09 listopada 2022 - Przeczytasz w 4 min

Hipokalcemia – przyczyny, objawy, leczenie

Hipokalcemia z definicji to nieprawidłowe, zmniejszone stężenie wapnia we krwi. W zależności od stopnia nasilenia, hipokalcemia może być stanem zagrażającym życiu, wiązać się z łagodnymi lub doskwierającymi pacjentowi objawami klinicznymi, albo przebiegać całkiem bezobjawowo. Z jakiego powodu rozwija się hipokalcemia, jak się ją diagnozuje i jakie objawy kliniczne wywołuje?

hipokalcemia

Hipokalcemia przyczyny

Za gospodarkę jonami wapnia w organizmie odpowiada kilka substancji. Najważniejszą rolę odgrywa PTH (parathormon) wydzielany przez gruczoły przytarczyczne. Parathormon oddziaływując na przewód pokarmowy zwiększa wchłanianie wapnia z jelita cienkiego, nasila odzyskiwanie wapnia z moczu pierwotnego, a oddziaływując na kości, zwiększa uwalnianie z nich wapnia „przesuwając” go do krwi. Kolejną substancją biorącą udział regulacji stężenia wapnia we krwi jest witamina D – wykazująca podobne działanie do parathormonu, a także produkowana przez tarczyce kalcytonina – działająca w stosunku do parathormonu antagonistycznie. Efektem współdziałania tych substancji i istniejących między nimi fizjologicznych zależności jest prawidłowe stężenie wapnia we krwi, które warunkuje właściwą budowę kośćca i zębów, pracę mięśni i układu nerwowego, ale także układu krzepnięcia.

Hipokalcemię, czyli nieprawidłowe, zmniejszone stężenie wapnia we krwi mogą powodować:

  • Niedoczynność przytarczyc pierwotna

(operacyjne usunięcie przytarczyc, autoimmunologiczny proces niszczenia przytarczyc, odkładanie się złogów metali w gruczołach (żelazo, miedź, glin), stan po radioterapii tarczycy, stan zapalny przytarczyc)

  • Rzekoma niedoczynność przytarczyc uwarunkowana genetycznie

(w schorzeniu, przytarczyce wytwarzają parathormon jednak tkanki docelowe nie reagują na jego działanie)

  • Niedoczynność przytarczyc spowodowana hipo- lub hipermagnezemią

(konsekwencja nieprawidłowego, niskiego lub wysokiego stężenia magnezu we krwi)

  • Niedobór witaminy D

(mała podaż witaminy w diecie, niewystarczająca ekspozycja skóry na słońce, choroby nerek, zespoły upośledzonego wchłaniania)

  • Hiperfosfatemia (nieprawidłowe, wysokie stężenie fosforu we krwi)
  • Choroby wątroby przebiegające z niską syntezą białka (albuminy)
  • Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej
  • Ostre zapalenie trzustki
  • Stan ciężki pacjenta spowodowany sepsą
  • Rak rdzeniasty tarczycy wydzielający kalcytoninę
  • Transfuzja krwi
  • Niektóre leki (np. kalcymimetyki, bisfosfoniany)

Objawy hipokalcemii

Nasilenie objawów hipokalcemii uzależnione jest od stopnia obniżenia stężenia wapnia we krwi. Wśród objawów ze strony układu nerwowo – mięśniowego występuje zwiększona pobudliwość nerwowo – mięśniowa, a charakterystycznym objawem hipokalcemii jest objaw Chvostka (drganie mięśni twarzy wywołane dotknięciem nerwu twarzowego). Innym objawem jest objaw Trousseau, określany również jako ręka położnika. Jest to skurcz nadgarstka wywołany 3-minutowym uciśnięciem ramienia przez napompowany mankiet aparatu do pomiaru ciśnienia. Występowanie objawu Chvostka lub/i objawu Trouseau, bez towarzyszących innych objawów określa się mianem tężyczki utajonej. W przypadku gwałtownego spadku stężenia wapnia we krwi pacjentowi zagraża wystąpienie napadu tężyczkowego. Cechuje go występowanie symetrycznych, bolesnych skurczów mięśni rąk, twarzy, klatki piersiowej i kończyn dolnych. Napad tężyczkowy może być omylnie potraktowany jako atak padaczkowy, od którego odróżnia go zachowanie świadomości u pacjenta.  

Hipokalcemia, ze względu na nasilone wydalania wapnia z moczem, zwiększa znacząco ryzyko zwapnień narządu, kamicy nerkowej i rozwoju przewlekłej choroby nerek. Hipokalcemia wpływa na osłabienie układu kostnego, co skutkować może większą podatnością na złamania. Pacjenci mogą odczuwać również objawy arytmii, występującej w postaci kołatania serca. Przewlekłej hipokalcemii towarzyszyć mogą objawy oczne, rozwija się zaćma. Skóra pacjentów jest sucha, łuszcząca się, paznokcie kruche, a włosy szorstkie i cienkie. U niektórych pacjentów wśród objawów hipokalcemii występują także objawy psychiatryczne, takie jak lęk, depresja lub niestabilność emocjonalna.

Hipokalcemia może mieć ostry i przewlekły przebieg. W zaostrzonym przebiegu schorzenia drastyczne obniżenie stężenia wapnia we krwi jest stanem zagrażającym życiu i wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej. Przykładem ostrych objawów są uogólnione drgawki, które występują najczęściej u pacjentów po operacyjnym usunięciu przytarczyc.

Hipokalcemia u noworodka

Hipokalcemia, która diagnozowana jest u noworodka wymaga bezwzględnie wykonania pogłębionej diagnostyki i ustalenia przyczyny zaburzenia. Stan ten, może być wywołany zbyt wysokim stężeniem wapnia we krwi matki (hiperkalcemia), może być również konsekwencją chorób genetycznych. Jedną z nich jest zespól Albrighta, czyli rzekoma niedoczynność przytarczyc typu Ia. Poza hipokalcemią w zespole tym obserwuje się zmienioną budowa szkieletu, niski wzrost, okrągłą twarz, krótką szyję, krótkie palce, skrócenie kości śródstopia i śródręcza oraz upośledzenie umysłowe. Inną chorobą genetyczną mogącą wywoływać hipokalcemię u noworodków jest obarczony wysoką śmiertelnością zespól Di George’a. W chorobie tej poza noworodkową niedoczynnością przytarczyc powodującą hipokalcemię, stwierdza się nieprawidłowości w obrębie układu sercowo-naczyniowego, ciężkie zaburzenia odporności i deformację twarzy. Objawami hipokalcemii u noworodka są: niedociśnienie, tachykardia (przyspieszone bicie serca), przyspieszony oddech, bezdech, trudności w przystawianiu do piersi i karmieniu, pobudzenie, tężyczka i drgawki.

Hipokalcemia leczenie

Leczenie hipokalcemii jest ściśle uzależnione od rozpoznania przyczyny hipokalcemii. W przypadku ostrych objawów hipokalcemii, ze względu na stan zagrażający życiu, leczenie odbywa się na oddziale szpitalnym i polega na dożylnym podawaniu roztworu wapnia. Po zdiagnozowaniu przyczyny zaburzenia, już w procesie leczenia ambulatoryjnego, pacjenci mogą wymagać przewlekłego leczenia parathormonem, preparatami wapnia, magnezu i witaminą D. Celem każdego wdrożonego leczenia jest zniesienie objawów hipokalcemii, utrzymanie stężenia wapnia w granicach wartości referencyjnych (normy) oraz zminimalizowanie wydalania wapnia z moczem, czyli zapobieganie chorobom nerek.

Bibliografia

  1. Hypocalcemia. Goyal A, Anastasopoulou C, Ngu M, et al. [Updated 2022 Jul 24]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430912/
  2. Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.
  3. Hypoparathyroidism. Bilezikian JP. J Clin Endocrinol Metab. 2020 Jun 1;105(6):1722-36. doi: 10.1210/clinem/dgaa113. PMID: 32322899
  4. Epidemiology and Diagnosis of Hypoparathyroidism. Clarke BL, Brown EM, Collins MT, Jüppner H, Lakatos P, Levine MA, Mannstadt MM, Bilezikian JP, Romanischen AF, Thakker RV. J Clin Endocrinol Metab. 2016 Jun;101(6):2284-99. doi: 10.1210/jc.2015-3908. Epub 2016 Mar 4. PMID: 26943720; PMCID: PMC5393595.
  5. Hipokalcemia w praktyce klinicznej — przyczyny, objawy i leczenie. Jakubas-Kwiatkowska W, Błachowicz A, Franek E. Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 4, 232–237.

Podobne artykuły

10 października 2022

Hiperkalcemia – co warto wiedzieć?

Hiperkalcemia to zaburzenie gospodarki mineralnej organizmu, które definiuje się jako zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi. Ze względu na kluczową rolę tego pierwiastka w wielu procesach fizjologicznych, hiperkalcemia może prowadzić do licznych objawów chorobowych oraz powikłań zdrowotnych. Jakie dokładnie są funkcje wapnia w organizmie, co może prowadzić do wystąpienia hiperkalcemii, kiedy należy wykonać badanie stężenia wapnia we krwi oraz jak zapobiegać rozwojowi hiperkalcemii? Hiperkalcemia – co to jest? Hiperkalcemia to określenie na zbyt wysokie stężenia wapnia we krwi obwodowej. Zjawisko to jest dość rzadkie w populacji ogólnej. Najczęściej za rozwój hiperkalcemii odpowiada współwystępowanie określonych schorzeń, szczególnie o charakterze nowotworowym lub związanych z zaburzoną czynnością poszczególnych narządów endokrynnych. Objawy hiperkalcemii zależne są od stopnia jej nasilenia. W przypadku nieznacznie przekroczonych górnych norm stężenia wapnia we krwi w większości przypadków hiperkalcemia pozostaje bezobjawowa. Warto jednak mieć na uwadze, że znacząca hiperkalcemia może prowadzić do wystąpienia groźnych dla zdrowia oraz życia powikłań, związanych chociażby z niebezpiecznymi zaburzeniami rytmu serca. Wapń – funkcje w organizmie Wapń to pierwiastek, który uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu wielu narządów oraz układów w ciele człowieka. Znacząca większość tego pierwiastka (około 98%) obecna jest w kościach, gdzie wapń stanowi główny budulec tej tkanki. Ok. 2 % wapnia może podlegać szybkim wymianom, z czego połowa to tzw. wapń zjonizowany (aktywny biologicznie), a reszta jest związana z białkami, głównie z albuminą. Zasadowica nasila wiązanie wapnia z białkami, zmniejszając ilość wapnia zjonizowanego, kwasica ma wpływ odwrotny. Poza budową kości wapń odpowiada m.in. za przewodzenie impulsów nerwowych, które warunkują prawidłowe kurczenie się mięśni – w tym także mięśnia sercowego. Dodatkowo uczestniczy w procesach syntezy krwinek czerwonych, procesach krzepnięcia krwi oraz jest niezwykle istotny dla właściwej pracy układy nerwowego. Stężenie wapnia we krwi kontrolowane jest poprzez wielopoziomowe, skomplikowane mechanizmy regulacyjne. Jednymi z najważniejszych elementów tego procesu są nerki, które odpowiadają za wydalanie nadmiaru wapnia organizmu wraz z moczem. Na poziomy omawianego pierwiastka wpływa także tarczyca (poprzez produkcję kalcytoniny), przytarczyce (poprzez produkcję parathormonu) oraz właściwe stężenia witaminy D. Różnego typu choroby wymienionych narządów mogą prowadzić do zaburzeń regulacji gospodarki mineralnej organizmu oraz rozwoju hipokalcemii lub hiperkalcemii. Hiperkalcemia – jakie są objawy? Hiperkalcemia o niewielkim nasileniu w większości przypadków przebiega w sposób bezobjawowy, a wykrywana jest przypadkowo podczas oznaczania stężeń elektrolitów we krwi. Ze względu na szerokie spektrum działania wapnia w organizmie jego zbyt duże stężenia mogą wywoływać objawy ze strony wielu układów oraz narządów. Do objawów hiperkalcemii zalicza się m.in. symptomy takie jak: Ogólne osłabienie,Nudności,Wymioty,Zaparcia,Bóle brzucha,Spadek lub całkowita utrata apetytu,Pogorszenie siły mięśniowej,Przewlekłe zmęczenie,Nadmierna senność,Zwiększone pragnienie,Zwiększona częstotliwość mikcji oraz wzrost objętości oddawanego moczu,Przyspieszenie tętna (tachykardia),Zaburzenia rytmu serca,Bóle głowy,Zaburzenia koncentracji. Długotrwała, nieleczona hiperkalcemia zwiększa ryzyko rozwoju kamicy nerkowej. Jest to stan chorobowy, w przebiegu którego dochodzi do odkładania się nierozpuszczalnych złogów mineralnych w obrębie nerek. Objawami tego schorzenia może być bardzo silny, napadowy ból zlokalizowany w okolicy lędźwiowej oraz krwiomocz. Wysokie stężenia wapnia we krwi zwiększają także ryzyko rozwoju ostrego zapalenia trzustki. Ze względu na możliwe powikłania długotrwałej hiperkalcemii warto pamiętać o regularnym wykonywaniu badań profilaktycznych, które pozwolą na uwidocznienie nieprawidłowości sugerujących rozwój zaburzeń w obrębie gospodarki mineralnej organizmu. Hiperkalcemia – najczęstsze przyczyny Jedną z głównych przyczyn hiperkalcemii jest nadczynność przytarczyc. Przytarczyce to niewielkie narządy zlokalizowane na tylnej powierzchni tarczycy. Odpowiedzialne są za produkcję parathormonu. Hormon ten zwiększa stężenie wapnia we krwi m.in. poprzez wzrost wchłaniania tego pierwiastka z jelit, zwiększenie jego resorpcji w nerkach oraz bardziej nasilone uwalnianie wapnia z tkanki kostnej. W prawidłowych warunkach wysokie poziomy wapnia we krwi hamują produkcję parathormonu, co w konsekwencji skutkuje obniżeniem stężeń omawianego pierwiastka. W przebiegu nadczynności przytarczyc mechanizmy te są zaburzone, a parathormon uwalniany jest w nadmiernych ilościach. Drugą najczęstszą przyczyną hiperkalcemii są choroby onkologiczne – mowa wówczas o tzw. hiperkalcemii nowotworowej. Hiperkalcemia nowotworowa może rozwijać się w przebiegu wielu mechanizmów, takich jak np. przerzuty nowotworu do kości lub produkcja przez guzy nowotworowe substancji wpływających na gospodarkę mineralną organizmu. Nowotworami, które najczęściej prowadzą do wystąpienia hiperkalcemii są różnego typu szpiczaki, białaczki, chłoniaki oraz rak nerki, płuca, sutka lub żołądka. Opisane powyżej schorzenia odpowiedzialne są za ponad 90% przypadków hiperkalcemii w ogólnej populacji. Inne, rzadziej występujące przyczyny nadmiernych stężeń wapnia we krwi, obejmują m.in. zbyt wysokie poziomy witaminy D (najczęściej na skutek nieprawidłowej suplementacji tej substancji), nasiloną, nieleczoną nadczynność tarczycy, przewlekły stan unieruchomienia lub rzadkie zespoły genetyczne prowadzące do rozwoju hiperkalcemii. Hiperkalcemia a dieta Samo wysokie spożycie wapnia w znaczącej większości przypadku nie doprowadza do rozwoju hiperkalcemii. W sytuacji zdrowia, bez współwystępujących chorób nadmiar spożytego wapnia skutecznie usuwany jest z organizmu przez nerki. Warto jednak mieć na uwadze, że wiele chorób nerek może rozwijać się w sposób bezobjawowy – z tego powodu warto regularnie wykonywać badania profilaktyczne oraz unikać nadmiernego spożywania poszczególnych pierwiastków wraz z dietą. W przypadku wykrycia hiperkalcemii w badaniach niezbędne jest przeprowadzenie pogłębionej diagnostyki w celu ustalenia przyczyny tej nieprawidłowości. Należy skonsultować się z lekarzem, który poza kompleksową interpretacją wyników badań zaplanuje  dalsze postępowanie diagnostyczne oraz wdroży odpowiednie leczenie. Źródła https://www.mp.pl/pacjent/objawy/176021,hiperkalcemia https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172395,parathormon https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14597-hypercalcemia https://www.healthline.com/health/hypercalcemia https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430714/ https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hypercalcemia/symptoms-causes/syc-20355523

08 października 2019

Witamina D w organizmie – skutki niedoboru i nadmiaru

Dawniej witamina D (kalcytriol) kojarzona była jedynie z regulacją gospodarki wapniowo-fosforanowej i zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. To nadal najważniejsza funkcja, jaką pełni witamina D w organizmie, ale okazało się jednak, że receptory dla witaminy D znajdują się również w wielu tkankach i narządach poza układem kostnym. Fakt ten skłonił naukowców do podjęcia dalszych badań mających na celu wyjaśnienie jej roli. Obecnie lista korzyści zdrowotnych jakie kalcytriol wywiera na organizm stale się wydłuża. W doniesieniach naukowych wykazano korelację pomiędzy poziomem witaminy D w surowicy krwi, a rozwojem wielu chorób, w tym chorób cywilizacyjnych, autoimmunologicznych, nowotworowych, neurodegeneracyjnych i zaburzeń psychicznych. Witamina D w organizmie wpływa na kości Aktywna postać witaminy D pełni ważną rolę w gospodarce wapniowej organizmu i w procesie mineralizacji kości. Kalcytriol zwiększa jelitową absorpcję wapnia i fosforanów, pobudza komórki kostne (osteoblasty) do różnicowania oraz stymuluje wytwarzanie kolagenu i innych białek kostnych, np. osteokalcyny i osteopontyny. Witamina D w organizmie wspiera odporność Udowodniono, że witamina D pozytywnie wpływa na układ odpornościowy poprzez m.in. regulację aktywności komórek zapalnych oraz produkcji cytokin. Wykazano, że niedobór witaminy D może wiązać się z upośledzeniem odpowiedzi organizmu na patogeny zakaźne. Zgodnie z wynikami wielu badań istnieje związek pomiędzy deficytem kalcytriolu a rozwojem chorób autoimmunologicznych tj. reumatoidalnego zapalenia stawów, stwardnienia rozsianego, choroby Leśniowskiego-Crohna, cukrzycy typu 1 oraz nieswoistego zapalenia jelit. Ponadto potwierdzono, że u pacjentów suplementujących witaminę D rzadziej dochodzi do zaostrzeń astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i atopowego zapalenia skóry. Ochrona przed nowotworami Niedobór witaminy D w surowicy krwi może mieć związek z rozwojem chorób nowotworowych, m.in. raka sutka, jajnika, prostaty, jelita grubego. Aktualnym celem badań jest wyjaśnienie dokładnego wpływu kalcytriolu na kancerogenezę. Dotychczas wykazano, że witamina D może oddziaływać na wiele procesów prowadzących do rozwoju nowotworów, w tym: hamować nadmierną proliferację komórek, stymulować ich różnicowanie, propagować apoptozę, a także chronić przed kumulacją mutacji. O roli witaminy D w ochronie przed nowotworami więcej przeczytasz w artykule: https://diag.pl/pacjent/czy-witamina-d-chroni-rakiem/  Działanie witaminy D na układ sercowo-naczyniowy Niedobór witaminy D obserwowano m.in. u chorych na pierwotne nadciśnienie tętnicze, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, chorobę wieńcową i niewydolność serca. W związku z tym coraz częściej zaznacza się, że niedobór witaminy D może mieć znaczenie w patogenezie chorób układu krążenia. Obecnie badacze starają się wyjaśnić w jaki sposób prawidłowy poziom kalcytriolu we krwi wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju chorób sercowo -naczyniowych oraz poprawą rokowania chorych. Sugeruje się, że pozytywne działanie może wynikać ze zdolności kalcytriolu do modyfikacji poziomu wolnych rodników, działających proarytmicznie i przyczyniających się do nasilenia stanu zapalnego, będącego podstawą m. in. rozwoju i niestabilności blaszki miażdżycowej. Ponadto witamina D wykazuje działanie przeciwzakrzepowe oraz wpływa na regulację ciśnienia krwi. Niedobór witaminy D a zaburzenia nastroju Niedobór witaminy D może również mieć związek z nasileniem objawów u osób z zaburzeniami nastroju, takimi jak: depresja, sezonowe zaburzenia nastroju czy zespół napięcia przedmiesiączkowego. Wdrożenie odpowiedniej suplementacji może pomóc w łagodzeniu symptomów. Witamina D w organizmie i jej wpływ na wydolność fizyczną Witamina D jest niezbędna do utrzymania prawidłowego przebiegu procesów zachodzących w tkance mięśniowej. Niedobór kalcytriolu może prowadzić do obniżenia sprawności ruchowej i osłabienia mięśni. Właściwa suplementacja u osób z deficytem przyczynia się do wzrostu liczby komórek mięśniowych oraz poprawy siły mięśni. O osób podejmujących aktywność fizyczną  polepszenie wydolności fizycznej jest łatwiejsze do osiągnięcia w przypadku prawidłowego stężenia witaminy witaminy D we krwi niż w przypadku deficytu witaminy D. Witamina D a otyłość Naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie czy witamina D ma związek z przybieraniem na wadze. Zgodnie z ich założeniami niskie stężenie kalcytriolu może stanowić niezależny czynnik ryzyka otyłości i nadwagi. Obecnie pojawia się coraz więcej badań skupiających się na wyjaśnieniu wzajemnych interakcji między witaminą D i komórkami tkanki tłuszczowej oraz na wpływie kalcytriolu na remodeling (przebudowę) tkanki tłuszczowej. Na uwagę zasługuje również fakt, że osoby z większą ilością tkanki tłuszczowej mogą nieefektywnie produkować aktywne formy witaminy D, przez co są bardziej podatne na deficyty. W obrębie tej grupy ważny jest dobór właściwej suplementacji. Źródło witaminy D Pod wpływem promieniowania słonecznego UVB (280–315 nm), witamina D powstaje w skórze człowieka. Dzięki przemianom w wątrobie i nerkach, nieaktywna postać witaminy D przekształca się w formę biologicznie czynną. Skórna synteza witaminy D powinna pokrywać większość zapotrzebowania, ale uważa się, że około 1/5 jej puli w organizmie jest dostarczana wraz z pożywieniem. Do pokarmów bogatych w witaminę D, należą tłusty ryby, jaja i wzbogacane w witaminę D margaryny. Nadmiar witaminy D w organizmie Warto wiedzieć, że nie tylko niedobór, ale także nadmiar witaminy D wiąże się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi. Przedawkowanie witaminy D jest możliwe (przy długotrwałej suplementacji dużymi dawkami), ale zdarza się rzadko. Efektem jest hiperkalcemia (wzrost poziomu wapnia we krwi) i hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem), a objawy które mogą wystąpić obejmują nudności, zaparcia, odwodnienie, częstomocz czy kamicę nerkową. Pamiętaj, że niedobór witaminy D jest powszechnym problemem. Przyczyną jest niedostateczna ekspozycja na słońce, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Aby określić swoje aktualne zapotrzebowanie na witaminę D i ocenić potrzebę suplementacji, zaleca się oznaczenie stężenia witaminy D w surowicy krwi. mgr Justyna Kata-Bury Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Badanie witaminy D znajdziesz w ofercie e-Sklepu Sprawdź cenę badania witaminy D w swoim mieście Piśmiennictwo: Wiśniewski P, Nessler J. Witamina D a układ krążenia. Kardiol. Inwazyjna 2016; 11 (5): 62–68. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M, i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D –nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii, 2018; 24 (1). Gruber BM. Fenomen witaminy D. Postępy Hig Med Dosw. 2015; 69: 127–139. Buczkowski K, Chlabicz S, Dytfeld J. Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013; 7: 55–58. Tuchendler D, Bolanowski M. Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 6(1), 2010, 36-41. Kmieć P, Sworczak K. Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Forum Medycyny Rodzinnej 2017; 11(1): 38-46. Pelczyńska M, Grzelak T, Sperling M, Czyżewska K.Witamina D a funkcje adipocytów. Postepy Hig. Med. Dosw (online), 2017; 71: 1189-1197. Józefowicz O, Rabe-Jabłońska J, Bogaczewicz J, Woźniacka A. Rola witaminy D3 w patogenezie zaburzeń psychicznych. Psychiatr. Psychol. Klin. 2009; 9(3): 200–206. Przybylska D, Kurowska M, Przybylski P. Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej. Hygeia Public Health 2012, 47 (1), 28-35.

01 lutego 2017

Niedobór witaminy D. Jak go rozpoznać i mu zapobiegać?

Przed nami kolejne jesienne i zimowe miesiące, a wraz z nimi długie, wieczory – niestety, gdyż u wielu osób powodują one ogólny spadek samopoczucia i przygnębienie. Ale depresja zimowa i zmęczenie mogą mieć również przyczyny natury medycznej. Jedną z nich jest niedobór witaminy D, szczególnie częsty w okresie zimowym, ponieważ do produkcji tej witaminy w organizmie niezbędne jest promieniowanie słoneczne. Brak dostatecznej ekspozycji na słońce sprawia, że większość Polaków cierpi na niedobór witaminy D. Poznaj objawy niedoboru wit. D i dowiedz się jak mu zapobiegać. Czym jest witamina D i jakie funkcje pełni w organizmie? Grupa witamin D obejmuje witaminę D2 pochodzenia roślinnego i witaminę D3 pochodzenia zwierzęcego. Prekursor witaminy D3 (7-dehydrocholesterol) jest produkowany w naszym organizmie głównie w naskórku i ulega przekształceniu do witaminy D3 pod wpływem światła. W mniejszych ilościach witamina D może być pobierana również z pokarmu. Niezależnie od źródła pochodzenia, początkowo występuje ona w formie nieaktywnej, która musi być aktywowana chemiczne, w dwóch etapach. Witamina D3, zarówno z produkcji endogennej, jak i ze źródeł zewnętrznych – egzogenna, dociera krwiobiegiem do wątroby, gdzie jest przekształcana do 25-OH witaminy D3 (w tej formie jest magazynowana i transportowana). Niewielka ilość 25-OH witaminy D3 transportowana jest następnie do nerek, gdzie ulega przekształceniu do aktywnej biologicznie formy witaminy D3, kalcytriolu (1,25-(OH)2 D). Produkcja aktywnej biologicznie witaminy D3 jest ściśle regulowana i następuje tylko w momencie zapotrzebowania organizmu. Nadmiar witaminy D3 (w postaci prewitaminy) syntetyzowanej pod wpływem długiej ekspozycji na UV jest rozkładany w miejscu powstania, gdyż prewitamina D sama jest fotolabilna i rozkładana przez UV do nieaktywnych metabolitów. Kalcytriol może wywoływać różny efekt w zależności od organu, w którym jest syntetyzowany. Wytworzony w nerkach bierze udział w metabolizmie wapnia i fosforu. Jest niezbędny w przyswajaniu składników mineralnych z jelita cienkiego, wpływając na kondycję kości. Kalcytriol ma również wpływ na istotne funkcje regulacyjne układu sercowo-naczyniowego, immunologicznego, nerwowego, mięśniowego oraz skóry. Poziom witaminy D3 – jak się go bada? Oznaczenie witaminy D wiąże się z pobraniem niewielkiej ilości krwi. W badaniu oznacza się nieaktywną biologicznie formę witaminy D 25-OH. Dlaczego? Badania wskazują, że u pacjentów z niedoborem witaminy D poziom 1,25-(OH)2 D jest zwykle w normie. Oznaczenie poziomu witaminy D możesz wykonać praktycznie w każdym laboratorium diagnostycznym. sprawdź badanie witamina D Jaki jest odpowiedni poziom witaminy D? Badania epidemiologiczne wykazują, że stężenie witaminy D lub jej metabolitów u większości dorosłych nie osiąga pożądanego poziomu. Optymalna koncentracja witaminy D 25-OH wynosi od 31 do 70 ng/ml. 25-OH witamina D                                      Stężenie [ng/ml] toksyczne                                                              >151 nadmiar                                                             71-150 górna granica normy                                         51-70 optymalny                                                            31-50 poniżej normy                                                      21-30 umiarkowany niedobór                                       11-20 ciężki niedobór                                                         <10 Niedobór witaminy D3 – kto powinien się badać? Osoby ze zwiększonym ryzykiem niedoboru witaminy D powinny badać się regularnie. W grupie tej znajdują się: niemowlęta, małe dzieci,kobiety w ciąży,dorośli powyżej 60. roku życia,osoby, u których ekspozycja skóry na światło słoneczne jest niewystarczająca (np. z powodu pracy w zamkniętych pomieszczeniach),osoby z intensywną pigmentacją skóry,osoby, których dieta jest uboga w produkty zawierające witaminę D (np. weganie),osoby cierpiące na uszkodzenia wątroby, niewydolność nerek lub przewlekłą chorobę zapalną jelit. Wskazaniem do oznaczenia 25-OH witaminy D jest również monitorowanie leczenia niedoboru witaminy D. Oznaczenie zazwyczaj wykonuje się 3 miesiące po rozpoczęciu terapii, a następnie po uzyskaniu optymalnego stężenia witaminy w surowicy – co 6 miesięcy. Istotne jest również ustalenie przyczyny deficytu i kontynuacja suplementacji witaminy D w odpowiednich dawkach. Niedobór witaminy D − objawy Pierwszym objawem niedoboru witaminy D są: przewlekłe zmęczenie, ból kończyn, skurcze mięśni i zwiększona podatność na infekcje. W przypadku takiego podejrzenia należy wykonać pomiar, który pomoże uniknąć ciężkiego deficytu i zredukuje ryzyko poważnych chorób nim spowodowanych. Warto mieć na uwadze, że objawy niedoboru witaminy D często są na tyle nieswoiste lub słabo wyrażone, że bardzo łatwo je całkowicie przeoczyć. Brak witaminy D w dostatecznej ilości − jakie może nieść konsekwencje zdrowotne? Trwały niedobór witaminy D jest czynnikiem ryzyka wystąpienia chorób: kości (zapalenie kości i chrząstki, osteoporoza),układu sercowo-naczyniowego,osłabienia mięśni,chorób autoimmunologicznych (np. cukrzyca typu I),chorób zakaźnych, astmy,przewlekłego zapalenia dziąseł,depresji, demencji i innych chorób psychiatrycznych i neurologicznych,osłabienia odporności i związanych z tym infekcji,chorób nowotworowych. Niedobór witaminy D − jak mu zapobiegać i jak leczyć? Zanim rozpoczniesz suplementację witaminy D, warto wykonać oznaczenie jej poziomu we krwi. Na podstawie wyniku, wraz ze swoim lekarzem podejmiecie decyzję czy suplementacja w ogóle jest konieczna, a jeśli tak, dopasujecie wówczas odpowiednią dawkę leku lub suplementu. Prawidłowa dawka ustalana jest indywidualnie nie tylko w oparciu o wynik, ale także Twój wiek, wagę, nawyki zdrowotne czy ekspozycję na światło słoneczne. W niektórych grupach wiekowych, odgórnie zaleca się odpowiednią suplementację, np. u noworodków i niemowląt witaminę D suplementuje się od pierwszych dni życia.   Autor: Dr. Gabi OmmenTłumaczenie: Katarzyna Buska-Pisarek  www.euroimmun.pl Wywiad pochodzi z blog.euroimmun.pl, wykorzystany za zgodą firmy Euroimmun.
Powiązane badania

Parathormon (intact)
Parathormon (intact). Oznaczenie nietkniętej (kompletnej) formy parathormonu (PTH intact), przydatne w diagnostyce różnicowej przyczyn podwyższonego (hiperkalcemia) i obniżonego poziomu wapnia (hipokalcemia).

Witamina D metabolit 25(OH)
Ocena poziomu całkowitej 25-hydroksy witaminy D - witaminy 25(OH)D, przydatna  w przebiegu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, w tym chorób metabolicznych tkanki kostnej oraz w zatruciu witaminą D.