31 maja 2022 - Przeczytasz w 3 min

Mocz – najważniejsze parametry. Co warto wiedzieć?

Mocz jest płynem powstającym w procesie filtrowania (oczyszczania) krwi przez nerki. W skomplikowanym procesie filtracji, substancje nadal potrzebne w funkcjonowaniu organizmu (np. białka, glukoza) są odzyskiwane i powracają do krwioobiegu. Wszystkie niepotrzebne, wręcz toksyczne produkty przemiany materii zachodzącej w organizmie (np. mocznik) trafiają do moczu, który wydalany jest w ilości ok. 1,5 litra na dobę. Co powinno znajdować się w moczu, a co świadczy o procesie chorobowym?

mocz parametry

Etapy powstawania moczu

Filtracja, czyli wieloetapowy proces powstawania moczu odbywa się w wyspecjalizowanych strukturach, określanych mianem nefronów. Nefron to podstawowa jednostka budująca nerkę, w skład której wchodzi kłębuszek oraz cewki nerkowe. W pierwszym etapie filtrowania krwi przez kłębuszki nerkowe powstaje tzw. mocz pierwotny. Poza toksycznymi produktami przemiany materii zawiera on sole mineralne, aminokwasy, witaminy i wodę, czyli produkty, które ponownie mogą być wykorzystane przez organizm.

Drugi etap filtracji zachodzi w cewkach nerkowych i polega na odzyskiwaniu życiowo ważnych substancji z moczu pierwotnego w tzw. procesie wchłaniania zwrotnego.  Po zakończeniu tego procesu powstaje końcowy, zagęszczony produkt filtracji tzw. mocz ostateczny.

Kolor moczu – dlaczego mocz jest żółty?

Mocz powinien mieć zabarwienie słomkowe lub jaskrawo żółte. Za żółtawy kolor moczu odpowiada bilirubina, czyli produkt powstający w wyniku przemian hemoglobiny – białka zawartego w krwinkach czerwonych. Ciemniejsze – bursztynowe lub ciemnożółte zabarwienie moczu jest przesłanką świadczącą o zbyt małej ilości spożywanych płynów. Może być także spowodowane zwiększonym wydalaniem bilirubiny do moczu, co jest konsekwencją chorób wątroby lub nasilonego procesu niszczenia krwinek czerwonych tzw. hemolizy.

Inna niż żółta barwa moczu może być wynikiem obecności w moczu krwinek czerwonych (krwiomocz – czerwony), zjedzenia buraków (czerwony) lub szpinaku (zielony), czy też spożywania leków (furazydyna – pomarańczowy).

Ciężar właściwy moczu

Ciężar właściwy moczu to nic innego jak masa jednego mililitra moczu. Prawidłowy ciężar właściwy moczu powinien mieścić się w przedziale od 1,020 do 1,035 g/ml i zależy przede wszystkim od stopnia zagęszczenia moczu i ilości spożywanych płynów (np. po 8h bez płynów powinien przekraczać >1,020 g/ml).

Obniżony ciężar właściwy może świadczyć zarówno o dużej ilości spożywanych płynów, jak również być wynikiem choroby nerek, np. jej przewlekłej niewydolności i utraty zdolności do zagęszczania moczu. Wartości >1,035 g/ml mogą wynikać z obecności w moczu substancji, które nie powinny się w nim znajdować np. glukozy lub białka.

Ph moczu

Mocz zdrowego człowieka powinien mieć odczyn lekko kwaśny (6 – 6,5). Kwaśne pH moczu to jedna z fizjologicznych barier układu moczowego, zapobiegająca w naturalny sposób przyleganiu bakterii do nabłonka układu moczowego. Zasadowe pH moczu często jest wynikiem stosowania diety wegetariańskiej, może także świadczyć o bakteryjnym zakażeniu układu moczowego.

Zapach moczu

Mocz zdrowego człowieka ma charakterystyczny, lekko kwaśny zapach. Zmiana zapachu jest objawem niepokojącym, który może świadczyć o toczącym się w organizmie procesie chorobowym. U osób z niekontrolowaną cukrzycą, obecność glukozy w moczu oraz ciał ketonowych może nadawać mu owocową lub acetonową woń. 

Zapach amoniaku może świadczyć o bakteryjnym zakażeniu układu moczowego. „Mysi” zapach moczu u noworodka jest objawem choroby genetycznej, czyli fenyloketonurii. Zapach moczu może zmieniać się pod wpływem diety (czosnek, szparagi, chrzan) oraz stosowanej farmakoterapii.

