13 maja 2022 - Przeczytasz w 5 min

Niedobór estrogenów – przyczyny, objawy, sposoby leczenia

Niedobór estrogenów jest naturalnym elementem przekwitania. Niski poziom estrogenów może wystąpić również u kobiet w wieku rozrodczym, co uważa się za patologię. Do zaburzeń hormonalnych prowadzi wiele stanów, w tym m.in. zespół policystycznych jajników i uszkodzenie przysadki mózgowej.

Niedobór estrogenów wiąże się dla kobiet z wieloma przykrymi konsekwencjami. Nieleczony może powodować problemy z zajściem w ciążę, zaburzenia ze strony układu krążenia czy pogorszenie kondycji skóry i włosów. Sprawdź, jakie są objawy niedoboru estrogenów i jak wygląda leczenie niskiego poziomu tych hormonów.

jak walczyć z niedoborem estrogenów

Estrogeny – co to za hormony?

Estrogeny to grupa hormonów płciowych, do których zalicza się: estron (E1), estradiol (E2) i estriol (E3), przy czym największą aktywność biologiczną wykazuje estradiol. Odgrywają one wiele funkcji w organizmie kobiety, w tym m.in.: odpowiadają za rozwój żeńskich cech płciowych, przyspieszają metabolizm, regulują cykl miesiączkowy, wspomagają rozwój mięśni macicy, zwiększają stężenie cholesterolu HDL, zwiększają nawilżenie pochwy, wspomagają mineralizację kości.

Wytwarzanie estrogenów regulowane jest przez FSH, czyli hormon folikulotropowy, a ich synteza zachodzi przede wszystkim w jajnikach i w mniejszym stopniu w łożysku, kościach, tkance tłuszczowej czy mózgu. Estrogeny obecne są również u mężczyzn, ale w znacznie mniejszej ilości. Produkowane są u nich przez korę nadnerczy i jądra. Odpowiadają za regulację popędu płciowego i wspomagają dojrzewanie plemników.

Kiedy mówi się o niedoborze estrogenów?

Aby zweryfikować poziom estrogenów w organizmie, wykonuje się oznaczenie ich stężenia we krwi. Należy pamiętać, że zakresy  stężeń hormonów, w tym E2, nie są uniwersalne i mogą być różne w różnych  laboratoriach. Uzyskany wynik należy zawsze odnosić do zakresu podanego na formularzu wyniku. Wartości podane poniżej,  pochodzące z cytowanej w Bibliografii pozycji należy traktować orientacyjnie. Oto przykładowe zakresy referencyjne, popularnie normy estradiolu u kobiet wg. cytowanej pozycji piśmiennictwa:

  • w okresie rozrodczym poziom estradiolu zależy od fazy cyklu miesiączkowego − faza folikularna: 84−970 pg/ml, faza owulacji: 13−330 pg/ml, faza lutealna: 73−200 pg/ml;
  • w okresie pomenopauzalnym poniżej 20−30 pg/ml [1].

Z kolei u mężczyzn norma estradiolu wynosi 11,2−50,4 pg/ml [1].

Pamiętaj, że jednostka ng/l jest równoważna jednostce pg/ml i obie mogą być stosowane zamiennie w poszczególnych placówkach medycznych.

Badanie poziomu estrogenów – przygotowanie i przebieg

Badanie poziomu estrogenów wykonuje się w krwi. W tym celu pobiera się próbkę krwi zazwyczaj z żyły łokciowej. Sam pobór krwi do oznaczenia poziomu estrogenów jest taki sam, jak w przypadku zwykłych badań krwi typu morfologia. Nie ma konieczności szczególnego przygotowania się do badania. Ważne jest, aby zgłosić się na nie na czczo, przynajmniej 8 godzin od ostatniego posiłku, i po 8–12 godzinach przerwy w paleniu papierosów. Na mniej więcej 30 minut przed pobraniem krwi wskazany jest odpoczynek.

W przypadku kobiet badania estrogenów wykonuje się w określonej  przez lekarza fazie cyklu miesiączkowego z uwagi na wahania poziomu hormonów w cyklu, a w razie przeprowadzania serii oznaczeń ważne jest, by za każdym razem krew była pobierana mniej więcej o tej samej porze dnia. Na wynik badania mogą wpływać leki stosowane na niektóre choroby (w tym np. na niedokrwistość, nadciśnienie, upośledzenie funkcji wątroby lub nerek), a przede wszystkim biotyna (witamina B7) .

Lekarz nierzadko zleca badanie estrogenu wraz z oznaczeniem pozostałych hormonów płciowych, przede wszystkim: progesteronu, hormonu luteinizującego (LH), hormonu folikulotropowego (FSH)  i prolaktyny (PRL).

Niedobór estrogenów – przyczyny

Niedobór estrogenów jest fizjologicznym zjawiskiem w przypadku kobiet po menopauzie. Związany jest z ustaniem czynności wydzielniczej jajników, które w największym stopniu odpowiadają za syntetyzowanie estrogenów. W okresie menopauzy spadek produkcji estradiolu powoduje wtórne zwiększenie stężenia FSH i LH.

Niedobór estrogenów w młodym wieku spowodowany może być przez liczne patologie, które podzielone zostały na dwie grupy – pierwotną i wtórną niewydolność jajników.

Do niedoboru estrogenów w przypadku pierwotnej niewydolności jajników doprowadzić mogą takie stany, jak m.in.:

  • przedwczesne wygasanie czynności jajników;
  • niedorozwój, nieprawidłowa budowa jajników;
  • zespołu policystycznych jajników (PCOS);
  • dysgenezja jajników, towarzysząca np. zespołowi Swyera, zespołowi Turnera.

Z kolei za wtórną niewydolność jajników i związany z nią niedobór estrogenów odpowiadać mogą m.in.:

  • stosowanie leków hamujących owulację;
  • niewydolność przysadki mózgowej, która jest miejscem wydzielania FSH;
  • nadmierny wysiłek fizyczny – dotyczy to zwłaszcza zawodniczek sportowych uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe;
  • anoreksja, przewlekłe głodzenie;
  • nadużywanie alkoholu.

Jakie są objawy niedoboru estrogenów?

Do głównych objawów niedoboru estrogenów zalicza się:

  • zaburzenia miesiączkowania w postaci braku miesiączek, nieregularnych krwawień;
  • zaburzenia płodności – problemy z zajściem w ciążę;
  • spadek libido;
  • podrażnienia, suchość pochwy;
  • ból podczas stosunku;
  • przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie;
  • zanik trzeciorzędowych cech płciowych (biustu, damskiego owłosienia ciała, proporcji ciała);
  • zanik lub ograniczone występowanie drugorzędowych cech płciowych (sromu, łechtaczki, pochwy, macicy i jajowodów);
  • nasilenie procesów starzenia się skóry i pogorszenie kondycji włosów – hormony estrogenowe wywierają wpływ na prawidłowy wzrost włosów, ich pigmentację, unaczynienie, elastyczność i sprężystość oraz zdolność do zatrzymywania wody przez skórę;
  • zaburzenia pracy układu krążenia – niekorzystne zmiany w profilu lipidowym, powstawanie blaszki miażdżycowej, wzrost ryzyka wystąpienia choroby niedokrwiennej.

Brak estrogenu w menopauzie wiąże się z występowaniem wielu dolegliwości. Zmiany w jajnikach odpowiedzialne są za objawy zespołu klimakterycznego, w tym m.in. za: uderzenia gorąca, problemy ze snem, zmniejszenie napędu psychoruchowego, suchość pochwy, dyspareunię – ból podczas stosunku. U kobiet po menopauzie występują predyspozycje do zmian zanikowych – zanikowego zapalenia pochwy, atrofii pochwy i ścieńczenia śluzówki pochwy. Kolejne objawy niedoboru estrogenów u kobiet po menopauzie to: problemy z koncentracją, zmiany w tkance łącznej (skłonności do zaburzeń statyki narządu rodnego, przepuklin pochwowych, nietrzymania moczu), osteopenia, a w jej konsekwencji osteoporoza pomenopauzalna. Wszystkie te zmiany niekorzystnie odbijają się na jakości życia kobiet.

Niedobór estrogenów – leczenie

W leczeniu niedoboru estrogenów stosuje się jako ich uzupełnienie estrogeny naturalne i syntetyczne. Możliwe jest podawanie ich dopochwowo, domacicznie czy doustnie, bo dostępne są w różnej formie – tabletek, implantów, kremów, plastrów czy żeli. Lekarz zalecić może dodatkowo preparaty łagodzące objawy niedoboru estrogenów, np. dopochwowe globulki nawilżające z kwasem hialuronowym. Należy też zadbać o właściwą dietę. Jadłospis powinien być bogaty w fitoestrogeny. To związki organiczne pochodzenia roślinnego, charakteryzujące się budową i działaniem podobnym do estrogenów. Obecne są m.in. w: roślinach strączkowych, czosnku, owocach granatu, żurawinie, śliwkach, czereśniach, rabarbarze, kalafiorze, brokułach, oleju z wiesiołka, soi, czerwonym winie, czerwonej koniczynie.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia:

  1. Estradiol – czym jest i za co odpowiada? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ [dostęp: 20.04.2022].
  2. T. Pertyński, G. Stachowiak, Menopauza – fakty i kontrowersje, „Endokrynologia Polska” 2006, t. 5, nr 57, s. 525–534.
  3. A. Wojas-Pelc, M. Nastałek, J. Sułowicz, Estrogeny a skóra – spowolnienie procesu starzenia, „Przegląd Menopauzalny” 2008, nr 6, s. 314–318.
  4. Z. Zdrojewicz, M. Matusiak-Kita, Czy fitoestrogeny mogą być alternatywą dla terapii hormonalnej?, „Family Medicine & Primary Care Review” 2012, t. 4, nr 14, s. 601–605.

Podobne artykuły

06 maja 2020

Hormony u kobiet – kiedy należy je badać?

Zaburzenia hormonalne to problemy związane z równowagą gospodarki hormonalnej w organizmie. Brak tej równowagi u kobiet wiąże się ze złym samopoczuciem, wahaniami nastroju i problemami z cerą. Hormony płciowe żeńskie bada się zwykle, kiedy pojawiają się powyższe problemy, występują zaburzenia miesiączkowania, czy też nadmierna potliwość. Należy pamiętać by badania poszczególnych hormonów wykonywane były w ściśle określonych dniach cyklu, najlepiej po konsultacji z lekarzem. Czym są hormony kobiece, jakie pełnią funkcję i jakie badania należy wykonać? Sprawdźmy. Spis treści Profil hormonalny dla kobiet – co to takiego? Zaburzenia hormonalne u kobiet, a uciążliwe objawy Zaburzenia hormonalne – jakie badania należy wykonać i kiedy? Badanie prolaktyny Badanie FSH Badanie progesteronu Badanie estradiolu Hormony kobiece – wyniki powyżej normy Hormony płciowe żeńskie poniżej normy Profil hormonalny – co to takiego? Zmiany hormonalne zachodzące w cyklu miesiączkowym bez wątpienia wpływają na zdrowie i dobre samopoczucie każdej kobiety. Kiedy dochodzi do zaburzenia funkcjonowania układu endokrynnego, czyli hormonalnego, zakłócona zostaje wspomniana wyżej równowaga, a to wiąże się z pewnymi objawami. Sposobem na stwierdzenie nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu endokrynnego, a tym samym określenie poziomu stężenia poszczególnych hormonów, jest wykonanie profilu hormonalnego. Do badań o profilu hormonalnym zaliczamy przede wszystkim pomiary poziomu TSH, prolaktyny, FSH, progesteronu i estradiolu. Zaburzenia hormonalne u kobiet, a uciążliwe objawy Na zaburzenia w gospodarce hormonalnej mogą wskazywać pewne objawy, które bywają często bagatelizowane przez kobiety. Do najbardziej charakterystycznych zaliczamy zmiany trądzikowe, nieregularne cykle miesiączkowe, przebarwienia, obniżone libido, a także nadmierne owłosienie. To jednak nie koniec. Kiedy równowaga hormonalna zostaje zachwiana, kobieta może odczuwać przewlekłe zmęczenie, gorsze samopoczucie, problemy z zasypianiem lub odwrotnie – zwiększoną senność. Jeżeli dostrzegasz u siebie podobne objawy, powinnaś skonsultować z lekarzem podstawowe badania hormonalne. Zaburzenia hormonalne – jakie badania należy wykonać i kiedy? Badania hormonalne z krwi obejmują zazwyczaj kontrolę pięciu najważniejszych hormonów. Badanie należy wykonywać w godzinach porannych. Optymalnie pomiędzy 8-10, ze względu na wyraźny rytm dobowy niektórych hormonów, zależność od wysiłku oraz stresu. Ponadto, należy zwrócić uwagę, aby dni poprzedzające pobranie krwi nie odbiegały istotnie od codziennej rutyny. Badanie prolaktyny (PRL) Istotnym dla kobiecego zdrowia hormonem jest prolaktyna. W organizmie kobiety odpowiada m.in. za produkcję mleka po porodzie oraz wzrost gruczołów piersiowych w okresie ciąży, produkuje ją przedni płat przysadki mózgowej. Wskazaniem do wykonania badania jej poziomu są zaburzenia miesiączkowania, a także problemy z płodnością. Prolaktynę sprawdza się także w przypadku często występujących bólów głowy, przy zaburzeniach widzenia, które mogą sygnalizować obecność guza przysadki mózgowej. Badanie prolaktyny wykonuje się na czczo, istotne jest pobranie krwi rano. Bezpośrednio przed pobraniem krwi należy unikać wysiłku (np. joggingu), stresu, lecz również stosunków płciowych, które mogą spowodować kilkudziesięcioprocentowy wzrost stężenia PRL. Badanie FSH Hormon folikulotropowy (FSH) wytwarzany jest w przysadce mózgowej, wpływa na przebieg cyklu miesięcznego, a także stymuluje owulację, przez co ma decydujące znaczenie w przypadku starań o potomstwo. Jego wydzielanie regulowane jest za pomocą sprzężenia zwrotnego. FSH odpowiada za rozwój i dojrzewanie pęcherzyków Graffa, wspomaga produkcję estradiolu oraz progesteronu. Najwyższe stężenie FSH odnotowuje się w połowie cyklu miesięcznego, przed owulacją, a także u kobiet po menopauzie. FSH występuje także u mężczyzn i wspomaga produkcję nasienia. Badanie FSH zlecane jest w przypadku podejrzenia problemów z płodnością, przy zaburzeniach miesiączkowania, w diagnostyce chorób przysadki mózgowej, jajników, przy oznakach przedwczesnej menopauzy; u mężczyzn – w przypadku chorób jąder oraz w diagnostyce nieprawidłowego pokwitania u nastolatków. Oprócz badania krwi stężenie FSH można oznaczać w próbce moczu oraz dobowej zbiórce moczu. Progesteron Progesteron, dawniej luteina, jest jednym z najważniejszych hormonów wydzielanych przez jajniki. Umożliwia zagnieżdżenie zarodka w błonie śluzowej macicy i utrzymanie ciąży, jego stężenie intensywnie wzrasta w fazie lutealnej cyklu miesięcznego i we wczesnej ciąży. Obniżenie poziomu stężenia progesteronu wiąże się w końcówce cyklu ze złuszczaniem błony śluzowej podczas menstruacji. Na początku ciąży jest wytwarzany przez ciałko żółte, a potem także przez łożysko. Objawy związane z nadmiarem progesteronu to m.in. obrzęki nóg, rąk czy twarzy, żylaki. Badanie Estradiolu Badania hormonalne uwzględniają także ocenę stężenia estradiolu. Jest on jednym z estrogenów, do których zalicza się 17β-estradiol, estron oraz estriol. Estradiol produkowany jest głównie w jajnikach, w mniejszym stopniu w łożysku i przez tkankę tłuszczową. Estradiol jest odpowiedzialny za rozwój żeńskich cech płciowych, reguluje cykl miesiączkowy, rozwój piersi, przyspiesza metabolizm, wspomaga rozwój mięśni miednicy, zwiększa nawilżenie pochwy, chroni naczynia krwionośnie, zapobiega osteoporozie, gdyż odpowiada za mineralizację kości. Badanie stężenia estradiolu we krwi wykonywane jest, gdy występują zaburzenia miesiączkowania, nieregularne krwawienia, osłabione libido, w przypadku kontroli owulacji indukowanej lekami, podczas stosowania substytucji hormonalnej, w leczeniu niepłodności, w ocenie czynności jajników, a także przy podejrzeniu nowotworu produkującego estrogeny. Więcej na temat estradiolu przeczytasz tutaj: https://diag.pl/pacjent/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ Hormony kobiece – wyniki powyżej normy Podwyższone stężenie hormonów w organizmie kobiety może sygnalizować okresowe lub przewlekłe zaburzenia gospodarki hormonalnej, które mogą wiązać się z koniecznością leczenia pod okiem specjalisty. Zwiększone stężenie TSH występuje w chorobach tarczycy, najczęściej w zapaleniu tarczycy typu Hashimoto, w wyniku którego dochodzi do produkcji przeciwciał przeciwko enzymowi biorącemu udział w syntezie hormonów tarczycy. Choroba Hashimoto to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy, która w 95% dotyka kobiet. Zbyt wysoki poziom TSH może występować także wtedy, gdy u kobiety prowadzi się leczenie zastępcze hormonami tarczycy w niewystarczającej dawce. Podwyższona prolaktyna obserwowana jest głównie w razie wystąpienia guza przysadki mózgowej, w przebiegu niedoczynności tarczycy, przy anoreksji, w zespole policystycznych jajników, a niekiedy w chorobach nerek. Na stężenie prolaktyny wpływa zażywanie określonych leków, np. werapamilu, estrogenów, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz metoklopramidu i leków przeciwpsychotycznych. Hormony płciowe żeńskie poniżej normy Powodem do niepokoju mogą być zarówno hormony płciowe powyżej, jak i poniżej normy. Niedobór prolaktyny to często efekt nieprawidłowego funkcjonowania przedniego płata przysadki w wyniku poporodowej martwicy przysadki, może występować w następstwie urazu głowy, po chirurgicznym leczeniu guzów przysadki mózgowej, w przebiegu gruźlicy czy sarkoidozy. Niskie FSH może być jednak stanem prawidłowym, tak jest np. po menopauzie oraz u dzieci, które jeszcze nie wkroczyły w okres pokwitania. Progesteron poniżej normy to objaw pierwotnej i wtórnej niedoczynności jajników, podobnie jak estradiol. Nadmiernie niskie stężenie TSH obserwuje się w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa, w przebiegu wola guzkowego toksycznego, niekiedy podczas występowania chorób przysadki mózgowej, takich jak guz przysadki mózgowej lub tkanek otaczających przysadkę oraz w zespole Sheehana. Odpowiednio dobrane w konsultacji z lekarzem badania hormonalne u kobiet pozwalają uzyskać głębszy obraz  kondycji organizmu. Badania hormonalne stanowią w pewnym sensie inwestycję w dobre samopoczucie i poprawę wydolności naszego organizmu. Bibliografia: Kornel Gajewski, Estrogeny, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/171848,estrogeny Paweł Herman, Hormon tyreotropowy – TSH, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/98800,hormon-tyreotropowy-tsh Ewelina Malec, Prolaktyna, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/173861,prolaktyna Katarzyna Jamruszkiewicz, Hormon folikulotropowy, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172383,hormon-folikulotropowy Progesteron [w:] Interna Szczeklika. Mały podręcznik, pod. red. Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2019.

13 maja 2022

Badania hormonalne kobiet – kiedy należy je wykonać? Na czym polegają? Jak się do nich przygotować?

Badania hormonalne stanowią ważny element profilaktyki oraz diagnostyki wielu przypadłości. Umożliwiają rozpoznanie zaburzeń odpowiedzialnych m.in. za wahania nastroju, spadek libido, problemy dermatologiczne i z płodnością, nadmierne owłosienie czy zaburzenia miesiączkowania. Kontrola gospodarki hormonalnej kobiet może być przeprowadzona poprzez badanie pojedynczych hormonów, ale i w postaci pakietu, na który składa się kilka kluczowych testów. Sprawdź, jakie hormony powinna zbadać kobieta i jaką rolę odgrywają one w organizmie. Badania hormonalne dla kobiet – wskazania Badania hormonalne można wykonywać profilaktycznie, aby ubiec rozwój nieprawidłowości zdrowotnych oraz w przypadku pojawienia się takich dolegliwości, jak m.in.: wzmożone wypadanie włosów, hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie,pogorszenie stanu skóry,nadmierna łamliwość paznokci,wahania nastrojów,męczliwość i osłabienie,ogólny spadek samopoczucia,nagły przyrost lub utrata masy ciała,nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego,obniżenie barwy głosu,spontaniczna laktacja,spadek libido,zaburzenia płodności,nieregularne miesiączki lub ich brak,zaburzenia cyklu miesiączkowego,spadek siły mięśniowej. Wskazaniem do wykonania badań gospodarki hormonalnej jest również kontrola efektów podjętego leczenia oraz stanów fizjologicznych, np. menopauzy, które mogą powodować zaburzenia gospodarki hormonalnej. Jakie badania hormonalne mogą być istotne u  kobiet? Badania hormonalne dla kobiet obejmują przede wszystkim oznaczenie takich hormonów, jak: hormon tyreotropowy (TSH), tzw. tyreotropina,hormon folikulotropowy (FSH),hormon luteinizujący (LH), tzw. lutropina,estradiol (E2),prolaktyna (PRL),dehydroepiandrosteron (DHEA-SO4),testosteron,białko wiążące hormony płciowe (SHBG). Badania można wykonać pojedynczo lub w ramach pakietu badań hormonalnych dla kobiet, który został skonstruowany tak, aby zapewnić szeroką ocenę kobiecego stanu zdrowia i dostarczyć jak najwięcej informacji na jego temat. Badania hormonów u kobiet wykonywane są na podstawie analizy próbki krwi. Ich wyniki muszą być zanalizowane przez lekarza. Dlaczego kobiety powinny wykonywać badania hormonalne? Kontrola hormonów jest bardzo ważna z uwagi na niezwykle złożoną pracę układu hormonalnego i zależności pomiędzy poszczególnymi hormonami. Za gospodarkę hormonalną odpowiadają wielopoziomowe mechanizmy, które sprawiają, że zmiana poziomu jednego z hormonów może powodować wahania stężenia innych. Wydzielanie poszczególnych hormonów jest ze sobą powiązane na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Na podstawie wyników badania hormonów specjalista może ocenić równowagę hormonalną, w konsekwencji funkcjonowanie układu rodnego i określić podłoże takich dolegliwości, jak m.in.: nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego, PMS (ang. premenstrual syndrome), obfite czy nieregularne miesiączki. Zaburzenia hormonalne mogą być przyczyną problemów z wyglądem, dolegliwości utrudniających codzienne funkcjonowanie (np. zaburzeń nastroju) czy realizację planów życiowych (np. problemów z zajściem w ciążę). Kontrola poziomu hormonów pomoże w określeniu sposobu leczenia wspomnianych przypadłości. Zobacz również: Hormony u kobiet – kiedy je badać? Badanie hormonów u kobiet – czy wymaga przygotowania? Badanie hormonów wymaga pewnego przygotowania. Nie jest konieczne zgłaszanie się do laboratorium na czczo. Należy  udawać się do niego z rana, z uwagi na dobowe zmiany stężenia TSH, prolaktyny, testosteronu. Z powodu zmiany stężenia części hormonów w zależności od etapu cyklu miesiączkowego badania powinno się przeprowadzić w określonym dniu. Dotyczy to oznaczenia poziomu takich hormonów, jak FSH, LH i E2, które powinno odbyć się w 1–3 dniu cyklu. W przypadku pozostałych hormonów nieistotne jest, w jakim momencie cyklu miesiączkowego badania zostaną wykonane. Na kilka dni przed badaniem kobieta powinna unikać poważnego wysiłku i stresu, zwłaszcza z uwagi na zmiany w stężeniu prolaktyny. Nie należy jednak w okresie przed wykonaniem badania istotnie zmieniać trybu życia czy rytmu dnia.  Na wiarygodność badania hormonów kobiet wpływ mają również niektóre leki, zwłaszcza te zawierające hormony lub wpływające na ich poziom. Dlatego powinno się skonsultować z lekarzem kierującym na badanie ich przyjmowanie przed pobraniem krwi do oznaczenia poziomu hormonów. Na dzień przed badaniem należy unikać aktywności seksualnej, która, podobnie do wysiłku fizycznego (np. intensywny jogging) czy stresu,  wpływa na gwałtowny wzrost poziomu prolaktyny. Jakie badania warto wykonać na żeńskie hormony? Jednym z hormonów, który powinny oznaczać kobiety, jest TSH (tyreotropina), wydzielana przez przedni płat przysadki. Parametr ten analizowany jest w przypadku podejrzenia chorób tarczycy, które prowadzą do zaburzeń układu rozrodczego. Gdy wynik TSH jest nieprawidłowy, ocenie poddaje się kolejne parametry tarczycy – fT4 i fT3. Niedoczynność tarczycy może powodować problemy z zajściem w ciążę, podnosić ryzyko poronienia, zaburzać miesiączkowanie. Z kolei nadczynność objawia się: nadpobudliwością, nadmierną potliwością, spadkiem masy ciała, kołataniem serca. Stężenie TSH poniżej, przykładowo,   0,2–0,4 mj.m./l może oznaczać nadczynność tarczycy, a wyższe niż 4,0–4,5 mj.m./l może wskazywać na niedoczynność tarczycy. Należy pamiętać, że zakresy wartości prawidłowych dla TSH i dla wszystkich hormonów omawianych w tekście nie są uniwersalne i mogą być różne w różnych  laboratoriach. Uzyskany wynik badania należy zawsze odnosić do zakresu podanego na formularzu wyniku. Podawane w opracowaniu zakresy stężeń hormonów pochodzą ze źródeł  wymienionych w Bibliografii. Prolaktyna (PRL) to kolejny hormon, który powinny zbadać kobiety. Produkowany jest przez przysadkę mózgową. Jego zadaniem jest regulowanie funkcji gruczołów rozrodczych i laktacji. Zbyt wysoki poziom prolaktyny przyczynić się może do problemów z zajściem w ciążę, zaburza bowiem jajeczkowanie i sprzyja niewydolności ciałka żółtego. Podnosi również ryzyko poronień. Wysokie jego stężenie sygnalizuje narażenie na stres oraz przeciążenie pracą fizyczną i umysłową. Nieprawidłowy poziom prolaktyny występuje w gruczolaku przysadki czy hipoglikemii (stanie obniżenia stężenia glukozy we krwi). Stężenie prolaktyny jest różne w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego, przykładowo, wg.[2],w fazie folikularnej wynosi < 23 µg/l, a w fazie luteinowej < 40 µg/l. W ciąży poziom prolaktyny rośnie, w trzecim trymestrze może osiągnąć 400 µg/l. Hormon folikulotropowy (FSH) również wytwarzany jest przez przysadkę mózgową. Stymuluje produkcję estrogenów i pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. Badanie tego hormonu jest wskazane przy podejrzeniu zaburzeń miesiączkowania i funkcji jajników. Wartości FSH > 20 mIU/ml wskazują na znacznie obniżoną zdolność do zapłodnienia [3]. FSH oznacza się również w celu określenia początku menopauzy. Hormon luteinizujący (LH)  to kolejny hormon, który powinien być kontrolowany u kobiet. Stymuluje jajniki do wytwarzania estradiolu. W przypadku kobiet w wieku rozrodczym nieprawidłowe stężenia mogą być związane z zespołem policystycznych jajników, z zaburzeniami płodności, z niewydolnością jajników. Po menopauzie poziom LH wzrasta do 11,3–39,8 mlU/ml. Istnieje związek pomiędzy niskim poziomem LH i niedoczynnością tarczycy. Oznaczanie poziomu LH jest pomocne w określeniu terminu owulacji. Stężenie hormonu luteinizującego w cyklu się zmienia: w fazie folikularnej wynosi 1,1–11,6 mlU/ml, podczas owulacji 17–77 mlU/ml, a po owulacji mieści się w granicach 0–14,7 mlU/ml. Estradiol (E2) to główny estrogen. Determinuje pracę jajników i jajeczkowanie. Wskazaniem do badania tego hormonu są: zaburzenia cyklu miesiączkowego, kontrola indukowanej lekami owulacji, substytucja hormonalna u kobiet w okresie pomenopauzalnym, zaburzenia okresu pokwitania, podejrzenie nowotworów wytwarzających estrogeny. Pomiar stężenia estradiolu pozwala również na określenie wystąpienia jajeczkowania w cyklu (wartości powyżej 82 pg/ml). Stężenie estradiolu w poszczególnych fazach cyklu przedstawia się następująco: w fazie folikularnej 84–970 pg/ml, w fazie owulacji 13–330 pg/ml, w fazie lutealnej 73–200 pg/ml. Estradiol spada po menopauzie do poziomu 20–30 pg/ml, a podczas ciąży znacznie rośnie: I trymestr: 188–2497 pg/ml, II trymestr: 1278–7192 pg/ml, III trymestr: 6137–13460 pg/ml. Testosteron to główny androgen. Jego wytwarzanie jest regulowane przez LH. Zbyt wysoki poziom testosteronu może powodować m.in.: zaburzenia miesiączkowania, trądzik, otyłość, nadmierne owłosienie w nietypowych miejscach. W warunkach prawidłowych dobowe wytwarzanie testosteronu u kobiet wynosi 0,2–0,3 mg. SHBG to białko (glikoproteina) wiążące i transportujące we krwi  testosteron (98% puli w organizmie) i estradiol. Testosteron związany przez SHBG jest fizjologicznie nieczynny. Pomiar stężenia SHBG  służy do określenia poziomu biodostępnego testosteronu. Stężenie SHBG jest obniżane przez androgeny, a podwyższane przez estrogeny. Obniżony poziom SHBG wskazuje na nadmiar androgenów. Podniesiony poziom towarzyszy terapii estrogenami doustnymi i niedoborowi androgenów. Znajomość stężenia SHBG umożliwia lepszą interpretację poziomu testosteronu w przypadku zaburzeń miesiączkowania. DHEA-S produkowany jest z cholesterolu w nadnerczach i jajnikach. Jego stężenie wykorzystywane jest podczas oceny poziomu hormonów FSH, LH, PRL, E2 i testosteronu. Siarczan dehydroepiandrosteronu w nieprawidłowym stężeniu może powodować: zaburzenia miesiączkowania i płodności, nadmierne owłosienie, świąd skóry, przetłuszczanie skóry i włosów, zmniejszenie gruczołów sutkowych. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia M. Gietka-Czernel, H. Jastrzębska, Norma TSH – czy należy ją zmienić?, „Endokrynologia Polska” 2007, t. 58, nr 5, s. 454–460.Prolaktyna i jej normy. Jak ją regulować? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/prolaktyna-i-jej-normy-jak-ja-regulowac/ [dostęp: 14.04.2022].Pakiet badań hormonalnych dla kobiet. Online: https://diag.pl/pacjent/wp-content/uploads/sites/5/2016/08/Pakiet_hormonalny_dla_kobiet.pdf [dostęp: 14.04.2022].LH – hormon luteinizujący, lutropina. Rola w organizmie, nadmiar, niedobór i badania. Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/lh-%E2%88%92-hormon-luteinizujacy-lutropina-rola-w-organizmie-nadmiar-niedobor-i-badania/ [dostęp: 14.04.2022].Estradiol – czym jest i za co odpowiada? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ [dostęp: 14.04.2022].L. Speroff, M. Fritz, Kliniczna endokrynologia ginekologiczna i niepłodność, Medipage, Warszawa 2007.T. Bednarczuk, Podstawy endokrynologii, Item Publishing, Warszawa 2017.
Powiązane badania

Estradiol
Diagnostyka hormonalna zaburzeń cyklu miesiączkowego, nieprawidłowych krwawień miesięcznych i zaburzeń dojrzewania płciowego; monitorowanie owulacji naturalnej i indukowanej w technologii wspomaganego rozrodu. 

Estriol wolny
  Monitorowanie dojrzałości płodu. Monitorowanie prawidłowości rozwoju płodu w przypadku ciąż wysokiego ryzyka i o nieokreślonym wieku. Przesiewowe badania prenatalne w kierunku najczęstszych wad chromosomowych w drugim trymestrze ciąży.