Badanie w pakiecie wykonywane są we krwi. Pakiet reumatologiczny pozwala na rozpoznanie i weryfikację bardzo wczesnych objawów chorób reumatologicznych, wykazanie ich charakteru zapalnego i autoimmunizacyjnego oraz na monitorowanie postępów terapii. Reumatyzm określa grupę schorzeń charakteryzujących się zmianami w tkance łącznej, głównie stawów. Najczęstsze choroby reumatyczne to: reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), choroba zwyrodnieniowa stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zapalenia ścięgien itd. (do grupy tej należy także toczeń rumieniowaty). Objawami (odczuwanymi głównie rano) są: ból, sztywność i obrzęk stawów, bóle pleców i szyi itp. Dla skuteczności farmakologicznej terapii chorób reumatycznych istotne jest, by leczenie wdrożyć możliwie szybko od wystąpienia pierwszych objawów. Obraz krwi (morfologia krwi) pozwala na rozpoznanie objawów pierwotnych chorób reumatycznych i identyfikację powikłań. Diagnostycznie istotna jest nieprawidłowa liczba krwinek białych (podniesiona - leukocytoza, świadczy o zapaleniu) i płytek krwi oraz niedokrwistość o różnym nasileniu (nieprawidłowa ilość czerwonych krwinek, obniżona hemoglobina i hematokryt). Podniesiony OB i wysokie stężenie białka ostrej fazy - CRP świadczą o przebiegającym stanie zapalnym, charakterystycznym dla aktywnej postaci niektórych chorób reumatycznych. Przykładowo, wzrost OB i CRP pozwala na odróżnienie RZS od choroby zwyrodnieniowej stawów. Podniesione stężenie kwasu moczowego we krwi (hiperurykemia) sugeruje alternatywny do reumatycznego mechanizm bólu i zniekształcenia stawów - chorobę metaboliczną: dnę moczanową. Natomiast, obecność RF - czynnika reumatoidalnego (autoprzeciwciała klasy IgM), a przede wszystkim obecność specyficznych dla RZS przeciwciał anty-CCP (przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi) wzmacnia prawdopodobieństwo choroby reumatycznej z zwężeniem do RZS, nawet we wczesnym stadium. Oznaczenie miana antystreptolizyny (ASO) wskazuje na popaciorkowcową genezę choroby reumatycznej (np. gorączka reumatyczna). Oznaczenie przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) ma na celu potwierdzenie autoimmunizacyjnego charakteru objawów, ze wskazaniem na toczeń rumieniowaty układowy (SLE) i toczeń indukowany lekami.