Badanie moczu

Wymienione cechy fizyczne i parametry moczu, oceniane są w tzw. badaniu ogólnym moczu. Jest to badanie, które ze względu na ogromną diagnostyczną wartość wyników jest jedną z najczęściej zlecanych i wykonywanych analiz laboratoryjnych. Jest również badaniem przesiewowym, pozwalającym na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym. Wykonuje się go głównie w laboratoriach medycznych w pracowni analitycznej, ale także na Oddziałach Intensywnej Opieki Medycznej.

Po odpowiednim poinstruowaniu, badanie ogólne moczu po części może zostać wykonane samodzielnie w domu pacjenta. Poranną próbkę moczu do analizy ogólnej pozyskuje się głównie w trakcie mikcji oraz zabiegów: cewnikowania lub przez nakłucie nadłonowe. Początkowa analiza odbywa się przy użyciu wieloparametrowych testów paskowych, wykrywających związki chemiczne i składniki moczu, czyli albuminę, azotyny, glukozę, bilirubinę, ciała ketonowe, ciężar właściwy, pH, urobilinogen, kwas askorbinowy, ale także erytrocyty i leukocyty.

Reakcja chemiczna odczynników umieszczonych na pasku testowym ze związkami zawartymi w moczu, prowadzi do zmiany zabarwienia pola testowego. Wyniki otrzymuje się przez odczytanie za pośrednictwem analizatora lub wzroku, zmiany zabarwienia pól reakcyjnych. Drugi etap badania polega na mikroskopowej ocenie osadu moczu, który uzyskuje się po odwirowaniu próbki w wystandaryzowanych warunkach.

Na tym etapie badania zlicza się w określonej ilości pól widzenia elementy morfotyczne osadu (krwinki białe, czerwone, komórki nabłonkowe, wałeczki, pasma śluzu, bakterie, kryształy). Mikroskopowe badanie osadu pozwala ustalić pochodzenie erytrocytów i komórek nabłonkowych, oraz przed wykonaniem badania mikrobiologicznego bliżej określić przyczynę infekcji (bakterie, grzyby, pierwotniaki).

