Dieta

14 lipca 2022

Niedobór cynku w organizmie – jak rozpoznać?

Cynk stanowi jeden z istotnych mikroelementów, czyli pierwiastków niezbędnych, choć w śladowych ilościach,  do właściwego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Różnego typu schorzenia oraz nieprawidłowe nawyki dietetyczne mogą prowadzić do rozwoju niedoborów cynku, które skutkują pojawieniem się szeregu uciążliwych dolegliwości zdrowotnych. Jakie funkcje pełni cynk w ludzkim organizmie, jakie są jego źródła oraz w jaki sposób zdiagnozować niedobory cynku? Właściwości i funkcje cynku w organizmie Cynk to pierwiastek, który bierze udział w wielu procesach biochemicznych zachodzących w ludzkim organizmie. Zaliczany jest on do tzw. mikroelementów (mikroskładników), czyli pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania człowieka, występujących w organizmie w niewielkich ilościach. Cynk wchodzi w skład ponad 300 enzymów oraz ponad tysiąca czynników transkrypcyjnych. Dzięki prawidłowemu funkcjonowaniu tych substancji możliwe są m.in. właściwe przeprowadzanie procesów antyoksydacyjnych, produkcja erytrocytów (krwinek czerwonych) oraz synteza licznych kwasów nukleinowych i białek. Dodatkowo, cynk uczestniczy także w reakcjach związanych z transkrypcją oraz replikacją materiału genetycznego, a także w innych procesach związanych z przemianami ludzkiego DNA. Właściwe stężenie omawianego pierwiastka warunkuje utrzymywanie zdrowej kondycji skóry, paznokci oraz włosów i korzystnie wpływa na regenerację uszkodzeń skóry i błon śluzowych. Cynk bierze udział w biologicznych przemianach węglowodanów (cukrów), białek oraz tłuszczy, pochodzących ze spożywanych pokarmów oraz uczestniczy w pracy układu endokrynnego poprzez wpływ na funkcjonowanie oraz syntezę określonych hormonów. Opisane powyżej role nie wyczerpują pełnego zakresu wpływu cynku na ludzki organizm. Ze względu na mnogość enzymów oraz innych substancji, które do prawidłowej funkcji wymagają obecności omawianego pierwiastka, wpływa on praktycznie na każdy układ oraz narząd. Z tego powodu niezwykle istotne jest zadbanie o utrzymywanie właściwych poziomów cynku oraz unikanie jego niedoborów, jako że mogą one skutkować wystąpieniem wielu, uciążliwych i niebezpiecznych dla zdrowia dolegliwości. Niedobór cynku – jakie są jego przyczyny? Dziennie zapotrzebowanie organizmu człowieka na cynk jest dość niskie. Zalecane dzienne spożycie dla tego pierwiastka zależy od wieku oraz płci, przy czym dla dorosłych kobiet wynosi ono ok. 9 mg na dobę, a dla mężczyzn – 11 mg. Przyjmowanie zbyt niskich ilości cynku z pokarmem przez dłuższy czas może prowadzić do wykorzystania zapasów organizmu oraz wystąpienia niedoboru cynku. Pojawienie się tego zjawiska chorobowego może być także skutkiem różnego typu chorób przewodu pokarmowego, które związane są z nieprawidłowym wchłanianiem określonych składników z jelit do krwi. Na rozwój niedoboru cynku najbardziej narażone są osoby, które stosują niewłaściwą, niezbalansowaną dietę, osoby przewlekle nadużywające alkoholu, intensywnie ćwiczący sportowcy oraz kobiety w ciąży. Dodatkowo, niedobór cynku może pojawić się także u osób cierpiących na różnego typu choroby przewlekłe, takie jak m.in. choroba Wilsona, różnego typu schorzenia związane z zaburzeniami funkcji nerek oraz choroby przebiegające z nieprawidłową pracą wątroby. Niedobór cynku – objawy Objawy niedoboru cynku, ze względu na jego niezwykle liczne funkcje w ludzkim organizmie mogą dotyczyć wielu układów oraz narządów. Do najczęstszych symptomów niedoboru cynku zalicza się dolegliwości takie jak m.in.: Rozwój trądziku,Przesuszanie się skóry,Zapalenie mieszków włosowych,Pogorszenie kondycji włosów,Zwiększone wypadanie włosów,Zwiększona łamliwość paznokci,Rozwój zapaleń błon śluzowych jamy ustnej,Pogorszone, wolniejsze gojenie się zranień skóry i błon śluzowych,Osłabienie funkcji układu odpornościowego, częstsze infekcje,Pogorszenie funkcji zmysłów węchu oraz smaku,Pogorszenie jakości widzenia po zmroku,Biegunki,Osłabienie apetytu,Problemy z koncentracją,Zaburzenia emocjonalne o charakterze depresyjnym,U dzieci – opóźnienie wzrostu,Zaburzenia produkcji testosteronu. Niedobory cynku są szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży, jako że mogą one niekorzystnie wpływać zarówno na rozwój płodu, zdrowie matki, jak i na przebieg ciąży oraz porodu. Jak stwierdzić niedobór cynku? Diagnoza niedoboru cynku najczęściej stawiana jest na podstawie występowania typowych objawów klinicznych w połączeniu z nieprawidłowymi wynikami testów laboratoryjnych. Podstawowym testem diagnostycznym jest oznaczenie stężenia cynku we krwi żylnej. Możliwe jest także przeprowadzenie pomiaru poziomu cynku w moczu – badanie to może być istotne diagnostycznie w określonych jednostkach chorobowych, gdzie podejrzewa się m.in. nieprawidłową pracę nerek. W celu zaplanowania optymalnej diagnostyki warto skonsultować się z lekarzem, który jednocześnie będzie w stanie prawidłowo zinterpretować otrzymane rezultaty oraz zaplanować dalsze leczenie. Interpretacja wyników badania stężeń cynku (zarówno we krwi, jak i w moczu) każdorazowo wymaga zestawienia otrzymanych danych z wartościami referencyjnymi, które umieszczone są na wydawanej pacjentowi dokumentacji, jako że każde laboratorium diagnostyczne może stosować odmienne zakresy norm dla stężeń cynku. Niezbędne jest także uwzględnienie dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych osoby badanej oraz możliwego wpływu przyjmowanych leków na rezultaty badania. Z tego powodu w celu pełnej oceny wyników najlepiej skonsultować je ze specjalistą. Warto wspomnieć, o sugestiach, by badania poziomu mikroelementów we krwi, w tym również cynku,  przed rozpoczęciem suplementacji lub z innych powodów klinicznych, wykonywane były grupowo, obejmując  grupy mikroelementów uczestniczących  w sprzężonych szlakach biochemicznych lub określonych patomechanizmach. Niedobór cynku – leczenie Leczenie niedoborów cynku zależne jest od wykrytych przyczyn tego zaburzenia oraz stopnia nasilenia deficytu. W określonych przypadkach wystarczy zmiana nawyków dietetycznych, z uwzględnieniem większej ilości produktów bogatych w cynk. Do najlepszych źródeł cynku w pożywieniu zalicza się m.in.: Wołowinę,Owoce morza,Orzechy,Wieprzowinę,Fasolę,Migdały,Drób,Jogurty,Ser żółty. W przypadku nasilonych niedoborów może być konieczne stosowanie różnego typu leków lub suplementów diety, które mają na celu uzupełnienie brakującego pierwiastka w organizmie. W przypadku rozpoczęcia leczenia z wykorzystaniem tego typu preparatów należy przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących codziennych dawek oraz czasu stosowania suplementów, jako że nieprawidłowe, zbyt duże dawki mogą prowadzić do rozwoju nadmiaru cynku oraz związanych z tym objawów chorobowych.  Źródła https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74604,cynk https://www.healthline.com/health/zinc-deficiency https://www.medicalnewstoday.com/articles/320393 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493231/

22 czerwca 2022

Jakie są przyczyny i objawy nietolerancji laktozy?

