01 sierpnia 2022 - Przeczytasz w 5 min

Co oznacza nieregularny okres u nastolatki? Niezbędne badania

Nieregularny okres u nastolatki może występować fizjologicznie przez 2–3 lata po pierwszej miesiączce, czyli menarche. Należy jednak upewnić się, czy nieprawidłowy przebieg menstruacji nie świadczy o chorobie układu rozrodczego, hormonalnego lub o zaburzeniach ogólnoustrojowych. Dowiedz się, jakie mogą być przyczyny i sposoby leczenia w przypadku pacjentek w okresie dojrzewania, które zgłaszają występowanie nieregularnych miesiączek.

nieregularny okres

Jak są zbudowane jajniki?

Jajniki występują w miednicy jako narząd parzysty i pełnią funkcję żeńskich gonad. Należą do wewnętrznych elementów układu rozrodczego kobiet, podobnie jak jajowody, macica i pochwa. Jajnik składa się z kory, która jest utworzona przez pęcherzyki i zrąb, oraz z rdzenia, czyli skupiska naczyń, nerwów, tkanki łącznej i komórek wnękowych. Fizjologicznie żeńska gonada ma objętość około 6–8 ml. Rozwój układu rozrodczego rozpoczyna się podczas życia płodowego, znacznie przyspiesza w okresie dojrzewania i zwalnia podczas menopauzy.

Jakie są funkcje jajników?

Jajniki stanowią ważną część zarówno układu rozrodczego, jak i hormonalnego. Obie funkcje wyrażają się podczas regulowania cyklu miesiączkowego, czyli płciowego lub jajnikowego. W przebiegu tego procesu zachodzą regularne, powtarzalne zmiany w budowie i działaniu jajników, macicy i pochwy. Kontrolę nad cyklem sprawują hormony wydzielane przez przysadkę mózgową – folikulotropowy (FSH) i lutealny (LH) – oraz przez gonady, czyli estrogen i progesteron.

Jak przebiega prawidłowy cykl miesiączkowy?

Długość cyklu miesiączkowego może być różna, m.in. w zależności od uwarunkowań genetycznych, wieku czy etapu dojrzewania płciowego. U kobiety w okresie rozrodczym cykl zwykle trwa około 21–32 dni (średnio 28 dni).

Pierwsza faza cyklu miesiączkowego zależy od hormonu folikulotropowego, który jest wydzielany przez przysadkę mózgową. Wzrost stężenia FSH we krwi pobudza rozwój jednego z pęcherzyków Graafa w obrębie jajnika. Równolegle gonady produkują estrogen, dzięki któremu dochodzi do zagęszczania śluzu w macicy i zmiany środowiska pochwy.

Następnie wzrasta stężenie hormonu lutealnego we krwi i dochodzi do owulacji, czyli jajeczkowania. Z pękniętego pęcherzyka uwalnia się wówczas komórka jajowa. Dalej przechodzi ona do jajowodu, gdzie może połączyć się z plemnikiem.

W drugiej fazie cyklu miesiączkowego pęknięty pęcherzyk Graafa przekształca się w ciałko żółte pod wpływem hormonu lutealnego (LH). Nowa struktura ma za zadanie produkować hormony, w tym progesteron, androstendion i estradiol.

Jak przebiega prawidłowa miesiączka?

Przebieg cyklu miesiączkowego może zależeć od wielu czynników, m.in. od ogólnego stanu zdrowia pacjentki, jej wieku, przyjmowanych leków czy funkcji hormonów. Równowaga w organizmie kobiety zmienia się także pod wpływem zewnętrznych okoliczności, np. sytuacji stresowych.

Średni wiek wystąpienia pierwszej miesiączki, czyli menarche, wynosi 12–13 lat. Stanowi ona kluczową część dojrzewania płciowego i zależy od innych jego etapów, m.in. występuje w ciągu 2–3 lat od pełnego rozwoju gruczołów piersiowych. Fizjologicznie miesiączka trwa około 3–4 dni. Podczas krwawienia menstruacyjnego kobieta traci zwykle od 30 do 80 ml krwi. Trzeba jednak pamiętać, że cykle płciowe u nastolatek oraz kobiet w wieku okołomenopauzalnym mogą przebiegać bardziej nieregularnie. Wówczas odstępstwa od normy w zakresie krwawienia miesięcznego nie dają powodów do niepokoju.

Jakie mogą być przyczyny nieregularnych miesiączek?

W ciągu 2–3 lat od pojawienia się pierwszej miesiączki (czyli do około 15. roku życia) cykle miesiączkowe mogą przebiegać nieregularnie u większości nastolatek, co stanowi wariant normy. Najczęściej powodem takiej sytuacji jest brak owulacji lub niedojrzałość układu hormonalnego podwzgórze – przysadka – jajnik. Należy jednak wykluczyć także inne możliwe przyczyny, np. zaburzenia hormonalne, psychiatryczne czy wady budowy w obrębie układu rozrodczego.

Cykle bezowulacyjne

Podczas okresu dojrzewania cykle miesiączkowe często przebiegają bez etapu owulacji. Zwykle taki stan utrzymuje się przez 2–3 lata od pojawienia się pierwszej menstruacji. Po upływie tego czasu układ rozrodczy i hormonalny osiągają pełną dojrzałość, dzięki czemu dochodzi do unormowania się cykli miesiączkowych. U niektórych dziewczynek ten okres może się wydłużyć i wówczas nieregularne krwawienia występują nawet w wieku 19 czy 20 lat.

Cykle bezowulacyjne u nastolatek najczęściej są widoczne jako zaburzenia krwawień miesiączkowych. Mogą występować jako:

  • polymenorrhoea, inaczej częste miesiączkowanie, czyli stan, gdy cykl trwa krócej niż 22 dni;
  • oligomenorrhoea – to sytuacja, kiedy cykl miesiączkowy trwa dłużej niż 34 dni. Krwawienia miesięczne przyjmują wówczas postać plamienia. Zwykle rzadkie miesiączki nie wymagają leczenia, chyba że utrzymują się przez dłuższy czas lub towarzyszą im inne niepokojące objawy, np. nadmierne owłosienie;
  • metrorrhagia iuvenilis, czyli tzw. krwawienie młodocianych, w którego przebiegu pojawiają się nieregularne i nawracające krwawienia. Mogą one trwać powyżej 10 dni i towarzyszy im duża utrata krwi (powyżej 80 ml). Krwawienia występują wówczas nieregularnie i często niezależnie od fazy cyklu. Są spowodowane złuszczaniem rozpulchnionego i pogrubiałego endometrium, czyli błony śluzowej macicy. Taki stan rozwija się, gdy wzrasta stężenie estrogenów we krwi, maleje zaś poziom progesteronu. Krwawienie niezależne od cyklu może pojawiać się także, gdy endometrium nie uległo całkowitemu złuszczeniu podczas menstruacji. Zwykle błona śluzowa macicy rozrasta się stopniowo w ciągu 3 miesięcy, co hamuje pojawianie się miesiączki w tym okresie. Później następuje powolne złuszczanie się endometrium.

Inne przyczyny występowania nieregularnych miesiączek u nastolatek

Zaburzenia miesiączkowania mogą pojawiać się w przebiegu wielu chorób i zaburzeń, które dotyczą układu rozrodczego, hormonalnego lub całego ustroju. Równowaga procesów w organizmie nastolatki zależy także od jej stylu życia czy sposobu odżywiania. Wśród przyczyn występowania nieregularnych cykli miesięcznych można wymienić:

  • zaburzenia odżywiania i znaczne zmiany masy ciała;
  • choroby przewlekłe;
  • czynniki związane ze stylem życia, w tym: stres, wyczynowe uprawianie sportu, nadużywanie leków czy narkotyków;
  • nowotwory, np. guzy jajników;
  • zaburzenia endokrynologiczne;
  • zespół policystycznych jajników (PCOS) – charakteryzuje się występowaniem w obrębie gonad licznych torbieli pęcherzykowych. Wytwarzają one dodatkowe androgeny i estrogeny, które są wydzielane do krwi. Pierwsze objawy można zauważyć zwykle u dziewczynek i młodych kobiet krótko po rozpoczęciu miesiączkowania. Należą do nich m.in.: nadmierne owłosienie, skąpe krwawienia miesiączkowe, otyłość, oporność na insulinę oraz trudności z zajściem w ciążę.

Możliwe przyczyny krwawień z układu rodnego u nastolatek

Niektóre stany mogą powodować krwawienia z narządów rodnych, które nie są związane z miesiączką. Pojawiają się one niezależnie od cyklu, choć mogą „imitować” menstruację. Podczas poszukiwania przyczyn nieregularnych krwawień w wieku dojrzewania należy wziąć pod uwagę także:

  • zaburzenia związane z ciążą, np. poronienie, ciążową chorobę trofoblastyczną czy ciążę ektopową;
  • zaburzenia układu krzepnięcia, w tym: niewydolność wątroby, małopłytkowość, chorobę von Willebranda, zaburzenia czynników krzepnięcia czy białaczkę;
  • zakażenia przenoszone drogą płciową, m.in.: zespół zapalenia miednicy mniejszej, zapalenie błony śluzowej macicy, zapalenie szyjki macicy, zapalenie pochwy, zakażenie Neisseria gonorrhoeae i Chlamydia trachomatis;
  • zaburzenia endokrynologiczne, dotyczące działania tarczycy, przysadki mózgowej, nadnerczy i jajników;
  • stosowanie antykoncepcji hormonalnej lub wkładki wewnątrzmacicznej, tzw. spirali;
  • choroby i wrodzone wady w obrębie wewnętrznych narządów płciowych;
  • stan po urazie narządu rodnego, np. z powodu nadużyć seksualnych;
  • endometriozę;
  • obecność ciała obcego w pochwie, np. nieusuniętego o czasie tamponu;
  • choroby ogólnoustrojowe, np. cukrzycę, choroby nerek lub toczeń rumieniowaty układowy;
  • stosowanie niektórych leków, m.in. spironolaktonu, leków przeciwpsychotycznych i przeciwkrzepliwych.

