01 sierpnia 2022 - Przeczytasz w 4 min

Bóle menstruacyjne – jak złagodzić? O czym mogą świadczyć mocne bóle menstruacyjne?

Bóle menstruacyjne mogą być skutkiem nadmiernej aktywności czynników zapalnych w obrębie macicy lub pojawiać się w przebiegu chorób układu rozrodczego, pokarmowego i ogólnoustrojowych. Często bólom miesiączkowym towarzyszą także inne objawy. Bóle menstruacyjne można łagodzić za pomocą leków i domowymi sposobami. Dowiedz się, jak poradzić sobie z objawami bolesnego miesiączkowania.

bóle menstruacyjne

Czym są bóle menstruacyjne?

Wiele kobiet mających prawidłowe i regularne cykle odczuwa ból podczas menstruacji. Wynika on z obkurczania się macicy i zwykle powoduje dyskomfort, lecz nie zakłóca codziennego funkcjonowania. Czasem jednak ból podczas menstruacji jest bardzo silny lub towarzyszą mu inne objawy, co uniemożliwia podejmowanie aktywności. Taki stan jest określany jako zespół bolesnego miesiączkowania, czyli dysmenorrhoea, i w natężonej postaci dotyczy około 3–10% kobiet.

Jakie mogą być przyczyny bólów menstruacyjnych?

Ból podczas miesiączki może towarzyszyć chorobom narządu rodnego i układu pokarmowego, jednak nie zawsze udaje się ustalić przyczynę dolegliwości menstruacyjnych. Ze względu na powód objawów można wyróżnić postać pierwotną i wtórną zespołu bolesnego miesiączkowania.

Pierwotne bolesne miesiączkowanie pojawia się zazwyczaj kilka miesięcy, a nie później niż 2 lata po pierwszej miesiączce, czyli menarche. Bólom menstruacyjnym u dziewczynek nie towarzyszą zwykle nieprawidłowości w badaniu ginekologicznym. Dotychczas nie udało się ustalić przyczyny takich dolegliwości. Wiele wskazuje, że za obraz choroby odpowiada nadmiar czynników prozapalnych w endometrium. Fizjologicznie są one wydzielane przez narząd rodny podczas miesiączki, aby wywołać skurcze i opróżnić macicę z krwi menstruacyjnej. Wzmożona produkcja czynników prozapalnych, a przede wszystkim prostaglandyn, nasila czynność mięśniówki i powoduje występowanie dolegliwości bólowych podczas okresu. Nasilone bóle menstruacyjne mogą wynikać także ze zwiększonego napięcia układu współczulnego czy niewystarczającego przepływu krwi przez macicę.

Wtórne bolesne miesiączkowanie zwykle dotyczy kobiet po okresie dojrzewania, a zwłaszcza w średnim wieku i starszych. Występuje u pacjentek, które nie odczuwały wcześniej żadnych dolegliwości związanych z miesiączką. Bóle menstruacyjne mogą sugerować obecność chorób lub zmian w obrębie narządów miednicy mniejszej, takich jak:

  • zapalenie miednicy mniejszej i jego powikłania;
  • mięśniaki lub polipy macicy;
  • endometrioza;
  • wady rozwojowe i anatomiczne narządu rodnego;
  • zwężenie kanału szyjki macicy po operacjach;
  • nowotwory;
  • zaburzenia czynnościowe narządu rodnego;
  • nieprawidłowości hormonalne;
  • powikłania stosowania wkładki wewnątrzmacicznej w ramach antykoncepcji.

Jakie objawy mogą towarzyszyć bólom menstruacyjnym?

W postaci pierwotnej zespołu bolesnego miesiączkowania objawy nasilają się zwykle w pierwszym dniu miesiączki. Dominuje skurczowy ból, który występuje w dolnej części brzucha. Może promieniować także do krzyża lub ud. Zwykle trwa od 12 do 24 godzin, ale może wydłużać się nawet do kilku dni. Często towarzyszą mu inne dolegliwości, np.:

  • bóle kolkowe;
  • nudności i wymioty;
  • biegunka;
  • kołatanie serca;
  • ból głowy;
  • ogólne osłabienie i rozbicie;
  • bezsenność;
  • zaburzenia równowagi;
  • drżenie rąk;
  • niestabilny nastrój.

Bolesne miesiączkowanie może być poprzedzone zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Przebiega on z obecnością obrzęku, bólu i stwardnienia piersi, wahań nastroju czy z nadmierną pobudliwością. Największe natężenie objawów występuje zwykle u kobiet między 20. a 25. rokiem życia. Nasilenie dolegliwości menstruacyjnych zależy od czynników indywidualnych, np. od wrażliwości pacjentki na ból, ale także od okoliczności zewnętrznych, m.in. palenia papierosów. Nikotyna powoduje bowiem obkurczenie naczyń, co zwiększa niedokrwienie macicy i pogarsza przebieg zaburzenia.

