23 kwietnia 2021 - Przeczytasz w 3 min

Badanie GFR – czym jest i na czym polega?

 GFR – wskaźnik filtracji kłębuszkowej (ang. glomerular filtration rate) określa wielkość przesączania kłębuszkowego w nerkach. Ale co to właściwie znaczy?

Podstawową jednostką strukturalno-czynnościową nerki jest nefron. Składa się na niego kłębuszek nerkowy wraz z otaczającą go torebką oraz kanalik nerkowy. W kłębuszku nerkowym dochodzi do filtracji przepływającej krwi (jest to właśnie filtracja kłębuszkowa). W ten sposób powstaje tzw. mocz pierwotny – wskutek dalszych procesów, przekształca się w mocz ostateczny. Wskaźnik filtracji kłębuszkowej określa poziom przesączenia kłębuszkowego. Jego wartość szacuje się poprzez badanie GFR, które służy ocenie wydolności nerek.

Jak wygląda badanie GFR?

Wartość GFR (eGFR, ang. estimated GFR) szacuje się w oparciu o stężenie kreatyniny lub cystatyny C w surowicy krwi. Wykorzystuje się do tego specjalne wzory (najczęściej skrócony wzór MDRD, ang. Modification Of Diet In Renal Disease, który uwzględnia stężenie kreatyniny, wiek, płeć i rasę badanej osoby). Wskaźnik filtracji kłębuszkowej podawany jest w przeliczeniu na standardowe pole powierzchni ciała pacjenta. Wynik uzyskuje się w mililitrach na minutę na 1,73 m2 powierzchni ciała (ml/min./1,73m2).

Wartość wskaźnika GFR najczęściej szacuje się w laboratorium, w pakiecie z oznaczeniem stężenia kreatyniny w surowicy krwi. Jeśli chcesz poznać swój wskaźnik filtracji kłębuszkowej, wykonaj oznaczenie poziomu kreatyniny w DIAGNOSTYCE. Wynik podawany jest łącznie z wyliczonym szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej, który uwzględnia Twoją płeć i wiek.

Aby dokładniej wyliczyć wielkość przesączania kłębuszkowego GFR, możesz wykonać także badanie klirensu kreatyniny. Polega ono na oznaczeniu stężenia kreatyniny w dobowej zbiórce moczu i w surowicy krwi, pobranej w dniu zakończenia zbiórki moczu. Z uwagi na trudności związane z tym badaniem, w praktyce znacznie częściej wykonuje się oznaczanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi i w ten sposób wylicza się szacowane GFR.

GFR – badanie krwi. Kiedy je wykonać i jak się do niego przygotować?

Tak jak w przypadku większości badań laboratoryjnych, do wyliczenia eGFR potrzebne jest pobranie próbki krwi. W ten sposób można oznaczyć stężenie kreatyniny. Próbkę krwi należy pobrać w godzinach porannych na czczo.

Kiedy należy wykonać takie badanie? Wskaźnik GFR jest jednym z najlepszych wyznaczników funkcji wydalniczej nerek. Takie badanie można wykonać profilaktycznie lub przy monitorowaniu przewlekłych chorób. Wskazaniem do jego przeprowadzenia są:

  • przewlekła choroba nerek,
  • kłębuszkowe zapalenie nerek,
  • śródmiąższowe zapalenie nerek,
  • inne choroby i zaburzeniach nerek oraz dróg moczowych,
  • podejrzenie zaburzenia pracy nerek.

Badanie GFR – krótko o normach

Za prawidłowy wynik współczynnika filtracji kłębuszkowej, uznaje się wartość ≧90 ml/min/1,73 m2 (zwykle około 120-130 ml/min/1,73 m2). Nieznacznie niższy wynik (czyli niewielkie zmniejszenie GFR) nie musi jeszcze świadczyć o upośledzeniu czynności nerek. W takim przypadku należy jednak zdecydować się na konsultację z lekarzem.