Nietolerancja laktozy to rodzaj nadwrażliwości pokarmowej. Jej objawy występują po spożyciu produktów, które zawierają ten cukier. Dolegliwości wynikają ze zmniejszonej aktywności jednego z enzymów trawiennych – laktazy – i najczęściej dotyczą układu pokarmowego. Należą do nich np.: wzdęcia, ból brzucha, biegunka i wymioty. Nietolerancja pokarmowa występuje niezależnie od wieku, zarówno u niemowląt, jak i u dorosłych. Dowiedz się więcej, jak można rozpoznać i zbadać „uczulenie” na laktozę. Nietolerancja a uczulenie W języku potocznym terminy „nadwrażliwość”, „uczulenie”, „alergia” i „nietolerancja” są używane wymiennie. Jednak każda z określanych nimi reakcji powstaje na drodze innych mechanizmów i może, choć nie musi, dawać różne objawy. Nadwrażliwość pokarmowa rozwija się w wyniku: zaburzeń o podłożu immunologicznym –powodowanych niewłaściwym działaniem układu odpornościowego, jak w przypadku alergii zależnej od przeciwciał IgE, niekiedy o charakterze anafilaksji,, czy autoimmunizacyjnej celiakii;reakcji nieimmunologicznych, które przyjmują postać nietolerancji pokarmowej. Mogą one wynikać z nieprawidłowego działania metabolizmu (np. w przypadku nietolerancji laktozy), zatrucia toksynami i związkami chemicznymi czy występować podczas przyjmowania niektórych leków lub być efektem intensywnej antybiotykoterapii. Czym jest laktoza? Laktoza należy do grupy węglowodanów. Jest dwucukrem, co oznacza, że jej cząsteczka składa się z dwóch cukrów prostych, w tym wypadku glukozy i galaktozy. Laktoza, cukier mlekowy, znajduje się przede wszystkim w mleku i produktach mlecznych. Występuje np. w jogurtach, lodach, czekoladzie mlecznej czy serku wiejskim. Laktozę można znaleźć nie tylko w mleku krowim i jego przetworach, lecz także np. w kozim. Dodatkowo warto wiedzieć, że serwatka, która jest stosowana jako dodatek do wielu produktów spożywczych, w tym np. do deserów, batoników, płatków śniadaniowych, też może zawierać pewne ilości tego cukru. Jakie są przyczyny nietolerancji laktozy? Laktoza jest rozkładana przez enzym trawienny, laktazę (β-D-galaktozydazę) do glukozy i galaktozy, które są następnie wchłaniane do krwi. Objawy nietolerancji laktozy są skutkiem niecałkowitego rozkładu tego cukru w obrębie jelita cienkiego. Jego obecność bowiem zaburza środowisko układu trawiennego, proces trawienia i pracę układu pokarmowego. Nietolerancja laktozy może występować w różnych postaciach w zależności od momentu pojawienia się objawów. Są nimi: forma pierwotna, czyli wrodzona alaktazja, która daje pierwsze objawy już u niemowląt. Należą do nich: ciężka biegunka, odwodnienie i postępujące niedożywienie. Za rozwój choroby odpowiada brak lub niedobór enzymu laktazy w rąbku jelita cienkiego, mimo że struktura błony śluzowej jelita pozostaje prawidłowa. Wrodzona alaktazja występuje jednak bardzo rzadko;hipolaktazja typu dorosłych – ujawnia się po ukończeniu 3. roku życia i charakteryzuje się postępującym zanikiem wytwarzania enzymu;niedobór laktazy, który może występować także w przebiegu chorób przewodu pokarmowego. Dochodzi wówczas do uszkodzenia ściany jelita cienkiego, a wraz z nim do zaburzenia czynności enzymu. Objawy nietolerancji laktozy mogą zatem towarzyszyć celiakii, nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, chorobie Leśniowskiego-Crohna, alergiom pokarmowym czy stanowić jaktrogennymi efektami  chemioterapii. Jakie są objawy nietolerancji laktozy? Dolegliwości związane z nietolerancją laktozy dotyczą głównie układu pokarmowego. Laktoza nie ulega wchłanianiu. Nierozłożone cząsteczki  laktozy  powodują napływ wody i elektrolitów do jelita cienkiego. Dwucukier podlega fermentacji przez bakterie flory jelitowej, co przyczynia się do powstawania gazu w przewodzie pokarmowym. W efekcie nietolerancji laktozy towarzyszą zwykle: ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty, wzdęcia i nadmierne wydzielanie gazów. Osoby z hipolaktazją typu dorosłych w ograniczonym stopniu zachowują zdolność do trawienia dwucukru, dlatego niewielkie ilości produktów mlecznych nie powodują u nich żadnych objawów. Niedobór enzymu może mieć charakter nabyty i wynikać z uszkodzenia struktury błony śluzowej jelita cienkiego w przebiegu innego zaburzenia. Wówczas oprócz wymienionych objawów pojawiają się także dolegliwości, które są charakterystyczne dla choroby podstawowej. W przebiegu nietolerancji laktozy rzadko obecne są symptomy ze strony pozostałych układów. W odróżnieniu od innych rodzajów nadwrażliwości pokarmowych, a zwłaszcza tych o podłożu immunologicznym, dolegliwości skórne czy ze strony układu oddechowego są mało charakterystyczne. Z tego powodu wysypka, obrzęk czy duszność po spożyciu pokarmu, który zawiera laktozę, wskazują raczej na problem innego pochodzenia, np. na alergię. Objawy nietolerancji laktozy u niemowląt i dzieci są takie same jak u dorosłych. Trzeba jednak podkreślić, że niezdiagnozowana nadwrażliwość pokarmowa u noworodków może być bezpośrednią przyczyną groźnych zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej, co prowadzi niekiedy do odwodnienia, a nawet do śmierci dziecka. Jak można rozpoznać uczulenie na laktozę? Objawy ze strony układu pokarmowego, które pojawiają się po spożyciu mleka lub nabiału po wykluczeniu alergii mogą nasuwać podejrzenie nietolerancji laktozy. Ostateczne rozpoznanie stawia jednak lekarz po wykonaniu badań, które pomogą potwierdzić diagnozę. Diagnostyka obejmuje zwykle: próbę eliminacji i prowokacji laktozą, która polega na stosowaniu diety bezlaktozowej do czasu ustąpienia objawów (zwykle około 2 tygodni). Jeżeli po ponownym spożyciu produktów mlecznych powrócą dolegliwości, wynik postępowania potwierdza zależność między zaburzeniem trawienia laktozy a występowaniem symptomów;test oddechowy z oceną stężenia wodoru w wydychanym powietrzu, który jest przeprowadzany po spożyciu laktozy. Rzadziej nietolerancja laktozy wymaga potwierdzenia w bardziej specjalistycznych badaniach, obejmujących : określanie pH stolca (parametr określany w podstawowym badaniu stolca),endoskopię,badanie molekularnego polimorfizmu genu laktazy. Jak wygląda postępowanie w nietolerancji laktozy? Objawy nietolerancji laktozy są związane z zaburzeniem procesu trawienia cukru. Z tego powodu podstawą leczenia schorzenia jest dieta. Powinna ona wykluczać lub znacznie ograniczać żywność, która zawiera laktozę, a przede wszystkim mleko i nabiał. Niemowlęta ze stwierdzoną nadwrażliwością na omawiany dwucukier nie mogą być karmione piersią ani klasycznymi preparatami mleka modyfikowanego. Mleko matki i większość mieszanek dla najmłodszych zawiera laktozę, dlatego dobrym wyborem będą specjalne produkty przeznaczone dla dzieci z tym schorzeniem. Całkowite ograniczenie produktów mlecznych może prowadzić do niedoboru wapnia, witaminy D, białka i składników mineralnych, np. magnezu, fosforu i cynku. Z tego powodu osoby, które stosują taką dietę, powinny suplementować brakujące składniki odżywcze. Pomoże to zapobiec krzywicy u dzieci i osteoporozie u dorosłych. Pacjenci z nietolerancją laktozy mogą także włączyć do swojego jadłospisu produkty oznaczone jako „bezlaktozowe”. Mleko i nabiał są często zastępowane przez napoje roślinne i ich przetwory fortyfikowane w wapń. Wreszcie pacjenci mogą suplementować brakujący enzym – laktazę – bezpośrednio przed spożyciem produktów, które zawierają laktozę. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela Bibliografia A. Szilagyi, N. Ishayek, Lactose Intolerance, Dairy Avoidance, and Treatment Options, “Nutrients” 2018, nr 10.M.J. Alkalay, Nutrition in Patients with Lactose Malabsorption, Celiac Disease, and Related Disorders, “Nutrients” 2022, nr 14, s. 2.P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s.1233−1238.

06 czerwca 2022

Dieta na trzustkę – co wspomaga pracę trzustki?