Jak wygląda diagnostyka i leczenie nieregularnych miesiączek u nastolatek?

Jeśli pacjentka zaobserwuje u siebie nieprawidłowe czy nieregularne krwawienia miesięczne, niepokoją ją inne objawy, które mogą towarzyszyć zaburzeniom pracy układu hormonalnego lub rozrodczego, powinna zgłosić się na konsultację do ginekologa. Specjalista przeprowadzi dokładne badanie podmiotowe i przedmiotowe, a także zleci dodatkowe testy, na podstawie których zdecyduje o wprowadzeniu skutecznego leczenia przyczyny problemu.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1389–1404.
  2. G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.
  3. V. Kumar i in., Robbins. Patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 851.

Podobne artykuły

13 maja 2022

Krwawienia międzymiesiączkowe – jakie badania powinnaś wykonać?

Krwawienia międzymiesiączkowe to zaburzenie polegające na występowaniu niespodziewanych krwawień między miesiączkami. Plamienie międzymiesiączkowe może być objawem poważnych chorób, dlatego wymaga konsultacji ze specjalistą i ustalenia podłoża. Krwawienie międzymiesiączkowe ma różne przyczyny, w tym m.in.: stany zapalne narządu rodnego, zmiany nowotworowe łagodne i złośliwe, zaburzenia hormonalnie czy urazy mechaniczne. Sprawdź, w jaki sposób lekarz określa, co spowodowało wystąpienie plamienia międzymiesiączkowego. Czym są krwawienia międzymiesiączkowe? W okresie prokreacyjnym kobieta przechodzi przez mniej więcej 400 cykli miesiączkowych. Prawidłowy cykl menstruacyjny trwa od 21 do 35 dni, a krwawienie nie dłużej niż 7 dni. Objętość krwi utraconej w czasie cyklu miesiączkowego nie przekracza zazwyczaj 80 ml. Nierzadko stwierdza się nieprawidłowe krwawienia maciczne, które objawiają się na wiele sposobów, w tym jako krwawienia międzymiesiączkowe. Jak sama nazwa wskazuje, są to krwawienia występujące pomiędzy krwawieniami miesięcznymi. Plamienie międzymiesiączkowe – co może je powodować? Za plamienie międzymiesiączkowe odpowiadać może wiele czynników. Wśród chorób, które je wywołują, wymienia się przede wszystkim: nabyte zaburzenia krzepnięcia,zapalenia błony śluzowej jamy macicy,mięśniaki macicy (powstają z tkanki mięśniowej),polipy endometrium lub szyjki macicy (przerost błon śluzowych),torbiele macicy,dysplazję szyjki macicy (chorobę wywołaną wirusem HPV, czyli brodawczakiem ludzkim),nadżerki na tarczy szyjki macicy (ubytek nabłonka lub błony śluzowej),endometriozę (występowanie błony śluzowej macicy poza jamą macicy),raka endometrium,nadczynność lub niedoczynność tarczycy,zaburzenia pracy jajników (np. w przebiegu zespołu policystycznych jajników),choroby weneryczne, np. rzeżączkę, chlamydię. Plamienia międzymiesiączkowe mogą być spowodowane: zaburzeniami hormonalnymi, doświadczaniem silnego stresu, nadmiernym wysiłkiem fizycznym, odchudzaniem, osłabieniem organizmu. Krwawienie niekiedy pojawia się po zbyt intensywnym stosunku płciowym lub związane jest z suchością pochwy, która skutkuje powstawaniem otarć i niewielkich ranek na jej ściankach. Zdarza się, że krwawienie międzymiesiączkowe oznacza owulację lub zagnieżdżanie się zarodka w macicy. Przyczyną dolegliwości może być również tzw. niedomoga lutealna. Określa się w ten sposób niewydolność ciałka żółtego, co wiąże się z niedostatecznym wydzielaniem progesteronu. Za brunatne krwawienie międzymiesiączkowe odpowiadają niektóre leki, w tym środki antykoncepcyjne. Plamienia stanowią efekt nieprawidłowo dobranej dawki hormonów czy przyzwyczajania się organizmu do tych środków. Obserwuje się je również po pominięciu przyjęcia tabletki antykoncepcyjnej lub po odstawieniu tych preparatów. Wówczas delikatny ból podbrzusza i krwawienia są reakcją organizmu na niedostarczanie hormonów. Możliwe są również plamienia międzymiesiączkowe podczas noszenia spirali lub wkładki wewnątrzmacicznej. Stanowią one reakcję organizmu na obecność ciała obcego w macicy. Plamienie międzymiesiączkowe pojawia się również po zażyciu antykoncepcji awaryjnej (tzw. po stosunku). Menopauza a krwawienia międzymiesiączkowe to powszechnie występująca zależność. Wejście w wiek menopauzalny wiąże się z wygasaniem czynności jajników, a tym samym ze spadkiem poziomu estrogenu. Sprzyja to pojawianiu się plamień macicznych. Dodatkowo wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych. Jakie badania wykonuje się, aby określić przyczyny plamienia międzymiesiączkowego? Aby dowiedzieć się, jakie są przyczyny krwawienia międzymiesiączkowego, kobieta powinna się zgłosić na wizytę do ginekologa. Postępowanie diagnostyczne polega w pierwszym kroku na przeprowadzeniu badania podmiotowego, czyli dokładnego wywiadu. Lekarz zadaje pytania na temat m.in. częstości i intensywności plamień międzymiesiączkowych, towarzyszących im objawów, okoliczności ich występowania czy historii chorobowej. Następnie przechodzi do badania przedmiotowego. Dokonuje oceny wielkości i ruchomości macicy, bolesności podczas poruszania narządu rodnego, obecności guzów przydatków. Uzyskane podczas badania ginekologicznego informacje są wskazaniem do przeprowadzenia dalszych badań, w tym laboratoryjnych i obrazowych. Przykładowo przy zwiększonych rozmiarach macicy zlecone może być oznaczenie poziomu β-HCG, aby wykluczyć ciążę. Bolesność w czasie poruszania narządu rodnego czy ograniczenie jego ruchomości wiąże się z podejrzeniem stanu zapalnego błony śluzowej lub miednicy mniejszej. Wówczas pacjentka kierowana jest na badania bakteriologiczne. Nieprawidłowości w wywiadzie i badaniu ginekologicznym mogą być także podstawą do skierowania pacjentki na badanie poziomu hormonów, których nieprawidłowe stężenia mogą stanowić przyczynę międzymiesiączkowych krwawień. Ważnym elementem diagnostyki przyczyn plamienia międzymiesiączkowego są badania obrazowe. Jednym z nich jest ginekologiczne USG, zwane również badaniem ultrasonograficznym transwaginalnym czy przezpochwowym. Podczas analizy nieprawidłowych krwawień macicznych istotna jest dokładna ocena błony śluzowej jamy macicy, której wygląd zmienia się w zależności od fazy cyklu miesięcznego oraz wieku kobiety. Lekarz zlecić może również wykonanie USG miednicy mniejszej za pomocą głowicy przezbrzusznej, ocenę cytologiczną i histologiczną tkanek macicy, badanie kolposkopowe, sonohisterografię z podaniem roztworu soli fizjologicznej. W indywidualnych przypadkach wykonuje się inne dodatkowe badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Lekarz zwraca też uwagę na dolegliwości niezwiązane bezpośrednio z układem płciowym. Badanie fizykalne powinno uwzględniać m.in.: masę ciała, powiększenie wątroby, stan tarczycy, obecność krwawych podbiegnięć czy obrzęków. Przykładowo w razie występowania krwawych podbiegnięć lekarz może zlecić badania w kierunku koagulopatii, czyli zaburzeń krzepnięcia i chorób wątroby (próby wątrobowe czy badania układu krzepnięcia). Jeśli kobieta ma powiększony gruczoł tarczycowy, powinna zbadać hormony tarczycy. Konkretny zakres badań laboratoryjnych, w kontekście podstawowych badań biochemicznych i układu krzepnięcia oraz hormonów tarczycowych i płciowych, powinien zostać skonsultowany z lekarzem. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: Algorytm terapeutyczny w krwawieniach młodocianych. Online: https://www.forumginekologii.pl/artykul/algorytm-terapeutyczny-w-krwawieniach-mlodocianych [dostęp: 22.04.2022].G.H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.A.J. Jakimiuk, W. Grzybowski, J. Beta, Czynnościowe krwawienia maciczne – diagnostyka i leczenie, „Ginekologia Polska” 2008, nr 79, s. 254–258.D. Robak-Chołubek, M. Sobstyl, G. Jakiel, Nieprawidłowe krwawienia maciczne, „Przegląd Menopauzalny” 2007, nr 4, s. 246–249.P.L. Williams, S.L. Laifer-Narin, N. Ragavendra, US of abnormal uterine bleeding, „Radiographics” 2003, nr 23, s. 703–718.