Badanie pozwala określić, w jakim stadium choroby nerek znajduje się pacjent. Wyróżnia się 5 etapów, którym przyporządkowane są przedziały wartości GFR. Wyniki znacznie odbiegające od normy (czyli poniżej 30 ml/min/1,73 m²) wskazują na poważną niewydolność nerek.

eGFR – niskie czy wysokie? Co to oznacza?

Wielkość GFR (wraz z wielkością albuminurii) stanowi podstawowy wskaźnik oceny zaawansowania przewlekłej choroby nerek. Zmniejszenie GFR <60 ml/min/1,73 m2 świadczy o zaburzeniu funkcji nerek i ich niewydolności. Przyczyny mogą być rozmaite, ale do najczęściej spotykanych należą:

  • uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy lub nadciśnienia,
  • kłębuszkowe zapalenia nerek,
  • cewkowo-śródmiąższowe choroby nerek (np. odmiedniczkowe zapalenie nerek),
  • ostre uszkodzenia nerek,
  • wielotorbielowate zwyrodnienie nerek.

W niektórych sytuacjach wskaźnik filtracji kłębuszkowej może być też nadmiernie wysoki (np. w przebiegu cukrzycy). Taki wzrost eGFR (hiperfiltracja kłębuszkowa) również jest stanem niepożądanym i niekorzystnie wpływa na czynność nerek.

Pamiętaj, że eGFR to szacunkowo wyliczany wskaźnik przesączania kłębuszkowego w oparciu o stężenie kreatyniny w surowicy krwi. Na jego wynik wpływa wiele czynników, np. masa mięśniowa, odwodnienie, intensywny wysiłek fizyczny czy stosowanie niektórych leków. Oceny i interpretacji badań zawsze powinien dokonać więc lekarz.

Jak poprawić wielkość GFR? Jeśli Twój wynik wielkości przesączania kłębuszkowego jest niepokojący, powinieneś udać się do lekarza, który zaleci dalsze postępowanie.

Oznaczenie stężenia kreatyniny możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Do wyniku automatycznie zostanie dodana wartość eGFR. Zachęcamy też do skorzystania z konsultacji online.

Bibliografia:

  • GFR – R. Drabczyk
  • Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik

Podobne artykuły

03 lutego 2020

Kreatynina – czym jest i dlaczego warto ją badać?