Bóle menstruacyjne, które występują wtórnie do innych chorób, zwykle poprzedzają krwawienie miesiączkowe i trwają aż do jego zakończenia. Inne objawy, które mogą towarzyszyć tym dolegliwościom, zależą głównie od rodzaju pierwotnego zaburzenia.

Jak można łagodzić bóle menstruacyjne?

Bolesne miesiączkowanie jest wskazaniem do konsultacji u ginekologa. Podczas wizyty lekarz przeprowadza badanie i ustala przebieg procesu diagnostycznego, który pozwoli określić przyczynę problemu. Ma to szczególne znaczenie u kobiet, u których dolegliwości menstruacyjne pojawiły się po kilku latach prawidłowego miesiączkowania. W ich przypadku należy bowiem wykluczyć inne choroby, które mogą powodować ból w podbrzuszu, lub możliwie szybko wdrożyć skuteczną terapię.

Leczenie musi być ustalane indywidualnie. Sposób postępowania zależy m.in. od nasilenia objawów, rodzaju towarzyszących dolegliwości, ogólnego stanu zdrowia pacjentki i jej planów prokreacyjnych.

Leki stosowane na bóle menstruacyjne

U większości pacjentek, które zgłaszają się do lekarza z powodu bólów menstruacyjnych, skuteczne okazują się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Działają one przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Z tego względu ich przyjmowanie hamuje wytwarzanie prostaglandyn, które są przyczyną dolegliwości podczas krwawienia miesięcznego. Niesteroidowe leki przeciwzapalne najlepiej stosować przez kilka dni od początku menstruacji. Kobietom, które zgłaszają dodatkowo występowanie objawów związanych z PMS, zaleca się przyjmowanie leku, nim rozpocznie się krwawienie. Mało nasilone objawy mogą zostać opanowane za pomocą środków dostępnych bez recepty, np. ibuprofenu. Jeżeli jednak okazują się one nieskuteczne, należy zgłosić się na konsultację do ginekologa.

Stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych także pomaga łagodzić dolegliwości bólowe podczas miesiączki. Okazują się one szczególnie skuteczne u pacjentek, które mają przeciwwskazania do przyjmowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub te preparaty nie przynoszą w ich przypadku oczekiwanego rezultatu.

Naturalne i domowe sposoby na bóle menstruacyjne

W leczeniu pierwotnego i wtórnego zespołu bolesnego miesiączkowania naturalne i domowe sposoby odgrywają pomocniczą rolę. Często jednak pomagają efektywnie łagodzić nieprzyjemne dolegliwości menstruacyjne. Przynoszą ulgę w bólu, a jednocześnie nie powodują skutków ubocznych, dlatego spełniają swoją funkcję zwłaszcza w przypadku objawów o małym nasileniu.

Wśród najczęściej stosowanych sposobów radzenia sobie z bólami menstruacyjnymi można wymienić:

  • masaż brzucha;
  • ćwiczenia relaksacyjne;
  • aktywność fizyczną o umiarkowanym nasileniu, np. spacer czy jogę;
  • zastosowanie miejscowej elektrostymulacji (TENS);
  • przykładanie ciepłych okładów lub termoforu w okolice podbrzusza lub pleców.

Objawy bólowe często zmniejszają się po pierwszej ciąży. Prawdopodobnie zanikają wówczas krótkie neurony adrenergiczne, które pobudzają nadmierną aktywność skurczową macicy.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1397.
  2. G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.
  3. V. Skrzypulec-Plinta, K. Zborowska, Pierwotne bolesne miesiączkowanie – jaką terapię hormonalną zastosować, „Forum Położnictwa i Ginekologii” 2019, nr 45.
Powiązane pakiety

e-PAKIET BADAŃ HORMONALNYCH DLA KOBIET
Pakiet badań hormonalnych dla kobiet przed menopauzą. Równowaga hormonalna kobiety nie będącej w ciąży polega na ściśle określonych, wzajemnie sprzężonych, cyklicznych zmianach stężeń poszczególnych hormonów. Prawidłowy rytm zmian, wrażliwy w określonym zakresie na czynniki zewnętrzne i bodźce wewnętrzne reguluje procesy fizjologiczne w skali dni (cykl miesięczny) i dnia (cykl dobowy). Wykrycie zaburzeń systemu hormonalnego kobiety ujawnia nieodczuwalne, lecz już rozwijające się i potencjalnie groźne stany patologiczne, wyjaśnia przyczyny obserwowanych dolegliwości pozornie odległych od systemu hormonalnego (problemy dermatologiczne, wahania nastrojów) i wskazuje przyczyny widocznych nieprawidłowości: zaburzeń miesiączki, problemów z zajściem w ciążę, nadmiernego owłosienia. Przekrojowy obraz statusu hormonalnego kobiety istotnie wzbogaca informacje uzyskane przez lekarza w badaniu fizykalnym i ukierunkowuje wywiad lekarski. Ze względu na FSH, LH i E2 pobrania krwi do badań hormonalnych należy dokonać w 1-3 dniu cyklu (dla pozostałych hormonów faza cyklu w badaniach przesiewowych jest nieistotna). Krew należy pobierać rano (ze względu na dobowe zmiany stężenia prolaktyny, testosteronu i TSH); przed pobraniem należy unikać wysiłku i stresu, głównie z powodu wpływu na stężenie prolaktyny.   FSH hormon folikulotropowy, peptydowy hormon przysadki mózgowej pobudzający dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych i produkcję estrogenów. Znajomość stężenia FSH jest istotna w podejrzeniu zaburzeń funkcji jajników i zaburzeniach miesiączkowania. Nieprawidłowy poziom FSH może objawiać się zatrzymywaniem wody w organizmie lub nadwagą, zaburzeniami nastroju i stanami depresyjnymi. W interpretacji zaburzeń FSH przydatna jest znajomość stężenia E2, testosteronu i LH.   LH hormon luteinizujący, peptydowy hormon przysadki mózgowej stymulujący jajniki do wytwarzania E2.U kobiet przed menopauzą nieprawidłowe stężenia LH wiążą się z zespołem policystycznych jajników, niewydolnością jajników i mogą objawiać się zaburzeniami płodności, nieregularną miesiączką, tyciem, trądzikiem, zarostem na twarzy. Po menopauzie poziom LH wzrasta. Istnieje związek pomiędzy niskim poziomem LH i niedoczynnością tarczycy.   PRL prolaktyna, hormon laktotropowy, peptydowy hormon przysadki mózgowej regulujący funkcję gruczołów rozrodczych i podtrzymujący laktację. Nieprawidłowy poziom PRL może powodować zaburzenia miesiączki i płodności (cykle bezowulacyjne), mlekotok i utrzymujące się napięcie psychiczne. Nadmierne stężenie PRL, przy braku innych przyczyn sygnalizuje przeciążenie pracą fizyczną i umysłową i utrzymujący się stres. Bywa niepożądanym efektem zażywania przeciwdepresantów, leków nadciśnieniowych i leków zobojętniających.   Estradiol (E2), steroidowy hormon płciowy, główny estrogen, u kobiet przed menopauzą wpływa na funkcje jajników i jajeczkowanie. Nieprawidłowy poziom E2 może objawiać się zaburzeniami miesiączkowania i pokwitania, zatrzymywaniem wody w organizmie, zaburzeniami struktury kości, funkcji skóry i jej wytworów oraz depresją i stanami lękowymi.   Testosteron steroidowy hormon płciowy, główny androgen. U kobiet produkowany przez jajniki, korę nadnerczy oraz powstający w wyniku konwersji z androstendionu. Wytwarzanie testosteronu regulowane jest przez LH. Podniesione stężenia testosteronu mogą objawiać się: zaburzeniem miesiączkowania, owłosieniem w nietypowych dla kobiety miejscach, trądzikiem, otyłością w przypadkach oporności na insulinę. Poza stanami chorobowymi wzrost poziomu testosteronu może wiązać się z suplementacją testosteronu, DHEA i androstendionu.   SHBG surowicza globulina wiążąca hormony płciowe: testosteron (98% puli w organizmie) i w mniejszym, zakresie E2. Testosteron związany przez SHBG staje się, w uproszczeniu, fizjologicznie nieczynny, stąd stężenie SHBG wykorzystywane jest do obliczenia ilości testosteronu „aktywnego”: wolnego i biodostępnego oraz indeksu wolnych androgenów. Stężenie SHBG rośnie pod wpływem androgenów i spada pod wpływem estrogenów (ustna antykoncepcja). Znajomość stężenia SHBG jest pomocna w interpretacji pomiarów testosterony w przypadku zaburzeń miesiączki, niepłodności trądziku i hirsutyzmu.   DHEA-S siarczan dehydroepiandrosteronu, hormon steroidowy, androgen, produkowany z cholesterolu w nadnerczach i jajnikach. Znajomość stężenia DHEA-S jest istotna dla oceny poziomu hormonów płciowych (FSH, LH, PRL, E2 i testosteronu). Nieprawidłowy poziom DHEA-S może powodować zaburzenia miesiączkowania i płodności, nadmierne owłosienie, zmniejszenie gruczołów sutkowych, trądzik, świąd skóry, wzrost potliwości, przetłuszczanie skóry i włosów, zaburzenia proporcji frakcji cholesterolu (np. spadek HDL).   TSH ponieważ wzrost stężenia PRL może wynikać z niedoczynności tarczycy, a zaburzenia czynności tarczycy prowadzą do zaburzeń układu rozrodczego (np. funkcji macicy i płodności), w panelu uwzględniono pomiar TSH, hormonu tyreotropowego, peptydowego hormonu przysadki mózgowej stymulującego tarczycę do wydzielania jej hormonów: tyroksyny - T4 i trójjodotyroniny - T3. Pomiar stężenia TSH jest badaniem pierwszego rzutu. Gdy wynik jest nieprawidłowy oceniane są kolejne parametry tarczycy, m.in. fT4. Najczęstszymi objawami nadczynności tarczycy są: nadpobudliwość, zaburzenia miesiączkowania, potliwość, kołatanie serca, utrata masy ciała; niedoczynności: zmęczenie, zaburzenie miesiączkowania, objawy depresji.

