Choroba Mondora – objawy, przyczyny, leczenie

Choroba Mondora to rzadkie, ale zazwyczaj łagodne schorzenie polegające na zakrzepowym zapaleniu powierzchownych żył, najczęściej w obrębie klatki piersiowej i piersi. Objawia się bolesnym, twardym, „sznurowatym” zgrubieniem pod skórą, które może budzić niepokój i być mylone z poważniejszymi chorobami, w tym nowotworem. Choć brzmi groźnie, w większości przypadków ustępuje samoistnie, a właściwa diagnostyka i odpowiednie leczenie pozwalają szybko złagodzić dolegliwości i wykluczyć poważniejsze przyczyny. Poznaj szczegóły choroby. 

Choroba Mondora – co to jest?

Choroba Mondora (ang. Mondor’s disease) to rzadkie, zwykle samoograniczające się schorzenie polegające na zakrzepowym zapaleniu powierzchownych żył, najczęściej zlokalizowanych w obrębie klatki piersiowej, piersi lub górnej części brzucha. W przebiegu choroby dochodzi do powstania twardego, bolesnego, dobrze wyczuwalnego pod skórą „sznura”, który odpowiada zakrzepniętej i zapalnie zmienionej żyle. Zmianom mogą towarzyszyć ból, tkliwość, uczucie ciągnięcia skóry oraz ograniczenie ruchów w wyniku napięcia tkanek.

Tak jak w innych postaciach zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych, w chorobie Mondora dochodzi do zamknięcia światła naczynia przez skrzep powstały z agregujących się płytek krwi. W żyłach powierzchownych procesowi temu towarzyszy reakcja zapalna ściany naczynia, co prowadzi do utrudnienia przepływu krwi i jej zastoju. Najczęściej zmiany dotyczą: żyły nabrzusznej górnej, żyły piersiowo-nabrzusznej oraz żyły piersiowej bocznej.

Najczęściej choroba Mondora obejmuje ścianę klatki piersiowej i piersi, przy czym typowo nie zajmuje górnych i przyśrodkowych części piersi. Zmiany mogą jednak pojawić się także w innych lokalizacjach, takich jak:

• prącie,
• pachwiny,
• pachy,
• ramię,
• tylna część szyi.

Choroba Mondora nie prowadzi do uogólnionego stanu zapalnego, a proces patologiczny ma charakter miejscowy. Najczęściej występuje u kobiet w wieku 30–60 lat, ale może dotyczyć także mężczyzn, w tym w postaci obejmującej prącie. Kobiety chorują trzykrotnie częściej. Zwykle przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy, jednak wymaga różnicowania z poważniejszymi schorzeniami, zwłaszcza chorobami piersi i zakrzepicą żył głębokich.

Choroba Mondora – objawy

Objawy choroby Mondora wynikają z zakrzepowego zapalenia powierzchownych żył i są zwykle dobrze widoczne oraz wyczuwalne pod skórą. Początek choroby zazwyczaj jest nagły, a objawy mogą rozwijać się stosunkowo gwałtownie. Pierwszym zauważalnym objawem jest pojawienie się pod skórą wyraźnie poszerzonego, twardego naczynia żylnego.

Najbardziej charakterystyczne objawy to:

• pojawienie się twardej, wyczuwalnej pod skórą „linki” lub „sznura” – będącej zmienioną zapalnie i zakrzepowo żyłą,
• poszerzenie i uwypuklenie naczynia żylnego, które staje się napięte, wyraźnie widoczne podczas napinania skóry,
• twarda, niekiedy lekko bolesna, nieruchoma zmiana podskórna, często zrośnięta z otaczającą skórą,
• ograniczenie ruchomości skóry nad zmienioną żyłą.

Objawy towarzyszące mogą obejmować:

• zaczerwienienie skóry nad przebiegiem zmienionej żyły,
• uczucie tkliwości lub ból przy dotyku i ruchu,
• miejscowe ocieplenie skóry,
• obrzęk w okolicy zmiany,
• rzadziej objawy ogólne, takie jak osłabienie czy stan podgorączkowy.

Choroba zwykle ma przebieg samoograniczający – objawy ustępują stopniowo w ciągu 3 tygodni do nawet 6 miesięcy. W tym czasie zakrzep ulega organizacji, a światło żyły może częściowo lub całkowicie się odtworzyć (rekanalizacja), prowadząc do ustąpienia twardego „sznura”.

Choroba Mondora – przyczyny

Przyczyny choroby Mondora – co sprzyja rozwojowi? Dokładny mechanizm powstawania choroby nie jest w pełni poznany. Uważa się jednak, że do jej rozwoju mogą przyczyniać się czynniki sprzyjające urazowi, uciskowi lub zaburzeniom przepływu w obrębie żył powierzchownych, a także stany zwiększające skłonność do zakrzepicy. Z kolei podwyższone ryzyko rozwoju schorzenia obserwuje się także u osób stosujących doustną antykoncepcję hormonalną oraz u pacjentów z niedoborem białka C w układzie krzepnięcia krwi. Zespół Mondora może również występować jako choroba jatrogenna, czyli powikłanie wynikające z przeprowadzonego leczenia lub zabiegów medycznych.