Podobne artykuły

15 lutego 2022

Bakteriuria – przyczyny, objawy, diagnostyka

Bakteriuria – czym jest bakteriomocz? Bakteriuria, inaczej zwana bakteriomoczem jest zjawiskiem patologicznym, polegającym na występowaniu bakterii w wydalanym moczu. W zdrowym, prawidłowo zbudowanym układzie moczowym, sprawnie działające mechanizmy obronne w naturalny sposób zapobiegają przyleganiu bakterii chorobotwórczych do nabłonka dróg moczowych. Fizjologiczna jałowość układu moczowego utrzymywana jest głównie przez kwaśne pH moczu, właściwości przeciwbakteryjne wydzielin błony śluzowej pęcherza, wypłukujące działanie strumienia moczu, występowanie w moczu przeciwciał różnych klas i bakteriostatyczne produkty komórek prostaty i nerek. Bakteriuria pojawia się wówczas, gdy dochodzi do upośledzenia sprawności powyższych mechanizmów, najczęściej w skutek starzenia się organizmu, występowania wad anatomicznych układu moczowego, przerostu prostaty, zaburzeń hormonalnych lub cukrzycy. Bakteriuria – diagnostyka bakteriomoczu W diagnostyce bakteriurii ważne jest zidentyfikowanie gatunków drobnoustrojów kolonizujących drogi moczowe oraz określenie ilości bakterii wydalanych w jednym mililitrze badanego moczu. Samą obecność bakterii w moczu potwierdza się w oparciu o uzyskany wynik badania ogólnego moczu, natomiast informacji o przynależności bakterii do danego gatunku, oraz nasileniu bakteriurii dostarcza wynik badania mikrobiologicznego próbki moczu. W przypadku obu badań, kluczowy dla uzyskania wiarygodnego wyniku jest właściwy sposób pobrania materiału przeznaczonego do badania. Bakteriuria – rodzaje i podział Bakteriurię podzielić można na dwa rodzaje. Są to: bakteriuria znamienna oraz bakteriuria nieznamienna. W przypadku bakteriurii znamiennej wyróżniamy bakteriurię objawową i bezobjawową. Co warto wiedzieć o wymienionych przykładach? W jakich sytuacjach występują? Poniżej przedstawiamy szczegółową charakterystykę. Bakteriuria znamienna – charakterystyka Bakteriuria znamienna jest istotnie klinicznym rodzajem bakteriurii, rozpoznawanym na podstawie jasno sprecyzowanych wytycznych.  Zarówno przy współtowarzyszeniu jej objawów lub braku dolegliwości ze strony układu moczowego, wymaga konsultacji lekarskiej i cyklicznego monitorowania. Bakteriuria znamienna definiowana jest jako obecność w jednym mililitrze moczu:  ≥ 100 000 komórek bakterii u osób bez objawów klinicznych, stwierdzona w dwóch próbkach moczu pobranych w odstępie 2 tygodni (≥105CFU/ml);≥ 1000 komórek bakterii u kobiet z objawami zapalenia pęcherza moczowego (≥103CFU/ml);≥ 10 000 komórek bakterii u kobiet z objawami odmiedniczkowego zapalenia nerek (≥104CFU/ml);≥ 1000 komórek bakterii u mężczyzn z objawami zakażenia układu moczowego (≥103CFU/ml);≥100 komórek bakterii u osób, którym mocz pobrano przez jednorazowe wprowadzenie cewnika do pęcherza moczowego (≥102CFU/ml);każdej ilości bakterii w moczu pobranym przez nakłucie nadłonowe. Bakteriuria nieznamienna – charakterystyka Bakteriuria nieznamienna jest to obecność bakterii w moczu w ilościach poniżej zdefiniowanych kryteriów. Wynika najczęściej z nieprawidłowego przygotowania pacjenta do pobrania próbki moczu, co skutkuje zanieczyszczeniem próbki bakteriami pochodzącymi, np. z fizjologicznie skolonizowanej cewki moczowej lub z przewodu pokarmowego. Bakteriuria nieznamienna nie ma znaczenia klinicznego. Bakteriuria – objawy pojawiające się przy bakteriomoczu Bakteriurii znamiennej mogą, lecz nie muszą towarzyszyć objawy kliniczne. W zależności od ich występowania, bakteriurię znamienną klasyfikuję się jako bakteriurię bezobjawową lub bakteriurię objawową  (zakażenie układu moczowego). Dolegliwości związane z zakażeniem dróg moczowych odczuwane są średnio przez 6 dni, oraz wiążą się z koniecznością ograniczenia codziennej i zawodowej aktywności. Pacjenci uskarżają się głównie na dyskomfort w trakcie oddawania moczu (dyzuria), zwiększoną częstotliwość oddawania moczu (częstomocz), nasiloną potrzebę oddawania moczu w nocy (nykturia), mimowolne oddawanie moczu, ból w okolicy nadłonowej lub lędźwiowej, niekiedy wymioty i  gorączkę. Obu rodzajom bakteriurii towarzyszy zazwyczaj nieprzyjemny zapach moczu. Bakterie w moczu – epidemiologia bakteriurii Bakteriuria bezobjawowa i bakteriuria objawowa diagnozowana jest głównie w populacji kobiet, a częstość jej występowania wzrasta wraz z wiekiem. Za czynnik predysponujący kobiety do rozwoju bakteriurii uważa się zmieniającą się z upływem czasu gospodarkę hormonalną