
Meloreostoza – objawy, przyczyny i diagnostyka
Meloreostoza (ang. melorheostosis, MEL) to bardzo rzadka, przewlekła dysplazja kostna, charakteryzująca się nadmiernym tworzeniem tkanki kostnej, przede wszystkim w obrębie warstwy korowej kości. Nazwa meloreostoza wywodzi się z języka greckiego, gdzie melos to kończyna a rheos – przepływ, nawiązuje ona do charakterystycznego obrazu radiologicznego określanego jako tzw. płynąca hiperostoza, przypominającego stwardniały wosk spływający po powierzchni zapalonej świecy. Zmiany chorobowe w meloreostozie zazwyczaj mają charakter jednostronny, rzadziej obustronny i mogą prowadzić do wystąpienia bólu, sztywności, przykurczów stawowych oraz deformacji. Choroba została po raz pierwszy opisana w 1922 r. przez Lériego i Joanny’ego. Szacowana częstość występowania maloreostozy wynosi około 1 przypadku na 1 000 000–1 100 000 osób.

Meloreostoza – diagnostyka
Etiologia meloreostozy przez wiele lat pozostawała niewyjaśniona, a w literaturze przedstawiano liczne hipotezy dotyczące mechanizmów prowadzących do rozwoju choroby. Współczesne badania z zakresu biologii molekularnej dostarczyły jednak dowodów na udział somatycznych mutacji mozaikowych w patogenezie tej choroby. Mutacje te powstają po zapłodnieniu, w trakcie rozwoju organizmu, dlatego występują jedynie w określonej populacji komórek. W rezultacie organizm zawiera jednocześnie komórki prawidłowe oraz komórki posiadające mutację. Mechanizm ten może tłumaczyć charakterystyczne dla meloreostozy segmentalne i asymetryczne rozmieszczenie zmian kostnych.
- Najlepiej poznanym mechanizmem molekularnym choroby są aktywujące mutacje somatyczne genu MAP2K1, kodującego kinazę MEK1 należącą do szlaku sygnałowego RAS – RAF -MEK-ERK.
- Mutacje MAP2K1 prowadzą do nadmiernej aktywacji szlaku ERK1/2 i zaburzenia funkcji osteoblastów (komórek kościotwórczych), czego następstwem jest nieprawidłowa przebudowa oraz nadmierne tworzenie tkanki kostnej.
- Mutacje te wykrywane są przede wszystkim w zmienionej chorobowo tkance kostnej i mogą nie występować w leukocytach krwi obwodowej, co wynika z ich somatycznego, mozaikowego charakteru.
- U części pacjentów przyczyną meloreostozy są również somatyczne mutacje aktywujące genu SMAD3, uczestniczącego w szlaku sygnałowym TGF-β. Zmiany te prowadzą do zwiększenia aktywności tego szlaku w osteoblastach i są związane przede wszystkim z zmianami zlokalizowanymi w obrębie wewnętrznej powierzchni kości.
- W pojedynczych przypadkach wykazano także somatyczne mutacje genu KRAS, należącego do szlaku RAS-MAPK. Ich obecność w zmianach skórnych związanych z meloreostozą, przy jednoczesnym braku mutacji we krwi i prawidłowej skórze, stanowi dodatkowe potwierdzenie znaczenia mozaikowatości postzygotycznej w patogenezie choroby.
Meloreostoza – objawy
Meloreostoza może ujawnić się w każdym wieku, jednak pierwsze objawy choroby najczęściej pojawiają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Rozpoznanie często ustalane jest przed 20. rokiem życia, chociaż możliwe jest również wystąpienie objawów w wieku dorosłym. Obraz kliniczny charakteryzuje się znaczną zmiennością – od przypadków bezobjawowych, rozpoznawanych przypadkowo podczas badań obrazowych, po postacie prowadzące do istotnego ograniczenia sprawności.
Najczęstszymi objawami są:
- ból,
- sztywność,
- ograniczenie ruchomości zajętych stawów.
Ból może mieć różne nasilenie i charakter – od tępego i przewlekłego do ostrego, przeszywającego. Zwykle ból nasila się podczas aktywności fizycznej, natomiast rzadziej występuje jako dolegliwość stała. Wraz z postępem choroby mogą pojawić się przykurcze stawowe oraz deformacje kończyn, prowadzące do ograniczenia ich funkcji.
Zmiany chorobowe najczęściej obejmują kości długie kończyn i mają zazwyczaj charakter segmentalny i asymetryczny, co jest jedną z charakterystycznych cech tej choroby.