22 czerwca 2022

Skąpa miesiączka – jakie są przyczyny i możliwości diagnostyczne?

Hypomenorrhoea, czyli skąpe miesiączki, pojawiają się u kobiet, które na przykład żyją w przewlekłym stresie, uprawiają wyczynowo sport lub zmagają się z chorobami endokrynologicznymi. Zaburzenia menstruacji mogą świadczyć o rozregulowaniu równowagi hormonalnej i pogorszeniu ogólnego stanu zdrowia kobiety. Jednorazowa skąpa miesiączka nie powinna budzić niepokoju. Kobieta może jednak wymagać konsultacji u lekarza, gdy taki stan utrzymuje się dłużej lub krwawieniu towarzyszy pojawienie się skrzepów lub ból w okolicach podbrzusza. Dowiedz się więcej, jakie mogą być przyczyny skąpej miesiączki. Jak przebiega prawidłowa miesiączka? Cykl miesiączkowy zależy od wielu czynników, m.in. od ogólnego stanu zdrowia i działania hormonów. Duży wpływ na zachowanie lub zaburzenie równowagi między zjawiskami w organizmie kobiety mają także czynniki zewnętrzne, np. występowanie sytuacji stresowych. Fizjologicznie krwawienie miesiączkowe u kobiety w wieku rozrodczym pojawia się co 21–35 dni (średnio jest to 28 dni). Powinno trwać od 2 do 6 dni. W warunkach prawidłowych kobieta traci podczas menstruacji od 25 do 69 ml krwi. Krwawienia u nastolatek oraz kobiet w wieku okołomenopauzalnym mogą pojawiać się nieregularnie i być bardziej lub mniej obfite. W tych okresach jednak odstępstwa od normy występują fizjologicznie. Czym są zaburzenia miesiączkowania? Zaburzenia miesiączkowania najczęściej dotyczą regularności cykli, obfitości krwawień oraz występowania nasilonych dolegliwości bólowych. Ze względu na przyczynę nieprawidłowości oraz ich charakter można wyróżnić m.in.: brak miesiączki, czyli amenorrhoea – postać pierwotna to stan, kiedy u dziewczynki nie pojawiła się pierwsza miesiączka, mimo że jest w wieku, w którym powinny już występować cykliczne krwawienia. Wtórny brak miesiączki dotyczy sytuacji, gdy u prawidłowo miesiączkującej kobiety z różnych powodów zanika menstruacja. Brak krwawień miesięcznych może być wynikiem choroby ogólnoustrojowej, np. pierwotnej niedoczynności tarczycy i niektórych zespołów genetycznych, wad budowy układu rozrodczego czy zaburzeń odżywiania, stresu lub wyczynowego uprawiania sportu. Najczęstszą przyczyną braku miesiączki u kobiety w wieku rozrodczym jest jednak ciąża;rzadkie miesiączkowanie (oligomenorrhoea) – występuje w przebiegu cykli, które trwają dłużej niż 34 dni. Często dotyczy dziewcząt podczas dwóch pierwszych lat miesiączkowania i wówczas nie wymaga leczenia;skąpe miesiączkowanie, czyli hypomenorrhoea – to sytuacja, gdy krwawienia miesięczne przyjmują postać tzw. plamień. Charakteryzują się małą utratą krwi i krótkim trwaniem;miesiączki krwotoczne, inaczej menorrhagia – podczas menstruacji dochodzi do zwiększonej utraty krwi (powyżej 80 ml), okres trwa powyżej 7 dni lub pojawiają się krwawienia międzymiesiączkowe. Najczęściej miesiączkom krwotocznym towarzyszą nieprawidłowości w budowie macicy, np. polipy, mięśniaki, adenomioza czy rak endometrium;bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea) – może pojawiać się, gdy razem z krwawieniami miesięcznymi występują nadmierne skurcze macicy. Często towarzyszą mu także inne objawy, np. nudności, wymioty i zasłabnięcia. Bolesne miesiączki zwykle występują w przebiegu endometriozy i stanów zapalnych miednicy mniejszej. Jakie mogą być przyczyny skąpej miesiączki? Hipomenorrhoea, czyli skąpe miesiączki, zwykle pojawiają się w przebiegu zaburzeń hormonalnych. Występowanie plamień podczas menstruacji może nasuwać podejrzenie m.in.: pierwotnej niewydolności jajników;hipoplazji jajników, czyli niepełnego rozwoju gonad;niewydolności podwzgórza lub osi podwzgórzowo-przysadkowej i związanego z nią niedoboru hormonów, które pobudzają działanie układu rozrodczego;zaburzeń owulacji, np. zespołu policystycznych jajników (PCOS);hiperprolaktynemii, czyli nadmiaru prolaktyny. Hormon ten ma za zadanie stymulować gruczoły do produkcji mleka, ale jego zbyt wysoki poziom poza okresem karmienia może powodować bezpłodność;zaburzeń odżywiania, np. anoreksji czy bulimii;zespołów niewłaściwego wchłaniania, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego;obecności guza, który wydziela estrogeny. Dużo rzadziej skąpe miesiączki pojawiają się z powodu nieprawidłowości w budowie układu rodnego. Intensywność krwawień może zmniejszyć się także pod wpływem długotrwałego stresu, wyczynowego uprawiania sportu i leczenia hormonalnego. Jak wygląda postępowanie przy skąpej miesiączce? Jeżeli skąpe krwawienia miesięczne utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem ginekologiem. Specjalista decyduje o kierunku diagnostyki i rodzaju wykonanych badań po dokładnym zebraniu wywiadu medycznego od pacjentki. Obejmuje on przede wszystkim pytania o objawy, które jej towarzyszą, długość i charakter cykli, historię medyczną, w tym ewentualne ciąże i poronienia oraz choroby występujące u kobiety lub członków jej rodziny. Przy podejrzeniu, że skąpe miesiączki występują w przebiegu zaburzeń hormonalnych, warto potwierdzić je za pomocą testów czynnościowych np.: test z klomifenem, który jest dodatni w przypadku zaburzeń czynności osi podwzgórze-przysadka lub ujemny, gdy rozwija się niewydolność podwzgórzowo-przysadkowa;testy reakcji na hormony płciowe – w pierwotnej niewydolności jajników można zaobserwować brak reakcji na progesteron i dodatnią reakcję na estrogeny z progesteronem, natomiast w przypadku wad lub nabytych uszkodzeń macicy reakcja na estrogeny z progesteronem nie zachodzi;test z metoklopramidem oraz test z TRH, które mogą wskazywać na zaburzenia czynności podwzgórza i przysadki mózgowej oraz hiperprolaktynemię. Zaburzenia miesiączkowania są złożonym problemem, który trzeba rozpatrywać indywidualnie. Zawsze należy uwzględnić wiek kobiety, przyczyny występowania objawów, nasilenie dolegliwości, ale także możliwości i oczekiwania pacjentki. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.V. De Sanctis i in., Shortened menstrual cycles (Hypomenorrhea) in two adolescents: Diagnostic and reproductive implications, „Rivista Italiana di Medicina dell’Adolescenza” 2015, t. 13, nr 1, s. 1−4.

