Meloreostoza – objawy, przyczyny i diagnostyka

mgr Jolanta Stępniewska
Udostępnij

Meloreostoza (ang. melorheostosis, MEL) to bardzo rzadka, przewlekła dysplazja kostna, charakteryzująca się nadmiernym tworzeniem tkanki kostnej, przede wszystkim w obrębie warstwy korowej kości. Nazwa meloreostoza wywodzi się z języka greckiego, gdzie melos to kończyna a rheos – przepływ, nawiązuje ona do charakterystycznego obrazu radiologicznego określanego jako tzw. płynąca hiperostoza, przypominającego stwardniały wosk spływający po powierzchni zapalonej świecy. Zmiany chorobowe w meloreostozie zazwyczaj mają charakter jednostronny, rzadziej obustronny i mogą prowadzić do wystąpienia bólu, sztywności, przykurczów stawowych oraz deformacji. Choroba została po raz pierwszy opisana w 1922 r. przez Lériego i Joanny’ego. Szacowana częstość występowania maloreostozy wynosi około 1 przypadku na 1 000 000–1 100 000 osób.

Meloreostoza

Meloreostoza – diagnostyka 

Etiologia meloreostozy przez wiele lat pozostawała niewyjaśniona, a w literaturze przedstawiano liczne hipotezy dotyczące mechanizmów prowadzących do rozwoju choroby. Współczesne badania z zakresu biologii molekularnej dostarczyły jednak dowodów na udział somatycznych mutacji mozaikowych w patogenezie tej choroby. Mutacje te powstają po zapłodnieniu, w trakcie rozwoju organizmu, dlatego występują jedynie w określonej populacji komórek. W rezultacie organizm zawiera jednocześnie komórki prawidłowe oraz komórki posiadające mutację. Mechanizm ten może tłumaczyć charakterystyczne dla meloreostozy segmentalne i asymetryczne rozmieszczenie zmian kostnych.

  • Najlepiej poznanym mechanizmem molekularnym choroby są aktywujące mutacje somatyczne genu MAP2K1, kodującego kinazę MEK1 należącą do szlaku sygnałowego RAS – RAF -MEK-ERK. 
  • Mutacje MAP2K1 prowadzą do nadmiernej aktywacji szlaku ERK1/2 i zaburzenia funkcji osteoblastów (komórek kościotwórczych), czego następstwem jest nieprawidłowa przebudowa oraz nadmierne tworzenie tkanki kostnej. 
  • Mutacje te wykrywane są przede wszystkim w zmienionej chorobowo tkance kostnej i mogą nie występować w leukocytach krwi obwodowej, co wynika z ich somatycznego, mozaikowego charakteru.
  • U części pacjentów przyczyną meloreostozy są również somatyczne mutacje aktywujące genu SMAD3, uczestniczącego w szlaku sygnałowym TGF-β. Zmiany te prowadzą do zwiększenia aktywności tego szlaku w osteoblastach i są związane przede wszystkim z zmianami zlokalizowanymi w obrębie wewnętrznej powierzchni kości.
  • W pojedynczych przypadkach wykazano także somatyczne mutacje genu KRAS, należącego do szlaku RAS-MAPK. Ich obecność w zmianach skórnych związanych z meloreostozą, przy jednoczesnym braku mutacji we krwi i prawidłowej skórze, stanowi dodatkowe potwierdzenie znaczenia mozaikowatości postzygotycznej w patogenezie choroby.

Meloreostoza – objawy 

Meloreostoza może ujawnić się w każdym wieku, jednak pierwsze objawy choroby najczęściej pojawiają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Rozpoznanie często ustalane jest przed 20. rokiem życia, chociaż możliwe jest również wystąpienie objawów w wieku dorosłym. Obraz kliniczny charakteryzuje się znaczną zmiennością – od przypadków bezobjawowych, rozpoznawanych przypadkowo podczas badań obrazowych, po postacie prowadzące do istotnego ograniczenia sprawności.

Najczęstszymi objawami są:

  • ból, 
  • sztywność,
  • ograniczenie ruchomości zajętych stawów. 

Ból może mieć różne nasilenie i charakter – od tępego i przewlekłego do ostrego, przeszywającego. Zwykle ból nasila się podczas aktywności fizycznej, natomiast rzadziej występuje jako dolegliwość stała. Wraz z postępem choroby mogą pojawić się przykurcze stawowe oraz deformacje kończyn, prowadzące do ograniczenia ich funkcji.

Zmiany chorobowe najczęściej obejmują kości długie kończyn i mają zazwyczaj charakter segmentalny i asymetryczny, co jest jedną z charakterystycznych cech tej choroby. 

Meloreostoza może zajmować:

  • pojedynczą kość (postać monostotyczna), 
  • wiele kości (postać poliostotyczna),
  • być ograniczona do jednej kończyny (postać monomeliczna),
  • lub być ograniczona do jednej strony ciała (postać hemimeliczna).

Proces chorobowy może obejmować również tkanki miękkie znajdujące się w sąsiedztwie zajętych kości. 

W ich obrębie może dochodzić do: 

  • włóknienia, 
  • zwapnienia 
  • kostnienia, 

co dodatkowo przyczynia się do ograniczenia ruchomości stawów i powstawania przykurczów. U części pacjentów obserwuje się również:

  • obrzęk, 
  • zmiany skórne, takie jak miejscowa hiperpigmentacja, 
  • a także ograniczone stwardnienia i pogrubienia skóry.

W przebiegu meloreostozy mogą występować także anomalie naczyniowe, w tym guzy i malformacje naczyń. Rzadziej obserwuje się skrócenie zajętej kończyny, które może być następstwem zaburzeń wzrostu kości.

Meloreostoza – diagnostyka

W diagnostyce meloreostozy wykorzystuje się przede wszystkim badanie radiologiczne (RTG), a w wybranych przypadkach również tomografię komputerową (TK), rezonans magnetyczny (MRI) oraz scyntygrafię kości. Poszczególne metody obrazowe dostarczają uzupełniających informacji dotyczących charakteru, lokalizacji i rozległości zmian kostnych oraz zajęcia tkanek miękkich.

Rozpoznanie meloreostozy opiera się przede wszystkim na charakterystycznym obrazie radiologicznym. W klasycznej postaci choroby w badaniu RTG widoczne jest nieregularne, podłużne stwardnienie i pogrubienie kory kości, najczęściej zlokalizowane wzdłuż jednej strony trzonu kości długiej. Zmiana ta może przypominać wosk spływający po boku zapalonej świecy, stąd określenie „candle-wax sign” („objaw wosku spływającego ze świecy”). Jest to klasyczna i bardzo charakterystyczna cecha meloreostozy, jednak nie występuje u wszystkich pacjentów. W związku z różnorodnością obrazu radiologicznego w diagnostyce różnicowej należy uwzględnić również inne choroby przebiegające ze sklerotyzacją (twardnieniem) kości.

U pacjentów z podejrzeniem meloreostozy możliwe jest również przeprowadzenie diagnostyki molekularnej w kierunku somatycznych wariantów patogennych, przede wszystkim w genie MAP2K1. Przydatne może być także badanie WES. 

Ze względu na mozaikowy charakter tych zmian mutacja może być obecna jedynie w części komórek zajętej chorobowo tkanki i nie być wykrywalna w DNA izolowanym z krwi obwodowej. Z tego względu ujemny wynik badania genetycznego nie wyklucza meloreostozy związanej z mutacją somatyczną.

Mgr Jolanta Stępniewska

Bibliografia

  • Bhattacharyya T. Unraveling melorheostosis: insights into clinical features, diagnosis, and treatment. JBMR Plus. 2025;9(2). doi:10.1093/jbmrpl/ziae163. PMID:39776616.