Trzustka jest narządem stanowiącym element układu pokarmowego, zlokalizowanym w górnej części jamy brzusznej. Wydziela do przewodu pokarmowego oraz do krwi szereg substancji odpowiedzialnych za trawienie pokarmu i regulację poziomu glukozy. Jaka dieta wspiera funkcjonowanie trzustki i czego unikać, aby jej nie zaszkodzić? Trzustka – rola w organizmie Tak zwana zewnątrzwydzielnicza część trzustki, odpowiedzialna jest za produkcję soku trzustkowego, który wydzielany do dwunastnicy (fragment jelita zlokalizowany bezpośrednio za żołądkiem) bierze udział w trawieniu pokarmu. Składnikami soku trzustkowego są elektrolity, śluz oraz enzymy trawiące białka (trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza, elastaza), tłuszcz (lipaza, fosfolipaza, esteraza), węglowodany (α-amylaza) i kwasy nukleinowe. Wewnątrzwydzielnicza część trzustki produkuje z kolei substancje, które określa się mianem hormonów. Wydzielane do krwi obniżają (insulina) lub podwyższają (glukagon) poziom glukozy we krwi, hamują wydzielanie soku trzustkowego (polipeptyd trzustkowy) lub wpływają na regulację wydzielania glukagonu i insuliny (somatostatyna). Trzustka – choroby Choroby trzustki mogą być spowodowane upośledzeniem funkcji zewnątrz- lub wewnątrzwydzielniczej narządu. W przypadku upośledzenia funkcji zewnątrzwydzielniczej objawy wynikają z zaburzonej produkcji soku trzustkowego lub/i aktywacji enzymów trawiennych jeszcze w obrębie narządu. Przykładem choroby związanej z upośledzeniem zewnątrzwydzielniczej funkcji trzustki jest zapalenie trzustki, które może przebiegać w postaci ostrej i przewlekłej. Upośledzenie funkcji wewnątrzwydzielniczej trzustki wiąże się z zaburzeniem gospodarki węglowodanowej organizmu, a chorobą wynikającą z nieprawidłowego wydzielania lub działania insuliny jest cukrzyca. Dieta wspomagająca trzustkę „Dieta na trzustkę” powinna być dopasowana do stanu zdrowia. Jeśli jesteśmy zdrowi i chcemy profilaktycznie zapobiegać chorobom trzustki, nasza dieta powinna przede wszystkim opierać się o zasady piramidy żywieniowej. Zasady te pomagają w skomponowaniu prawidłowo zbilansowanej diety oraz zwracają uwagę na właściwe proporcje spożywanych produktów. W pierwszej kolejności zaleca się spożywanie produktów zbożowych z pełnego ziarna. Istotne jest uwzględnienie w posiłkach warzyw i owoców, przy czym większy nacisk powinno kłaść się na warzywa. Wśród nich powinny znaleźć się warzywa strączkowe. Należy wystrzegać się czerwonego mięsa, ponieważ jego jedzenie wymienia się wśród czynników odpowiedzialnych za rozwój raka trzustki. Można zastąpić go rybami i drobiem. Z produktów mlecznych i innych należy wybierać te o niskiej zawartości tłuszczu, a zamiast słodkich przekąsek spożywać nasiona i orzechy. W profilaktyce cukrzycy warto z diety wyeliminować nadmiar cukru i słodzonych napojów oraz produkty wysokoprzetworzone typu fast food, batony i wafelki. Smażenie i grillowanie należy zastąpić gotowaniem na parze, duszeniem lub pieczeniem. Profilaktyka chorób trzustki uwzględnia również utrzymywanie prawidłowej masy ciała, rezygnację z palenia papierosów oraz spożywania alkoholu. Dieta odciążająca trzustkę Dieta odciążająca trzustkę, stosowana jest u osób z toczącym się w obrębie narządu procesem chorobowym. Na przykład w ciężkich przypadkach ostrego zapalenia trzustki stosuje się wręcz leczenie żywieniowe, które odbywa się na oddziale szpitalnym (np. żywienie przez zgłębnik nosowo – jelitowy). W przypadku łagodnego przebiegu zapalenia trzustki lub po nim, dieta chorych opiera się na pokarmach ubogotłuszczowych. Uwzględnia również spożywanie posiłków częściej, ale w mniejszych porcjach. Wyklucza przede wszystkim alkohol, pieczywo razowe, potrawy smażone i pieczone, ciasta z kremem, tłuste wędliny, gruboziarniste kasze, cebulę, kapustę i fasolę, a także dodatki do potraw, typu śmietana i majonez. Potrawy powinny być gotowane lub przygotowywane na parze. Z produktów nabiałowych zaleca się spożywanie tych z niską zawartością tłuszczu (mleko 0,5%, chudy twaróg), z mięs dopuszczone jest chude mięso drobiowe lub cielęcina. Warzywa powinno spożywać się w postaci gotowanej, a soki owocowe i warzywne, ale także kawę i herbatę należy rozcieńczać. W trakcie spożywania posiłków i po nich chory powinien wnikliwie obserwować reakcję swojego organizmu i unikać produktów, po których odczuwa dyskomfort (wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie). Ze względu na znaczne wyeliminowanie tłuszczu z diety, chory musi pamiętać o suplementacji witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach – A, D, E, K, w dawkach zalecanych przez lekarza prowadzącego. Rozpoznaniu choroby trzustki powinna towarzyszyć nieodległa wizyta u dietetyka klinicznego, którego zadaniem jest skomponowanie diety odciążającej trzustkę i wytłumaczenie pacjentowi znaczenia właściwego odżywiania w trakcie choroby. Prawidłowe postępowanie dietetyczne pacjentów z chorobami trzustki wraz ze stosowaniem farmakoterapii jest sposobem na spowolnienie procesu chorobowego, wyeliminowanie dolegliwości oraz profilaktykę powikłań towarzyszących chorobie. Trzustka – jak wspomóc jej pracę? Funkcjonowanie trzustki mogą wspomóc niektóre zioła. Wśród nich wymienia się pokrzywę, glistnik jaskółcze ziele, bylicę piołun, czarnuszkę siewną, mniszka lekarskiego, tymianek, chmiel zwyczajny oraz owoce kopru ogrodowego. Niektóre z nich mają działanie przeciwzapalne, inne bakteriobójcze i żółciopędne. Stosując zioła należy jednak pamiętać o ich możliwym oddziaływaniu wraz zażywanymi lekami. Przed rozpoczęciem ich przyjmowania, należy zabrać je na wizytę lekarską i upewnić się czy można je łączyć z lekami i czy nie wchodzą z nimi w interakcje. Łączenie kilku preparatów może prowadzić do wystąpienia groźnych działań niepożądanych, dlatego należy zażywać je wyłącznie według zaleceń lekarskich.

30 maja 2022

Dieta na cukrzycę typu 2 – jakie ma znaczenie?

Cukrzyca typu drugiego zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych. Jej rozwój ściśle związany jest ze złymi nawykami żywieniowymi oraz szeroko pojętym, niezdrowym stylem życia. Nieleczona, cukrzyca typu 2 może prowadzić do wystąpienia licznych, niebezpiecznych powikłań. Istotnym elementem postępowania medycznego w przypadku wykrycia cukrzycy typu 2 jest wdrożenie właściwej diety. Dlaczego dieta w cukrzycy jest taka ważna oraz z czego składa się dobrze dobrana dieta cukrzycowa? Czym jest cukrzyca typu 2? Cukrzyca to choroba metaboliczna, w przebiegu której dochodzi do rozwoju zaburzeń w przetwarzaniu węglowodanów przez organizm. Komórki nie są w stanie skutecznie wykorzystywać glukozy, co prowadzi do wzrostu stężeń tego cukru we krwi oraz związanych z tym objawów i zwiększonego ryzyka rozwoju powikłań chorobowych. Podstawowy podział cukrzycy wyróżnia 2 typy tego schorzenia: cukrzycę typu 1 oraz cukrzycę typu 2. Różnią się one od siebie mechanizmem rozwoju oraz przyczynami, jednak przebieg kliniczny pełnoobrazowej choroby jest dość podobny. Pierwsze objawy cukrzycy obejmują: Wzmożone pragnienie (polidypsja),Zwiększone oddawanie moczu (poliuria),Wzrost apetytu,Utratę masy ciała,Nudności. W przypadku wystąpienia tego typu objawów należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza w celu pomiaru stężenia glukozy we krwi oraz wykonania dodatkowych testów diagnostycznych w kierunku cukrzycy. Rozwój cukrzycy typu 1 warunkowany jest przez czynniki genetyczne, czyli wrodzone. Do pojawienia się pierwszych objawów chorobowych zazwyczaj dochodzi już w wieku dziecięcym. W przebiegu cukrzycy typu 1 uszkadzane są komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Hormon ten warunkuje prawidłowe wykorzystywanie glukozy przez tkanki organizmu. Ze względu na uszkodzenia trzustki poziomy insuliny znacząco spadają, co prowadzi do rozwoju typowych objawów cukrzycy. Cukrzyca typu 2 nazywana jest także cukrzycą wieku dorosłego i stanowi ona ok. 90% wszystkich przypadków cukrzycy. Jej rozwój poprzedza pojawienie się insulinooporności, czyli uodpornienie się komórek organizmu na działanie insuliny, co także prowadzi do wzrostu stężeń glukozy we krwi. Za przyczyny rozwoju cukrzycy typu 2 w głównej mierze uznaje się obecnie czynniki środowiskowe, choć czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę w jej patogenezie. Szczególnie narażone na rozwój cukrzycy typu 2 są osoby wykazujące czynniki ryzyka takie jak: Otyłość,Nadwaga,Siedzący tryb życia,Brak lub też niewielka ilość aktywności fizycznej,Nieodpowiednia dieta,Narażenie na przewlekły stres. W celu rozpoznania cukrzycy typu 2 przeprowadza się badania z krwi, które mają na celu uwidocznienie zaburzeń w obrębie metabolizmu węglowodanowego. Podstawowym testem diagnostycznym, nakierunkowanym na wykrycie insulinooporności lub cukrzycy jest pomiar stężeń glukozy we krwi żylnej na czczo. W przypadku uzyskania nieprawidłowych , zbyt wysokich wyników lekarz może skierować osobę badaną na OGTT, czyli doustny test obciążenia glukozą, nazywany także „krzywą cukrową”. Badanie to pozwala uwidocznić zmiany stężenia glukozy w czasie, dzięki czemu jest niezwykle przydatnym narzędziem wykorzystywanym do rozpoznawania zaburzeń metabolicznych związanych z cukrzycą. Znaczenie diety w cukrzycy typu 2 Leczenie cukrzycy typu 2 zależne jest od stopnia zaawansowania choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. W wielu przypadkach może być konieczne przyjmowanie leków w formie tabletek lub zastrzyków podskórnych. Niezależnie od dobranej przez lekarza metody cel tego leczenia jest taki sam – utrzymywanie prawidłowych stężeń cukru (glukozy) we krwi pacjenta. Dieta w przebiegu leczenia cukrzycy typu 2 odgrywa niezwykle istotną rolę. Wdrożenie właściwych nawyków żywieniowych oraz korekta popełnianych dotychczas błędów może znacząco poprawić stan zdrowia pacjenta oraz bezpośrednio wpływać na lepsze kontrolowanie glikemii. Dzięki temu znacząco zmniejsza się ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Poza stosowaniem właściwej diety w przebiegu cukrzycy należy także zwiększyć stopień aktywności fizycznej oraz unikać spożywania alkoholu. Co jeść przy cukrzycy typu 2? Optymalnie, dieta w przebiegu cukrzycy typu 2 powinna zostać ułożona z pomocą lekarza diabetologa lub też wyspecjalizowanego dietetyka. Najważniejszym elementem jadłospisu cukrzycowego jest dbanie o właściwą kaloryczność spożywanych posiłków, szczególnie jeśli u danej osoby współwystępuje otyłość lub nadwaga. Warto pamiętać o zasadzie jedzenia mniejszych porcji, częściej w ciągu dnia. Dzięki temu można uniknąć napadowego głodu oraz spożywania nadmiernych ilości kalorii. Należy pamiętać, aby w diecie cukrzycowej zawierać jak najwięcej produktów nieprzetworzonych, takich jak np. makaron z mąki razowej, gruboziarniste kasze lub ryż niełuskany. Warto unikać spożywania cukrów prostych na rzecz węglowodanów złożonych. Oznacza to, że należy unikać spożywania czekolady, cukierków, wyrobów cukierniczych, soków owocowych oraz innego rodzaju słodkich przekąsek. Osobom z cukrzycą typu 2 zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w błonnik, takich jak m.in. warzywa, rośliny strączkowe (soczewica, fasola) oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Dieta cukrzycowa powinna ograniczać także ilość spożywanych tłuszczów, które mogą przyczyniać się do wzrostu stężeń tzw. „złego cholesterolu”. Z tego powodu należy unikać spożywania tłuszczów nasyconych (obecnych np. w maśle, smalcu oleju palmowym), na rzecz tłuszczów nienasyconych. Jako źródło białka powinno wybierać się ryby oraz drób zamiast tłustych gatunków mięs, takich jak np. karkówka lub boczek. W celu uzyskania precyzyjnych zaleceń diagnostycznych najlepiej konsultować się z lekarzem prowadzącym danego pacjenta. Dobra dieta cukrzycowa powinna zostać dobrana indywidualnie, aby jak najlepiej spełniać potrzeby danej osoby oraz w sposób właściwy uzupełniać dobrane leczenie farmakologiczne. Źródła: https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/80-dp-05b-dieta-w-cukrzycy-typu-2-z-przykladowym-jadlospisem-dla-diety-1600-kcal/file https://www.nhs.uk/conditions/type-2-diabetes/food-and-keeping-active/ https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/i-have-type-2-diabetes

12 maja 2022

Biotyna – za co odpowiada?