31 stycznia 2022

Endometrioza – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Endometrioza to choroba ginekologiczna, o której ostatnio mówi się coraz częściej. Może być ona przyczyną zarówno nasilonych dolegliwości bólowych oraz problemów z płodnością wśród kobiet. Na czym polega endometrioza, jakie są jej objawy oraz czy istnieje skuteczne leczenie endometriozy? Co to jest endometrioza? Endometrioza to schorzenie, które dotyczy kobiecego układu rozrodczego. W przebiegu endometriozy dochodzi do rozwoju tkanek typowych dla jamy macicy (endometrium) w innych miejscach wewnątrz ciała. Pojawienie się tego rodzaju błony śluzowej w nieprawidłowych, patologicznych lokalizacjach często skutkuje rozwojem określonych objawów chorobowych oraz niesie za sobą ryzyko komplikacji zdrowotnych. Obecnie ocenia się, że na endometriozę cierpi między 6 a 12% kobiet w wieku rozrodczym – na świecie jest to prawie 180 milionów osób. Zebranie dokładnych danych statystycznych przedstawia pewną trudność, jako że znacząca część przypadków endometriozy bywa niezdiagnozowana przez długi czas. Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku pomiędzy 30 a 40 rokiem życia, choć pierwsze objawy mogą pojawiać się także wcześniej. Endometrium to wyspecjalizowany rodzaj tkanki nabłonkowej, który w prawidłowych warunkach wyściela od wewnątrz ściany jamy macicy. Podstawową funkcję endometrium jest odżywianie zarodka na wczesnych etapach ciąży. Możliwe jest to dzięki specyficznej budowie endometrium, która ulega zmianom na przestrzeni cyklu miesiączkowego pod wpływem określonych żeńskich hormonów płciowych. W pierwszych fazach cyklu endometrium jest dość cienkie, po czym wraz z czasem trwania cyklu ulega stopniowemu wzrostowi oraz rozpulchnieniu. W przebiegu menstruacji endometrium zaczyna się złuszczać, co skutkuje pojawieniem się krwawienia miesięcznego (miesiączki). Endometrium, które w przebiegu endometriozy zlokalizowane jest w innych narządach także podlega regulacji hormonalnej. Oznacza to, że te tkanki  będą zmieniały swoją grubość oraz okresowo złuszczały się, powodując rozwój objawów chorobowych. Najczęściej ogniska chorobowe rozwijają  się w następujących lokalizacjach: Powierzchnia jajników,Jajowody,Więzadła macicy,Powierzchnia zewnętrzna macicy. W określonych przypadkach ogniska endometriozy mogą także być zaobserwowane na innych narządach, jak m.in. w pochwie, szyjce macicy lub też pęcherzu moczowym, jednak jest to dość rzadkie zjawisko. Endometrioza – objawy Wiele przypadków endometriozy przebiega przez długi czas w sposób pozbawiony objawów lub też z objawami o niewielkim nasileniu. Szacuje się, że nawet ok. 20 do 25% kobiet cierpiących na to schorzenie nie doświadcza jakichkolwiek dolegliwości. W przypadku objawowej postaci choroby najczęściej występują nawracające dolegliwości bólowe, które odczuwane są w miednicy mniejszej. Nasilenie bólu, jego charakter oraz czynniki zaostrzające ból są dość zmienne i zależą m.in. od rozmiarów oraz zlokalizowania ognisk chorobowych. Zazwyczaj objawy ulegają największemu nasileniu podczas menstruacji i opisywane są jako ostry, kłujący ból o charakterze skurczowym, który występuje obustronnie i promieniuje do odcinka lędźwiowego pleców oraz okolic krocza. Dodatkowe objawy endometriozy mogą obejmować dolegliwości takie jak m.in.: Ból podczas stosunku,Bolesne miesiączkowanie przebiegające z nasilonymi skurczami oraz promieniowaniem bólu,Ból podczas owulacji,Zaburzenia cyklu miesiączkowego – nasilone krwawienia, nieregularne występowanie menstruacji,Nasilone dolegliwości zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS). W przebiegu endometriozy mogą pojawić się także nietypowe objawy dodatkowe, jak np. obecność krwi w moczu, ból podczas mikcji (oddawania moczu) oraz defekacji (oddawania kału), biegunki, wzdęcia lub też zaparcia. Pacjentki mogą także doświadczać uczucia przewlekłego zmęczenia, przedłużających się stanów podgorączkowych oraz bólu głowy. Przewlekła endometrioza może prowadzić do rozwoju poważnych komplikacji zdrowotnych, z których dość często występują trudności z zajściem w ciąże. Diagnoza niepłodności może zostać postawiona w sytuacji, gdy pomimo regularnych stosunków oraz braku stosowania antykoncepcji danej pacjentce nie udaje się zajść w ciążę na przestrzeni roku. Szacuje się, że endometrioza to jedna z częstszych przyczyn kobiecych zaburzeń płodności – do rozwoju niepłodności może dochodzić u nawet 40% pacjentek chorujących na endometriozę. Endometrioza – przyczyny Bezpośrednią przyczyną występowania objawów chorobowych endometriozy jest rozwój lokalnego stanu zapalanego związanego z okresowymi krwawieniami oraz złuszczaniem się tkanek endometrium w otoczeniu ogniska chorobowego. W przebiegu tego procesu dochodzi do uwolnienia m.in. cytokin prozapalnych, których oddziaływanie na okoliczne struktury skutkuje rozwojem lokalnych obrzęków, pojawieniem się bólu oraz potencjalnym bliznowaceniem tkanek, co może prowadzić do powstania zrostów pomiędzy poszczególnymi narządami. Zrosty te mogą być wtórną przyczyną dolegliwości bólowych, jako że ograniczają ruchomość określonych organów. Etiologia endometriozy nadal stanowi przedmiot intensywnych badań medycznych. Na powstawanie tej choroby może mieć wpływ wiele czynników – rolę tutaj odgrywają zarówno uwarunkowania genetyczne, autoimmunologiczne, epidemiologiczne jak i środowiskowe. Jedna z głównych teorii rozwoju endometriozy zakłada, że do powstania patologicznych ognisk endometrium, poza jamą macicy, przyczynia się tzw. menstruacja wsteczna. Podczas tego procesu dochodzi do wypływu krwi miesiączkowej do wnętrza jamy otrzewnej, gdzie może dojść do swoistego „wszczepienia się” komórek endometrium oraz rozwoju charakterystycznych zmian patologicznych. Tłumaczyć ten fakt mogą pewnego rodzaju zaburzenia w funkcjonowaniu układu immunologicznego u niektórych kobiet, który w warunkach fizjologicznych odpowiada za skuteczne usuwanie aktywnych komórek endometrialnych, co zapobiega rozwojowi ognisk chorobowych. Za wpływem czynników genetycznych na rozwój endometriozy przemawia udowodnione, zwiększone ryzyko pojawienia się tej choroby u pacjentek, których krewne cierpią na to schorzenie. Inne hipotezy na temat etiologii endometriozy uwzględniają także wpływ narażenia na określone czynniki środowiskowe – wymienia są tu m.in. toksyny oraz wysokie stężenia hormonów płciowych (szczególnie estrogenu). Ryzyko rozwoju endometriozy może zwiększać także występowanie określonych wad budowy anatomicznej układu płciowego. Endometrioza – jakie badania diagnostyczne? Wstępne podejrzenie endometriozy może zostać postawione przez lekarza na podstawie charakterystycznych objawów występujących w wywiadzie chorobowym oraz dodatkowych symptomów uwidocznionych podczas podstawowego badania ginekologicznego. Dodatkowo, podczas rutynowej kontroli stanu zdrowia kobiety często wykonywane jest USG narządów rodnych, które także może pomóc wykryć charakterystyczne dla endometriozy zmiany obrazie ultrasonograficznym. Z badań obrazowych zastosowanie posiada tutaj także MRI, czyli obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego. Warto mieć jednak na uwadze, że obecnie najbardziej dokładne rozpoznanie endometriozy możliwe jest poprzez zmian chorobowych w przebiegu laparoskopii oraz