Co powoduje wymioty krwią? 

Wymioty krwią, określane medycznie jako krwiste wymioty (hematemesis), są objawem alarmowym świadczącym o krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Mogą mieć różne przyczyny – od uszkodzeń błony śluzowej przełyku i żołądka po poważne choroby wymagające pilnej interwencji medycznej. Prawidłowe rozpoznanie źródła krwawienia ma kluczowe znaczenie dla wdrożenia odpowiedniego leczenia i zapobiegania groźnym powikłaniom.

Wymiotowanie krwią – co to dokładnie oznacza? 

Wymioty krwią, określane w terminologii medycznej jako hematemeza, oznaczają obecność krwi w treści wymiotnej lub wymiocin zmieszanych z krwią. Do tego objawu dochodzi w sytuacji, gdy krwawienie ma miejsce w górnym odcinku przewodu pokarmowego, obejmującym przełyk, żołądek oraz początkowy odcinek jelita cienkiego.

Wygląd krwi może być różny – od jasnoczerwonego, przez ciemnoczerwony, aż po czarny, przypominający fusy kawy (fusowate wymioty). Zależy to od lokalizacji krwawienia oraz czasu, przez jaki krew pozostawała w kontakcie z sokiem żołądkowym. Choć wymiotowanie krwią jest objawem budzącym silny niepokój, zrozumienie jego mechanizmu ułatwia właściwą ocenę sytuacji i szybkie podjęcie odpowiednich działań.

Co to jest wymiotowanie krwią?

Wymiotowanie krwią występuje wówczas, gdy krew pochodząca z krwawienia w górnym odcinku przewodu pokarmowego miesza się z treścią żołądkową i zostaje wydalona podczas wymiotów. Przewód pokarmowy stanowi ciągłą strukturę, dlatego krwawienie z jego odcinka od gardła do dwunastnicy może manifestować się właśnie w ten sposób.

Hematemeza odnosi się wyłącznie do krwi pochodzącej z przewodu pokarmowego i należy ją odróżnić od krwi odkrztuszanej z dróg oddechowych lub pochodzącej z jamy ustnej. W tym przypadku krew przebywała w żołądku, często ulegając częściowemu strawieniu i reakcji z kwasem solnym.

Jest to objaw, który zawsze wymaga oceny lekarskiej. Choć stopień pilności zależy od ilości utraconej krwi oraz towarzyszących dolegliwości, nawet niewielka domieszka krwi w wymiocinach nie powinna być bagatelizowana, ponieważ może stanowić wczesny sygnał poważniejszych chorób wymagających leczenia.

Natychmiastowa pomoc medyczna jest konieczna przy dużej ilości krwi, ciemnych fusowatych wymiotach, kiedy wymiotowaniu krwią towarzyszy silny ból brzucha, zawroty głowy, duszność, kołatanie serca czy bladość skóry. Nawet łagodne objawy wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej tego samego dnia, aby wczesne rozpoznanie i leczenie zapobiegły powikłaniom.

Czy wymiotowanie krwią może wystąpić w ciąży?

Choć nudności i wymioty są częste we wczesnej ciąży, obecność krwi w wymiocinach nie jest normalna i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. W rzadkich przypadkach intensywne wymioty ciążowe mogą prowadzić do drobnych pęknięć przełyku, jednak zawsze trzeba wykluczyć poważniejsze przyczyny. Każdy epizod wymiotów krwią w czasie ciąży powinien być niezwłocznie oceniony przez lekarza.

Wymiotowanie krwią – przyczyny

Wymioty krwią mogą mieć postać świeżej, żywoczerwonej krwi, ciemnych skrzepów lub treści przypominającej fusy kawy, co zależy od lokalizacji i intensywności krwawienia oraz czasu kontaktu krwi z kwasem żołądkowym. Objaw ten może towarzyszyć zarówno stosunkowo częstym, jak i potencjalnie zagrażającym życiu schorzeniom, dlatego jego przyczyna powinna być każdorazowo oceniona przez lekarza.

Do najczęstszych przyczyn wymiotów krwią należą:

• wrzody żołądka i dwunastnicy, często związane z zakażeniem Helicobacter pylori lub długotrwałym stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych,
• zapalenie żołądka o charakterze krwotocznym, wywołane alkoholem, lekami (np. stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych NLPZ) lub ciężkim stresem,
• żylaki przełyku i dna żołądka, owrzodzenia przełyku występujące głównie u osób z marskością wątroby i nadciśnieniem wrotnym, które mogą pęknąć i prowadzić do masywnego krwawienia,
• zespół Mallory’ego-Weissa, czyli pęknięcie błony śluzowej przełyku po gwałtownych lub nawracających wymiotach, często obserwowane po nadużyciu alkoholu,
• ciężka choroba refluksowa przełyku z nadżerkami i krwawieniem.

Rzadziej wymioty krwią mogą być objawem nowotworów przełyku lub żołądka, zaburzeń krzepnięcia krwi, połknięcia ciała obcego uszkadzającego ścianę przełyku lub nieprawidłowości naczyniowych. Czynnikami ryzyka rozwoju są także bulimia oraz inne schorzenia przebiegające z nawracającymi, uporczywymi wymiotami. Rzadziej krwiste wymioty mogą być następstwem chorób trzustki, takich jak ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki oraz nowotwory tego narządu.

Obecność krwi o brunatnym, „fusowatym” wyglądzie sugeruje krwawienie z żołądka lub dwunastnicy, natomiast świeża, jasnoczerwona krew częściej wskazuje na źródło w przełyku i zwykle wiąże się z bardziej intensywnym krwawieniem.

Wymioty podbarwione jasną krwią mogą pochodzić z jamy ustnej, nosa, gardła lub dróg oddechowych, która została wcześniej połknięta. Do takich sytuacji należą m.in.:

• uraz jamy ustnej – spowodowany uszkodzeniem tkanek miękkich lub połknięciem ostrego przedmiotu,
• krwawienie z zębodołu – występujące po ekstrakcji zębów (szczególnie ósemek), zabiegach stomatologicznych, takich jak skaling czy piaskowanie, lub w wyniku urazu zębów,
• krwawienie po tonsillektomii – częste powikłanie po usunięciu migdałków; połknięta krew może prowokować nudności i wymioty z domieszką krwi,
• krwawienie z nosa – przy dłuższym połykaniu krwi może ona ulec strawieniu w żołądku, co skutkuje fusowatym wyglądem wymiocin,
• krwawienie z dróg oddechowych – zwykle łatwiejsze do rozpoznania, ponieważ towarzyszą mu kaszel, duszność oraz krztuszenie się krwią.

W takich przypadkach kluczowe jest ustalenie rzeczywistego źródła krwawienia, aby odróżnić je od krwawienia z przewodu pokarmowego i wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Wymiotowanie krwią po alkoholu jest szczególnie niepokojące, ponieważ etanol działa drażniąco na błonę śluzową żołądka i przełyku oraz może prowokować gwałtowne wymioty. Objaw ten bywa konsekwencją krwotocznego zapalenia żołądka, zespołu Mallory’ego-Weissa, a u osób z chorobami wątroby – pęknięcia żylaków przełyku. Niezależnie od ilości krwi, każda taka sytuacja powinna skłaniać do pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ wczesne rozpoznanie przyczyny znacząco zmniejsza ryzyko groźnych powikłań.

Czynniki związane ze stylem życia również mogą zwiększać ryzyko wystąpienia wymiotów krwią lub chorób przewodu pokarmowego i nie należy ich pomijać:

• Nadmierne spożycie alkoholu, prowadzące do zapalenia żołądka i uszkodzenia wątroby
• Palenie tytoniu, które spowalnia gojenie błony śluzowej i zwiększa ryzyko wrzodów
• Przewlekły stres, mogący zwiększać wydzielanie kwasu żołądkowego
• Nieregularne posiłki lub częste pomijanie jedzenia
• Częste spożywanie bardzo pikantnych, kwaśnych lub drażniących potraw

Wymiotowanie krwią – diagnostyka

Wymiotów krwią nie należy bagatelizować ani oczekiwać, że ustąpią samoistnie. Nawet jeśli krwawienie ma charakter przejściowy, jego przyczyna zwykle wymaga diagnostyki i leczenia, aby zapobiec nawrotom lub progresji choroby.

Jednorazowy epizod krwistych wymiotów, nawet przy szybkim ustąpieniu dolegliwości, nie wyklucza istnienia źródła krwawienia. Niewielka ilość krwi w wymiocinach może stanowić wczesny objaw schorzeń, które na tym etapie są znacznie łatwiejsze do skutecznego leczenia.

Choć niektóre przyczyny, takie jak drobne uszkodzenia błony śluzowej przełyku po gwałtownych wymiotach, mogą ulec samoistnemu wygojeniu, bez oceny lekarskiej nie sposób ocenić stopnia zagrożenia. Objaw pozornie łagodny może być pierwszym sygnałem poważniejszej choroby wymagającej pilnej interwencji.

Najbezpieczniejszym postępowaniem w przypadku wymiotów krwią jest niezwłoczna konsultacja lekarska, niezależnie od ilości krwi i aktualnego samopoczucia. Lekarz, na podstawie wywiadu i badań, oceni konieczność natychmiastowego leczenia lub dalszej obserwacji.

Celem badań jest nie tylko potwierdzenie źródła krwawienia, ale także ocena jego nasilenia oraz identyfikacja choroby podstawowej. Proces diagnostyczny obejmuje kilka kluczowych etapów:

• Wywiad lekarski – szczegółowa rozmowa z pacjentem dotycząca charakteru objawów, czasu ich wystąpienia, chorób współistniejących, nadużywania alkoholu oraz stosowanych leków, zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych i leków przeciwkrzepliwych.
• Badanie fizykalne – ocena stanu ogólnego pacjenta, parametrów życiowych, obecności tkliwości brzucha oraz objawów sugerujących aktywne lub przebyte krwawienie.
• Badania laboratoryjne – oznaczenie poziomu hemoglobiny i hematokrytu w badaniu morfologii krwi, parametrów krzepnięcia oraz prób wątrobowych, które pozwalają ocenić rozległość krwawienia i możliwe choroby towarzyszące.
• Endoskopia – ezofagogastroduodenoskopia (EGD) jest kluczowym badaniem umożliwiającym bezpośrednią ocenę przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz precyzyjne zlokalizowanie źródła krwawienia.
• Badania obrazowe – w wybranych przypadkach, zwłaszcza przy trudnym do ustalenia źródle krwawienia, wykonuje się tomografię komputerową lub angiografię w celu oceny zmian naczyniowych i powikłań.

Szybkie i trafne rozpoznanie pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i znacząco zmniejsza ryzyko groźnych powikłań.

Wymiotowanie krwią – leczenie

Leczenie wymiotów krwią zależy od nasilenia krwawienia oraz jego przyczyny i zawsze wymaga pilnej oceny lekarskiej. Postępowanie terapeutyczne ma na celu przede wszystkim ratowanie życia pacjenta, opanowanie krwawienia oraz leczenie choroby podstawowej, aby zapobiec nawrotom dolegliwości. Proces leczenia obejmuje kilka kluczowych etapów:

• Stabilizacja stanu pacjenta – pierwszym krokiem jest zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych, w tym dożylne podawanie płynów, wyrównanie zaburzeń elektrolitowych oraz przetoczenie preparatów krwi w przypadku znacznej utraty krwi.
• Leczenie farmakologiczne – stosuje się inhibitory pompy protonowej (IPP) lub antagonistów receptora H₂ w celu zmniejszenia wydzielania kwasu żołądkowego, co sprzyja tamowaniu krwawienia i gojeniu zmian śluzówki.
• Terapia endoskopowa – podczas endoskopii możliwe jest bezpośrednie zahamowanie krwawienia, m.in. poprzez skleroterapię, podwiązanie krwawiących naczyń lub zastosowanie metod koagulacji.
• Interwencja chirurgiczna lub radiologiczna – w sytuacjach, gdy krwawienie jest masywne lub nie ustępuje mimo leczenia zachowawczego, konieczne mogą być zabiegi takie jak embolizacja naczyń lub leczenie operacyjne.
• Leczenie chorób współistniejących – skuteczne opanowanie schorzeń takich jak choroby wątroby, zakażenie Helicobacter pylori, nowotwory czy zaburzenia krzepnięcia ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania nawrotom krwawień.

Wczesne wdrożenie odpowiedniego leczenia znacząco poprawia rokowanie i zmniejsza ryzyko powikłań.

Wymioty krwią zawsze wymagają pilnej oceny lekarskiej i nie mogą być bezpiecznie leczone w domu. Można jednak podjąć kilka kroków, aby zminimalizować ryzyko i dostarczyć lekarzowi istotnych informacji:

• Zachowaj spokój i unikaj jedzenia oraz picia do czasu konsultacji lekarskiej, aby nie nasilić krwawienia.
• Zanotuj szczegóły dotyczące krwi: kolor, ilość, obecność skrzepów lub fusowatej treści, co pomaga w ocenie źródła krwawienia.
• Usiądź prosto lub pochyl się lekko do przodu, aby zmniejszyć ryzyko zadławienia, unikając leżenia płasko na plecach.
• Nie przyjmuj leków przeciwzapalnych ani alkoholu, które mogą pogorszyć krwawienie lub podrażnić przewód pokarmowy.

Te działania nie leczą przyczyny, ale zwiększają bezpieczeństwo pacjenta do momentu uzyskania pomocy medycznej.

Fusowate wymioty u dziecka – co robić?

Fusowate wymioty u dziecka, czyli wymioty o ciemnobrązowym kolorze przypominającym fusy po kawie, zawsze wymagają uwagi medycznej. Należy pamiętać, że w typowym zatruciu pokarmowym u dziecka wymioty nie zawierają krwi. Ten kolor wymiocin sugeruje obecność strawionej krwi, co może wskazywać na krwawienie w górnym odcinku przewodu pokarmowego, np. w żołądku lub dwunastnicy. Przyczyną mogą być wrzody, stany zapalne, urazy lub rzadziej wrodzone wady naczyniowe. W przypadku wystąpienia takich wymiotów należy niezwłocznie skontaktować się z pediatrą lub udać się na izbę przyjęć, obserwując jednocześnie objawy towarzyszące, takie jak osłabienie, bladość, bóle brzucha, zawroty głowy czy gorączka. Ważne jest, aby nie próbować „leczyć w domu” fusowatych wymiotów, a wszystkie informacje o ilości, częstotliwości i kolorze wymiocin przekazać lekarzowi – mogą one pomóc w szybkiej diagnozie i wdrożeniu odpowiedniego leczenia.

Wymiotowanie krwią (hematemeza) zawsze wymaga pilnej oceny lekarskiej, ponieważ wskazuje na krwawienie w górnym odcinku przewodu pokarmowego. W domu należy unikać jedzenia, picia, leków przeciwzapalnych i alkoholu oraz zachować bezpieczną pozycję ciała. Szczegóły dotyczące koloru i ilości krwi pomagają lekarzowi w szybkiej diagnozie i podjęciu odpowiedniego leczenia.

Mgr Agnieszka Nowak