Dieta przy raku żołądka – co jeść, a czego unikać?

Rak żołądka jest piątym najpowszechniej występującym nowotworem na świecie, stanowiąc zarazem trzecią najczęstszą przyczynę zgonów związanych z chorobami onkologicznymi, co sprawia, że ​​stanowi on poważny problem zdrowotny. Jednocześnie w ostatnim czasie w większości krajów rozwiniętych obserwuje się redukcję zapadalności, co wiązane jest zarówno ze zmianą styli życia, w tym czynników zmniejszenie rozpowszechnienia nikotynizmu czy stosowania prawidłowej diety jak również ograniczeniem zakażeń Helicobacter pylori. Niemniej jednak wyraźnie dostrzegalne jest zróżnicowanie geograficzne zapadalności i śmiertelności spowodowanej rakiem żołądka. U progu XXI wieku w Polsce standaryzowany współczynnik zapadalności na raka żołądka wynosił 23,0 na 100 tys. W przypadku mężczyzn i 8,0 na 100 tys. wśród kobiet, co plasuje nasz kraj wśród państw o najwyższym obciążeniu tą chorobą. Co jeszcze wiadomo o raku żołądka? Jaką dietę powinny stosować mężczyźni chorujący na raka żołądka? Które produkty spożywcze są szczególnie wartościowe dla pacjentów onkologicznych, których zaś należy unikać?

Dieta a rak żołądka

Etiologia raka żołądka jest wieloczynnikowa, wyniki badań wskazują, że poza zakażeniem bakterią Helicobacter pylori kluczową rolę w rozwoju tej choroby odgrywają czynniki dietetyczne takie jak: 

• nadmierne spożycie alkoholu i czerwonego mięsa 
• dieta uboga w warzywa i owoce, obfitująca w wysokoprzetworzone produkty spożywcze zawierające duże ilości soli. 

Stosowanie odpowiednio zbilansowanej diety, a także ograniczenie spożywania alkoholu czy palenia papierosów przyczynia się zarówno do ograniczenia ryzyka rozwoju raka żołądka, ale także w przypadku osób chorujących na tę chorobę w wymierny sposób przekłada się na wyniki leczenia i ryzyko wznowy.

Wiele badań pacjentów onkologicznych dowiodło, że przestrzeganie zaleceń dietetycznych i wybieranie żywności wysokiej jakości istotnie zmniejszało śmiertelność oraz ryzyko nawrotu, jednocześnie łagodząc objawy choroby, a przez to zwiększając jakość życia pacjentów. Ponadto, wytyczne dietetyczne dla osób, które przeżyły chorobę nowotworową kładą nacisk na stosowanie zbilansowanej diety, co wymiernie zmniejsza ryzyko wznowy i rozwoju zmian wtórnych oraz innych schorzeń, w tym chorób układu krążenia, osteoporozy czy cukrzycy.

📌 Przeczytaj: Czy nowotwory mogą być dziedziczne?

Rak żołądka – co jeść, a czego unikać?

Kluczowym elementem leczenia raka żołądka jest chemioterapia, która zastosowana może być zarówno przed, jak i po zabiegu chirurgicznym. Leczenie operacyjne może obejmować usunięcie całości lub części żołądka, co znacząco wpływa na trawienia pokarmów, jak i opróżnianie żołądka. Chorzy ponadto odczuwać mogą nudności, bóle brzucha oraz zaburzenia łaknienia i uczucia sytości. Ponadto, związana z zabiegiem gastrektomii szybka utrata masy ciała przyczynia się do spadku masy mięśniowej i osłabienia układ odpornościowego. Jednocześnie zmiany nowotworowe żołądka mogą w wymierny sposób upośledzać prawidłowe przemieszczanie się pokarmu z przełyku do żołądka lub z żołądka do jelita, dlatego też optymalna dieta dla pacjentów chorujących na raka żołądka powinna koncentrować się na ograniczeniu dyskomfortu związanego z trawieniem pokarmu przy jednoczesnej maksymalizacji spożycia składników odżywczych. 

Pacjenci chorujący na raka żołądka powinni dążyć zmniejsza obciążenia żołądka związanego z trawieniem i pasażem pokarmu. Dlatego też chociaż większość „standardowych” zaleceń dietetycznych przewiduje zwiększenie spożycia błonnika, osoby cierpiące na raka żołądka powinny rozważyć ograniczenie ilości błonnika w diecie, co pomoże także złagodzić towarzyszące chorobie uczucie pełności i nudności. Należy więc:

• unikać surowych warzyw, roślin strączkowych i produktów pełnoziarnistych;
• włączyć do diety miękkie owoce, gotowane warzywa i chude białko (np. wybierać masło orzechowe zamiast surowe orzechy).

Obecne w warzywach i owocach przeciwutleniacze i substancje przeciwnowotworowe, takie jak witamina C, karotenoidy i katechiny zwalczają wolne rodniki odpowiedzialne za uszkodzenia na poziomie molekularnym i komórkowym wywoływane przez Helicobacer pylori. 