Kreatynina to substancja organiczna, która powstaje w organizmie człowieka w wyniku przemiany materii. Oznaczenie stężenia kreatyniny wykonuje się głównie w celu oceny czynności nerek, a także przed wykonaniem niektórych badań wymagających podania kontrastu obciążającego prace nerek. Kreatynina – na czczo, czy po jedzeniu, co oznaczają wyniki związane ze wzrostem? Spis treści: 1. Czym jest kreatynina 2. Kiedy należy wykonać badanie? 3. Kreatynina i jej normy Czym jest kreatynina? Kreatynina, będąca azotowym związkiem organicznym, powstaje w wyniku przemiany materii, głównie w mięśniach szkieletowych. Stanowi produkt degradacji kreatyny. Kreatyna jest nośnikiem energii w mięśniach i około 1–2% dziennie jej całkowitej ilości w organizmie ulega degradacji. Nerki filtrują kreatyninę, a następnie jest ona wydalana z moczem. Stężenie kreatyniny we krwi jest stałe, dopuszczalne są niewielkie wahania. Stężenie kreatyniny  pozostając w zakresie prawidłowym jest różne u różnych osób. Stężenie kreatyniny jest jednym ze wskaźników czynności nerek. Innymi stężenie mocznika, cystatyny C i wyliczany tzw. szacowany współczynnik przesączania kłębuszkowego (eGFR). Pomiary stężenia powyższych wskaźników i wyliczanie współczynnika eGFR wykonywane się zarówno u osób zdrowych, w celu kompleksowej diagnostyki i kontroli, jak i przy podejrzeniu chorób nerek, takich jak zakażenia, wady wrodzone, zatrucia, a także przy możliwej nefrotoksyczności zażywanych przez pacjenta leków. Kiedy należy wykonać badanie? Przed przystąpieniem do badania stężenia kreatyniny należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach. Zazwyczaj w celu oceny czynności nerek badana jest kreatynina w surowicy krwi. Czasami, w celu dokładniejszej diagnostyki, wskazane jest też oznaczenie dobowego wydalania kreatyniny z moczem, co pozwala obliczyć tzw. klirens kreatyniny. Nie istnieją żadne przeciwwskazania do wykonania tego badania. Kreatynina w surowicy krwi badana jest poprzez pobranie krwi np. z żyły łokciowej. Kreatynina na czczo czy po jedzeniu? Pacjent powinien zgłosić się na badanie na czczo, po upływie min. 8 godzin od ostatniego posiłku, a dzień przed badaniem wstrzymać się od nadmiernego wysiłku fizycznego. Przez 2–3 dni przed badaniem nie powinien spożywać alkoholu, a w dniu samego badania pamiętać zaś o odpowiednim nawodnieniu. Przez kilka dni przed badaniem wskazane przestrzeganie normalnego tryby życia i utrzymywanie charakterystycznego dla badanego sposobu odżywiania . Oprócz diagnostyki nerek, stężenie kreatyniny wykorzystuje się przy diagnozowaniu chorób, które mogą wpływać na funkcje wydalnicze i filtrujące nerek, np. niewydolności serca, wstrząsu, niewydolności trzustki lub marskości wątroby. Oznacza się je także podczas terapii nerkozastępczej po przeszczepieniu nerki. Pomiar stężenia kreatyniny wykonywany jest także przed badaniami tzw. diagnostyki obrazowej, w których badanemu podawany jest dożylnie kontrast. Do badań takich należą tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny oraz koronarografia i arteriografia. Po wykonaniu badania kontrast powinien być jak najszybciej wypłukany z organizmu, co wymaga sprawnie funkcjonujących nerek. Znajomość funkcji nerek uzyskana na podstawie pomiaru kreatyniny  istotna dla ustalenia czy podanie kontrastu jest możliwe bez szkodliwych następstw dla badanego. Kreatynina i jej normy Stężenie kreatyniny jest uzależnione od płci – nieco wyższe jest u mężczyzn niż u kobiet – ale także od rodzaju stosowanej diety (zwłaszcza ilości spożywanego mięsa) oraz masy mięśniowej. Może być inne u kobiet w ciąży lub osób po amputacji kończyny, a także chorych wyniszczonych i poddawanych chemioterapii onkologicznej  lub radioterapii. Prawidłowe wartości u osoby dorosłej to 53–115 µmol/l (0,6–1,3 mg/dl). Podwyższone stężenie kreatyniny we krwi, czyli wynik powyżej zakresu prawidłowego  świadczy o pogorszeniu czynności nerek. Może mieć charakter ostry i przejściowy lub trwały i postępujący jak podczas przewlekłej niewydolności nerek. Jednorazowo podwyższone stężenie kreatyniny we krwi może być wskazaniem do powtórzenia diagnostyki i rozszerzenia jej o bardziej szczegółowe badania, m.in. GFR. Jeżeli wysokiemu stężeniu kreatyniny towarzyszą inne objawy, takie jak gorączka, ból, biegunka, wymioty lub zaburzenia w oddawaniu moczu, konieczna jest pilna wizyta u lekarza specjalisty. Wyższe stężenie kreatyniny można obserwować u osób odwodnionych, przy rabdiomolizie (intensywnym rozpadzie tkanki mięśni prążkowanych), u rasy czarnej (większa masa mięśniowa), oraz chorych przyjmujących określone leki, np. niektóre cefalosporyny, trimetoprim, cymetydynę lub dapson. Kreatynina poniżej zakresu prawidłowego występuje u kobiet, u osób starszych, ze znacznym ubytkiem wagi, niedożywieniem, utratą masy mięśniowej, a także z małą aktywnością ruchową. Kreatynina poniżej normy to także częste zjawisko u kobiet w ciąży (hiperfiltracja kłębuszkowa), wegetarian, wegan oraz przy urazach i chorobach neurologicznych. Bibliografia: Piotr Gajewski, Andrzej Szczeklik, Interna Szczeklika – mały podręcznik 2019/20 Monika Miklaszewska, Laboratoryjne wskaźniki czynności nerek – sposób oznaczania i wartość kliniczna, https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/176082,laboratoryjne-wskazniki-czynnosci-nerek 16.01.2020 Jolanta Małyszko, Przewlekła niewydolność nerek — problem tylko nefrologów?, Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 2, 78–83, wydawnictwo Viamedica