przeprowadzeniu histopatologicznej analizy uzyskanego podczas tej procedury wycinka chorobowo zmienionej tkanki. Przeprowadzenie tego typu procedury pozawala na uzyskanie delfiniego potwierdzania występowania tkanek endometrialnych poza jamą macicy, przez co stanowi to „złoty standard” w diagnozowaniu tej choroby. Z badań dodatkowych bywa także zlecane oznaczenie z krwi stężeń CA-125. Jest to białko pełniące rolę markera nowotworowego, którego poziomy we krwi często wzrastają w przebiegu raka jajnika. Nie jest to jednak marker silnie swoisty dla tej choroby nowotworowej – do wzrostu poziomów CA-125 we krwi pacjentki może także dochodzić w przypadku występowania innych, łagodnych chorób układu płciowego, jak m.in. torbiele lub omawiana endometrioza. Z powodu występowania wysokich stężeń CA-125 w wielu chorobach badanie to samodzielnie nie wystarczy do rozpoznania endometriozy, w określonych przypadkach może jednak stanowić pomocne narzędzie w podejmowaniu przez lekarza decyzji na temat dalszego postępowania medycznego. Endometrioza – dostępne leczenie Dokładna etiologia endometriozy na ten moment nie jest dokładnie poznana – z tego powodu nie istnieje skuteczne leczenie, które byłoby w stanie usunąć jej przyczyny. Wdrażane metody lecznicze w przebiegu tej choroby mają charakter objawowy. Dzięki temu możliwe jest zmniejszenie nasilenia dolegliwości odczuwanych przez pacjentkę oraz minimalizacja ryzyka powstania komplikacji chorobowych związanych z endometriozą. Jedną z podstawowych metod leczenia jest farmakoterapia z wykorzystaniem leków hormonalnych. Poprzez ich wpływ na stężenia żeńskich hormonów płciowych dochodzi do ograniczenia nasilenia objawów endometriozy oraz może sprzyjać pewnego stopnia regresji zmian patologicznych. Jedną z grup leków używanych w tym celu są doustne tabletki antykoncepcyjne, choć stosowane bywają także progestageny oraz analogi gonadoliberyny. Dodatkowo, w przypadku występowania nasilonych objawów przeciwbólowych lekarz może zlecić określone substancje o działaniu przeciwbólowym, jak np. leki z grupy NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku braku zadowalających efektów leczenia zapobiegawczego możliwe jest zastosowanie leczenia chirurgicznego, które może polegać na operacyjnym wycięciu ognisk endometrium, usunięciu torbieli oraz uwolnieniu powstałych zrostów. Dokładny zakres interwencji zależy od zaawansowania choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjentki, a także jej potencjalnych planów związanych z macierzyństwem. Leczenie endometriozy w każdym przypadku ustalane jest indywidualnie z lekarzem ginekologiem. Należy pamiętać, że każda metoda leczenia związana jest z określonym profilem ryzyka oraz możliwymi powikłaniami, efektami ubocznymi i rozwojem komplikacji. Z tego powodu nigdy nie należy samodzielnie podejmować się zmiany zaleconego przez specjalistę schematu leczenia oraz każdorazowo konsultować pojawienie się nowych objawów lub tez zaostrzenie dolegliwości występujących przewlekle. Źródła: https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/88290,endometrioza https://www.healthline.com/health/endometriosis https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/endometriosis/symptoms-causes/syc-20354656 https://www.nhs.uk/conditions/endometriosis/
Powiązane badania

Cytologia cienkowarstwowa (LBC)
Cytologia cienkowarstwowa (LBC). Badanie przydatne w profilaktyce i diagnostyce raka szyjki macicy i dodatkowo w diagnostyce zakażeń HPV i Chlamydia trachomatis.

Cytologia ginekologiczna
 Cytologia ginekologiczna. Badanie przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy, wg klasyfikacji Bethesda.