e-PAKIET DLA KOBIET
e-Pakiet dla kobiet został skonstruowany tak, aby zawarte w nim badania w sposób kompleksowy pomogły w ocenie stanu zdrowia kobiety w każdym wieku. Morfologia krwi to podstawowe badanie, które kontroluje ogólną kondycję organizmu i układu krwionośnego, natomiast wyniki lipidogramu służą określeniu poziomu ryzyka chorób sercowo – naczyniowych np. miażdżycy. Za niezależny czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych uznaje się także zamieszczony w pakiecie kwas moczowy, którego pomiar stężenia stosuje się ponadto w diagnostyce dny moczanowej, będącej częstą przyczyną bólu stawów.   Oznaczenie stężenia glukozy wykorzystuje się w diagnozowaniu zaburzeń metabolizmu węglowodanów (cukrów) czyli cukrzycy, natomiast ALT i GGTP są parametrami przydatnymi w ocenie pracy przewodu pokarmowego, konkretnie trzustki, wątroby i dróg żółciowych.   Pracę nerek kontroluje się za pomocą stężenia kreatyniny we krwi i ogólnego badania moczu, umożliwiającego również wstępne rozpoznanie często występujących wśród kobiet dolegliwości – bakteriurii/zakażenia układu moczowego. Markerem stanu zapalnego, głównie pochodzenia bakteryjnego jest CRP. Jego podwyższoną wartość obserwuje się również w chorobach autoimmunizacyjnych oraz schorzeniach o charakterze zapalnym o etiologii innej niż bakteryjna. Aktywny stan zapalny może być przyczyną wzrostu stężenia fibrynogenu, którego oznaczenie przydatne jest ponadto w diagnostyce zaburzeń funkcji wątroby, podejrzeniu zakrzepicy żylnej i zatorowości. Czynnikiem regulującym krzepliwość krwi jest zawarty w pakiecie magnez, któremu przypisuje się istotną rolę w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi, w procesie skurczu mięśni i w regulowaniu pracy przytarczyc – gruczołów odpowiedzialnych w organizmie za gospodarkę wapnia.   Witamina D to parametr co raz częściej oznaczany w diagnostyce zaburzeń odporności i schorzeń o podłożu zapalnym lub autoimmunizacyjnym. To również uznany wskaźnik gospodarki wapniowo - fosforanowej i obrotu kostnego, ważny element diagnostyki osteoporozy, rozwijającej się w następstwie wygaszania czynności hormonalnej jajników (menopauzy).   Testem oceniającym czynność jajników jest pomiar stężenia hormonu FSH (Uwaga – pobranie krwi między 1-3 dniem cyklu). Jego wzrastające w czasie wartości są interpretowane jako obniżenie rezerwy jajnikowej, zmniejszone szanse na zajście w ciążę, oraz zbliżanie się kobiety do okresu menopauzy. Uzupełnieniem powyższych badań jest pomiar stężenia TSH, hormonu regulującego pracę tarczycy, czyli gruczołu wpływającego na regularność cykli miesięcznych, tempo metabolizmu, stabilność masy ciała, wygląd skóry i włosów, ale także psychiczne aspekty zdrowia kobiety.   Korzyści płynące z realizacji badań zwartych w pakiecie to przede wszystkim zwiększenie świadomości o stanie własnego zdrowia. Profilaktyczne wykonywanie badań laboratoryjnych umożliwia wychwycenie chorób jeszcze przed wystąpieniem doskwierających objawów klinicznych, co pozwala na właściwe reagowanie, podjęcie wczesnego leczenia, zahamowanie rozwoju choroby i skuteczne wyleczenie dolegliwości.