Biotyna, czyli witamina B7 (nazywana także witaminą H) pełni wiele istotnych funkcji związanych z prawidłowym funkcjonowaniem licznych układów w ciele człowieka. Biotyna bierze udział m.in. w procesach związanych z utrzymywaniem zdrowia skóry, paznokci i włosów. Na co jeszcze wpływa biotyna, w jaki sposób uniknąć niedoborów biotyny oraz jakie są źródła witaminy H w diecie? Biotyna – co to jest? Biotyna to substancja chemiczna, którą zalicza się do witamin z grupy B. Witaminy są organicznymi związkami chemicznymi, których obecność w organizmie jest niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Biotyna bywa nazywana także witaminą B7 oraz witaminą H, choć ta druga nazwa spotykana jest rzadziej. Podobnie jak inne witaminy z grupy B, biotyna rozpuszczalna jest w wodzie. Na poziomie molekularnym odgrywa ona rolę koenzymu w licznych procesach chemicznych zachodzących w ludzkim organizmie. Oznacza to, że jej obecność warunkuje prawidłowe działanie wielu enzymów, które katalizują zachodzenie licznych reakcji metabolicznych. Co za tym idzie, w przypadku występowania niedoborów biotyny może dojść do rozwoju specyficznych objawów i zaburzeń, związanych z nieprawidłowym przebiegiem określonych przemian biochemicznych. Biotyna – jakie pełni funkcje w organizmie? Najczęściej biotyna kojarzona jest ze swoim pozytywnym wpływem na stan zdrowia skóry, a także włosów i paznokci. Witamina B7 zawiera w sobie cząsteczki siarki. Są one niezbędne do prawidłowej syntezy keratyny, czyli jednego z głównych budulców paznokci oraz włosów. Dzięki temu możliwe jest uniknięcie nadmiernej łamliwości włosów, a płytki paznokciowe są mocne oraz nie kruszą się. Dodatkowo biotyna korzystnie wpływa na ograniczenie wypadania włosów, a także poprawia kondycję skóry. Synteza protrombiny także wymaga obecności biotyny. Protrombina to związek chemiczny, który bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. W przypadku jego niedoborów możliwe jest wystąpienie nadmiernej skłonności do powstawania siniaków, a także przedłużającego się czasu krwawienia po urazie. Istnieją także doniesienia, że biotyna warunkuje prawidłową pracę tarczycy oraz korzystnie wpływa na stężenie glukozy oraz określonych związków tłuszczowych we krwi. Niedobory biotyny – przyczyny oraz objawy Niedobory witaminy B7 obecnie występują dość rzadko. Najczęściej można je zaobserwować u pacjentów ze znacznym stopniem niedożywienia, które wynika z innych jednostek chorobowych. Dodatkowo, przyczyną niedoborów biotyny może być wybiórcze, niewystarczające spożywanie produktów białkowych. W przypadku przewlekłego stosowania leków z określonych grup, takich jak m.in. leki przeciwdrgawkowe (używane w przebiegu padaczki) oraz niektóre antybiotyki może dochodzić do rozwoju zaburzeń prowadzących do niedoborów biotyny. Objawy, które mogą pojawić się u pacjenta cierpiącego na niedobór biotyny to m.in.: Wysypka skórna (często zlokalizowana w okolicy ust) – skóra jest sucha, zaczerwieniona,Osłabienie kondycji włosów – włosy łamliwe, cienkie, suche,Zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym,Zwiększone zmęczenie, nadmierna senność,Uogólnione bóle mięśni,Występowanie parestezji – uczucia mrowienia oraz zaburzonego dotyku, najczęściej w obrębie kończyn. W przypadku zauważenia u siebie lub u swoich bliskich tego typu objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, jako że dolegliwości tego typu mogą także wynikać z innych, groźnych dla zdrowia jednostek chorobowych. Z tego powodu za każdym razem wymagają one dogłębnego wyjaśnienia oraz przeprowadzenia dokładnej diagnostyki, która pozwoli na postawienie trafnego rozpoznania oraz włączenie właściwego leczenia. Do tej pory nie został opisany zespół objawów, który mógłby pojawić się w związku z nadmiernymi ilościami biotyny w ludzkim organizmie, w związku z czym przyjmuje się, że zbyt wysokie poziomy witaminy B7 nie są szkodliwe. Źródła biotyny – dieta z witaminą H Biotyna, podobnie jak wiele innych witamin występuje w różnego rodzaju produktach spożywczych, zarówno pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Niektórymi z produktów, które zawierają najwięcej witaminy H są np.: Wołowa oraz wieprzowa wątróbka,Drożdże,Żółtka jaj kurzych,Różnego typu mąki,Mleko,Orzechy włoskie oraz ziemne,Szpinak,Migdały,Marchew. W przypadku występowania znacznych niedoborów biotyny należy rozważyć jej dodatkowe uzupełnianie z wykorzystaniem odpowiednich suplementów diety. W każdym przypadku warto zasięgnąć wcześniej opinii lekarza lub dietetyka, który doradzi nam w jaki sposób stosować preparaty z biotyną aby osiągnąć zamierzony efekt wyrównania jej stężeń w organizmie. W celu dokładnego ustalenie stopnia niedoborów biotyny należy przeprowadzić badanie jej stężeń z krwi żylnej pacjenta. Ten test diagnostyczny dostępny jest pod poniższym adresem: https://diag.pl/sklep/badania/witamina-h/ . Bibliografia: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63298,biotyna https://www.healthline.com/health/the-benefits-of-biotinhttps://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-313/biotin

28 kwietnia 2022

Czy dieta wpływa na niedoczynność tarczycy? Co warto jeść, a czego należy unikać?

Niedoczynność tarczycy utrudnia utratę zbędnych kilogramów. Często pojawiają się również objawy, takie jak: suchość skóry, senność, kłopoty z pamięcią czy pogorszenie nastroju. Zmodyfikowanie dotychczasowego żywienia może przynieść wiele korzyści. Dowiedz się, jakie znaczenie ma dieta. Niedoczynność tarczycy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Większość pacjentów wymaga leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem lewotyroksyny. Niestety bardzo często należy przyjmować leki do końca życia. Regularne badania, stosowanie się do zaleceń lekarza, a także odpowiednio zbilansowana dieta i umiarkowana aktywność fizyczna pozwalają na poprawę samopoczucia i wyników badań. Co to jest niedoczynność tarczycy? Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje mniejszą ilość hormonów, niż potrzebuje tego organizm. Tarczyca jest niewielkim narządem, znajdującym się w dolnej części szyi. Odpowiada za produkcję i uwalnianie hormonów T3 i T4, czyli trijodotyroniny i tyroksyny. Pełnią one szereg różnorodnych  funkcji w przemianach metabolicznych organizmu. Praca tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH), pobudzający ten narząd do wytwarzania T3 i T4. Do przyczyn niedoczynności tarczycy należą m.in:● choroba Hashimoto,● stan po leczeniu jodem radioaktywnym,● stan po chirurgicznym usunięciu tarczycy. Takie zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych w ludzkim organizmie. Objawy niedoczynności tarczycy Objawy niedoczynności tarczycy wynikają przede wszystkim z nieprawidłowego działania tego narządu. Należą do nich: ● przyrost wagi,● senność,● osłabienie i brak energii,● zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją,● odczuwanie zimna,● nadmierna suchość skóry,● pogorszenie nastroju. Dodatkowo u kobiet często występują zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę i donoszeniem jej. U mężczyzn spada popęd seksualny, a także pojawiają się trudności ze wzwodem. Co należy jeść przy niedoczynności tarczycy? Dieta podczas leczenia wielu chorób, w tym niedoczynności tarczycy, może w dużym stopniu poprawić samopoczucie i zdrowie pacjenta. Nie powinna wykluczać zbyt wielu produktów ani też bazować na kilku. Bardzo ważne jest prawidłowe zbilansowanie posiłków, aby zawierały odpowiedni rozkład makroskładników, czyli węglowodanów, tłuszczów i białka. Zbyt ubogi jadłospis może doprowadzić do niedoborów witamin w organizmie. Dieta w niedoczynności tarczycy powinna obfitować w błonnik pokarmowy. Można go znaleźć w produktach pełnoziarnistych, warzywach i owocach. Należy również pamiętać o chudym mięsie, które jest dobrym źródłem białka, niezbędnego do budowy mięśni. Osoby borykające się z tą chorobą powinny stosować dietę bogatą w witaminy i mikroelementy, zwłaszcza:● cynk (jaja, nasiona słonecznika, mięso, nasiona dyni, fasola, ciecierzyca, kiełki pszenicy, grzyby, ostrygi i cebula),● selen (ryby, skorupiaki, orzechy brazylijskie, pełnoziarniste produkty zbożowe),● żelazo (czerwone mięso, ryby, żółtko kurze, zielone warzywa, porzeczki, poziomki, awokado, nasiona roślin strączkowych),● jod (ryby morskie, owoce morza). Dawkowanie witamin powinno być uzależnione od niedoborów, jakie powstały w organizmie. Suplementowanie selenu zależy od właściwej podaży jodu. Komponując odpowiedni jadłospis, nie należy zapominać o tłuszczach. Te pochodzenia zwierzęcego warto zamienić na roślinne, które zawierają kwasy omega-3, a także działają na organizm przeciwzapalnie i wspomagają pracę układu immunologicznego. Czego należy unikać przy niedoczynności tarczycy? Nie wszystkie produkty są zalecane przy niedoczynności tarczycy. Istnieją pokarmy, które zawierają związki zaburzające pracę tarczycy i powodujące przerost gruczołu. Związkami takimi są goitrogeny, substancje wolotwórcze zmniejszające przyswajalność jodu z pożywienia lub zaburzające jego wchłanianie przez tarczycę. Goitrogenysą zawarte w roślinach krzyżowych, czyli w: kapuście, brukselce, kalarepie, jarmużu, brokule, kalafiorze i rzepie. Jarzyny takie nie powinny być one spożywane na surowo przez osoby z niedoczynnością tarczycy. Z diety należy także wyeliminować również: cukier, słodkie napoje, słodycze oraz fast foody. Powinno się unikać soi i produktów mających ją w w składzie. Wszystkie one zawierają substancje, które hamują syntezę hormonów tarczycy. Wiele kontrowersji wzbudza spożywanie glutenu przy problemach z tarczycą. U osób cierpiących na chorobę Hashimoto często współwystępuje celiakia lub nietolerancja glutenu. Stosowanie diety bezglutenowej pozwala na zmniejszenie stanów zapalnych w jelitach. Nie należy jednak samodzielnie rezygnować z jedzenia produktów z glutenem, gdyż ich eliminacja może powodować niedobory witamin, głównie z grupy B. W wypadku osób z nietolerancją laktozy, u których jej spożycie może prowadzić do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego Należy zalecać produkty bez laktozy, np. kokosowe, sojowe lub orzechowe. Zasady żywienia Jedzenie w niedoczynności tarczycy ma duże znaczenie. Pozwala zmniejszyć dolegliwości, poprawić samopoczucie i wyniki badań. Należy wiedzieć, jak powinna wyglądać codzienna dieta. Dorosłe osoby muszą zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Zaleca się, aby piły około 2–2,5 litra wody dziennie. Najlepiej sprawdzi się niskosodowa niegazowana woda mineralna. Warto również sięgnąć po ziołowe herbatki. Posiłki powinny być przygotowane w odpowiedni sposób. Zamiast smażenia na tłuszczu warto wybrać duszenie, gotowanie na parze, grillowanie czy pieczenie w folii aluminiowej. Jeśli konieczne jest smażenie na patelni, lepiej wybrać oliwę z oliwek niż masło czy smalec. Ważną zasadą żywienia, nie tylko u osób z niedoczynnością tarczycy, jest spożywanie posiłków o tych samych porach, w odstępach około 3–4 godzin. Należy pamiętać, aby ostatni posiłek był spożywany minimum 2 godziny przed snem. Lepiej wtedy sięgnąć po odżywczą sałatkę lub makaron z chudym mięsem i warzywami niż po tłuste mięso, pizzę czy burgera. Spożywane węglowodany powinny mieć niski indeks glikemiczny. Wiele osób mających niedoczynność tarczycy musi zażywać odpowiednią dawkę lewotyroksyny, która wymaga odstępu między posiłkiem. Jest ona przyjmowana rano, na czczo, minimum 30 minut przed śniadaniem. Pierwszy posiłek powinien być dobrze zbilansowany. Z jego składu lepiej wykluczyć kofeinę, zbyt duże ilości błonnika czy grejpfruty, ponieważ wpływają one negatywnie na wchłanianie leku. Odchudzanie a niedoczynność tarczycy Niestety nieleczona niedoczynność tarczycy negatywnie wpływa na zdrowie. Utrudnia utratę zbędnych kilogramów, a także sprzyja przybieraniu nowych. W poprawie samopoczucia i utracie wagi istotną rolę odgrywa dieta. Warto skonsultować się z dietetykiem, który indywidualnie dopasuje plan żywieniowy. Skuteczna redukcja masy ciała polega na regularnym spożywaniu posiłków o zmniejszonej kaloryczności. Ich wielkość powinna zależeć od aktywności fizycznej, płci, wagi wyjściowej, a także trybu życia. Odchudzanie należy rozłożyć na kilka tygodni lub miesięcy, aby nie dopuścić do wystąpienia efektu jojo, który nie będzie korzystnie działał na ciało i organizm. Odchudzanie przy niedoczynności tarczycy nie jest łatwe. Należy połączyć dietę i wysiłek fizyczny. Zaleca się regularną, umiarkowaną aktywność fizyczną 150 minut tygodniowo. Wprowadzenie tych zmian powinno być sposobem na życie, a nie chwilowym działaniem. A: Sylwia BrodniewskaZ: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia H. Stolińska, D. Wolańska, Składniki pokarmowe istotne w niedoczynności tarczycy, „Żywienie Człowieka i Metabolizm” 2012, nr 3.K. Kolasa, Niedoczynność tarczycy – etiologia i dieta, „Journal of NutriLife” 2021, nr 5.M. Jarosz, H. Stolińska, D. Wolańska, Żywienie w niedoczynności tarczycy, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2016.P. Ihnatowicz, E. Ptak, Masz to we krwi. Morfologia, hashimoto, cholesterol. Wyniki, diety, wskazówki, Wydawnictwo Publicat, Warszawa 2019.

20 kwietnia 2022

Sposób na odporność – czy suplementacja tranu pozytywnie wpływa na zdrowie?

Tran jest znany od wielu lat. Kiedyś kojarzony był z płynem o intensywnie rybim smaku, do którego picia zmuszano dzieci. Jest on cenny dla zdrowia, wspiera odporność, wspomaga pracę mózgu, pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji. W składzie ma witaminy A i D, a także cenne kwasy omega-3 i -6. Tran jest olejem pozyskiwanym z wątroby dorsza. Powinien być on łowiony w sprawdzonych wodach morskich, które nie są zanieczyszczone toksycznymi substancjami. Z roku na rok trafia do nich coraz więcej odpadów, które mają negatywny wpływ na organizmy morskie, w tym na ryby. Dobrej jakości tran jest produkowany ze świeżego oleju, dzięki temu przyniesienie najwięcej korzyści organizmowi. Co to jest tran? Tran to olej, który jest pozyskiwany z wątroby dorsza lub ryb dorszowatych. Może pochodzić także od rekina grenlandzkiego, łososia, rzadziej od wieloryba. Jest przyjmowany w formie suplementu diety i przeznaczony niemal dla każdego, ponieważ zawiera wiele cennych wartości, które wpływają pozytywnie na zdrowie. Suplement dostępny jest w wielu formach, tak aby jego spożywanie było łatwiejsze. Występuje w: płynie,kapsułkach,żelkach. Charakterystyczny rybi zapach tranu nie każdemu odpowiada, dlatego produkt często jest wzbogacony dodatkami smakowymi. To jeden ze sposobów, aby mniej chorować i mieć lepsze samopoczucie. Podczas wyboru odpowiedniego preparatu należy zwrócić uwagę na rodzaj ryby, z której pochodzi olej, a także na kraj pochodzenia. Ryby wykorzystywane do produkcji powinny być poławiane na bezpiecznych, niezanieczyszczonych terenach. Tylko wtedy tran będzie pozytywnie wpływał na odporność organizmu. Wartości odżywcze tranu Tran zawiera wiele cennych witamin i minerałów. Najbardziej wartościowy jest tran pochodzący z wątroby dorsza. Ma wiele nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak omega-3 i omega-6, EPA i DHA. Kwasy EPA i DHA wzmacniają odporność organizmu i pozwalają na dłużej zachować zdrowie (w szczególności DHA, wspierający serce, mózg i wzrok). Kwas EPA pomaga w zwalczaniu stanów zapalnych w organizmie. Z kolei kwasy omega są ważne dla organizmu, zwłaszcza dla osób, które nie spożywają regularnie ryb. Pomagają w obniżeniu poziomu złego cholesterolu, regulują gospodarkę cukrową, a także wpływają pozytywnie na układ nerwowy. W tranie można znaleźć cenne witaminy, jak D i A, które wspierają organizm. Witamina D nie tylko uczestniczy w budowie mocnych kości, o czym wiadomo było od dawna, lecz chroni przed rozwojem: cukrzycy typu 2, otyłości, depresji, chorób autoimmunizacyjnych, sercowo-naczyniowych i nowotworowych. Jej suplementacja jest szczególnie ważna w okresie jesienno-zimowym, kiedy zmniejsza się podaż słońca. Promienie słoneczne są niezbędne do syntezy  witaminy D w skórze zaspakajającej większość jej zapotrzebowania. Witamina A, nazywana witaminą młodości, pomaga w regeneracji organizmu, wpływa na prawidłowe widzenie, a także wspiera układ odpornościowy. W zależności od producenta w składzie tranu może znajdować się również witamina E. Dlaczego warto spożywać tran? Regularne spożywanie tranu przynosi wiele korzyści dla zdrowia. Powinny go przyjmować dzieci i młodzież, głównie ze względu na wzmożony wzrost. Tran zawiera bowiem witaminy, które są niezbędne w prawidłowej budowie kości i zębów. Suplementowanie tranu: wspomaga pracę mózgu,dba o prawidłowe widzenie,wspiera odporność,pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji,sprawia, że kości i zęby są mocne. Po tran powinny sięgać dzieci, seniorzy, osoby po przebytych operacjach czy urazach, a także osoby aktywne fizycznie. Jest on zalecany kobietom w ciąży, jednak o tym decyduje lekarz prowadzący. Spowodowane to jest faktem, że tran zawiera wysoką dawkę witaminy A, która nie powinna być spożywana w nadmiarze przez ciężarne. Tran obniża poziom cukru, co zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę. Regularna suplementacja tranu zalecana jest również osobom z wysokim ciśnieniem krwi i chorobami układu krążenia. Po tran powinny sięgać osoby prowadzące nieregularny tryb życia, palące papierosy czy nadużywające alkoholu. Sprawdzi się u wszystkich, którzy są narażeni na stres, a ich dieta nie jest prawidłowo skomponowana. Tran dla dzieci Dzieci w szczególności powinny suplementować tran. Niestety z uwagi na jego charakterystyczny smak i zapach robią to z niechęcią. Producenci oferują im jednak tran w formie smacznych żelek. Mają one owocowy smak, dlatego nie czuć tak bardzo rybiego posmaku. Tran w płynie można już podawać małym dzieciom, od szóstego miesiąca życia, jednak warto omówić to z pediatrą. Na podstawie wywiadu i wyników badań będzie mógł on wykluczyć ewentualne przeciwwskazania do stosowania tranu. Starsze dzieci powinny spożywać tran przez cały rok, w szczególności od października do kwietnia, kiedy jest mało słońca. W tym okresie często pojawiają się niedobory witaminy D. Tran pozytywnie wpływa na wzrok, a także na kości. Wspiera odporność, dzięki czemu dzieci rzadziej chorują. Regularne spożywanie tranu pomaga walczyć ze zmęczeniem, wirusami czy innymi drobnoustrojami. Kto nie powinien spożywać tranu? Pomimo wielu cennych wartości tran nie jest dobrym rozwiązaniem dla niektórych osób. Powinny unikać go osoby z kamicą nerkową, sarkoidozą lub hiperkalcemią, czyli ze zbyt wysokim stężeniem wapnia. Osoby chorujące przewlekle, zażywające leki na stałe powinny skonsultować spożywanie tranu ze swoim lekarzem, ponieważ tran może wchodzić z lekami w interakcje, obniżając lub osłabiając ich działanie. Tak, jak wszystkie suplementy diety, powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami producenta, w zalecanej przez producenta dawce. Przyjmowanie tranu  w większych ilościach może prowadzić do hiperwitaminozy witaminy A prowadzącej  do osteoporozy. Latem, kiedy ludzki organizm syntezuje witaminę D wykorzystując energię słoneczną , nie ma konieczności spożywania tranu, chyba że przebywa się w pomieszczeniach zamkniętych. Przed każdorazowym włączeniem suplementacji warto wykonać badanie 25(OH)D, które pozwoli określić poziom tej witaminy w organizmie. A: Sylwia Brodniewska Z: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia E. Materac, Z. Marczyński, K. H. Bodek, Rola kwasów tłuszczowych OMEGA-3 i OMEGA-6 w organizmie człowieka, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2013, nr 2, s. 225–233.M. Jarosz, Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.Z. Zdrojewicz, M. Adamek, A. Machelski i in., Wpływ kwasów tłuszczowych (omega) zawartych w rybach na organizm człowieka, „Medycyna Rodzinna” 2015, nr 18, s. 137–143.

14 kwietnia 2022

Jakie są objawy nietolerancji glutenu? Poznaj jej przyczyny i sposoby postępowania po zdiagnozowaniu

Gluten to białko występujące w pszenicy i innych zbożach, takich jak: żyto, jęczmień, orkisz i owies. Znajduje się w wielu pokarmach spożywanych na co dzień – w pieczywie, makaronie, niektórych kaszach, ale także w innych przetworzonych produktach spożywczych. Gluten jest dodawany do wypieków, aby były bardziej lepkie, puszyste i smaczne. Większość ludzi go toleruje i może spożywać nawet codziennie, jednak u niektórych po zjedzeniu produktu glutenowego pojawiają się niepożądane reakcje. Osoby z nietolerancją glutenu powinny zastosować specjalną dietę, która pomoże uniknąć problemów. W przypadku klasycznej reakcji alergicznej na gluten objawy pojawiają się bardzo szybko po spożyciu (niekiedy po upływie minut), stąd przyczyna objawów jest łatwa do ustalenia. W przypadku celiakii, objawy manifestują się po okresie dni lub tygodni od włączenie glutenu do diety lub narastają wraz z wiekiem  i mają charakter przewlekły, trudny do powiązania ze składem diety. Podobnie dzieje się w przypadku nietolerancji spowodowanej nieprawidłowym wchłanianiem jelitowym. Osoby z nietolerancją glutenu bez względu na mechanizm muszą stosować dietę eliminacyjną odpowiednio zbilansowaną dla zapewnienia prawidłowego odżywienia. Objawy nietolerancji glutenu Celiakia (choroba trzewna), wbrew obiegowemu przekonaniu, może ujawnić się w każdym wieku, inaczej mówiąc może przebiegać przez wiele lat bezobjawowo. We wczesnym dzieciństwie powoduje stan zapalny śluzówki jelita cienkiego i szereg następstw, w tym przewlekłą biegunkę. Niszczenie śluzówki jelita przez indukowane przez gluten/gliadynę przeciwciała, prowadzi do widocznego w preparatach mikroskopowych zaniku wchałaniających pokarm kosmków jelitowych. U dorosłych objawy celiakii mają charakter objawów gastrycznych (wzdęcia, bóle brzucha, utrata masy ciała), lecz także zupełnie nieswoistych, jak: uczucie ciągłego zmęczenia, bóle głowy oraz dolegliwości skórno-stawowe. Objawy ze strony układu pokarmowego występują w celiakii u ok. 30% chorych, przede wszystkim u małych dzieci. Znaczny odsetek przypadków przebiega bezobjawowa lub słabo objawowo. Objawy spowodowane nabytą nietolerancją glutenu o innym mechanizmie przypominają te w celiakii, przy czym ich nasilenie rośnie wraz ze wzrostem spożycia produktów zawierających gluten. W odróżnieniu od alergii na gluten, objawy nietolerancji glutenu ujawniają się po dłuższym czasie (dni lub tygodni). Ich wachlarz może być bardzo szeroki: od biegunki i wzdęć, przez zmiany skórne (wysypki) po zmiany nastroju, zmęczenie i depresję. Przyczyny nietolerancji glutenu Przyczyną nietolerancji glutenu: celiakii i tzw. nieceliakalnej nadwrażliwości (ang. NCGS) są nieprawidłowe reakcje układu odpornościowego dotyczące przeciwciał klas IgG i IgA. Alergia na gluten jest zależna wyłącznie od swoistych przeciwciał klasy IgE! Celiakia należy do chorób autoimmunizacyjnych, czyli chorób, w których układ odpornościowy zwraca się przeciwko własnym tkankom. Obecna w glutenie gliadyna generuje autoprzeciwciała (np. tzw. anty-tTG), które niejako przez pomyłkę, niszczą nabłonek jelita. Reakcja prowadzi do zaniku kosmków jelitowych, co z kolei utrudnia wchłanianie składników odżywczych i powoduje niedobory żywieniowe, upośledzające w skrajnych przypadkach wzrost i rozwój dzieci. W innym wariancie nietolerancji glutenu, zaliczanym do wspomnianych NCGS, przyczyną objawów są kompleksy przeciwciał IgG swoistych dla glutenu i nietypowych produktów rozkładu glutenu, przedostających się do krążenia przez upośledzoną bariery jelitową. Kompleksy takie osadzając się w różnych lokalizacjach powodują objawy zależne od miejsca osadzenia.. Za nieprawidłowe wchłanianie jelitowe odpowiedzialne jest uszkodzenie tzw. bariery jelitowej, będące następstwem ostrych zatruć, terapii antybiotykami, nieprawidłowej flory jelitowej, zabiegów chirurgicznych, urazów, etc. Leczenie nietolerancji glutenu, bez względu na mechanizm, polega na eliminacji (czasowej lub trwałej) z diety produktów glutenowych i zastąpieniu ich pokarmami pozbawionymi tego białka. Objawy najczęściej ustępują po upływie kilku tygodni od eliminacji glutenu. Co należy wykluczyć z diety? Dieta bezglutenowa polega na wykluczeniu z jadłospisu produktów zawierających gluten. Bardzo ważne jest, aby wyeliminowane produkty zastąpić innymi, równie wartościowymi. Komponując posiłki, należy uważać na produkty, które mogą zawierać w składzie ukryty gluten. Najczęściej znajduje się on w wędlinach, słodyczach, czekoladzie, sosach, serach czy jogurtach. Producenci, chcąc wyjść naprzeciw konsumentom, wprowadzają do sprzedaży produkty bezglutenowe, opatrzone znakiem przekreślonego kłosa. To znak, że są one pozbawione glutenu i mogą być spożywane przez osoby chorujące na celiakię. Dietę bezglutenową należy wprowadzać wyłącznie po konsultacji z dietetykiem lub lekarzem dla uniknięcia ewentualnych niedoborów żywieniowych (np. deficytu witamin z grupy B). Laboratoryjna diagnostyka nietolerancji pokarmowej Metody serologiczne laboratoryjnej diagnostyki celiakii opierają się na pomiarze we krwi stężenia przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej (anty-tTG) w klasie IgA i IgG lub wykrywaniu we krwi autoprzeciwciał przeciw gliadynie i endomysium mięśni gładkich w obu klasach. Metody te są również przydatne w różnicowaniu nietolerancji (nadwrażliwości) pokarmowych oraz w monitorowaniu przestrzegania diety bezglutenowej u chorych na celiakię. Genetyczna diagnostyka laboratoryjna celiakii opiera się na analizie genów – alleli (DQ2.2/DQ2.5/DQ8) kodujących antygeny układu zgodności tkankowej HLA, warunkujących ryzyko celiakii i nasilenie jej przebiegu. Posiadanie takich alleli nie przesądza o zachorowaniu, lecz świadczy o ryzyku jej ujawnienia się postaci klinicznej lub subklinicznej. Natomiast brak alleli wyklucza celiakię mimo objawów sugerujących jej obecność (różnicowanie celiakii z innymi formami nadwrażliwości). Rozpoznanie nabytej/przejściowej nietolerancji glutenu, skutku uszkodzenia bariery jelitowej opiera się na pomiarze we krwi stężenia swoistych dla glutenu przeciwciał IgG (lub IgG4). Bibliografia B. Przyjemska, Niebezpieczne zboża: groźny gluten, Wydawnictwo Vital, Białystok 2020.M. Stępień, P. Bogdański, Nadwrażliwość na gluten – fakty i kontrowersje, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” t. 4, 2013, s. 183–191.http://www.jchc.eu/numery/2015_1/201516.pdf, dostęp: marzec 2022 r.

17 marca 2022

Mięsożerca czy roślinożerca – o to jest pytanie? 20.03 Międzynarodowy Dzień Bez Mięsa

Mięsożerca czy roślinożerca – o to jest pytanie? Człowiek uznawany jest za istotę wszystkożerną. Świadczy o tym przynajmniej kilka jego anatomicznych i fizjologicznych cech. Do odgryzania kęsów mięsa służą człowiekowi kły, a jego trawieniu sprzyja mniej skomplikowany w budowie żołądek i krótszy niż u roślinożerców przewód pokarmowy. Przeżuwanie pokarmu roślinnego umożliwiają z kolei przystosowane do tego zęby – przedtrzonowce i trzonowce, a jego trawienie – żyjące w symbiozie z człowiekiem bakterie zasiedlające jelita. Zatem, powołując się na powyższe argumenty – możemy jeść wszystko. Tylko czy aby na pewno chcemy? Mięso jako czynnik potencjalnie rakotwórczy Czerwone mięso, do którego zaliczamy wołowinę, wieprzowinę, baraninę, koźlinę i koninę, zostało umieszczone przez Światową Organizację Zdrowia na liście czynników „prawdopodobnie rakotwórczych”. Spożywanie czerwonego mięsa uznaje się za przyczynę rozwoju raka jelita grubego, który prowadzi do śmierci nawet pół miliona ludzi rocznie na całym świecie. Jedzenie mięsa wymienia się także wśród czynników odpowiedzialnych za rozwój raka trzustki i gruczołu krokowego. Ze względu na te niepokojące dane, w wydanych w 2020 roku zaleceniach Instytutu Zdrowia Publicznego zamieszczono rekomendacje o konieczności ograniczenia spożywania czerwonego mięsa i jego pochodnych do wydaje się bezpiecznej ilości, sięgającej od 350 do 500g tygodniowo oraz zastąpienie go rybami, jajami, produktami roślinnymi o dużej zawartości białka (soja), nasionami roślin strączkowych i orzechami. Rekomendacje poparte są danymi, zapewniającymi możliwość uzupełnienia wszystkich niezbędnych składników odżywczych wraz z odpowiednio skomponowaną dietą i przedstawiają pozytywny wpływ ograniczenia spożycia mięsa na szeroko pojęte zdrowie człowieka. Weganizm, wegetarianizm czy fleksitarianizm? W ostatnich latach, diety eliminujące mięso stają się coraz bardziej popularne. Widać to chociażby w restauracyjnych menu, w których bez problemu możemy znaleźć posiłek nie zawierający produktów pochodzenia zwierzęcego lub częściowo je eliminujący. Co raz więcej osób, ze względu na dobro zwierząt, aspekty etyczne i ekologiczne, ale także zdrowotne świadomie wybiera diety wykluczające produkty odzwierzęce. Najbardziej restrykcyjną wśród nich jest weganizm. Zdeklarowany weganin całkowicie wyklucza produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego, w tym także mleko, jaja i sery. Rezygnuje także z odzieży wykonanej z wełny, skóry i futra. Wegetarianin jest nieco mniej rygorystyczny. Nie spożywa mięsa ani ryb, dopuszcza natomiast spożycie nabiału i miodu. Fleksitarianin tzw. elastyczny wegetarianin (semiwegetarianin) spożywa mięso i ryby, jednak świadomie ogranicza ich spożycie np. do określonych ilości dni w tygodniu.   Dam radę bez mięsa! Okazuje się, że organizm ludzki może doskonale funkcjonować bez produktów pochodzenia zwierzęcego. Co ciekawe, z diety eliminującej spożycie mięsa i produktów odzwierzęcych może czerpać wymierne dla zdrowia korzyści. Spożywanie dużych ilości mięsa i jego przetworzonych pochodnych coraz częściej łączy się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób układu sercowo – naczyniowego, cukrzycy typu II oraz wspomnianych wcześniej nowotworów. Nawet nie wykluczenie, ale już samo ograniczenie spożycia mięsa prowadzi do normalizacji masy ciała, zmniejszenia ilości tkanki tłuszczowej, poprawy parametrów lipidogramu (obniżenie poziomu cholesterolu) i gospodarki węglowodanowej (poziom glukozy we krwi). Osoby ograniczające spożycie mięsa rzadziej rozwijają nadciśnienie tętnicze, mają niższe BMI oraz znacznie zmniejszone ryzyko rozwoju miażdżycy i wystąpienia jej przykrych konsekwencji np. zawału mięśnia sercowego lub udaru mózgu. Dieta ograniczająca spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego jest także korzystna dla środowiska. Zaledwie 50g soi zastępuje 150g mięsa, a hodowla tej rośliny wymaga 100 razy mniej wody niż produkcja wołowiny!!! Ograniczenie spożywania mięsa powoduje zmniejszenie zapotrzebowania na hodowlę zwierząt, co z kolei ogranicza produkcję gazów cieplarnianych, prądu oraz wycinanie lasów pod dedykowane zwierzętom pastwiska. Dieta pod kontrolą Ze względu na możliwość pojawienia się różnego rodzaju niedoborów, każda dieta eliminująca całkowicie dany składnik pokarmowy wymaga racjonalnej kontroli. Osoby stosujące dietę ograniczającą spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego powinny liczyć się z pojawieniem w organizmie deficytów wynikających z braku zbilansowania posiłków. Weganom, w mniejszym stopniu wegetarianom lub fleksitarianom, zagraża głownie niedobór witaminy B12 i D oraz minerałów: jodu, cynku i żelaza, znajdujących się w przewadze w mięsie, jajkach, mleku, jego przetworach oraz rybach. Sygnałem alarmowym, świadczącym o możliwych rozwijających się niedoborach jest pojawienie się objawów anemii (bladość powłok skórnych, zmęczenie, apatia), spadek odporności, częste infekcje, nasilona drażliwość i bóle kości oraz zaburzenia pracy tarczycy (zaparcia, przewlekłe uczucie zimna, zaparcia). Żeby uniknąć pojawienia się niedoborów żywieniowych odpowiedzialnym zachowaniem będzie suplementacja witamin i minerałów we właściwych dawkach oraz rozsądna i regularna kontrola swojego stanu zdrowia za pośrednictwem odpowiednio skomponowanych zestawów badań laboratoryjnych. Świętuj Międzynarodowy Dzień Bez Mięsa! Obchody Międzynarodowego Dnia Bez Mięsa, przypadające corocznie na 20.03 mają na celu propagować jadłospis oparty głównie na warzywach, owocach i zbożach jako rozsądną alternatywę diety bazującej na mięsie. Z okazji tego dnia, na całym świecie odbywają się pokazy wegańskiej i wegetariańskiej sztuki kulinarnej, wystawy oraz wykłady promujące bezmięsny styl odżywiania. Przyłączając się do obchodów Międzynarodowego Dnia Bez Mięsa, sieć laboratoriów DIAGNOSTYKA przygotowała w promocyjnej cenie pakiet badań dedykowany weganom i wegetarianom, za pośrednictwem którego możliwe jest wykrycie nieprawidłowości, rozwijających się w konsekwencji ewentualnych niedoborów żywieniowych. W pakiecie, znajdują się elektrolity (sód, potas) i morfologia, która oceni ogólną kondycję organizmu oraz wykluczy ewentualną anemię. Poznasz także stężenie żelaza, ferrytyny i witaminy B12, odpowiedzialnych za właściwy poziom krwinek czerwonych. Stężenie witaminy D oraz wapnia posłuży ocenie Twojej odporności, gospodarki wapniowo – fosforanowej i stanu kości. W zestawie badań uwzględniono także pomiar białka całkowitego i oznaczenie albuminy, wykorzystywanej jako wskaźnik głodzenia i służący ocenie ogólnego stanu odżywienia organizmu. Za pośrednictwem badania stężenia glukozy i homocysteiny zostanie sprawdzona gospodarka węglowodanowa Twojego organizmu i oszacowane ryzyko zachorowania na choroby sercowo – naczyniowe. Tak skomponowany zestaw pozwoli na zweryfikowanie poprawności stosowanej przez Ciebie diety. Z całą pewnością uzyskane wyniki badań będą stanowić cenne uzupełnienie wiedzy dotyczącej stanu Twojego zdrowia. Dr n. med. Beata SkowronLaboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA

11 maja 2021

Nowoczesna diagnostyka zakażeń pokarmowych u dzieci

Dzięki rozwojowi technik biologii molekularnej, problematyczna niegdyś diagnostyka zakażeń pokarmowych i chorób pasożytniczych u dzieci, ma szansę wejść na kolejny poziom i umożliwić szybkie i dokładne diagnozowanie małych pacjentów.     Zakażenie pokarmowe u dzieci: jak je rozpoznawać i leczyć? Biegunki, ból brzucha i problemy żołądkowo-jelitowe należą do najczęstszych problemów, z jakimi w swojej codziennej praktyce spotykają się lekarze pediatrzy. Dzieci, zwłaszcza te w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, są grupą szczególnie narażoną na wirusowe i bakteryjne zapalenie żołądka i jelit, jak również choroby pasożytnicze. Brak utrwalonych właściwych nawyków higienicznych, zabawy na świeżym powietrzu, spędzanie dużej ilości czasu w skupiskach z innymi dziećmi  oraz często zwyczajna w tym wieku ciekawość i chęć eksploracji świata, skutkują niestety zwiększonym ryzykiem infekcji lub zarażenia się jednym z pasożytów układu pokarmowego. Aby móc efektywnie leczyć infekcje pokarmowe u dzieci, niezbędne jest zidentyfikowanie patogenu, czyli wirusa, bakterii, pierwotniaka lub pasożyta, który tę chorobę wywołał. Inaczej leczy się bowiem choroby wirusowe, a inaczej te, które wynikają z obecności pasożyta lub pierwotniaka w organizmie. Dzięki właściwej, nowoczesnej diagnostyce molekularnej zakażeń pokarmowych, możliwe jest zarówno szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia, skrócenie czasu trwania objawów, jak również uchronienie maluchów przed niepotrzebną antybiotykoterapią. Które objawy wskazują na zakażenie pokarmowe u dzieci? Objawy zakażeń pokarmowych i obecności pasożytów u dzieci nie zawsze są swoiste i łatwe do rozpoznania. Oprócz tak oczywistych symptomów jak wymioty, biegunki, nudności, bóle brzucha, gorączka, obecność śluzu lub krwi w stolcu, część chorób może powodować również przewlekły kaszel, zaburzenia snu, apatię, rozdrażnienie, zgrzytanie zębami w nocy, problemy z koncentracją, bóle mięśni i stawów, otępienie, wysypki skórne, zaparcia, niedobory składników pokarmowych (ze względu na zaburzenia wchłaniania), brak przyrostu masy ciała i osłabienie. U niemowlaków i maluchów, które nie są jeszcze w stanie opowiedzieć o swoich dolegliwościach, może z kolei pojawić się brak apetytu, niepokój i płacz lub też nadaktywność ruchowa. Kiedy należy skonsultować się z lekarzem? Jednym z groźniejszych powikłań infekcji pokarmowych, szczególnie u młodszych dzieci, jest postępujące odwodnienie organizmu. Jeżeli u dziecka pojawiają się jego objawy, takie jak: suchość języka i błon śluzowych, blada, chłodna i napięta skóra, płacz bez łez, zmniejszenie ilości wydalanego moczu, zapadnięte ciemiączko i gałki oczne u niemowląt lub przyspieszony i pogłębiony oddech, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Jakie są najczęstsze przyczyny zakażeń pokarmowych? Do zakażeń pokarmowych, nazywanych potocznie „chorobami brudnych rąk”, dochodzi najczęściej w wyniku spożycia zanieczyszczonej lub nieświeżej żywności – sytuacje takie często zdarzają się wśród małych dzieci, które nie mają jeszcze nawyku mycia owoców i warzyw przed spożyciem i mycia rąk po zabawie, np. w piaskownicy. Częstość infekcji, szczególnie salmonellozy, wzrasta również latem, w związku z wyższymi temperaturami i spożywaniem produktów mrożonych. Zdarza się również, że wirusy, bakterie lub pasożyty są przekazywane poprzez kontakt z drugim człowiekiem (częste zjawisko u dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych) lub podczas zabawy ze zwierzętami. Kiedy należy wykonać badanie bakteriologiczne kału, a kiedy badanie pod kątem pasożytów? W zależności od tego, który patogen był bezpośrednią przyczyną wystąpienia choroby, jej objawy mogą różnić się, m. in. intensywnością i czasem trwania. Infekcje wirusowe, charakteryzują się zazwyczaj łagodniejszym przebiegiem, niż bakteryjne, a towarzyszące im biegunki, wymioty, bóle brzucha i gorączka ustępują samoistnie po kilku dniach. Zdarza się jednak, że w przypadku zakażenia np. rotawirusami, objawy są dużo bardziej uciążliwe i trwają powyżej tygodnia, a niekiedy wymagają nawet pobytu w szpitalu. Jeżeli choroba utrzymuje się dłużej niż kilka dni, warto zastanowić się nad badaniem kału dziecka w kierunku identyfikacji wywołującego ją czynnika i wdrożeniem odpowiedniego leczenia, które zahamuje jej postęp. Pozwoli to rozróżnić choroby wirusowe od bakteryjnych i zdecydować o konieczności ewentualnej antybiotykoterapii. Badanie molekularne kału dobrze jest wykonać również w momencie, gdy lekarz podejrzewa u dziecka infekcję pasożytniczą- decyzja o zastosowaniu leków przeciwpasożytniczych powinna być zawsze poprzedzona potwierdzeniem obecności konkretnego gatunku pasożyta w organizmie dziecka. Trudności diagnostyczne infekcji układu pokarmowego u dzieci. Wśród metod stosowanych w diagnostyce zakażeń układu pokarmowego u dzieci, najczęściej korzysta się z klasycznego badania kału w kierunku pasożytów, hodowli drobnoustrojów na pożywkach i identyfikacji metodami biochemicznymi oraz z oznaczeń serologicznych. Niestety skuteczność tych testów w poprawnym wykrywaniu i identyfikowaniu patogenów nie jest zadowalająca. Badanie kału w kierunku obecności pasożytów wymaga trzykrotnego lub czterokrotnego pobierania próbki, co, szczególnie w przypadku małych dzieci, może być dość uciążliwe. Niektóre gatunki pasożytów nie są też możliwe do rozróżnienia za pomocą technik mikroskopowych. Metody serologiczne również nie dają stuprocentowego prawdopodobieństwa wykrycia obecności antygenów pasożyta, nawet gdy dziecko jest zarażone, a czas potrzebny do wytworzeniu przeciwciał może wynosić nawet do kilku tygodni od początku infekcji. Badanie mikrobiologiczne (wykorzystywane w diagnozowaniu np. zakażenia Salmonellą lub Escherichią coli) trwa kilka dni, a niekiedy nawet do dwóch tygodni. Niektóre z drobnoustrojów są jednak trudne w hodowli i zdarza się, że wynik badania jest niejednoznaczny i cały test należy powtórzyć. Jakie możliwości oferuje nowoczesna, molekularna diagnostyka infekcji pokarmowych? Metodą, która umożliwia szybką, czuła i specyficzną identyfikację przyczyny zakażenia jest badanie molekularne, wykrywające obecność materiału genetycznego konkretnego wirusa, bakterii, pierwotniaka (np. Giardia lamblia), czy pasożyta (np. owsika, tasiemca) w badanej próbce. Molekularna diagnostyka infekcji jest niezastąpiona zwłaszcza wtedy, gdy klasyczna hodowla drobnoustrojów jest niemożliwa, trudna technicznie lub długotrwała. Czas wykonania badania molekularnego jest stosunkowo krótki i wynosi zazwyczaj kilka godzin. Do identyfikacji czynników wywołujących zakażenia pokarmowe stosuje się najczęściej technikę Real Time PCR, która charakteryzuje się dużą czułością i pozwala na wykrycie obecności patogenów nawet w niewielkiej ilości materiału. Technika ta może zastąpić kilka klasycznych testów, ponieważ w jednym  badaniu umożliwia wykrycie zarówno wirusów, bakterii, pierwotniaków, jak i pasożytów. Pozwala również na diagnostykę infekcji mieszanych, czyli wywołanych przez kilka różnych patogenów jednocześnie. Leczenie i profilaktyka zakażeń układu pokarmowego. Jak skutecznie chronić dziecko przed chorobą? Pierwszym krokiem, który warto wdrożyć, gdy dziecko wykazuje objawy infekcji pokarmowych, jest zadbanie o jego odpowiednie nawodnienie. Nie należy hamować wymiotów, ani zmieniać diety dziecka, zaleca się raczej zachęcanie go do spożywania normalnych posiłków i picia dużej ilości płynów. Jeżeli czas trwania objawów przedłuża się lub dołącza się do nich gorączka, dobrze byłoby zaplanować wizytę u lekarza. Przed wprowadzeniem leczenia, zwłaszcza opartego na antybiotykach, należy jednak wykonać odpowiednie badania diagnostyczne. Do biegunek i wymiotów mogą bowiem prowadzić również inne przyczyny, np. choroby autoimmunologiczne lub zaburzenia wchłaniania, które powinny być wzięte pod uwagę w diagnostyce zaburzeń żołądkowych i jelitowych u dzieci. Nieuzasadnione stosowanie antybiotyków i leków przeciwpasożytniczych, może przynieść więcej szkody niż pożytku, dlatego powinno być wprowadzane jedynie na podstawie wyraźnego zalecenia lekarza. Aby uchronić malucha przed wystąpieniem zakażenia układu pokarmowego, konieczne jest dbanie o odpowiednią higienę i uczenie dziecka właściwych nawyków. Należy zwracać uwagę na mycie warzyw i owoców przed spożyciem, unikanie żywności, która mogła ulec rozmrożeniu i ponownemu zamrożeniu i picia nieprzegotowanej wody oraz częste mycie rąk, szczególnie po zabawie z domowymi zwierzakami. Warto również rozważyć dodatkowe szczepienia, zmniejszające ryzyko zarażenia rotawirusami. Bibliografia: Korzeniewski K.: “Choroby pasożytnicze przewodu pokarmowego w Polsce” Via Medica, 2016, ISSN 1879-3590Szych J.: “Rekomendacje laboratoryjnej diagnostyki zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami rosnącymi w warunkach tlenowych oraz mikroaerofilnych”; KRDL, Warszawa 2015.Żabicka D.: “Metody detekcji i identyfikacji bakterii”; Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej, Narodowy Instytut Leków, Warszawa.
  • 1 z 3