Jak rozpoznać i leczyć łupież pstry?

Łupież pstry jest powierzchownym zakażeniem naskórka wywołanym nadmiernym namnażaniem drożdżaków z rodzaju Malassezia. Powoduje jasne, brunatne lub różowe plamy pokryte delikatną łuską, najczęściej widoczne na klatce piersiowej, plecach, szyi i ramionach. Choroba nie jest zaraźliwa ani związana z niedostateczną higieną, ale ma tendencję do częstych nawrotów. Sprawdź, jak ją rozpoznać, jak wygląda leczenie i dlaczego odbarwienia mogą pozostać widoczne mimo usunięcia zakażenia.

Czym jest łupież pstry?

Łupież pstry, określany także jako pityriasis versicolor lub tinea versicolor, należy do częstych chorób skóry. Drożdżaki Malassezia są naturalnym składnikiem mikrobioty i występują przede wszystkim w okolicach bogatych w łój, m.in. na owłosionej skórze głowy, twarzy, klatce piersiowej i plecach. Zmiany pojawiają się, gdy drobnoustroje zaczynają nadmiernie się namnażać i przechodzą w formę wywołującą zakażenie warstwy rogowej naskórka.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/jak-rozpoznac-lupiez-tlusty/

Za rozwój choroby mogą odpowiadać różne gatunki Malassezia, nie tylko M. furfur, jak wcześniej sądzono. Istotną rolę odgrywają również m.in. M. globosa i M. sympodialis.

Łupież pstry może wystąpić u każdej osoby, ale najczęściej dotyczy nastolatków i młodych dorosłych, u których gruczoły łojowe pracują szczególnie intensywnie. Częściej rozpoznaje się ją także w ciepłym i wilgotnym klimacie. :

W odróżnieniu od łupieżu zwykłego i łojotokowego zapalenia skóry omawiany problem rzadko dotyczy owłosionej skóry głowy.

Przyczyny łupieżu pstrego i czynniki ryzyka

Nie zawsze można ustalić, dlaczego drożdżaki obecne na zdrowej skórze zaczynają się nadmiernie namnażać. Rozwojowi łupieżu pstrego sprzyjają przede wszystkim ciepło, wilgoć, intensywne pocenie i zwiększona produkcja łoju. Dlatego objawy mogą nasilać się latem, po pobycie w tropikalnym klimacie lub podczas regularnej aktywności fizycznej.

Do czynników zwiększających ryzyko należą również:

• noszenie przez dłuższy czas wilgotnej lub nieprzewiewnej odzieży,
• stosowanie tłustych, silnie okluzyjnych kosmetyków,
• okres dojrzewania, ciąża i inne zmiany hormonalne,
• predyspozycja osobnicza lub rodzinna,
• osłabienie odporności i stosowanie leków immunosupresyjnych,
• stan po przeszczepieniu narządu,
• niedożywienie lub długotrwałe leczenie glikokortykosteroidami.

Łupież pstry nie jest jednak chorobą dotyczącą wyłącznie osób z obniżoną odpornością. U większości chorych nie stwierdza się poważnego schorzenia współistniejącego. Bardzo rozległe, nietypowe albo wyjątkowo oporne na leczenie zmiany mogą natomiast być punktem wyjścia dla przeprowadzenia szerszej diagnostyki.

Łupież pstry – objawy i rodzaje zmian

Najbardziej charakterystyczne dla łupieżu pstrego są liczne, płaskie plamy o wyraźnych, ale nieregularnych granicach. Mogą być jaśniejsze od otaczającej skóry, żółtobrunatne, brązowe lub różowe. Początkowo mają niewielkie rozmiary, lecz z czasem mogą się łączyć i tworzyć większe obszary. Ich powierzchnię pokrywa bardzo drobna łuska, która staje się lepiej widoczna po potarciu lub delikatnym rozciągnięciu skóry.

Zmiany pojawiają się zwykle na:

• klatce piersiowej i plecach,
• szyi i karku,
• barkach oraz górnej części ramion,
• rzadziej na twarzy, brzuchu, w pachach lub pachwinach.

Łupież pstry zazwyczaj nie powoduje objawów ogólnych. U części osób może wystąpić łagodny świąd, nasilający się pod wpływem przegrzania i pocenia.

Określenie „pstry” odnosi się do zróżnicowanego koloru zmian. Wyróżnia się wariant odbarwiony, w którym plamy są jaśniejsze od skóry, przebarwiony – z ogniskami brązowymi lub żółtobrunatnymi – oraz różowy, któremu towarzyszy niewielki stan zapalny. U tej samej osoby mogą pojawić się zmiany o różnym zabarwieniu.

Jaśniejsze miejsca stają się szczególnie widoczne po opalaniu, ponieważ otaczająca je skóra ciemnieje, a obszary objęte chorobą opalają się słabiej. Nie oznacza to, że promieniowanie słoneczne powoduje łupież pstry – uwydatnia jedynie istniejące różnice w pigmentacji.

Łupież pstry u dzieci

U dzieci zmiany mają zwykle taki sam charakter jak u dorosłych, ale częściej mogą obejmować twarz, czoło i szyję. Najczęściej mają jasny kolor i wymagają różnicowania m.in. z łupieżem białym, bielactwem i odbarwieniami pozostającymi po stanie zapalnym.