Wśród możliwych czynników ryzyka wymienia się m.in.:

• czynniki anatomiczne – zaburzenia budowy układu żylnego i limfatycznego,
• urazy i ucisk na naczynia – uraz tkanek miękkich, miejscowy ucisk powodujący zastój krwi,
• stany zapalne piersi,
• zabiegi operacyjne:
  • w obrębie klatki piersiowej (np. powiększanie piersi, wstawianie implantów, mastektomia, limfadenektomia, operacje plastyczne),
  • w obrębie jamy brzusznej,
• hormonalne czynniki ryzyka – stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej, ciąża,
• choroby współistniejące:
  • powiększenie węzłów chłonnych pachowych,
  • niektóre choroby autoimmunologiczne,
  • niedobory czynników krzepnięcia (np. niedobór białka C),
  • żylaki, nadwaga i otyłość,
• choroby nowotworowe, szczególnie rak piersi,
• czynniki zewnętrzne i styl życia – noszenie zbyt ciasnej odzieży (np. biustonosza), intensywne ćwiczenia mięśni klatki piersiowej i brzucha (np. u kulturystów).

W części przypadków przyczyny nie udaje się ustalić — wtedy mówimy o idiopatycznej postaci choroby Mondora.

Choroba Mondora – diagnoza

Choroba Mondora w większości przypadków ma charakter samoograniczający i ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Dlatego leczenie najczęściej ma charakter objawowy, a jego celem jest złagodzenie dolegliwości i przyspieszenie powrotu do zdrowia. W terapii stosuje się:

• ciepłe okłady w celu zmniejszenia napięcia i bólu,
• leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ),
• miejscowe preparaty z heparyną lub substancjami przeciwzapalnymi,
• zastrzyki przeciwzakrzepowe z heparyną – w wybranych przypadkach,
• delikatne masaże i wsparcie fizjoterapeutyczne, gdy wymaga tego zakres zmian.

W sytuacji nasilonych objawów lub gdy proces chorobowy obejmuje również inne naczynia i rozwija się masywne zakrzepowo-zatorowe zapalenie, może być konieczne leczenie specjalistyczne, a w bardzo rzadkich przypadkach – leczenie chirurgiczne (np. flebektomia).

Choroba Mondora – leczenie

Rozpoznanie choroby Mondora opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim i badaniu fizykalnym, podczas którego lekarz ocenia widoczne i wyczuwalne zmiany w przebiegu powierzchownych żył. Aby potwierdzić diagnozę oraz wykluczyć inne potencjalnie groźne schorzenia, wykonuje się dodatkowe badania obrazowe, takie jak:

• USG tkanek miękkich – pozwala ocenić strukturę zmienionej żyły,
• USG Doppler – umożliwia ocenę przepływu krwi i potwierdzenie obecności zakrzepu,
• USG układu żylnego z kontrastem – stosowane w przypadkach wątpliwych diagnostycznie,
• rezonans magnetyczny (MRI) – rozważany przy nietypowej lokalizacji zmian lub trudności diagnostycznej.

Chorobę Mondora należy różnicować z innymi schorzeniami, w szczególności z zapalną postacią raka piersi, zmianami zapalnymi skóry oraz innymi chorobami żył i układu limfatycznego.

Czy choroba Mondora jest uleczalna?

Tak – w większości przypadków tak. Schorzenie ustępuje całkowicie i nie pozostawia trwałych następstw, choć u niektórych pacjentów może nawracać. Niezwykle ważna jest jednak właściwa diagnostyka, by wykluczyć poważniejsze przyczyny objawów oraz wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Choroba Mondora na prąciu

Zakrzepowe zapalenie żył na prąciu w przebiegu choroby Mondora. Zakrzepowe zapalenie żył na prąciu przebiega podobnie jak w innych lokalizacjach choroby Mondora, ale z pewnymi specyficznymi cechami. Pierwszym objawem jest pojawienie się twardego zgrubienia na grzbietowej powierzchni prącia. Zmiany pojawiają się nagle i często nie wywołują bólu, choć niekiedy mogą występować dolegliwości okresowe lub stałe, nasilające się podczas erekcji. Skóra nad zajętym naczyniem może być zaczerwieniona i lekko obrzęknięta. U niektórych pacjentów pojawiają się również objawy związane z oddawaniem moczu, takie jak parcia naglące czy częstomocz.

Czynniki ryzyka choroby Mondora prącia obejmują:

• częste, długotrwałe i intensywne stosunki seksualne,
• urazy prącia,
• długotrwałą abstynencję seksualną,
• intensywne ćwiczenia fizyczne,
• infekcje przenoszone drogą płciową,
• wcześniejsze operacje w obrębie miednicy, np. przepukliny pachwinowej lub żylaków powrózka nasiennego,
• obecność nowotworów w obrębie miednicy mniejszej lub przerzuty raka trzustki,
• wrodzona lub nabyta skłonność do zakrzepicy.

Rozpoznanie wymaga różnicowania z niewenerycznym stwardniającym zapaleniem naczyń chłonnych prącia, aby wykluczyć inne przyczyny zmian.

Leczenie choroby Mondora prącia:

• w fazie ostrej stosuje się leki przeciwkrzepliwe,
• w fazie podostrej i przewlekłej pomocne są maści i żele zawierające heparynę oraz leki przeciwzapalne,
• zaleca się wstrzemięźliwość seksualną do czasu ustąpienia objawów choroby.

Choroba Mondora prącia jest zwykle samoograniczająca się, a odpowiednie postępowanie objawowe skraca czas trwania dolegliwości i minimalizuje ryzyko powikłań.

Mgr Agnieszka Nowak