organizmu oraz krótszą niż u mężczyzn cewkę moczową skracającą znacznie odległość do silnie skolonizowanego przez bakterie przewodu pokarmowego. Bakteriomocz – najczęstsze występowanie Bakteriuria bezobjawowa  występuje u około ~ 5% zdrowych kobiet przed menopauzą, ~ 10% kobiet w ciąży, ~ 20% kobiet po menopauzie, ~ 50% przedstawicieli populacji >80 roku życia oraz u znacznego odsetka osób z cukrzycą (~ 30%) i uszkodzonym rdzeniem kręgowym (~ 90%). W przypadku bakteriurii objawowej szacuje się, że przykrych objawów infekcji układu moczowego doświadcza przynajmniej raz w życiu około 50 % kobiet i zaledwie 12 % mężczyzn. Najczęściej izolowaną bakterią u osób z bakteriurią jest pałeczka okrężnicy (Escherichia coli). W warunkach fizjologicznych bakteria ta wchodzi w skład flory przewodu pokarmowego, a obecność w drogach moczowych jest konsekwencją przeniesienia jej w okolice cewki moczowej oraz pasażu drobnoustrojów do pęcherza. Do rzadziej izolowanych bakterii należą Staphylococcus saprophyticus, Proteus mirabilis oraz bakterie z rodzaju Enterococcus i Klebsiella. Bakteriuria  – leczenie zakażenia dróg moczowych   Bakteriuria objawowa wymaga bezwzględnie zastosowania leczenia przeciwbakteryjnego, gdyż nieleczona może prowadzić do nasilenia dolegliwości, rozwoju odmiedniczkowego zapalenia nerek, a także zakażenia ogólnoustrojowego organizmu (urosepsy). Leczenie jest uzależnione od wyizolowanego w badaniu mikrobiologicznym drobnoustroju oraz wyniku wykonanego antybiogramu. Bakteriuria bezobjawowa w większości przypadków nie wymaga leczenia. Dowiedziono, że zaniechanie leczenia bakteriurii bezobjawowej działa na korzyść pacjenta, ponieważ zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów oraz wydłuża okresy pomiędzy objawowymi infekcjami układu moczowego. W konsekwencji nieuzasadnionego leczenia bakteriurii bezobjawowej, dochodzi do rozwinięcia powikłań powtarzającej się antybiotykoterapii, w tym: grzybicy dróg rodnych lub kolonizacji układu moczowego przez bakterie wielolekooporne. W jakich przypadkach bakteriuria bezobjawowa powinna być leczona? Leczenie bakteriurii wskazane jest przez różne towarzystwa urologiczne jedynie w obrębie trzech grup pacjentów: – u kobiet w ciąży; – u osób przed zabiegami chirurgicznymi i endoskopowymi w obrębie układu moczowego; – u osób po przeszczepie nerki, ale tylko w okresie do trzech miesięcy od wykonanego przeszczepu. Bakteriuria w ciąży – bakterie w moczu u kobiet ciężarnych U kobiet w ciąży bakteriuria bezobjawowa występuje dwukrotnie częściej niż bakteriuria objawowa i dotyczy odpowiednio 10% i 5% ciężarnych. Każdy z rodzajów bakteriurii w ciąży wymaga bezwarunkowo podjęcia leczenia, ze względu na zwiększone ryzyko osłabienia worka owodniowego, wystąpienia porodu przedwczesnego i urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową. Badanie ogólne moczu jest badaniem obowiązkowym dla kobiet ciężarnych, zlecanym przez lekarza ginekologa przynajmniej raz w miesiącu. Tak częste monitorowanie kobiety ciężarnej pozwala na zdiagnozowanie bakteriurii, także bezobjawowej na każdym etapie ciąży. Umożliwia to lekarzowi wprowadzenie skutecznej antybiotykoterapii, która w przypadku ciężarnych znacząco zwiększa szanse na urodzenie zdrowego dziecka we właściwym terminie. Dr n. med. Beata SkowronLaboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Źródła: Nicolle LE, Gupta K, Bradley SF, Colgan R, DeMuri GP, Drekonja D, Eckert LO, Geerlings SE, Köves B, Hooton TM, Juthani-Mehta M, Knight SL, Saint S, Schaeffer AJ, Trautner B, Wullt B, Siemieniuk R. Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria: 2019 Update by the Infectious Diseases Society of America.Clin Infect Dis. 2019 May 2;68(10):e83-e110. doi: 10.1093/cid/ciy1121.Greve VH, Greve T, Helmig RB. Bacteriuria in Pregnancy in a Danish Contemporary Cohort of Women. Infect Dis Obstet Gynecol. 2020 Jan 8;2020:8398537. doi: 10.1155/2020/8398537. eCollection 2020.Skowron Beata Jadwiga, Thor promot. Piotr. Analiza laboratoryjna patomechanizmów modelu doświadczalnego wstępującego ostrego uszkodzenia nerek spowodowanego zakażeniem pałeczką okrężnicy. Praca doktorska. Uniwersytet Jagielloński. Colegium Medicum. Wydział Lekarski, 2014.Duława J. Zakażenia układu moczowego w: Choroby dróg moczowych, Nefrologia. Wielka interna. Myśliwiec M. (red.). Medical Tribune Polska, Warszawa 2009.Bono MJ, Reygaert WC. Urinary Tract Infection. 2021 Jun 23. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan–.