20 listopada 2019

Choroby nerek – objawy, profilaktyka, diagnostyka

Nerki to jeden z najważniejszych narządów w naszym organizmie. Oczyszczają krew z toksyn, regulują poziom płynów i zakwaszenie organizmu. Choroby nerek mogą rozwijać się przez wiele lat bez charakterystycznych objawów, doprowadzając w konsekwencji do ich nieodwracalnego uszkodzenia. Co zrobić by zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Jakie badania wykonać i kiedy warto udać się do lekarza? Funkcje nerek Przez nerki przepływa codziennie kilkaset litrów krwi, która jest oczyszczana z toksyn i nadmiaru wody. Narząd ten reguluje również stężenie jonów i poziom ciśnienia tętniczego. Najważniejsze funkcje nerek to: wydalnicza – usuwanie produktów przemiany materii, leków, toksyn oraz nadmiaru wody z organizmu homeostatyczna – czyli utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego. Nerki zapewniają prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi oraz prawidłowe stężenie elektrolitów w tkankach i płynach organizmu (sodu, potasu, magnezu, wapnia, fosforu). Odgrywają istotną rolę w utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej. wewnątrzwydzielnicza – nerki wytwarzają erytropoetynę (hormon regulujący proces tworzenia krwinek czerwonych w szpiku kostnym), a także biorą udział w przemianie witaminy D, niezbędnej w utrzymywaniu prawidłowego stanu układu kostnego. Profilaktyka chorób nerek Jak zadbać o to, by jak najdłużej zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Warto regularnie badać ciśnienie krwi i wykonywać badania profilaktyczne  – laboratoryjne i obrazowe (np. USG). Poza tym unikać dużych ilości środków przeciwbólowych bez recepty i zrezygnować z używek (papierosy, alkohol). Warto również utrzymywać prawidłową masę ciała, zapewnić odpowiednią ilość płynów (2 litry dziennie) i zdrową dietę z ograniczoną ilością soli i białka. W przypadku zdiagnozowania cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego (schorzeń, które najczęściej prowadzą do przewlekłej choroby nerek), należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich. Choroby nerek objawy Zmiany w oddawaniu moczu – bardzo mała lub bardzo duża ilość wydalanego moczu (niezwiązana z ilością przyjmowanych płynów), częste oddawanie moczu w nocy Zmiany w wyglądzie moczu – zmiany koloru: bardzo ciemny lub bardzo jasny, obecność krwi, zmętnienia, nieprzyjemnej woni, pienienie się moczu Obrzęki poranne Nadciśnienie Brak apetytu, nudności, wymioty Łatwe męczenie się, osłabienie, kłopoty z koncentracją. Niektóre symptomy mogą pozostać niezauważone lub błędnie przypisane innym schorzeniom. Warto skonsultować się z lekarzem jeśli zauważymy u siebie lub swoich bliskich takie nietypowe objawy chorób nerek: bóle w dole pleców przypominające bóle kręgosłupa suchość skóry obniżona odporność (częste infekcje), łatwe powstawanie siniaków zaburzenia smaku nadmierna senność lub bezsenność bóle głowy bóle kości i stawów Badania diagnostyczne nerek Najważniejsze badania laboratoryjne pozwalające ocenić pracę nerek to: badanie ogólne moczu, stężenie mocznika i kreatyniny (z wyliczonym GFR – wskaźnikiem przesączania kłębuszkowego), stężenie sodu, potasu, fosforu nieorganicznego i wapnia, poziom kwasu moczowego, morfologia krwi, wskaźnik ACR – albumina/kreatynina w moczu, albumina w dobowej zbiórce moczu (DZM) czy klirens kreatyniny  – badanie polegające na oznaczeniu stężenia kreatyniny w surowicy oraz w moczu pochodzącym z dobowej zbiórki. Badanie