Meloreostoza może zajmować:
- pojedynczą kość (postać monostotyczna),
- wiele kości (postać poliostotyczna),
- być ograniczona do jednej kończyny (postać monomeliczna),
- lub być ograniczona do jednej strony ciała (postać hemimeliczna).
Proces chorobowy może obejmować również tkanki miękkie znajdujące się w sąsiedztwie zajętych kości.
W ich obrębie może dochodzić do:
- włóknienia,
- zwapnienia
- kostnienia,
co dodatkowo przyczynia się do ograniczenia ruchomości stawów i powstawania przykurczów. U części pacjentów obserwuje się również:
- obrzęk,
- zmiany skórne, takie jak miejscowa hiperpigmentacja,
- a także ograniczone stwardnienia i pogrubienia skóry.
W przebiegu meloreostozy mogą występować także anomalie naczyniowe, w tym guzy i malformacje naczyń. Rzadziej obserwuje się skrócenie zajętej kończyny, które może być następstwem zaburzeń wzrostu kości.
Meloreostoza – diagnostyka
W diagnostyce meloreostozy wykorzystuje się przede wszystkim badanie radiologiczne (RTG), a w wybranych przypadkach również tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz scyntygrafię kości. Poszczególne metody obrazowe dostarczają uzupełniających informacji dotyczących charakteru, lokalizacji i rozległości zmian kostnych oraz zajęcia tkanek miękkich.
Rozpoznanie meloreostozy opiera się przede wszystkim na charakterystycznym obrazie radiologicznym. W klasycznej postaci choroby w badaniu RTG widoczne jest nieregularne, podłużne stwardnienie i pogrubienie kory kości, najczęściej zlokalizowane wzdłuż jednej strony trzonu kości długiej. Zmiana ta może przypominać wosk spływający po boku zapalonej świecy, stąd określenie „candle-wax sign” („objaw wosku spływającego ze świecy”). Jest to klasyczna i bardzo charakterystyczna cecha meloreostozy, jednak nie występuje u wszystkich pacjentów. W związku z różnorodnością obrazu radiologicznego w diagnostyce różnicowej należy uwzględnić również inne choroby przebiegające ze sklerotyzacją (twardnieniem) kości.
U pacjentów z podejrzeniem meloreostozy możliwe jest również przeprowadzenie diagnostyki molekularnej w kierunku somatycznych wariantów patogennych, przede wszystkim w genie MAP2K1. Przydatne może być także badanie WES.
Ze względu na mozaikowy charakter tych zmian mutacja może być obecna jedynie w części komórek zajętej chorobowo tkanki i nie być wykrywalna w DNA izolowanym z krwi obwodowej. Z tego względu ujemny wynik badania genetycznego nie wyklucza meloreostozy związanej z mutacją somatyczną.
Mgr Jolanta Stępniewska
Bibliografia
Bhattacharyya T. Unraveling melorheostosis: insights into clinical features, diagnosis, and treatment. JBMR Plus. 2025;9(2). doi:10.1093/jbmrpl/ziae163. PMID:39776616.
Whyte MP, Griffith M, Trani L, Mumm S, Gottesman GS, McAlister WH, et al. Melorheostosis: exome sequencing of an associated dermatosis implicates postzygotic mosaicism of mutated KRAS. Bone. 2017;101:145-155. doi:10.1016/j.bone.2017.04.010. PMID:28434888.
Deshmukh NS. Melorheostosis (Leri's Disease): A Review. Cureus. 2024;16(6). doi:10.7759/cureus.61950. PMID:38978887.
Deshmukh NS, Phansopkar P. Melorheostosis: A Systematic Review of Clinical Manifestations, Diagnostic Challenges, Therapeutic Strategies, and Physiotherapeutic Interventions. Cureus. 2025;17(3). doi:10.7759/cureus.80407. PMID:40213745; PMCID.
Online Mendelian Inheritance in Man (OMIM). Melorheostosis, Isolated; MEL. OMIM #155950 [Internet]. Baltimore (MD): McKusick-Nathans Institute of Genetic Medicine, Johns Hopkins University; [cyt. 23.09.2026]. Dostęp online: 16.11.2026.
MedlinePlus Genetics. Melorheostosis [Internet]. Bethesda (MD): U.S. National Library of Medicine; [cyt. 23.09.2026].
Kang H, Jha S, Deng Z, Fratzl-Zelman N, Cabral WA, Ivovic A, et al. Somatic activating mutations in MAP2K1 cause melorheostosis. Nat Commun. 2018;9(1):1390. doi:10.1038/s41467-018-03720-z. PMID:29643386; PMCID.