• Z drugiej strony pacjenci cierpiący na raka żołądka powinni wyeliminować produkty wysokoprzetworzone, takie jak dania typu fast-food, słone przekąski, słodycze oraz tłuste, smażone potrawy. 
• Wyeliminowane powinny być również pikantne potrawy, czosnek, cebula, rośliny strączkowe, warzywa krzyżowe, napoje gazowane i alkohol mogą powodować refluks żołądkowy i wzdęcia.
• Jednocześnie kluczowa dla utrzymania masy mięśniowej oraz regeneracji organizmu zmagającego się z chorobą i poddawanemu wyniszczającemu leczeniu jest odpowiednia podaż białka, a w diecie osób chorujących na raka żołądka nie powinno zabraknąć chudego białego mięsa, ryb czy jaj. 
• Utrudniony pasaż treści pokarmowej i zaburzenie odczuwania łaknienia i sytości mogą utrudnić pacjentom przyjęcie odpowiedniej ilości pożywienia. Dlatego też w miejsce trzech dużych posiłków warto wprowadzić pięć lub sześć mniejszych, dbając o zapewnieniu odpowiedniej wartości energetycznej, w czy pomoże wybieranie produktów o dużej gęstości energetycznej jak np. masło orzechowe, awokado czy oliwa z oliwek. 
• W dniach obniżonego samopoczucia lub osłabianego łaknienia lub uczucia sytości warto wybierać produkty półpłynne jak zupy czy koktajle. 
• Pacjenci onkologiczni powinni także dbać o odpowiednie nawodnienie organizmu, zwłaszcza w przypadku występowania objawów ubocznych leczenia: nudności, wymiotów czy biegunek. 

📌 Sprawdź: Chemioterapia prewencyjna – na czym polega?

Chemioterapia a suplementy diety 

Zarówno pacjenci jak i członkowie ich rodzin pragnąc wspomóc proces leczenia ucieka się do różnego rodzaju produktów zielarskich i naturalnych, suplementów diety czy preparatów witaminowych. Należy pamiętać, że nie sposób wskazać uniwersalnych zaleceń dotyczących stosowania suplementów diety, gdyż zarówno przebieg choroby jak i obierana strategia terapeutyczna są zróżnicowane i każdy chory wymaga indywidualnej oceny zasadności i zakresu suplementacji. Ponadto, zażywanie niektórych produktów wiązać się może z wystąpieniem trudności monitorowania i oceny efektywności terapii, dlatego też pacjenci poddawani leczeniu onkologicznego decyzje o stosowaniu suplementów diety i preparatów multiwitaminowych powinni każdorazowo skonsultować z prowadzącym lekarzem onkologiem.

Rak żołądka w ujęciu historycznym 

Choroby nowotworowe zaliczane są do bezpośrednio związanych ze stylem życia chorób cywilizacyjnych, które stanowią wyzwanie dla zdrowia publicznego XXI wieku. Nowotwory, w tym rak żołądka dotykały jednak ludzi już w starożytności, na co wskazują zapiski staroegipskiego papirusu Ebersa, który zawiera informacje o sposobach rozpoznawania i leczenia chorób wewnętrznych. Opis raka żołądka wraz etiologii zakładającej zgodnie z hipokratejską teorią humoralną, że rozwój tej choroby spowodowany był nadmiernym wchłanianiem czarnej żółci z jelit do krwi odnaleźć można także w XI-wiecznym Kanonie medycyny spisanym przez najsłynniejszego uczonego islamu – Awicennę. Prawdziwy patomechanizm rozwoju chorób nowotworowych pozostał nieznany aż XVIII wieku. Jednym z przełomowych prac odsłaniających prawdziwe przyczyny rozwoju nowotworów była opublikowana w 1776 roku rozprawa doktorska francuskiego chirurga Bernarda Peyrilhe zatytułowana „Dissertatio Accademica de Cancro”, która bywa postrzegana jako początek ery „nowożytnej onkologii”. 

Rak żołądka na przestrzeni wieku dotykał zarówno osoby z nizin społecznych jak i arystokrację i monarchów, a jeden z najbardziej znanych przypadków tej choroby dotyczył Napoleona Bonaparte. Raporty zachowane z autopsji mającej ustalić przyczynę śmierci cesarza Francji wyraźnie wskazują, że Napoleon cierpiał na rozległego raka włóknistego żołądka, prawdopodobnie powikłanego częściową niedrożnością żołądka. Dziewięć lat po śmierci cesarza, w 1830 roku francuski lekarz i anatom Jean Cruveilhier, który leczył także Fryderyka Chopina, zidentyfikował chorobę wrzodową jako czynnik ryzyka rozwoju raka żołądka, zaś Robert Bayle w 1939 roku przedstawił kompleksowy opis objawów klinicznych choroby. Etiologia raka żołądka jest złożona i obejmuje zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Jednocześnie osoby cierpiące na choroby nowotworowe układu pokarmowego powinny stosować odpowiednią dietę pozwalającą zminimalizować dolegliwości gastrologiczne związane zarówno z samą chorobą jak i podjętym leczeniem. 

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza