Dieta

07 listopada 2022

Badania na cukrzycę – jak rozpoznać chorobę?

Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Zapada na nią coraz więcej osób, przy czym stale obniża się wiek zachorowania. Nieleczona prowadzi do ciężkich powikłań i znacznie skraca czas życia. Warunkiem skutecznego leczenia jest wczesne rozpoznanie, najlepiej jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy. Jakie badania na cukrzycę pozwalają szybko wychwycić nieprawidłowości? Co należy wiedzieć o cukrzycy? Objawy cukrzycy są zróżnicowane, a zależą od jej typu i dynamiki rozwoju choroby. W cukrzycy typu 2 często pozostają niezauważone. Zaniepokojenie powinny wzbudzić m.in.: wielomocz, wzmożone pragnienie i cechy odwodnienia;utrata masy ciała (czasami mimo wzrostu apetytu);osłabienie, senność;skłonności do infekcji układu moczowego lub ropnych zakażeń skóry. W uproszczeniu wyróżnia się dwa typy cukrzycy (choć naprawdę istnieje ich więcej): typu 1, występująca w 10% przypadków i dotycząca głównie dzieci i młodzieży, spowodowana uszkodzeniem komórek β trzustki odpowiedzialnych za wytwarzanie insuliny, prowadzącym do bezwzględnego braku insulinytypu 2, ujawniająca się w wieku dorosłym, towarzysząca otyłości, wynikająca z predyspozycji genetycznych. Spowodowana jest insulinoopornością tkanek i względnym niedoborem insuliny. Te dwa typy cukrzycy mają różny przebieg i leczy się je w inny sposób, ale wspólnym mianownikiem są zaburzenia poziomu glukozy (glikemii) oraz insuliny we krwi. Dzięki temu możliwe jest wczesne rozpoznanie problemu przy pomocy bardzo prostych badań wykonywanych przez każdą pracownię analityczną. Badania na cukrzycę Diagnostyka cukrzycy powinna zostać przeprowadzona w każdym przypadku pojawienia się wskazujących na nią objawów. Niemniej jednak warto pamiętać, że badania przesiewowe zaleca się wykonywać co rok w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 (czyli, np. u osób z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym czy po przebytej cukrzycy ciążowej) oraz co 3 lata u wszystkich osób w wieku ≥ 45 lat. Poziom glukozy – najprostsze badanie, zwykle rutynowo wykonywane przy okazji badań wstępnych i okresowych, a także badań kierowców. Polega na oznaczeniu poziomu glukozy we krwi żylnej pobranej na czczo, tzn. 8-14 godzin po ostatnim posiłku. Wynik pomiaru powinien zmieścić się w przedziale 70- 99 mg/dl (3,9 – 5,5 mmol/l). Doustny test tolerancji glukozy, czyli Test obciążenia glukozą (OGTT) – Więcej informacji o stanie zdrowia można uzyskać, łącząc oznaczenie poziomu glukozy z doustnym testem tolerancji glukozy. Badanie to wykonywane jest w przypadku przekroczonego stężenia glukozy we krwi na czczo. Czasem spotyka się określenia: „test obciążenia glukozą” albo „krzywa cukrowa”. To badanie jest również proste i można wykonać je w każdym laboratorium. Badanie wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, po 3 dniach spożywania swojej przeciętnej diety. Zaczyna się od pobrania krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy na czczo, a zaraz potem badany przyjmuje 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody. Po upływie dwóch godzin po raz drugi pobiera się krew na oznaczenie glikemii. Prawidłowy poziom glukozy po upływie 120 minut wynosi < 140 mg/dl (<7,8 mmol/l). Żeby badanie miało wartość diagnostyczną, badany musi zastosować się do kilku zasad: w okresie kilku dni przed badaniem należy odżywiać się normalnie; znaczne ograniczenie spożycia węglowodanów może fałszować wynik;nie należy przeprowadzać badania w czasie choroby: infekcji, gorączki, stanów zapalnych;roztwór glukozy trzeba wypić w czasie nie dłuższym niż 5 minut;w okresie pomiędzy kolejnymi pobraniami krwi, nie wolno opuszczać poczekalni, niczego jeść, pić ani palić papierosów. Należy do minimum ograniczyć aktywność fizyczną, spędzając ten czas w pozycji siedzącej. Hemoglobina glikowana (HbA1c) – do postawienia diagnozy cukrzycy można wykorzystać również wynik pomiaru hemoglobiny glikowanej – HbA1c. Cukrzycę rozpoznaje się wówczas, gdy wartość jest równa lub przekracza 6,5% (48mmol/mol). Parametr ten nadaje się również do monitorowania przebiegu choroby, ponieważ stężenie HbA1c odzwierciedla średnią glikemię w ciągu ostatnich 3 miesięcy.  Cukrzyca − badania dodatkowe Do podstawowych badań należą przede wszystkim: poziom glikemii na czczo oraz doustny test tolerancji glukozy. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe, nieco bardziej zaawansowane badania na cukrzycę, do których przykładowo należą także: Stężenie peptydu C we krwi – to badanie jest wykonywane po rozpoznaniu cukrzycy, jeśli pojawiają się wątpliwości co do jej typu. Polega na ocenie rezerw wydzielniczych trzustki, czyli zdolności komórek ß trzustki do produkcji insuliny. Zlecane jest już po zdiagnozowaniu cukrzycy. Oznaczenie stężenia autoprzeciwciał – Badanie zlecane po rozpoznaniu cukrzycy typu I. Ma ono na celu potwierdzenie procesu autoimmunizacyjnego. Polega na oznaczeniu poziomu pięciu znanych autoprzeciwciał: przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego, przeciwko fosfatazom tyrozyny, przeciwko antygenom cytoplazmatycznym komórek β, przeciwko insulinie endogennej oraz przeciwciała przeciwcynkowe, Poziom insuliny we krwi i ocena wrażliwości na insulinę metodą HOMA-IR – badanie poziomu insuliny można wykonać na tej samej próbce krwi, w której oznaczano poziom glukozy. Wskaźnik insulinooporności wylicza się na podstawie odpowiedniego wzoru.  Badania na cukrzycę − cena Podstawowe badanie w kierunku cukrzycy, czyli oznaczenie poziomu glukozy we krwi, można wykonać także z własnej inicjatywy przy okazji innych badań zleconych przez lekarza. Wynik pojedynczego oznaczenia nie przesądza o diagnozie, ale może być sygnałem, że potrzebna jest wizyta u lekarza specjalisty i dalsze badania, a zapewne również zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Koszt oznaczenia poziomu glukozy w surowicy krwi oscyluje zazwyczaj w granicach 10-15 zł.

02 września 2022

Dieta w osteoporozie – co jeść, by mieć mocne kości?

Osteoporoza to schorzenie dotykające głównie osoby w wieku średnim oraz starsze. Zwana jest cichą złodziejką kości – ta potoczna nazwa choroby ma swoje uzasadnienie. O tym, że cierpimy na osteoporozę, najczęściej dowiadujemy się zbyt późno, np. w sytuacji, gdy dojdzie już do niebezpiecznego złamania. Jak powinna wyglądać dieta przy osteoporozie? Jakie badania pomagają w diagnostyce schorzenia? W momencie postawienia lekarskiej diagnozy, która wyraźnie wskazuje na osteoporozę, nie powinniśmy biernie czekać na złamanie kości, tylko aktywnie działać. Zdrowy tryb życia oraz regularne wizyty u specjalisty zminimalizują nie tylko ryzyko wystąpienia groźnych powikłań, ale pozytywnie wpłyną na zdrowie całego organizmu. Prawidłowa dieta oraz odpowiednia dawka ruchu to podstawa działań profilaktycznych. Co to jest osteoporoza? Osteoporoza to najczęściej spotykana dolegliwość kości, wynikająca ze zmian metabolicznych w ich strukturze. Na skutek zachodzących w ich wnętrzu licznych przemian dochodzi do obniżenia masy tkanki kostnej, a stąd już bliska droga do złamania. Schorzenie dotyka zarówno kobiet, jak i mężczyzn; niestety w większości przypadków nie jest leczone. Szkoda, ponieważ jego lekceważenie jest zagrożeniem nie tylko dla naszego zdrowia, ale często również i życia. Osteoporoza w początkowym etapie zwykle przebiega bezobjawowo – nie odczuwamy żadnych symptomów, a choroba robi swoje, czyli podstępnie „zjada” kości. Osteoporoza – objawy Tkanka kostna przez całe nasze życie ulega procesom mineralizacji i demineralizacji. Gdy jesteśmy młodzi, zjawiska te wzajemnie się równoważą. W wieku średnim i na starość kości szybciej się demineralizują niż odbudowują. Zasada jest prosta: im mocniejsze struktury kostne w młodości, tym są mniej podatne na złamania w wieku starszym. Osteoporoza w początkowej fazie rozwoju zazwyczaj nie daje żadnych objawów. Czasami sygnałem ostrzegawczym mogą być bóle kości i stawów, które niestety są często przez nas lekceważone. Gdy schorzenie jest już w zaawansowanym stadium rozwoju, u chorego dochodzi do obniżenia wzrostu. Pojawić się może zaokrąglenie pleców, tzw. wdowi garb, świadczący o osteoporotycznym złamaniu w odcinku piersiowym, a to już objaw zaawansowanej choroby. Złamania osteoporotyczne często mają miejsce również w obrębie kości udowej, ramiennej oraz promieniowej. W wyniku schorzenia może dojść również do złamań kręgów. Osteoporoza – czynniki ryzyka Jednym z czynników ryzyka pojawienia się choroby jest wiek. Osteoporoza najczęściej dotyka bowiem osoby w wieku średnim oraz starsze. Wcześniej atakuje kobiety niż mężczyzn. Dlaczego? Po pierwsze, masa kostna płci żeńskiej jest znacznie mniejsza w porównaniu z masą kostną u panów. Po drugie, wiąże się to z gospodarką hormonalną – panie wcześniej przechodzą klimakterium niż mężczyźni andropauzę, a obniżony poziom hormonów płciowych ma niebagatelny wpływ na rozwój schorzenia. Ale jeśli ktoś myśli, że osteoporoza to choroba wyłącznie starszych kobiet, to jest w błędzie. Prawda jest taka, że może ona dotknąć każdego. Na jej rozwój kolosalny wpływ ma zbyt niska masa ciała, nadwaga, nieprawidłowa dieta w dzieciństwie i młodości, a także brak aktywności fizycznej czy przyjmowanie w długim okresie niektórych leków (np. steroidów). Bywa, że choroba jest uwarunkowana genetycznie, a na jej wcześniejszy rozwój mogą również wpływać takie schorzenia jak cukrzyca czy nadczynność tarczycy. Nie zapominajmy również o nałogach – palenie papierosów czy spożywanie nadmiernej ilości alkoholu podwyższa ryzyko pojawienia się choroby. Dlatego tak ważna jest odpowiednia profilaktyka osteoporozy, obejmująca właściwie skonfigurowaną dietę, porzucenie szkodliwych nałogów oraz aktywność fizyczną. Osteoporoza – co jeść? Podstawą profilaktyki jest stosowana od najmłodszych lat prawidłowa dieta. Niewłaściwie skomponowane posiłki w dzieciństwie i młodości, ubogie w wapń, białko oraz niewystarczającą ilość witaminy D – to właśnie jest recepta na osteoporozę w późniejszym wieku. Należy jednak pamiętać, że nigdy nie jest za późno i w każdym wieku warto uważnie zwracać uwagę na to, co kładziemy na talerz. Dieta w osteoporozie – wapń, białko i tłuszcze W profilaktyce oraz leczeniu osteoporozy postawmy przede wszystkim na wapń. Gdy nie dostarczymy go w wystarczającej ilości do organizmu, zostanie uwolniony ze struktur kostnych. Skutek? Odwapnione, podatne na złamania kości. Wapń oraz pomagające w jego wchłanianiu białko znajdziemy w rybach, np. szprotkach i sardynkach. Duża ich ilość znajduje się również w mleku i jego przetworach, np. jogurtach czy serach. Idealna dieta w osteoporozie jest również bogata w zdrowe tłuszcze: oliwę z oliwek lub olej lniany. Zalecane jest również spożywanie migdałów, nasion słonecznika, sezamu, chudego mięsa, pełnoziarnistych płatków zbożowych. Dieta w osteoporozie – niezbędne witaminy Dieta w osteoporozie przewiduje produkty bogate w witaminę D. Zwiększa ona wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i zapobiega utracie masy kostnej. Znajdziemy ją w tłustych rybach morskich (śledź, sardynka, makrela), tranie oraz żółtkach jaj. Nie bez znaczenia jest również odpowiednia podaż witaminy C, której niedobór może zmniejszać liczbę wytwarzanych włókien kolagenu. Jest ona zawarta przede wszystkim w świeżych owocach (np. cytrynach, grejpfrutach, pomarańczach, czarnej porzeczce, truskawkach, pomelo, kiwi) i w warzywach (np. czerwonej i zielonej papryce, brukselce, szpinaku i kalafiorze). Do prawidłowej mineralizacji kości niezbędna jest również witamina K. Najbogatsze jej źródło to zielone warzywa: brokuły, jarmuż, brukselka, roszponka, rukola. Dieta w osteoporozie – ważne pierwiastki Komponując posiłki, nie można również zapomnieć o magnezie oraz fosforze – ich niedobór może zaburzać proces mineralizacji kości. Magnez znajdziemy w roślinach strączkowych, kaszach, orzechach czy gorzkiej czekoladzie, a fosfor w mięsie, nabiale oraz jajach. Na wytrzymałość tkanki kostnej niebagatelny wpływ ma również fluor, który występuje w wodzie mineralnej, rybach, soi oraz produktach sojowych. Dieta w osteoporozie – czego nie jeść? Warto wiedzieć, że wchłanianie wapnia utrudniają szczawiany – związki, które znajdziemy w burakach, szpinaku, szczawiu, botwince i rabarbarze. Takie samo działanie wykazują tłuste wędliny, pasztety, parówki, boczek, smalec. Zrezygnujmy z produktów, zawierających spore ilości kwasów omega-6, które w nadmiarze (poprzez wpływ na produkcję prozapalnych cytokin) szkodzą naszym kościom. Kwasy omega-6 znajdziemy np. w oleju kokosowym czy arachidowym. Z jadłospisu wykreślmy także słodycze, napoje energetyzujące, słodkie napoje gazowane, słodzone płatki śniadaniowe. Przekąski z dużą ilością soli i tłuszczu, takie jak np. chipsy, słone orzeszki, paluszki czy krakersy, powinny także zniknąć z naszego talerza. Są niezdrowe nie tylko dla naszych kości, ale szkodzą całemu organizmowi. To samo dotyczy dań typu fast-food, gotowych zupek i sosów, dipów oraz dressingów. Dieta w osteoporozie zakłada ograniczenie nadmiernego spożycia mocnej kawy oraz herbaty. Warto również zrezygnować z palenia, ponieważ tytoń sprzyja rozwojowi choroby. Dieta przy osteoporozie – kiedy do dietetyka? Jeśli chcemy mieć pewność, że nasz jadłospis jest odpowiednio skomponowany, poprośmy o pomoc dietetyka. To bardzo ważne, aby dieta na osteoporozę była odpowiednio zbilansowana. Dlaczego? W zapobieganiu i leczeniu choroby tak samo szkodliwy jest niedobór, jak i nadpodaż białka. Taka sama zasada obowiązuje w przypadku fosforu: jest on niezbędny do mineralizacji kości, ale zbyt duża jego ilość może utrudniać prawidłowe wchłanianie wapnia i powodować, że kości staną się słabsze i bardziej podatne na złamania. Dlatego warto wiedzieć, w jakich proporcjach spożywać konkretne produkty, aby sobie pomóc, a nie zaszkodzić. Diagnostyka osteoporozy – jakie badania należy zrobić? Rozpoznanie schorzenia bezwzględnie wymaga wizyty u lekarza. Przeprowadza on szczegółowy wywiad z pacjentem na temat czynników rozwoju choroby. W celu jej zdiagnozowania, specjalista może zlecić wykonanie badania, zwanego densytometrią kości, określającego ich gęstość mineralną. Innym sposobem na ocenę ryzyka złamań jest tzw. Kalkulator FRAX, który szacuje prawdopodobieństwo pojawienia się osteoporozy w ciągu najbliższych 10. lat. Warto również wykonać w profesjonalnym laboratorium medycznym rzetelny, kompleksowy pakiet badań na osteoporozę, a wyniki skonsultować ze specjalistą. Na podstawie zebranych informacji lekarz szacuje ryzyko złamania osteoporotycznego oraz zostaje dobrana odpowiednia terapia. Profilaktyka osteoporozy Leczenie oraz profilaktyka osteoporozy, oprócz zbilansowanej diety, obejmuje również regularną aktywność na świeżym powietrzu. Codzienne spacery czy ćwiczenia w czasie słonecznych dni sprzyjają produkcji przez organizm witaminy D. Warto zauważyć, że dzięki codziennym obciążeniom, kości stają się mocniejsze i bardziej odporne na złamania. Dla osób starszych, idealnym rozwiązaniem są spacery lub nordic walking. Codzienny ruch pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała, a trzeba pamiętać, że nadwaga również ma niebagatelny wpływ na ryzyko wystąpienia choroby. W profilaktyce oraz leczeniu osteoporozy czasami podejmuje się działania, mające na celu korektę zaburzeń hormonalnych u kobiet w czasie menopauzy. Bywa, że lekarz w porozumieniu z pacjentką, podejmuje decyzję o zastosowaniu hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Polega ona na suplementacji estrogenów, które mają duży wpływ na kondycję kości. Decyzja o wprowadzeniu tego rodzaju terapii wymaga jednak wnikliwej analizy. Specjalista może rozważyć jej prowadzenie, kiedy pacjentka nie może stosować w leczeniu zaawansowanej osteoporozy innych leków lub skarży się na mocno uciążliwe objawy menopauzy. Osteoporoza – czy jesteśmy skazani na złamania? Niekoniecznie. Właściwa terapia oraz wzorowa współpraca pomiędzy lekarzem a pacjentem może zminimalizować ryzyko złamań oraz zagwarantować sprawność nawet do starości. Leczenie osteoporozy polega głównie na zażywaniu odpowiednich środków farmaceutycznych oraz eliminacji czynników rozwoju choroby. Nie bez znaczenia jest oczywiście właściwa dieta na osteoporozę oraz prawidłowo dobrany rodzaj aktywności fizycznej. Absolutnie niewskazane jest spożywanie suplementów diety na własną rękę, nawet tych najbardziej popularnych i intensywnie reklamowanych. Należy zażywać tylko i wyłącznie leki polecane przez lekarza – wtedy mamy pewność, że zawierają one właściwą ilość czynnej substancji i po prostu nam nie zaszkodzą. Warto również podkreślić, że osoby, u których zdiagnozowano osteoporozę, bezwzględnie powinny przeciwdziałać upadkom. Ludziom starszym zalecane jest chodzenie przy pomocy balkonika czy laski. Konieczna jest również korekta wad wzroku oraz leczenie zaburzeń, związanych z zawrotami głowy – nieleczone schorzenia mogą prowadzić do groźnych upadków, których konsekwencją bywają poważne złamania. Bibliografia Adamek Marta, Paulina Stern, Zalecenia dietetyczne osteoporozie, Ortopedyczno – Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, online: https://orsk.pl/wp-content/uploads/2020/01/20190816_dieta_osteoporoza.pdf, dostęp: 31.07.2022.Stolińska Hanna, Dieta w leczeniu osteoporozy, Rebis 2020, ISBN: 9788381880091.

24 sierpnia 2022

Co to jest dietoterapia? Poznaj wybrane rodzaje oddziaływań terapeutycznych dietą

Dietoterapia to nic innego jak leczenie dietą. Postępowanie to wspiera proces terapeutyczny szeregu schorzeń. Prowadzeniem dietoterapii zajmuje się doświadczony dietetyk we współpracy z lekarzem, który opracowuje jadłospis indywidualnie dla każdego pacjenta, w zależności od jego kondycji i potrzeb. Powszechnie znane jest powiedzenie: „Jesteś tym, co jesz”. Nie sposób się z nim nie zgodzić. Sposób odżywiania ma bardzo duży wpływ na funkcjonowanie organizmu, w tym zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Sprawdź, czym jest dietoterapia, oraz dowiedz się więcej na temat wybranych rodzajów oddziaływań terapeutycznych za pomocą diety. Co to jest dietoterapia? Dietoterapia to rodzaj oddziaływania leczniczego, który polega na stosowaniu diet terapeutycznych. Jest to sposób żywienia, w którym z przyczyn zdrowotnych dokonano zmiany w ilości składników energetycznych i substancji odżywczych, tak aby wykazywały one pozytywny wpływ na organizm i wspierały prowadzony sposób leczenia. Określeniem dietoterapii zajmuje się dietetyk we współpracy z lekarzem prowadzącym danego chorego. Idąc na konsultację dietetyczną, należy zabrać ze sobą wyniki badań, które zlecił lekarz oraz wszelkie wytyczne i wskazówki, które otrzymało się od niego. Podstawowymi badaniami, które można zrobić, by ukierunkować dietetyka, są: morfologia, badanie ogólne moczu, glikemia na czczo, profil lipidowy, próby wątrobowe, poziom insuliny we krwi, stężenia mocznika, kreatyniny oraz kwasu moczowego we krwi i inne badania zlecone przez lekarza, właściwe dla danej jednostki chorobowej. Dietetyk podczas opracowywania jadłospisu uwzględnia wiele czynników, w tym m.in.: masę ciała, wiek, wzrost, wskaźnik BMI, poziom tkanki tłuszczowej i beztłuszczowej masy ciała, poziom aktywności fizycznej, alergie czy nadwrażliwości pokarmowe. Ważne, aby wziął pod uwagę również preferencje żywieniowe – jedzenie tego, co smaczne, ułatwia przestrzeganie diety. Na podstawie szeregu informacji specjalista opracowuje indywidualny jadłospis i wytyczne żywienia. Osobom zapracowanym lub nieporuszającym się sprawnie w kuchni z pomocą w przygotowywaniu leczniczych posiłków przychodzi catering dietetyczny. Wystarczy, że przy składaniu zamówienia poda się zalecenia dietetyka, a kurier codziennie przyniesie pod drzwi dania spełniające rygorystyczne kryteria. W jakich chorobach stosowana jest dietoterapia? Prowadzenie odpowiednio zbilansowanej i urozmaiconej diety to bardzo ważny element prozdrowotnego stylu życia. Jednakże ogólne zasady zdrowego żywienia nie zawsze sprawdzają się w przypadku osób zmagających się z chorobą. Wówczas z pomocą przychodzi dietoterapia. Specjaliści opracowują odpowiedni sposób żywienia dla osób obciążonych takimi schorzeniami, jak m.in.: alergie pokarmowe, otyłość, celiakia, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze krwi, niedokrwistość, fenyloketonuria, przewlekła choroba nerek, przewlekłe zapalenie trzustki, kamica układu moczowego, choroba refluksowa przełyku, dna moczanowa, choroby związane z rozwojem miażdżycy (np. choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego), choroba wrzodowa, zespół jelita drażliwego, próchnica zębów, awitaminozy lub hipowitaminozy. Dietoterapia – wpływ żywienia na organizm Dietoterapia wygląda inaczej w zależności od problemu zdrowotnego. Przykładowo w alergii pokarmowej oddziaływanie dietetyczne opiera się na wykluczeniu z jadłospisu czynnika alergicznego i uzupełnieniu go pokarmem o podobnym znaczeniu dla organizmu, a niewywołującym objawów alergii. Zdarzają się sytuacje, w których składniki zawarte w lekach wchodzą w interakcję z żywnością, w związku z czym konieczne staje się wyeliminowanie z jadłospisu wybranych składników. Doskonałym tego przykładem jest specjalne żywienie podczas zażywania leków przeciwzakrzepowych – dieta powinna być uboga w składniki działające prozakrzepowo, głównie w witaminę K, a bogata w produkty „rozrzedzające” krew. Z innej strony dietoterapia może doprowadzić do ograniczenia, a niekiedy nawet do rezygnacji z farmakoterapii. Ma to m.in. miejsce przy zbyt wysokim stężeniu cholesterolu lub trójglicerydów. A to tylko wybrane efekty, jakie można uzyskać za sprawą odpowiednio opracowanej diety. Wybrane rodzaje diet terapeutycznych Oto przykłady diet terapeutycznych: ubogoenergetyczna – polega na stopniowym ograniczaniu dziennej ilości energii do 1000–1500 kcal, przy czym zapotrzebowanie energetyczne oblicza się indywidualnie dla pacjenta, pobudza organizm do spalania tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej, wskazana jest w leczeniu nadmiernej masy ciała, charakteryzuje się maksymalnym ograniczeniem tłuszczów;bogatoresztkowa – charakteryzuje się wysoką zawartością produktów bogatych w błonnik, stąd też nazywana bywa alternatywnie dietą bogatobłonnikową, udział błonnika szacowany jest na 35–40 g dziennie, wskazana jest dla osób z przewlekłymi zaparciami, zaburzeniami czynnościowymi jelit, pomocna w cukrzycy, schorzeniach sercowo-naczyniowych, błonnik przyspiesza pasaż jelitowy i ułatwia wypróżnianie;bogatoenergetyczna – charakteryzuje się zwiększoną kalorycznością, wskazana jest dla osób z niedowagą lub z chorobami z niedożywienia, np. z anoreksją,o kontrolowanej zawartości kwasów tłuszczowych – typowe dla niej jest ograniczenie udziału kwasów tłuszczowych oraz odpowiedni stosunek kwasów nienasyconych do nasyconych, wskazana jest w hiperlipidemii i miażdżycy. Spotkać można szereg modyfikacji wspomnianych diet, w tym m.in.: lekkostrawną z ograniczeniem tłuszczu, łatwostrawną niskobiałkową, niskowęglowodanową, z ograniczeniem łatwo przyswajalnych węglowodanów, łatwostrawną bogatobiałkową, łatwostrawną z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie soku żołądkowego, łatwostrawną o zmienionej konsystencji. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Bibliografia H. Ciborowska, A. Rudnicka, Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.D. Gajewska, J. Myszkowska-Ryciak, Wybrane problemy dietoprofilaktyki i dietoterapii chorób przewlekłych, Polskie Towarzystwo Dietetyki, Warszawa 2016.D. Włodarek, D. Głąbska, E. Lange i wsp., Dietoterapia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.

14 lipca 2022

Niedobór cynku w organizmie – jak rozpoznać?

Cynk stanowi jeden z istotnych mikroelementów, czyli pierwiastków niezbędnych, choć w śladowych ilościach,  do właściwego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Różnego typu schorzenia oraz nieprawidłowe nawyki dietetyczne mogą prowadzić do rozwoju niedoborów cynku, które skutkują pojawieniem się szeregu uciążliwych dolegliwości zdrowotnych. Jakie funkcje pełni cynk w ludzkim organizmie, jakie są jego źródła oraz w jaki sposób zdiagnozować niedobory cynku? Właściwości i funkcje cynku w organizmie Cynk to pierwiastek, który bierze udział w wielu procesach biochemicznych zachodzących w ludzkim organizmie. Zaliczany jest on do tzw. mikroelementów (mikroskładników), czyli pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania człowieka, występujących w organizmie w niewielkich ilościach. Cynk wchodzi w skład ponad 300 enzymów oraz ponad tysiąca czynników transkrypcyjnych. Dzięki prawidłowemu funkcjonowaniu tych substancji możliwe są m.in. właściwe przeprowadzanie procesów antyoksydacyjnych, produkcja erytrocytów (krwinek czerwonych) oraz synteza licznych kwasów nukleinowych i białek. Dodatkowo, cynk uczestniczy także w reakcjach związanych z transkrypcją oraz replikacją materiału genetycznego, a także w innych procesach związanych z przemianami ludzkiego DNA. Właściwe stężenie omawianego pierwiastka warunkuje utrzymywanie zdrowej kondycji skóry, paznokci oraz włosów i korzystnie wpływa na regenerację uszkodzeń skóry i błon śluzowych. Cynk bierze udział w biologicznych przemianach węglowodanów (cukrów), białek oraz tłuszczy, pochodzących ze spożywanych pokarmów oraz uczestniczy w pracy układu endokrynnego poprzez wpływ na funkcjonowanie oraz syntezę określonych hormonów. Opisane powyżej role nie wyczerpują pełnego zakresu wpływu cynku na ludzki organizm. Ze względu na mnogość enzymów oraz innych substancji, które do prawidłowej funkcji wymagają obecności omawianego pierwiastka, wpływa on praktycznie na każdy układ oraz narząd. Z tego powodu niezwykle istotne jest zadbanie o utrzymywanie właściwych poziomów cynku oraz unikanie jego niedoborów, jako że mogą one skutkować wystąpieniem wielu, uciążliwych i niebezpiecznych dla zdrowia dolegliwości. Niedobór cynku – jakie są jego przyczyny? Dziennie zapotrzebowanie organizmu człowieka na cynk jest dość niskie. Zalecane dzienne spożycie dla tego pierwiastka zależy od wieku oraz płci, przy czym dla dorosłych kobiet wynosi ono ok. 9 mg na dobę, a dla mężczyzn – 11 mg. Przyjmowanie zbyt niskich ilości cynku z pokarmem przez dłuższy czas może prowadzić do wykorzystania zapasów organizmu oraz wystąpienia niedoboru cynku. Pojawienie się tego zjawiska chorobowego może być także skutkiem różnego typu chorób przewodu pokarmowego, które związane są z nieprawidłowym wchłanianiem określonych składników z jelit do krwi. Na rozwój niedoboru cynku najbardziej narażone są osoby, które stosują niewłaściwą, niezbalansowaną dietę, osoby przewlekle nadużywające alkoholu, intensywnie ćwiczący sportowcy oraz kobiety w ciąży. Dodatkowo, niedobór cynku może pojawić się także u osób cierpiących na różnego typu choroby przewlekłe, takie jak m.in. choroba Wilsona, różnego typu schorzenia związane z zaburzeniami funkcji nerek oraz choroby przebiegające z nieprawidłową pracą wątroby. Niedobór cynku – objawy Objawy niedoboru cynku, ze względu na jego niezwykle liczne funkcje w ludzkim organizmie mogą dotyczyć wielu układów oraz narządów. Do najczęstszych symptomów niedoboru cynku zalicza się dolegliwości takie jak m.in.: Rozwój trądziku,Przesuszanie się skóry,Zapalenie mieszków włosowych,Pogorszenie kondycji włosów,Zwiększone wypadanie włosów,Zwiększona łamliwość paznokci,Rozwój zapaleń błon śluzowych jamy ustnej,Pogorszone, wolniejsze gojenie się zranień skóry i błon śluzowych,Osłabienie funkcji układu odpornościowego, częstsze infekcje,Pogorszenie funkcji zmysłów węchu oraz smaku,Pogorszenie jakości widzenia po zmroku,Biegunki,Osłabienie apetytu,Problemy z koncentracją,Zaburzenia emocjonalne o charakterze depresyjnym,U dzieci – opóźnienie wzrostu,Zaburzenia produkcji testosteronu. Niedobory cynku są szczególnie niebezpieczne dla kobiet w ciąży, jako że mogą one niekorzystnie wpływać zarówno na rozwój płodu, zdrowie matki, jak i na przebieg ciąży oraz porodu. Jak stwierdzić niedobór cynku? Diagnoza niedoboru cynku najczęściej stawiana jest na podstawie występowania typowych objawów klinicznych w połączeniu z nieprawidłowymi wynikami testów laboratoryjnych. Podstawowym testem diagnostycznym jest oznaczenie stężenia cynku we krwi żylnej. Możliwe jest także przeprowadzenie pomiaru poziomu cynku w moczu – badanie to może być istotne diagnostycznie w określonych jednostkach chorobowych, gdzie podejrzewa się m.in. nieprawidłową pracę nerek. W celu zaplanowania optymalnej diagnostyki warto skonsultować się z lekarzem, który jednocześnie będzie w stanie prawidłowo zinterpretować otrzymane rezultaty oraz zaplanować dalsze leczenie. Interpretacja wyników badania stężeń cynku (zarówno we krwi, jak i w moczu) każdorazowo wymaga zestawienia otrzymanych danych z wartościami referencyjnymi, które umieszczone są na wydawanej pacjentowi dokumentacji, jako że każde laboratorium diagnostyczne może stosować odmienne zakresy norm dla stężeń cynku. Niezbędne jest także uwzględnienie dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych osoby badanej oraz możliwego wpływu przyjmowanych leków na rezultaty badania. Z tego powodu w celu pełnej oceny wyników najlepiej skonsultować je ze specjalistą. Warto wspomnieć, o sugestiach, by badania poziomu mikroelementów we krwi, w tym również cynku,  przed rozpoczęciem suplementacji lub z innych powodów klinicznych, wykonywane były grupowo, obejmując  grupy mikroelementów uczestniczących  w sprzężonych szlakach biochemicznych lub określonych patomechanizmach. Niedobór cynku – leczenie Leczenie niedoborów cynku zależne jest od wykrytych przyczyn tego zaburzenia oraz stopnia nasilenia deficytu. W określonych przypadkach wystarczy zmiana nawyków dietetycznych, z uwzględnieniem większej ilości produktów bogatych w cynk. Do najlepszych źródeł cynku w pożywieniu zalicza się m.in.: Wołowinę,Owoce morza,Orzechy,Wieprzowinę,Fasolę,Migdały,Drób,Jogurty,Ser żółty. W przypadku nasilonych niedoborów może być konieczne stosowanie różnego typu leków lub suplementów diety, które mają na celu uzupełnienie brakującego pierwiastka w organizmie. W przypadku rozpoczęcia leczenia z wykorzystaniem tego typu preparatów należy przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących codziennych dawek oraz czasu stosowania suplementów, jako że nieprawidłowe, zbyt duże dawki mogą prowadzić do rozwoju nadmiaru cynku oraz związanych z tym objawów chorobowych.  Źródła https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74604,cynk https://www.healthline.com/health/zinc-deficiency https://www.medicalnewstoday.com/articles/320393 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493231/

22 czerwca 2022

Jakie są przyczyny i objawy nietolerancji laktozy?

Nietolerancja laktozy to rodzaj nadwrażliwości pokarmowej. Jej objawy występują po spożyciu produktów, które zawierają ten cukier. Dolegliwości wynikają ze zmniejszonej aktywności jednego z enzymów trawiennych – laktazy – i najczęściej dotyczą układu pokarmowego. Należą do nich np.: wzdęcia, ból brzucha, biegunka i wymioty. Nietolerancja pokarmowa występuje niezależnie od wieku, zarówno u niemowląt, jak i u dorosłych. Dowiedz się więcej, jak można rozpoznać i zbadać „uczulenie” na laktozę. Nietolerancja a uczulenie W języku potocznym terminy „nadwrażliwość”, „uczulenie”, „alergia” i „nietolerancja” są używane wymiennie. Jednak każda z określanych nimi reakcji powstaje na drodze innych mechanizmów i może, choć nie musi, dawać różne objawy. Nadwrażliwość pokarmowa rozwija się w wyniku: zaburzeń o podłożu immunologicznym –powodowanych niewłaściwym działaniem układu odpornościowego, jak w przypadku alergii zależnej od przeciwciał IgE, niekiedy o charakterze anafilaksji,, czy autoimmunizacyjnej celiakii;reakcji nieimmunologicznych, które przyjmują postać nietolerancji pokarmowej. Mogą one wynikać z nieprawidłowego działania metabolizmu (np. w przypadku nietolerancji laktozy), zatrucia toksynami i związkami chemicznymi czy występować podczas przyjmowania niektórych leków lub być efektem intensywnej antybiotykoterapii. Czym jest laktoza? Laktoza należy do grupy węglowodanów. Jest dwucukrem, co oznacza, że jej cząsteczka składa się z dwóch cukrów prostych, w tym wypadku glukozy i galaktozy. Laktoza, cukier mlekowy, znajduje się przede wszystkim w mleku i produktach mlecznych. Występuje np. w jogurtach, lodach, czekoladzie mlecznej czy serku wiejskim. Laktozę można znaleźć nie tylko w mleku krowim i jego przetworach, lecz także np. w kozim. Dodatkowo warto wiedzieć, że serwatka, która jest stosowana jako dodatek do wielu produktów spożywczych, w tym np. do deserów, batoników, płatków śniadaniowych, też może zawierać pewne ilości tego cukru. Jakie są przyczyny nietolerancji laktozy? Laktoza jest rozkładana przez enzym trawienny, laktazę (β-D-galaktozydazę) do glukozy i galaktozy, które są następnie wchłaniane do krwi. Objawy nietolerancji laktozy są skutkiem niecałkowitego rozkładu tego cukru w obrębie jelita cienkiego. Jego obecność bowiem zaburza środowisko układu trawiennego, proces trawienia i pracę układu pokarmowego. Nietolerancja laktozy może występować w różnych postaciach w zależności od momentu pojawienia się objawów. Są nimi: forma pierwotna, czyli wrodzona alaktazja, która daje pierwsze objawy już u niemowląt. Należą do nich: ciężka biegunka, odwodnienie i postępujące niedożywienie. Za rozwój choroby odpowiada brak lub niedobór enzymu laktazy w rąbku jelita cienkiego, mimo że struktura błony śluzowej jelita pozostaje prawidłowa. Wrodzona alaktazja występuje jednak bardzo rzadko;hipolaktazja typu dorosłych – ujawnia się po ukończeniu 3. roku życia i charakteryzuje się postępującym zanikiem wytwarzania enzymu;niedobór laktazy, który może występować także w przebiegu chorób przewodu pokarmowego. Dochodzi wówczas do uszkodzenia ściany jelita cienkiego, a wraz z nim do zaburzenia czynności enzymu. Objawy nietolerancji laktozy mogą zatem towarzyszyć celiakii, nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, chorobie Leśniowskiego-Crohna, alergiom pokarmowym czy stanowić jaktrogennymi efektami  chemioterapii. Jakie są objawy nietolerancji laktozy? Dolegliwości związane z nietolerancją laktozy dotyczą głównie układu pokarmowego. Laktoza nie ulega wchłanianiu. Nierozłożone cząsteczki  laktozy  powodują napływ wody i elektrolitów do jelita cienkiego. Dwucukier podlega fermentacji przez bakterie flory jelitowej, co przyczynia się do powstawania gazu w przewodzie pokarmowym. W efekcie nietolerancji laktozy towarzyszą zwykle: ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty, wzdęcia i nadmierne wydzielanie gazów. Osoby z hipolaktazją typu dorosłych w ograniczonym stopniu zachowują zdolność do trawienia dwucukru, dlatego niewielkie ilości produktów mlecznych nie powodują u nich żadnych objawów. Niedobór enzymu może mieć charakter nabyty i wynikać z uszkodzenia struktury błony śluzowej jelita cienkiego w przebiegu innego zaburzenia. Wówczas oprócz wymienionych objawów pojawiają się także dolegliwości, które są charakterystyczne dla choroby podstawowej. W przebiegu nietolerancji laktozy rzadko obecne są symptomy ze strony pozostałych układów. W odróżnieniu od innych rodzajów nadwrażliwości pokarmowych, a zwłaszcza tych o podłożu immunologicznym, dolegliwości skórne czy ze strony układu oddechowego są mało charakterystyczne. Z tego powodu wysypka, obrzęk czy duszność po spożyciu pokarmu, który zawiera laktozę, wskazują raczej na problem innego pochodzenia, np. na alergię. Objawy nietolerancji laktozy u niemowląt i dzieci są takie same jak u dorosłych. Trzeba jednak podkreślić, że niezdiagnozowana nadwrażliwość pokarmowa u noworodków może być bezpośrednią przyczyną groźnych zaburzeń równowagi wodno-elektrolitowej, co prowadzi niekiedy do odwodnienia, a nawet do śmierci dziecka. Jak można rozpoznać uczulenie na laktozę? Objawy ze strony układu pokarmowego, które pojawiają się po spożyciu mleka lub nabiału po wykluczeniu alergii mogą nasuwać podejrzenie nietolerancji laktozy. Ostateczne rozpoznanie stawia jednak lekarz po wykonaniu badań, które pomogą potwierdzić diagnozę. Diagnostyka obejmuje zwykle: próbę eliminacji i prowokacji laktozą, która polega na stosowaniu diety bezlaktozowej do czasu ustąpienia objawów (zwykle około 2 tygodni). Jeżeli po ponownym spożyciu produktów mlecznych powrócą dolegliwości, wynik postępowania potwierdza zależność między zaburzeniem trawienia laktozy a występowaniem symptomów;test oddechowy z oceną stężenia wodoru w wydychanym powietrzu, który jest przeprowadzany po spożyciu laktozy. Rzadziej nietolerancja laktozy wymaga potwierdzenia w bardziej specjalistycznych badaniach, obejmujących : określanie pH stolca (parametr określany w podstawowym badaniu stolca),endoskopię,badanie molekularnego polimorfizmu genu laktazy. Jak wygląda postępowanie w nietolerancji laktozy? Objawy nietolerancji laktozy są związane z zaburzeniem procesu trawienia cukru. Z tego powodu podstawą leczenia schorzenia jest dieta. Powinna ona wykluczać lub znacznie ograniczać żywność, która zawiera laktozę, a przede wszystkim mleko i nabiał. Niemowlęta ze stwierdzoną nadwrażliwością na omawiany dwucukier nie mogą być karmione piersią ani klasycznymi preparatami mleka modyfikowanego. Mleko matki i większość mieszanek dla najmłodszych zawiera laktozę, dlatego dobrym wyborem będą specjalne produkty przeznaczone dla dzieci z tym schorzeniem. Całkowite ograniczenie produktów mlecznych może prowadzić do niedoboru wapnia, witaminy D, białka i składników mineralnych, np. magnezu, fosforu i cynku. Z tego powodu osoby, które stosują taką dietę, powinny suplementować brakujące składniki odżywcze. Pomoże to zapobiec krzywicy u dzieci i osteoporozie u dorosłych. Pacjenci z nietolerancją laktozy mogą także włączyć do swojego jadłospisu produkty oznaczone jako „bezlaktozowe”. Mleko i nabiał są często zastępowane przez napoje roślinne i ich przetwory fortyfikowane w wapń. Wreszcie pacjenci mogą suplementować brakujący enzym – laktazę – bezpośrednio przed spożyciem produktów, które zawierają laktozę. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela Bibliografia A. Szilagyi, N. Ishayek, Lactose Intolerance, Dairy Avoidance, and Treatment Options, “Nutrients” 2018, nr 10.M.J. Alkalay, Nutrition in Patients with Lactose Malabsorption, Celiac Disease, and Related Disorders, “Nutrients” 2022, nr 14, s. 2.P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s.1233−1238.

06 czerwca 2022

Dieta na trzustkę – co wspomaga pracę trzustki?

Trzustka jest narządem stanowiącym element układu pokarmowego, zlokalizowanym w górnej części jamy brzusznej. Wydziela do przewodu pokarmowego oraz do krwi szereg substancji odpowiedzialnych za trawienie pokarmu i regulację poziomu glukozy. Jaka dieta wspiera funkcjonowanie trzustki i czego unikać, aby jej nie zaszkodzić? Trzustka – rola w organizmie Tak zwana zewnątrzwydzielnicza część trzustki, odpowiedzialna jest za produkcję soku trzustkowego, który wydzielany do dwunastnicy (fragment jelita zlokalizowany bezpośrednio za żołądkiem) bierze udział w trawieniu pokarmu. Składnikami soku trzustkowego są elektrolity, śluz oraz enzymy trawiące białka (trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza, elastaza), tłuszcz (lipaza, fosfolipaza, esteraza), węglowodany (α-amylaza) i kwasy nukleinowe. Wewnątrzwydzielnicza część trzustki produkuje z kolei substancje, które określa się mianem hormonów. Wydzielane do krwi obniżają (insulina) lub podwyższają (glukagon) poziom glukozy we krwi, hamują wydzielanie soku trzustkowego (polipeptyd trzustkowy) lub wpływają na regulację wydzielania glukagonu i insuliny (somatostatyna). Trzustka – choroby Choroby trzustki mogą być spowodowane upośledzeniem funkcji zewnątrz- lub wewnątrzwydzielniczej narządu. W przypadku upośledzenia funkcji zewnątrzwydzielniczej objawy wynikają z zaburzonej produkcji soku trzustkowego lub/i aktywacji enzymów trawiennych jeszcze w obrębie narządu. Przykładem choroby związanej z upośledzeniem zewnątrzwydzielniczej funkcji trzustki jest zapalenie trzustki, które może przebiegać w postaci ostrej i przewlekłej. Upośledzenie funkcji wewnątrzwydzielniczej trzustki wiąże się z zaburzeniem gospodarki węglowodanowej organizmu, a chorobą wynikającą z nieprawidłowego wydzielania lub działania insuliny jest cukrzyca. Dieta wspomagająca trzustkę „Dieta na trzustkę” powinna być dopasowana do stanu zdrowia. Jeśli jesteśmy zdrowi i chcemy profilaktycznie zapobiegać chorobom trzustki, nasza dieta powinna przede wszystkim opierać się o zasady piramidy żywieniowej. Zasady te pomagają w skomponowaniu prawidłowo zbilansowanej diety oraz zwracają uwagę na właściwe proporcje spożywanych produktów. W pierwszej kolejności zaleca się spożywanie produktów zbożowych z pełnego ziarna. Istotne jest uwzględnienie w posiłkach warzyw i owoców, przy czym większy nacisk powinno kłaść się na warzywa. Wśród nich powinny znaleźć się warzywa strączkowe. Należy wystrzegać się czerwonego mięsa, ponieważ jego jedzenie wymienia się wśród czynników odpowiedzialnych za rozwój raka trzustki. Można zastąpić go rybami i drobiem. Z produktów mlecznych i innych należy wybierać te o niskiej zawartości tłuszczu, a zamiast słodkich przekąsek spożywać nasiona i orzechy. W profilaktyce cukrzycy warto z diety wyeliminować nadmiar cukru i słodzonych napojów oraz produkty wysokoprzetworzone typu fast food, batony i wafelki. Smażenie i grillowanie należy zastąpić gotowaniem na parze, duszeniem lub pieczeniem. Profilaktyka chorób trzustki uwzględnia również utrzymywanie prawidłowej masy ciała, rezygnację z palenia papierosów oraz spożywania alkoholu. Dieta odciążająca trzustkę Dieta odciążająca trzustkę, stosowana jest u osób z toczącym się w obrębie narządu procesem chorobowym. Na przykład w ciężkich przypadkach ostrego zapalenia trzustki stosuje się wręcz leczenie żywieniowe, które odbywa się na oddziale szpitalnym (np. żywienie przez zgłębnik nosowo – jelitowy). W przypadku łagodnego przebiegu zapalenia trzustki lub po nim, dieta chorych opiera się na pokarmach ubogotłuszczowych. Uwzględnia również spożywanie posiłków częściej, ale w mniejszych porcjach. Wyklucza przede wszystkim alkohol, pieczywo razowe, potrawy smażone i pieczone, ciasta z kremem, tłuste wędliny, gruboziarniste kasze, cebulę, kapustę i fasolę, a także dodatki do potraw, typu śmietana i majonez. Potrawy powinny być gotowane lub przygotowywane na parze. Z produktów nabiałowych zaleca się spożywanie tych z niską zawartością tłuszczu (mleko 0,5%, chudy twaróg), z mięs dopuszczone jest chude mięso drobiowe lub cielęcina. Warzywa powinno spożywać się w postaci gotowanej, a soki owocowe i warzywne, ale także kawę i herbatę należy rozcieńczać. W trakcie spożywania posiłków i po nich chory powinien wnikliwie obserwować reakcję swojego organizmu i unikać produktów, po których odczuwa dyskomfort (wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie). Ze względu na znaczne wyeliminowanie tłuszczu z diety, chory musi pamiętać o suplementacji witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach – A, D, E, K, w dawkach zalecanych przez lekarza prowadzącego. Rozpoznaniu choroby trzustki powinna towarzyszyć nieodległa wizyta u dietetyka klinicznego, którego zadaniem jest skomponowanie diety odciążającej trzustkę i wytłumaczenie pacjentowi znaczenia właściwego odżywiania w trakcie choroby. Prawidłowe postępowanie dietetyczne pacjentów z chorobami trzustki wraz ze stosowaniem farmakoterapii jest sposobem na spowolnienie procesu chorobowego, wyeliminowanie dolegliwości oraz profilaktykę powikłań towarzyszących chorobie. Trzustka – jak wspomóc jej pracę? Funkcjonowanie trzustki mogą wspomóc niektóre zioła. Wśród nich wymienia się pokrzywę, glistnik jaskółcze ziele, bylicę piołun, czarnuszkę siewną, mniszka lekarskiego, tymianek, chmiel zwyczajny oraz owoce kopru ogrodowego. Niektóre z nich mają działanie przeciwzapalne, inne bakteriobójcze i żółciopędne. Stosując zioła należy jednak pamiętać o ich możliwym oddziaływaniu wraz zażywanymi lekami. Przed rozpoczęciem ich przyjmowania, należy zabrać je na wizytę lekarską i upewnić się czy można je łączyć z lekami i czy nie wchodzą z nimi w interakcje. Łączenie kilku preparatów może prowadzić do wystąpienia groźnych działań niepożądanych, dlatego należy zażywać je wyłącznie według zaleceń lekarskich.

30 maja 2022

Dieta na cukrzycę typu 2 – jakie ma znaczenie?

Cukrzyca typu drugiego zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych. Jej rozwój ściśle związany jest ze złymi nawykami żywieniowymi oraz szeroko pojętym, niezdrowym stylem życia. Nieleczona, cukrzyca typu 2 może prowadzić do wystąpienia licznych, niebezpiecznych powikłań. Istotnym elementem postępowania medycznego w przypadku wykrycia cukrzycy typu 2 jest wdrożenie właściwej diety. Dlaczego dieta w cukrzycy jest taka ważna oraz z czego składa się dobrze dobrana dieta cukrzycowa? Czym jest cukrzyca typu 2? Cukrzyca to choroba metaboliczna, w przebiegu której dochodzi do rozwoju zaburzeń w przetwarzaniu węglowodanów przez organizm. Komórki nie są w stanie skutecznie wykorzystywać glukozy, co prowadzi do wzrostu stężeń tego cukru we krwi oraz związanych z tym objawów i zwiększonego ryzyka rozwoju powikłań chorobowych. Podstawowy podział cukrzycy wyróżnia 2 typy tego schorzenia: cukrzycę typu 1 oraz cukrzycę typu 2. Różnią się one od siebie mechanizmem rozwoju oraz przyczynami, jednak przebieg kliniczny pełnoobrazowej choroby jest dość podobny. Pierwsze objawy cukrzycy obejmują: Wzmożone pragnienie (polidypsja),Zwiększone oddawanie moczu (poliuria),Wzrost apetytu,Utratę masy ciała,Nudności. W przypadku wystąpienia tego typu objawów należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza w celu pomiaru stężenia glukozy we krwi oraz wykonania dodatkowych testów diagnostycznych w kierunku cukrzycy. Rozwój cukrzycy typu 1 warunkowany jest przez czynniki genetyczne, czyli wrodzone. Do pojawienia się pierwszych objawów chorobowych zazwyczaj dochodzi już w wieku dziecięcym. W przebiegu cukrzycy typu 1 uszkadzane są komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Hormon ten warunkuje prawidłowe wykorzystywanie glukozy przez tkanki organizmu. Ze względu na uszkodzenia trzustki poziomy insuliny znacząco spadają, co prowadzi do rozwoju typowych objawów cukrzycy. Cukrzyca typu 2 nazywana jest także cukrzycą wieku dorosłego i stanowi ona ok. 90% wszystkich przypadków cukrzycy. Jej rozwój poprzedza pojawienie się insulinooporności, czyli uodpornienie się komórek organizmu na działanie insuliny, co także prowadzi do wzrostu stężeń glukozy we krwi. Za przyczyny rozwoju cukrzycy typu 2 w głównej mierze uznaje się obecnie czynniki środowiskowe, choć czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę w jej patogenezie. Szczególnie narażone na rozwój cukrzycy typu 2 są osoby wykazujące czynniki ryzyka takie jak: Otyłość,Nadwaga,Siedzący tryb życia,Brak lub też niewielka ilość aktywności fizycznej,Nieodpowiednia dieta,Narażenie na przewlekły stres. W celu rozpoznania cukrzycy typu 2 przeprowadza się badania z krwi, które mają na celu uwidocznienie zaburzeń w obrębie metabolizmu węglowodanowego. Podstawowym testem diagnostycznym, nakierunkowanym na wykrycie insulinooporności lub cukrzycy jest pomiar stężeń glukozy we krwi żylnej na czczo. W przypadku uzyskania nieprawidłowych , zbyt wysokich wyników lekarz może skierować osobę badaną na OGTT, czyli doustny test obciążenia glukozą, nazywany także „krzywą cukrową”. Badanie to pozwala uwidocznić zmiany stężenia glukozy w czasie, dzięki czemu jest niezwykle przydatnym narzędziem wykorzystywanym do rozpoznawania zaburzeń metabolicznych związanych z cukrzycą. Znaczenie diety w cukrzycy typu 2 Leczenie cukrzycy typu 2 zależne jest od stopnia zaawansowania choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. W wielu przypadkach może być konieczne przyjmowanie leków w formie tabletek lub zastrzyków podskórnych. Niezależnie od dobranej przez lekarza metody cel tego leczenia jest taki sam – utrzymywanie prawidłowych stężeń cukru (glukozy) we krwi pacjenta. Dieta w przebiegu leczenia cukrzycy typu 2 odgrywa niezwykle istotną rolę. Wdrożenie właściwych nawyków żywieniowych oraz korekta popełnianych dotychczas błędów może znacząco poprawić stan zdrowia pacjenta oraz bezpośrednio wpływać na lepsze kontrolowanie glikemii. Dzięki temu znacząco zmniejsza się ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Poza stosowaniem właściwej diety w przebiegu cukrzycy należy także zwiększyć stopień aktywności fizycznej oraz unikać spożywania alkoholu. Co jeść przy cukrzycy typu 2? Optymalnie, dieta w przebiegu cukrzycy typu 2 powinna zostać ułożona z pomocą lekarza diabetologa lub też wyspecjalizowanego dietetyka. Najważniejszym elementem jadłospisu cukrzycowego jest dbanie o właściwą kaloryczność spożywanych posiłków, szczególnie jeśli u danej osoby współwystępuje otyłość lub nadwaga. Warto pamiętać o zasadzie jedzenia mniejszych porcji, częściej w ciągu dnia. Dzięki temu można uniknąć napadowego głodu oraz spożywania nadmiernych ilości kalorii. Należy pamiętać, aby w diecie cukrzycowej zawierać jak najwięcej produktów nieprzetworzonych, takich jak np. makaron z mąki razowej, gruboziarniste kasze lub ryż niełuskany. Warto unikać spożywania cukrów prostych na rzecz węglowodanów złożonych. Oznacza to, że należy unikać spożywania czekolady, cukierków, wyrobów cukierniczych, soków owocowych oraz innego rodzaju słodkich przekąsek. Osobom z cukrzycą typu 2 zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w błonnik, takich jak m.in. warzywa, rośliny strączkowe (soczewica, fasola) oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Dieta cukrzycowa powinna ograniczać także ilość spożywanych tłuszczów, które mogą przyczyniać się do wzrostu stężeń tzw. „złego cholesterolu”. Z tego powodu należy unikać spożywania tłuszczów nasyconych (obecnych np. w maśle, smalcu oleju palmowym), na rzecz tłuszczów nienasyconych. Jako źródło białka powinno wybierać się ryby oraz drób zamiast tłustych gatunków mięs, takich jak np. karkówka lub boczek. W celu uzyskania precyzyjnych zaleceń diagnostycznych najlepiej konsultować się z lekarzem prowadzącym danego pacjenta. Dobra dieta cukrzycowa powinna zostać dobrana indywidualnie, aby jak najlepiej spełniać potrzeby danej osoby oraz w sposób właściwy uzupełniać dobrane leczenie farmakologiczne. Źródła: https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/80-dp-05b-dieta-w-cukrzycy-typu-2-z-przykladowym-jadlospisem-dla-diety-1600-kcal/file https://www.nhs.uk/conditions/type-2-diabetes/food-and-keeping-active/ https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/i-have-type-2-diabetes

12 maja 2022

Biotyna – za co odpowiada?

Biotyna, czyli witamina B7 (nazywana także witaminą H) pełni wiele istotnych funkcji związanych z prawidłowym funkcjonowaniem licznych układów w ciele człowieka. Biotyna bierze udział m.in. w procesach związanych z utrzymywaniem zdrowia skóry, paznokci i włosów. Na co jeszcze wpływa biotyna, w jaki sposób uniknąć niedoborów biotyny oraz jakie są źródła witaminy H w diecie? Biotyna – co to jest? Biotyna to substancja chemiczna, którą zalicza się do witamin z grupy B. Witaminy są organicznymi związkami chemicznymi, których obecność w organizmie jest niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Biotyna bywa nazywana także witaminą B7 oraz witaminą H, choć ta druga nazwa spotykana jest rzadziej. Podobnie jak inne witaminy z grupy B, biotyna rozpuszczalna jest w wodzie. Na poziomie molekularnym odgrywa ona rolę koenzymu w licznych procesach chemicznych zachodzących w ludzkim organizmie. Oznacza to, że jej obecność warunkuje prawidłowe działanie wielu enzymów, które katalizują zachodzenie licznych reakcji metabolicznych. Co za tym idzie, w przypadku występowania niedoborów biotyny może dojść do rozwoju specyficznych objawów i zaburzeń, związanych z nieprawidłowym przebiegiem określonych przemian biochemicznych. Biotyna – jakie pełni funkcje w organizmie? Najczęściej biotyna kojarzona jest ze swoim pozytywnym wpływem na stan zdrowia skóry, a także włosów i paznokci. Witamina B7 zawiera w sobie cząsteczki siarki. Są one niezbędne do prawidłowej syntezy keratyny, czyli jednego z głównych budulców paznokci oraz włosów. Dzięki temu możliwe jest uniknięcie nadmiernej łamliwości włosów, a płytki paznokciowe są mocne oraz nie kruszą się. Dodatkowo biotyna korzystnie wpływa na ograniczenie wypadania włosów, a także poprawia kondycję skóry. Synteza protrombiny także wymaga obecności biotyny. Protrombina to związek chemiczny, który bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. W przypadku jego niedoborów możliwe jest wystąpienie nadmiernej skłonności do powstawania siniaków, a także przedłużającego się czasu krwawienia po urazie. Istnieją także doniesienia, że biotyna warunkuje prawidłową pracę tarczycy oraz korzystnie wpływa na stężenie glukozy oraz określonych związków tłuszczowych we krwi. Niedobory biotyny – przyczyny oraz objawy Niedobory witaminy B7 obecnie występują dość rzadko. Najczęściej można je zaobserwować u pacjentów ze znacznym stopniem niedożywienia, które wynika z innych jednostek chorobowych. Dodatkowo, przyczyną niedoborów biotyny może być wybiórcze, niewystarczające spożywanie produktów białkowych. W przypadku przewlekłego stosowania leków z określonych grup, takich jak m.in. leki przeciwdrgawkowe (używane w przebiegu padaczki) oraz niektóre antybiotyki może dochodzić do rozwoju zaburzeń prowadzących do niedoborów biotyny. Objawy, które mogą pojawić się u pacjenta cierpiącego na niedobór biotyny to m.in.: Wysypka skórna (często zlokalizowana w okolicy ust) – skóra jest sucha, zaczerwieniona,Osłabienie kondycji włosów – włosy łamliwe, cienkie, suche,Zaburzenia nastroju o charakterze depresyjnym,Zwiększone zmęczenie, nadmierna senność,Uogólnione bóle mięśni,Występowanie parestezji – uczucia mrowienia oraz zaburzonego dotyku, najczęściej w obrębie kończyn. W przypadku zauważenia u siebie lub u swoich bliskich tego typu objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, jako że dolegliwości tego typu mogą także wynikać z innych, groźnych dla zdrowia jednostek chorobowych. Z tego powodu za każdym razem wymagają one dogłębnego wyjaśnienia oraz przeprowadzenia dokładnej diagnostyki, która pozwoli na postawienie trafnego rozpoznania oraz włączenie właściwego leczenia. Do tej pory nie został opisany zespół objawów, który mógłby pojawić się w związku z nadmiernymi ilościami biotyny w ludzkim organizmie, w związku z czym przyjmuje się, że zbyt wysokie poziomy witaminy B7 nie są szkodliwe. Źródła biotyny – dieta z witaminą H Biotyna, podobnie jak wiele innych witamin występuje w różnego rodzaju produktach spożywczych, zarówno pochodzenia roślinnego, jak i zwierzęcego. Niektórymi z produktów, które zawierają najwięcej witaminy H są np.: Wołowa oraz wieprzowa wątróbka,Drożdże,Żółtka jaj kurzych,Różnego typu mąki,Mleko,Orzechy włoskie oraz ziemne,Szpinak,Migdały,Marchew. W przypadku występowania znacznych niedoborów biotyny należy rozważyć jej dodatkowe uzupełnianie z wykorzystaniem odpowiednich suplementów diety. W każdym przypadku warto zasięgnąć wcześniej opinii lekarza lub dietetyka, który doradzi nam w jaki sposób stosować preparaty z biotyną aby osiągnąć zamierzony efekt wyrównania jej stężeń w organizmie. W celu dokładnego ustalenie stopnia niedoborów biotyny należy przeprowadzić badanie jej stężeń z krwi żylnej pacjenta. Ten test diagnostyczny dostępny jest pod poniższym adresem: https://diag.pl/sklep/badania/witamina-h/ . Bibliografia: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63298,biotyna https://www.healthline.com/health/the-benefits-of-biotinhttps://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-313/biotin

28 kwietnia 2022

Czy dieta wpływa na niedoczynność tarczycy? Co warto jeść, a czego należy unikać?

Niedoczynność tarczycy utrudnia utratę zbędnych kilogramów. Często pojawiają się również objawy, takie jak: suchość skóry, senność, kłopoty z pamięcią czy pogorszenie nastroju. Zmodyfikowanie dotychczasowego żywienia może przynieść wiele korzyści. Dowiedz się, jakie znaczenie ma dieta. Niedoczynność tarczycy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Większość pacjentów wymaga leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem lewotyroksyny. Niestety bardzo często należy przyjmować leki do końca życia. Regularne badania, stosowanie się do zaleceń lekarza, a także odpowiednio zbilansowana dieta i umiarkowana aktywność fizyczna pozwalają na poprawę samopoczucia i wyników badań. Co to jest niedoczynność tarczycy? Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje mniejszą ilość hormonów, niż potrzebuje tego organizm. Tarczyca jest niewielkim narządem, znajdującym się w dolnej części szyi. Odpowiada za produkcję i uwalnianie hormonów T3 i T4, czyli trijodotyroniny i tyroksyny. Pełnią one szereg różnorodnych  funkcji w przemianach metabolicznych organizmu. Praca tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH), pobudzający ten narząd do wytwarzania T3 i T4. Do przyczyn niedoczynności tarczycy należą m.in:● choroba Hashimoto,● stan po leczeniu jodem radioaktywnym,● stan po chirurgicznym usunięciu tarczycy. Takie zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych w ludzkim organizmie. Objawy niedoczynności tarczycy Objawy niedoczynności tarczycy wynikają przede wszystkim z nieprawidłowego działania tego narządu. Należą do nich: ● przyrost wagi,● senność,● osłabienie i brak energii,● zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją,● odczuwanie zimna,● nadmierna suchość skóry,● pogorszenie nastroju. Dodatkowo u kobiet często występują zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę i donoszeniem jej. U mężczyzn spada popęd seksualny, a także pojawiają się trudności ze wzwodem. Co należy jeść przy niedoczynności tarczycy? Dieta podczas leczenia wielu chorób, w tym niedoczynności tarczycy, może w dużym stopniu poprawić samopoczucie i zdrowie pacjenta. Nie powinna wykluczać zbyt wielu produktów ani też bazować na kilku. Bardzo ważne jest prawidłowe zbilansowanie posiłków, aby zawierały odpowiedni rozkład makroskładników, czyli węglowodanów, tłuszczów i białka. Zbyt ubogi jadłospis może doprowadzić do niedoborów witamin w organizmie. Dieta w niedoczynności tarczycy powinna obfitować w błonnik pokarmowy. Można go znaleźć w produktach pełnoziarnistych, warzywach i owocach. Należy również pamiętać o chudym mięsie, które jest dobrym źródłem białka, niezbędnego do budowy mięśni. Osoby borykające się z tą chorobą powinny stosować dietę bogatą w witaminy i mikroelementy, zwłaszcza:● cynk (jaja, nasiona słonecznika, mięso, nasiona dyni, fasola, ciecierzyca, kiełki pszenicy, grzyby, ostrygi i cebula),● selen (ryby, skorupiaki, orzechy brazylijskie, pełnoziarniste produkty zbożowe),● żelazo (czerwone mięso, ryby, żółtko kurze, zielone warzywa, porzeczki, poziomki, awokado, nasiona roślin strączkowych),● jod (ryby morskie, owoce morza). Dawkowanie witamin powinno być uzależnione od niedoborów, jakie powstały w organizmie. Suplementowanie selenu zależy od właściwej podaży jodu. Komponując odpowiedni jadłospis, nie należy zapominać o tłuszczach. Te pochodzenia zwierzęcego warto zamienić na roślinne, które zawierają kwasy omega-3, a także działają na organizm przeciwzapalnie i wspomagają pracę układu immunologicznego. Czego należy unikać przy niedoczynności tarczycy? Nie wszystkie produkty są zalecane przy niedoczynności tarczycy. Istnieją pokarmy, które zawierają związki zaburzające pracę tarczycy i powodujące przerost gruczołu. Związkami takimi są goitrogeny, substancje wolotwórcze zmniejszające przyswajalność jodu z pożywienia lub zaburzające jego wchłanianie przez tarczycę. Goitrogenysą zawarte w roślinach krzyżowych, czyli w: kapuście, brukselce, kalarepie, jarmużu, brokule, kalafiorze i rzepie. Jarzyny takie nie powinny być one spożywane na surowo przez osoby z niedoczynnością tarczycy. Z diety należy także wyeliminować również: cukier, słodkie napoje, słodycze oraz fast foody. Powinno się unikać soi i produktów mających ją w w składzie. Wszystkie one zawierają substancje, które hamują syntezę hormonów tarczycy. Wiele kontrowersji wzbudza spożywanie glutenu przy problemach z tarczycą. U osób cierpiących na chorobę Hashimoto często współwystępuje celiakia lub nietolerancja glutenu. Stosowanie diety bezglutenowej pozwala na zmniejszenie stanów zapalnych w jelitach. Nie należy jednak samodzielnie rezygnować z jedzenia produktów z glutenem, gdyż ich eliminacja może powodować niedobory witamin, głównie z grupy B. W wypadku osób z nietolerancją laktozy, u których jej spożycie może prowadzić do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego Należy zalecać produkty bez laktozy, np. kokosowe, sojowe lub orzechowe. Zasady żywienia Jedzenie w niedoczynności tarczycy ma duże znaczenie. Pozwala zmniejszyć dolegliwości, poprawić samopoczucie i wyniki badań. Należy wiedzieć, jak powinna wyglądać codzienna dieta. Dorosłe osoby muszą zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Zaleca się, aby piły około 2–2,5 litra wody dziennie. Najlepiej sprawdzi się niskosodowa niegazowana woda mineralna. Warto również sięgnąć po ziołowe herbatki. Posiłki powinny być przygotowane w odpowiedni sposób. Zamiast smażenia na tłuszczu warto wybrać duszenie, gotowanie na parze, grillowanie czy pieczenie w folii aluminiowej. Jeśli konieczne jest smażenie na patelni, lepiej wybrać oliwę z oliwek niż masło czy smalec. Ważną zasadą żywienia, nie tylko u osób z niedoczynnością tarczycy, jest spożywanie posiłków o tych samych porach, w odstępach około 3–4 godzin. Należy pamiętać, aby ostatni posiłek był spożywany minimum 2 godziny przed snem. Lepiej wtedy sięgnąć po odżywczą sałatkę lub makaron z chudym mięsem i warzywami niż po tłuste mięso, pizzę czy burgera. Spożywane węglowodany powinny mieć niski indeks glikemiczny. Wiele osób mających niedoczynność tarczycy musi zażywać odpowiednią dawkę lewotyroksyny, która wymaga odstępu między posiłkiem. Jest ona przyjmowana rano, na czczo, minimum 30 minut przed śniadaniem. Pierwszy posiłek powinien być dobrze zbilansowany. Z jego składu lepiej wykluczyć kofeinę, zbyt duże ilości błonnika czy grejpfruty, ponieważ wpływają one negatywnie na wchłanianie leku. Odchudzanie a niedoczynność tarczycy Niestety nieleczona niedoczynność tarczycy negatywnie wpływa na zdrowie. Utrudnia utratę zbędnych kilogramów, a także sprzyja przybieraniu nowych. W poprawie samopoczucia i utracie wagi istotną rolę odgrywa dieta. Warto skonsultować się z dietetykiem, który indywidualnie dopasuje plan żywieniowy. Skuteczna redukcja masy ciała polega na regularnym spożywaniu posiłków o zmniejszonej kaloryczności. Ich wielkość powinna zależeć od aktywności fizycznej, płci, wagi wyjściowej, a także trybu życia. Odchudzanie należy rozłożyć na kilka tygodni lub miesięcy, aby nie dopuścić do wystąpienia efektu jojo, który nie będzie korzystnie działał na ciało i organizm. Odchudzanie przy niedoczynności tarczycy nie jest łatwe. Należy połączyć dietę i wysiłek fizyczny. Zaleca się regularną, umiarkowaną aktywność fizyczną 150 minut tygodniowo. Wprowadzenie tych zmian powinno być sposobem na życie, a nie chwilowym działaniem. A: Sylwia BrodniewskaZ: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia H. Stolińska, D. Wolańska, Składniki pokarmowe istotne w niedoczynności tarczycy, „Żywienie Człowieka i Metabolizm” 2012, nr 3.K. Kolasa, Niedoczynność tarczycy – etiologia i dieta, „Journal of NutriLife” 2021, nr 5.M. Jarosz, H. Stolińska, D. Wolańska, Żywienie w niedoczynności tarczycy, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2016.P. Ihnatowicz, E. Ptak, Masz to we krwi. Morfologia, hashimoto, cholesterol. Wyniki, diety, wskazówki, Wydawnictwo Publicat, Warszawa 2019.

20 kwietnia 2022

Sposób na odporność – czy suplementacja tranu pozytywnie wpływa na zdrowie?

Tran jest znany od wielu lat. Kiedyś kojarzony był z płynem o intensywnie rybim smaku, do którego picia zmuszano dzieci. Jest on cenny dla zdrowia, wspiera odporność, wspomaga pracę mózgu, pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji. W składzie ma witaminy A i D, a także cenne kwasy omega-3 i -6. Tran jest olejem pozyskiwanym z wątroby dorsza. Powinien być on łowiony w sprawdzonych wodach morskich, które nie są zanieczyszczone toksycznymi substancjami. Z roku na rok trafia do nich coraz więcej odpadów, które mają negatywny wpływ na organizmy morskie, w tym na ryby. Dobrej jakości tran jest produkowany ze świeżego oleju, dzięki temu przyniesienie najwięcej korzyści organizmowi. Co to jest tran? Tran to olej, który jest pozyskiwany z wątroby dorsza lub ryb dorszowatych. Może pochodzić także od rekina grenlandzkiego, łososia, rzadziej od wieloryba. Jest przyjmowany w formie suplementu diety i przeznaczony niemal dla każdego, ponieważ zawiera wiele cennych wartości, które wpływają pozytywnie na zdrowie. Suplement dostępny jest w wielu formach, tak aby jego spożywanie było łatwiejsze. Występuje w: płynie,kapsułkach,żelkach. Charakterystyczny rybi zapach tranu nie każdemu odpowiada, dlatego produkt często jest wzbogacony dodatkami smakowymi. To jeden ze sposobów, aby mniej chorować i mieć lepsze samopoczucie. Podczas wyboru odpowiedniego preparatu należy zwrócić uwagę na rodzaj ryby, z której pochodzi olej, a także na kraj pochodzenia. Ryby wykorzystywane do produkcji powinny być poławiane na bezpiecznych, niezanieczyszczonych terenach. Tylko wtedy tran będzie pozytywnie wpływał na odporność organizmu. Wartości odżywcze tranu Tran zawiera wiele cennych witamin i minerałów. Najbardziej wartościowy jest tran pochodzący z wątroby dorsza. Ma wiele nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak omega-3 i omega-6, EPA i DHA. Kwasy EPA i DHA wzmacniają odporność organizmu i pozwalają na dłużej zachować zdrowie (w szczególności DHA, wspierający serce, mózg i wzrok). Kwas EPA pomaga w zwalczaniu stanów zapalnych w organizmie. Z kolei kwasy omega są ważne dla organizmu, zwłaszcza dla osób, które nie spożywają regularnie ryb. Pomagają w obniżeniu poziomu złego cholesterolu, regulują gospodarkę cukrową, a także wpływają pozytywnie na układ nerwowy. W tranie można znaleźć cenne witaminy, jak D i A, które wspierają organizm. Witamina D nie tylko uczestniczy w budowie mocnych kości, o czym wiadomo było od dawna, lecz chroni przed rozwojem: cukrzycy typu 2, otyłości, depresji, chorób autoimmunizacyjnych, sercowo-naczyniowych i nowotworowych. Jej suplementacja jest szczególnie ważna w okresie jesienno-zimowym, kiedy zmniejsza się podaż słońca. Promienie słoneczne są niezbędne do syntezy  witaminy D w skórze zaspakajającej większość jej zapotrzebowania. Witamina A, nazywana witaminą młodości, pomaga w regeneracji organizmu, wpływa na prawidłowe widzenie, a także wspiera układ odpornościowy. W zależności od producenta w składzie tranu może znajdować się również witamina E. Dlaczego warto spożywać tran? Regularne spożywanie tranu przynosi wiele korzyści dla zdrowia. Powinny go przyjmować dzieci i młodzież, głównie ze względu na wzmożony wzrost. Tran zawiera bowiem witaminy, które są niezbędne w prawidłowej budowie kości i zębów. Suplementowanie tranu: wspomaga pracę mózgu,dba o prawidłowe widzenie,wspiera odporność,pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji,sprawia, że kości i zęby są mocne. Po tran powinny sięgać dzieci, seniorzy, osoby po przebytych operacjach czy urazach, a także osoby aktywne fizycznie. Jest on zalecany kobietom w ciąży, jednak o tym decyduje lekarz prowadzący. Spowodowane to jest faktem, że tran zawiera wysoką dawkę witaminy A, która nie powinna być spożywana w nadmiarze przez ciężarne. Tran obniża poziom cukru, co zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę. Regularna suplementacja tranu zalecana jest również osobom z wysokim ciśnieniem krwi i chorobami układu krążenia. Po tran powinny sięgać osoby prowadzące nieregularny tryb życia, palące papierosy czy nadużywające alkoholu. Sprawdzi się u wszystkich, którzy są narażeni na stres, a ich dieta nie jest prawidłowo skomponowana. Tran dla dzieci Dzieci w szczególności powinny suplementować tran. Niestety z uwagi na jego charakterystyczny smak i zapach robią to z niechęcią. Producenci oferują im jednak tran w formie smacznych żelek. Mają one owocowy smak, dlatego nie czuć tak bardzo rybiego posmaku. Tran w płynie można już podawać małym dzieciom, od szóstego miesiąca życia, jednak warto omówić to z pediatrą. Na podstawie wywiadu i wyników badań będzie mógł on wykluczyć ewentualne przeciwwskazania do stosowania tranu. Starsze dzieci powinny spożywać tran przez cały rok, w szczególności od października do kwietnia, kiedy jest mało słońca. W tym okresie często pojawiają się niedobory witaminy D. Tran pozytywnie wpływa na wzrok, a także na kości. Wspiera odporność, dzięki czemu dzieci rzadziej chorują. Regularne spożywanie tranu pomaga walczyć ze zmęczeniem, wirusami czy innymi drobnoustrojami. Kto nie powinien spożywać tranu? Pomimo wielu cennych wartości tran nie jest dobrym rozwiązaniem dla niektórych osób. Powinny unikać go osoby z kamicą nerkową, sarkoidozą lub hiperkalcemią, czyli ze zbyt wysokim stężeniem wapnia. Osoby chorujące przewlekle, zażywające leki na stałe powinny skonsultować spożywanie tranu ze swoim lekarzem, ponieważ tran może wchodzić z lekami w interakcje, obniżając lub osłabiając ich działanie. Tak, jak wszystkie suplementy diety, powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami producenta, w zalecanej przez producenta dawce. Przyjmowanie tranu  w większych ilościach może prowadzić do hiperwitaminozy witaminy A prowadzącej  do osteoporozy. Latem, kiedy ludzki organizm syntezuje witaminę D wykorzystując energię słoneczną , nie ma konieczności spożywania tranu, chyba że przebywa się w pomieszczeniach zamkniętych. Przed każdorazowym włączeniem suplementacji warto wykonać badanie 25(OH)D, które pozwoli określić poziom tej witaminy w organizmie. A: Sylwia Brodniewska Z: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia E. Materac, Z. Marczyński, K. H. Bodek, Rola kwasów tłuszczowych OMEGA-3 i OMEGA-6 w organizmie człowieka, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2013, nr 2, s. 225–233.M. Jarosz, Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.Z. Zdrojewicz, M. Adamek, A. Machelski i in., Wpływ kwasów tłuszczowych (omega) zawartych w rybach na organizm człowieka, „Medycyna Rodzinna” 2015, nr 18, s. 137–143.
  • 1 z 3