ogólne moczu to przesiewowy test pozwalający ocenić funkcjonowanie nerek, stan dróg moczowych, ale również wykryć inne schorzenia jak cukrzyca czy choroby wątroby. Oznaczanie poziomu mocznika i kreatyniny jest przydatne w ocenie zdolności wydalniczej nerek, szczególnie oszacowanie współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR. Jest on wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci. Obniżenie jego wartości poniżej 60 ml/min/1,73m2 jest jednym z objawów upośledzenia czynności nerek. Innym sposobem określania filtracji nerkowej jest oznaczanie klirensu kreatyniny, jest to jednak metoda niewygodna do przeprowadzenia a przez to mniej dokładna. Albumina w DZM oraz wskaźnik ACR pozwalają na wczesne wykrycie uszkodzenia bariery filtracyjnej nerek. Określenie wskaźnika ACR – albumina/kreatynina  w pojedynczej próbce moczu jest obecnie zalecane ze względu na prostotę wykonania i wyeliminowanie efektu rozcieńczenia moczu. Poziom kwasu moczowego jest pomocny przy ocenie funkcji wydalniczej nerek (wzrasta w przewlekłej chorobie nerek), w różnicowaniu przyczyn kamicy moczowej oraz w diagnostyce dny moczanowej. Oznaczanie poziomu jonów w surowicy – sodu, potasu, chlorków, wapnia, fosforu nieorganicznego służy ocenie czynności nerek oraz wykrywaniu powikłań przewlekłej choroby nerek. Badanie morfologii krwi pozwala na wykrycie niedokrwistości będącej powikłaniem przewlekłej choroby nerek. Jak się przygotować do badań diagnostycznych nerek? Krew do badań  laboratoryjnych powinna być pobrana na czczo w godzinach porannych lub przedpołudniowych, po nocnym wypoczynku. Badanie ogólne moczu wymaga pobrania pierwszej porannej próbki moczu ze środkowego strumienia, po uprzednim umyciu okolicy cewki moczowej. Badania nie należy wykonywać po wysiłku fizycznym i w czasie menstruacji. Natomiast badania wykonywane z dobowej zbiórki moczu wymagają  zebrania wszystkich porcji moczu uzyskanych pomiędzy drugim oddaniem moczu dnia pierwszego zbiórki a pierwszą porcją dnia kolejnego. Warto zaopatrzyć się w miarowe naczynie do tego celu przeznaczone. Następnie należy zmierzyć całą objętość zgromadzonego moczu, zamieszać i pobrać do pojemniczka ok. 50 ml. Przed oznaczaniem poziomu albuminy w moczu (wskaźnik ACR lub albumina w DZM) należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i nie wykonywać tego badania w trakcie infekcji dróg moczowych oraz w trakcie miesiączki. Do oznaczenia albuminy i kreatyniny w celu wyliczenia wskaźnika ACR zalecane jest pobranie  pierwszej lub drugiej porannej porcji moczu. mgr Renata Grzelik Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Zapraszamy do zapoznania się z ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. sprawdź e-PAKIET Nerkowy Piśmiennictwo: – Szczeklik A. (red): Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2011, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011. – Neumeister B., Besenthal I., Böhm B.O.: Diagnostyka Laboratoryjna. Poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013. – Solnica B. (red): Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Warszawa 2014.
Powiązane badania

Kreatynina
Kreatynina. Oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi przydatne w diagnostyce funkcji nerek i chorób przemiany materii. Dla osób powyżej 12 roku życia wynik oznaczenia kreatyniny wydawany jest łącznie z wyliczonym eGFR – szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej istotnym w przesiewowych badaniach chorób nerek.