Jak rozpoznać łupież pstry?

Dermatolog często może rozpoznać chorobę na podstawie wyglądu i rozmieszczenia zmian. W razie wątpliwości pobiera się zeskrobiny naskórka do bezpośredniego badania mikologicznego. Po zastosowaniu wodorotlenku potasu pod mikroskopem widoczne są skupiska komórek drożdżaków i krótkie strzępki.

Pomocniczo można wykorzystać:

• lampę Wooda – część zmian wykazuje żółtawą lub żółtozieloną fluorescencję,
• dermatoskopię – uwidacznia m.in. delikatne łuszczenie i zaburzenia pigmentacji,
• badanie mikologiczne – pozwala potwierdzić obecność grzyba w pobranym materiale.

W wybranych sytuacjach lekarz może też zlecić badanie w kierunku Malassezia furfur.

Jak leczyć łupież pstry?

Leczeniem pierwszego wyboru są preparaty przeciwgrzybicze stosowane miejscowo. W zależności od powierzchni zmian mogą mieć postać kremu, płynu, żelu albo szamponu używanego jako preparat do mycia skóry. Wykorzystuje się m.in. ketokonazol, klotrimazol, mikonazol, ekonazol, cyklopiroks, siarczek selenu, pirytionian cynku lub miejscową terbinafinę.

Preparat należy stosować zgodnie z zaleceniem, uwzględniając cały obszar występowania zmian. Szampon lub płyn pozostawia się na skórze przez określony czas, a dopiero później spłukuje. Kuracja może trwać od kilku dni do kilku tygodni, zależnie od substancji czynnej i postaci leku.

Przy bardzo rozległych zmianach albo braku poprawy po prawidłowo przeprowadzonym leczeniu miejscowym lekarz może zalecić doustny itrakonazol lub flukonazol. Leki te mogą wchodzić w interakcje z innymi preparatami i wpływać na pracę wątroby, dlatego wymagają wcześniejszej oceny przeciwwskazań.

Jak długo trwa leczenie?

Aktywne zakażenie może ustąpić po kilkudniowej lub kilkutygodniowej terapii. O poprawie świadczy przede wszystkim zanik łuszczenia i brak nowych ognisk. Kolor skóry normalizuje się znacznie wolniej – nierzadko przez 2–4 miesiące. Utrzymujące się jasne plamy bez łuszczenia nie muszą zatem oznaczać, że leczenie nie zadziałało.

Konsultacja dermatologiczna jest wskazana, jeśli zmiany nadal się powiększają, nie ustępują mimo prawidłowego stosowania preparatu, obejmują dużą powierzchnię albo regularnie nawracają. Porady lekarza wymaga również leczenie w ciąży, u małego dziecka, przy osłabionej odporności oraz przed zastosowaniem preparatu doustnego.

Pielęgnacja skóry i zapobieganie nawrotom

Domowa pielęgnacja wspiera leczenie, ale nie zastępuje preparatu przeciwgrzybiczego. Skórę warto delikatnie myć i dokładnie osuszać, po wysiłku zmieniać wilgotną odzież oraz wybierać przewiewne ubrania. Na miejsca podatne na zmiany lepiej nie nakładać ciężkich i tłustych kosmetyków, które tworzą warstwę okluzyjną.

Nie ma wiarygodnych dowodów, że ocet, soda, olejek z drzewa herbacianego, czosnek lub inne domowe środki usuwają zakażenie. Mogą natomiast podrażniać skórę albo wywoływać reakcję alergiczną. Nie wykazano również związku choroby z drożdżami występującymi w żywności, dlatego dieta przeciwgrzybicza ani eliminowanie pieczywa nie są potrzebne.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/lupiez-suchy-skad-sie-bierze-i-jak-sobie-z-nim-poradzic/

Nawroty występują często, ponieważ Malassezia jest naturalnym składnikiem skóry i nie można trwale jej wyeliminować.

Pytania i odpowiedzi

Czy łupież pstry jest zaraźliwy?

Nie. Choroba rozwija się na skutek nadmiernego namnażania drożdżaków naturalnie obecnych na skórze. Nie przenosi się typowo przez dotyk, korzystanie ze wspólnego ręcznika ani pobyt na basenie.

Czy łupież pstry jest groźny?

Zwykle nie. Jest łagodnym, powierzchownym zakażeniem i nie uszkadza narządów wewnętrznych ani nie pozostawia blizn. Może jednak nawracać, powodować świąd i utrzymujące się różnice w kolorze skóry.

Czy dieta wpływa na łupież pstry?

Nie wykazano, aby określony sposób żywienia leczył chorobę lub zapobiegał jej nawrotom. Zmiana diety nie zastępuje preparatu przeciwgrzybiczego.

Dlaczego plamy po leczeniu mogą pozostać?

Drożdżaki mogą zostać usunięte szybciej, niż skóra odzyska jednolity kolor. Jeśli ogniska nie łuszczą się i nie powstają nowe zmiany, odbarwienia mogą być elementem stopniowego powrotu pigmentacji. Proces ten trwa niekiedy kilka miesięcy.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela