21 lipca 2022 - Przeczytasz w 3 min

Kwasica mleczanowa – co to jest i jakie są jej objawy?

Kwasica mleczanowa jest jednym z rodzajów kwasicy metabolicznej, diagnozowanym najczęściej wśród chorych hospitalizowanych. Spowodowana jest wzrostem stężenia mleczanów, których nagromadzenie we krwi prowadzi do obniżenia jej pH poniżej wartości prawidłowych. Jest to stan obarczony dużym ryzykiem zgonu. Z jakiego powodu dochodzi do powstania kwasicy mleczanowej i jakie są jej objawy?

kwasica mleczanowa

Co to jest kwasica mleczanowa?

Kwasica metaboliczna jest stanem, w którym we krwi wzrasta stężenie nielotnych kwasów, prowadzących do obniżenia jej pH. W jej stwierdzeniu istotne jest wyliczenie tzw. luki anionowej, czyli różnicy między stężeniem kationów (Na – sód) i anionów (Cl – chlorki i HCO3 – wodorowęglany) w surowicy. Kwasica mleczanowa jest przykładem kwasicy metabolicznej, w której obniżenie pH krwi wynika ze wzrostu stężenia mleczanów w surowicy. Diagnozowana jest wówczas, gdy pH krwi spada poniżej wartości <7,30 i stężenie mleczanów wrasta >5mmol/l, stężenie wodorowęglanów spada poniżej wartości <10 mmol/l, luka anionowa wzrasta >16 mmol/l. Zwykle w wynikach badań obserwowana jest hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu) i prawidłowe stężenie sodu w surowicy.

Jakie są przyczyny kwasicy mleczanowej?

Wyróżnia się dwa rodzaje kwasicy mleczanowej – A i B.

Kwasica mleczanowa typu A jest skutkiem niedotlenienia tkanek. W przemianach beztlenowych, komórki „przetwarzają” glukozę w procesie glikolizy w sposób, który wykorzystuje proces fermentacji mlekowej i prowadzi do powstania kwasu mlekowego, czyli mleczanu. Kwasica mleczanowa typu A rozwija się wskutek niedotlenienia tkanek, powstałego w takich sytuacjach jak wstrząs (kardiogenny, hipowolemiczny, septyczny), niewydolność krążenia, niewydolność oddechowa, astma, zatrucie tlenkiem węgla i ciężka niedokrwistość.

Kwasica mleczanowa typu B wywołana jest chorobami narządów, które powinny metabolizować i usuwać mleczany z organizmu, a w wyniku upośledzenia ich funkcji dochodzi do ich nagromadzenia we krwi. Kwasica mleczanowa typu B rozwija się zatem wskutek chorób wątroby, nerek i w przebiegu powikłanej cukrzycy, w trakcie farmakoterapii metforminą (doustny lek przeciwcukrzycowy), w zatruciach alkoholem (etanol, metanol), salicylanami i cyjankiem oraz w chorobach nowotworowych.

Jakie są objawy kwasicy mleczanowej?

Kwasica mleczanowa nie ma typowych objawów. Objawami ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty, bóle brzucha i biegunka. Ze strony układu oddechowego może pojawić się tzw. oddech Kussmaula, czyli bardzo głęboki oddech o zwiększonej częstotliwości. Chory może uskarżać się na bóle mięśni i zawroty głowy. Będzie wykazywał również cechy hipotermii (spadek temperatury ciała) i odwodnienia (fałd skórny przedramienia po uciśnięciu nie powraca do pozycji wyjściowej). U pacjentów dość szybko rozwija się wstrząs ze znacznie obniżonym ciśnieniem tętniczym i zahamowaniem oddawania moczu. Występuje wysokie ryzyko śpiączki.

Kwasica mleczanowa – badania

W diagnostyce kwasicy mleczanowej bardzo istotnym badaniem jest gazometria krwi tętniczej (uwzględniająca m.in. pomiar pH krwi), pomiar stężenia glukozy, elektrolitów (sód, potas, chlorki), wodorowęglanów i mleczanów. Wyniki tych badań pozwalają na wyliczenie tzw. luki anionowej oraz zastosowanie właściwego algorytmu leczenia. Bardzo istotny jest wywiad z pacjentem lub jego rodziną, który pomaga w ustaleniu przyczyny kwasicy mleczanowej.

Kwasica mleczanowa – leczenie

Leczenie kwasicy mleczanowej polega przede wszystkim na usunięciu przyczyny wzrostu stężenia mleczanów we krwi, czyli wiąże się z terapią choroby podstawowej. Ze względu na stan pacjentów, leczenie kwasicy mleczanowej odbywa się na oddziale szpitalnym. Pacjenci wymagają właściwego nawodnienia, wyrównania zaburzeń elektrolitowych, tlenoterapii a niekiedy także wentylacji mechanicznej. W uzasadnionych przypadkach kwasicy mleczanowej niezbędna jest hemodializa, czyli usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury.

Podobne artykuły

23 czerwca 2021

Kwasica ketonowa – czym jest, jak się objawia i jak ją wykryć?

Kwasica ketonowa jest ostrym i niebezpiecznym powikłaniem cukrzycy. Często stanowi pierwszy objaw cukrzycy typu 1, ale może wystąpić w przebiegu każdego typu cukrzycy. Szybkie rozpoznanie kwasicy ketonowej i rozpoczęcie adekwatnego leczenia jest bardzo ważne, bowiem cukrzycowa kwasica ketonowa może doprowadzić nawet do śmierci. Kwasica ketonowa- –objawy, diagnostyka i przyczyny. Sprawdź jak ją rozpoznać. Kwasica ketonowa – czym jest? Kwasicą ketonową nazywamy ostry zespół zaburzeń przemiany węglowodanowej, tłuszczowej, białkowej oraz gospodarki wodno-elektrolitowej i równowagi kwasowo-zasadowej, które powstają wskutek nagłego i dużego niedoboru insuliny. Może się tak zdarzyć w każdym typie cukrzycy, ale ketonowa kwasica cukrzycowa dość często jest pierwszym objawem cukrzycy typu 1. W związku z niedoborem insuliny, w wyniku glukoneogenezy oraz wzmożonej lipolizy, w wątrobie wytwarzane są nadmierne ilości glukozy. Następstwem są: hiperglikemia, utrata glukozy z moczem, diureza osmotyczna, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe i kwasica metaboliczna. Diagnostyka kwasicy ketonowej Obecność niepokojących objawów (dowiesz się o nich za chwilę) skłania do przeprowadzenia pilnej diagnostyki. Charakterystyczną cechą kwasicy ketonowej jest występowanie ciał ketonowych w surowicy i w moczu. W celu postawienia rozpoznania, oznacza się także poziom glukozy we krwi (wynik przekracza wartość 13,9 mmol/L), pH krwi włośniczkowej lub tętniczej (wynik poniżej 7,35) poziom elektrolitów i stężenie wodorowęglanów w surowicy krwi. Większość laboratoriów, przy ocenie gazometrii krwi tętniczej, rutynowo oznacza pomiar stężenia jonów sodowych, potasowych i chlorkowych oraz wylicza poziom wodorowęglanów. Takie badania przeprowadzane są zwykle w warunkach szpitalnych. Kwasica i śpiączka ketonowa – objawy Objawy kwasicy ketonowej mogą narastać dosyć gwałtownie. Pojawia się wzmożone pragnienie, uczucie suchości w jamie ustnej i wielomocz. Towarzyszy im poczucie zmęczenia, osłabienie i senność. Mogą wystąpić zawroty i bóle głowy, nudności i wymioty, bóle brzucha czy ból w klatce piersiowej. W łagodnej kwasicy, chory jest jeszcze przytomny i zorientowany, ale w razie narastania zaburzeń, pojawiają się zaburzenia świadomości, a nawet śpiączka. W wyniku odwodnienia może dojść do utraty masy ciała i spadku napięcia skóry. Ciśnienie tętnicze krwi jest niskie, a puls przyspieszony. Można zaobserwować charakterystyczny przyspieszony i głęboki oddech – tzw. oddech kwasicy Kussmaula, który w razie wyczerpania mięśni oddechowych może ulec spłyceniu. Do objawów kwasicy ketonowej, zalicza się także zapach acetonu z ust, osłabienie odruchów ścięgnistych, zmniejszone napięcie gałek ocznych, zwiększenie napięcia powłok brzucha czy zaczerwienienie twarzy. Przyczyny kwasicy ketonowej Kwasica ketonowa może wystąpić w przebiegu każdego typu cukrzycy. Przyczyną jest nagły i znaczący niedobór insuliny w organizmie. Do czynników, które mogą się do tego przyczynić, należą: zaprzestanie lub przerwanie insulinoterapii (np. po spożyciu alkoholu czy w wyniku wstrzymania się od jedzenia w przebiegu choroby przewodu pokarmowego),błędne stosowanie insuliny (np. w nieodpowiednich dawkach),ostre zakażenia (bakteryjne, wirusowe oraz grzybicze),ostre zaburzenia układu sercowo-naczyniowego (np. zawał serca, zatorowość płucna, udar mózgu),świeżo rozpoznana cukrzyca typu 1 lub opóźnienie w rozpoznaniu cukrzycy,zapalenie trzustki,nadużywanie alkoholu,ciąża ( w drugiej połowie ciąży zwiększa się zapotrzebowanie na insulinę i konieczne może okazać się zwiększenie częstości jej wstrzyknięć w stosunku do początku ciąży. Kwasica ketonowa w ciąży może być efektem niedostosowania dawek insuliny do wzmożonego zapotrzebowania),stany prowadzące do nagłego wzrostu zapotrzebowania na insulinę,stosowanie inhibitorów kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2) czyli tzw. flozyny (w tym przypadku, w przebiegu kwasicy nie obserwuje się istotnego podwyższenia poziomu glukozy we krwi-euglikemiczna kwasica ketonowa). Kwasica ketonowa – leczenie. Kwasica ketonowa a dieta Kwasica ketonowa wymaga dożylnego przetoczenia dużej ilości płynów oraz zmniejszenia poziomu glukozy we krwi, przy użyciu insulinoterapii. Trzeba także pamiętać o wyrównaniu niedoboru potasu oraz (w razie gdy pH krwi tętniczej jest niższe niż 6,9) podaniu wodorowęglanu sodu w celu wyrównania kwasicy. W ciężkiej kwasicy ketonowej, profilaktyczne zastosowanie heparyny drobnocząsteczkowej, ma za zadanie zapobiec zakrzepom. Bardzo istotne jest także poszukiwanie czynnika, który wywołał kwasicę ketonową i rozpoczęcie adekwatnego leczenia (np. leczenie antybiotykami w przypadku zakażenia bakteryjnego, odpowiednia edukacja w razie błędnego stosowania insuliny itd.). Leczenie kwasicy ketonowej wymaga stałego monitorowania stanu pacjenta – kontrolowania glikemii, poziomu ketonów, ciśnienia tętniczego, oddechu, czynności serca, stanu świadomości, bilansu płynów, poziomu potasu, sodu, gazometrii krwi tętniczej oraz temperatury ciała. Należy pamiętać, by nie mylić diety ketogenicznej (bogata w tłuszcze, eliminacja węglowodanów) i ketozy odżywczej (wzrost stężenia ciał ketonowych we krwi > 0,5 mmol/L, z jednoczesnym niskim i stabilnym poziomem insuliny i glukozy we krwi) z cukrzycową kwasicą ketonową, będącą niebezpiecznym powikłaniem cukrzycy. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020„Parametry pomocne w diagnostyce kwasic metabolicznych – luka anionowa, luka osmolalna oraz luka wodorowęglanowa”- B. K. Kościelniak, P. J. Tomasik (pl)„Kwasica i śpiączka ketonowa”- M. Jasik (pl)

22 lipca 2021

Kwasica metaboliczna – objawy i przyczyny

Kwasica metaboliczna, zwana także kwasicą nieoddechową, polega na zmniejszeniu pH krwi poniżej 7,35, co spowodowane jest pierwotnym spadkiem stężenia HCO3–. Obraz kliniczny zaburzenia zależy od choroby będącej przyczyną nieprawidłowości. Dowiedz się, czym jest kwasica metaboliczna, w jaki sposób się objawia i co może być jej podłożem. Równowaga kwasowo-zasadowa w organizmie W prawidłowych warunkach, pH krwi wynosi 7,35-7,45. Stałe pH krwi, nieprzekraczające podanych wartości prawidłowych („norm”), zapewnia optymalny przebieg procesów enzymatycznych w organizmie i jest niezbędne dla zachowania równowagi. Utrzymanie stałego pH krwi i płynów ustrojowych jest możliwe dzięki kilku mechanizmom. Największe znaczenie przypisuje się układom buforowym krwi i tkanek, wentylacji pęcherzykowej w płucach oraz nerkom. Zaburzenia wentylacji pęcherzyków płucnych prowadzą do kwasicy oddechowej lub zasadowicy oddechowej (związanej z pCO2), a upośledzenie funkcji nerek jest podłożem kwasicy nieoddechowej. Kwasica metaboliczna – co to za zaburzenie? Obniżenie pH krwi poniżej 7,35, które spowodowane jest pierwotnym spadkiem stężenia jonu wodorowęglanowego – HCO3–, to kwasica nieoddechowa. Kwasica nieoddechowa może powstać wskutek zadziałania rozmaitych czynników. Kwasica metaboliczna – przyczyny: Nadmierna podaż lub nadmierna endogenna produkcja nielotnych kwasów (przykłady to cukrzycowa kwasica ketonowa, o której więcej przeczytasz tutaj: https://diag.pl/pacjent/kwasica-ketonowa-czym-jest-jak-sie-objawia-i-jak-ja-wykryc/, kwasica mleczanowa, kwasica spowodowana zatruciem etanolem, metanolem, salicylanami czy glikolem etylenowym),Zaburzenia regeneracji wodorowęglanów przez nerki (w przebiegu ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek) lub upośledzenie wydalania jonów wodorowych przez cewki dalsze w nerkach (kwasice cewkowe dalsze),Utrata zasad przez nerki (kwasice cewkowe bliższe i dalsze) lub przez przewód pokarmowy w konsekwencji masywnych biegunek, przetok zewnętrznych:  trzustkowych, żółciowych i  jelitowych). Kwasica metaboliczna – diagnostyka Aby móc ocenić stan równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie, podstawowym badaniem jest badanie gazometryczne krwi. Gazometria krwi to badanie krwi tętniczej (lub rzadziej arterializowanej krwi włośniczkowej), którego głównym celem jest diagnostyka i monitorowanie leczenia zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej lub niewydolności oddechowej. Miejscem nakłucia jest najczęściej tętnica promieniowa w okolicy nadgarstka, ale czasem nakłuwa się także tętnicę udową czy ramienną. Krew pobierana jest przez lekarza, z reguły podczas pobytu w szpitalu. Do głównych ocenianych parametrów należą: pH krwi, stężenie HCO3– jako wskaźnik składowej nieoddechowej oraz pCO2 będący wskaźnikiem składowej oddechowej. Dodatkowo analizuje się zasady buforujące, nadmiar zasad we krwi czy lukę anionową. Prawidłowa interpretacja wyników umożliwia rozpoznania zaburzeń prostych, takich jak: kwasica oddechowa, kwasica nieoddechowa, zasadowica oddechowa i zasadowica nieoddechowa oraz zaburzeń mieszanych, takich jak kwasica metaboliczna i oddechowa oraz zasadowica metaboliczna i oddechowa, a także poziom wyrównania zaburzeń. W kwasicy metabolicznej obserwuje się obniżone pH krwi, zmniejszone stężenie HCO3–, a w efekcie oddechowej kompensacji kwasicy, często także obniżone pCO2. Interpretacja parametrów gazometrii krwi tętniczej jest trudna, wymaga uwzględnienia całości obrazu klinicznego oraz specjalistycznej wiedzy. Kwasica metaboliczna – objawy Objawy kwasicy metabolicznej zależą od przyczyny będącej podłożem zaburzeń. Kwasica nieoddechowa może ulec wyrównaniu poprzez drogę oddechową. Dzięki hiperwentylacji, pCO2 zmniejsza się, a pH krwi ulega normalizacji (wyrównanie częściowe lub wyrównanie całkowite). Taka kompensacyjna hiperwentylacja w ciężkich kwasicach metabolicznych o ostrym przebiegu, objawia się pogłębionym i przyspieszonym oddechem. Kwasica metaboliczna – leczenie Postępowanie w kwasicy metabolicznej odbywa się w warunkach szpitalnych. Leczenie objawowe bazuje na podawaniu dożylnym NaHCO3–, ale podstawowe znaczenie ma leczenie choroby podstawowej, która doprowadziła do powstania kwasicy nieoddechowej. Kwasica metaboliczna – dieta  Kwasica metaboliczna to poważne zaburzenie metaboliczne, będące niebezpiecznym powikłaniem innych patologicznych stanów. Nieleczona kwasica metaboliczna zagraża życiu i zdrowiu. Potoczne sformułowanie „zakwaszenie organizmu” stosowane przez niektórych w kontekście rzekomego wpływu „kwasotwórczej diety” na pH płynów ustrojowych, nie ma nic wspólnego z faktyczną kwasicą. Tzw. „zakwaszenie” czy też „odkwaszanie” organizmu nie znajduje także uzasadnienia w danych naukowych. Tymczasem zapamiętaj, że kwasica metaboliczna to poważne zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, związane z obniżeniem pH krwi i spowodowane mechanizmami prowadzącymi do spadku stężenia HCO3–. Przyczyną kwasicy nieoddechowej nie jest dieta. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020  
Powiązane badania

Elektrolity (Na, K)
Elektrolity (sód, potas). Diagnostyka równowagi wodno-elektrolitowej i diagnostyka zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.

Gazometria podstawowa (pH, pCO2, pO2)
Gazometria podstawowa (pH, pCO2, pO2). Pomiar równowagi kwasowo/zasadowej,  wykonywany w diagnostyce niewydolności organizmu w lecznictwie zamkniętym.