05 marca 2020

Czy zielony kolor moczu jest powodem do niepokoju?

Prawidłowy kolor moczu jest żółty lub słomkowy. Niekiedy, w wyniku przyjmowania określonych posiłków lub przyjmowania leków, mocz może zmieniać zabarwienie, odczyn lub klarowność. Jaki kolor ma mocz zdrowego człowieka i co powinno nas skłonić do wizyty u specjalisty? Sprawdźmy. Kolor moczu i jego znaczenie Jaki powinien być prawidłowy kolor moczu? Barwa i odcień moczu są dla nas ważną wskazówką odnośnie stanu zdrowia i kondycji organizmu, pokazują co jemy, jak dużo pijemy i czy zażywamy jakieś leki. Podstawowe badanie moczu oraz morfologia krwi obwodowej to szybkie i powszechnie dostępne badania, które w ciągu kilku godzin pozwalają na uzyskanie wstępnej informacji na temat możliwych chorób. Jeśli zauważasz nietypowe objawy, a wyniki badania odbiegają od normy – nie lecz się samodzielnie – skonsultuj wyniki ze specjalistą, by znaleźć przyczynę zaburzeń. U zdrowego człowieka mocz ma barwę słomkową lub jasnożółtą, jest klarowny, pozbawiony krwi, białka i glukozy. Kolor moczu jest odzwierciedleniem jakości naszej diety i zdrowego stylu życia. Jaki może być kolor moczu? Mocz bardzo jasny, niemal przeźroczysty, świadczy o dobrym nawodnieniu organizmu lub, że mocz jest zbyt rozwodniony, gdy przyjmujemy dużo płynów. Przewodnienie organizmu może jednak powodować hiponatremię (deficyt sodu) lub wpływać na zbyt wysokie wydalanie sodu z organizmu. Z drugiej strony, mocz ciemnożółty, może wskazywać na przyjmowanie zbyt małej ilości płynów. Może występować po zbyt intensywnym wysiłku fizycznym, dlatego dzień przed przesiewowym badaniem moczu należy unikać intensywnego, wielogodzinnego treningu, o ile nie stanowi on stałego elementu w uprawianym stylu życia. Jaskrawożółty kolor może występować u osób, które przyjmują witaminy z grupy B. Prawidłowy nie jest również pomarańczowy kolor moczu, zwłaszcza, gdy towarzyszy jaśniejszemu kolorowi stolca. Może sygnalizować problemy z wątrobą lub układem żółciowym. Mocz brązowy może pojawić się po zjedzeniu rabarbaru lub aloesu, a także w sytuacji, gdy rozwija się infekcja układu moczowego. Nieznacznie różowy lub czerwony mocz pojawia się czasami po zjedzeniu buraka lub wypiciu soku z buraków, ale gdy ma mocny, intensywny kolor, prawdopodobnie jest objawem infekcji, obecności krwi w moczu, albo choroby Parkinsona. Infekcja układu moczowego wiąże się często z mętnym moczem, którego wydalaniu towarzyszy ból i pieczenie, a także zwiększona częstotliwość oddawania moczu w niewielkich ilościach Kolor moczu – co oznacza zielone zabarwienie? Tak nietypowa barwa może nieco dziwić i niepokoić. Oprócz wykonania podstawowego badania moczu warto wtedy zwrócić uwagę na skład diety. Zielony kolor moczu może być spowodowany zjedzeniem zielonych warzyw, np. szparagów, szpinaku lub znacznej ilości jarmużu. Bardzo często podobny efekt dają przyjmowane leki. Są to najczęściej leki na bezsenność, propofol, którego używa się w anestezji, czy też określone witaminy. Objawy powinny ustąpić kilka dni po ich odstawieniu. Jeżeli symptomy zakażenia nie znikają lub nasilają się, prawdopodobna jest infekcja dróg moczowych, wywołana bakterią Pseudomonas aeruginosa. Pałeczka ropy błękitnej może się pojawiać u osób, z obniżoną odpornością, długo hospitalizowanych poddawanych cewnikowaniu lub zabiegom związanym z drogami moczowymi. Niekiedy atakuje chorych na cukrzycę. Jej obecności w organizmie mogą towarzyszyć inne objawy – pieczenie i swędzenie podczas oddawania moczu i w okolicy dróg moczowych, gorączka, ból brzucha, ropomocz lub krwiomocz. Wszystkie te symptomy powinny skłonić pacjenta do wykonania jak najpilniejszych badań oraz zgłoszenia się do lekarza, który pomoże ustalić przyczynę i wprowadzi odpowiednie leczenie. Jaki kolor powinien mieć mocz? Jasnożółty, klarowny mocz powinien mieć pH w granicach 4,5–8,0. Zazwyczaj jest to 5,0–6,0. Znaczny wpływ na pH ma przede wszystkim dieta. Gęstość względna moczu powinna mieścić się w przedziale 1,023–1,035 g/ml. W moczu nie powinny być obecne białko, glukoza, związki ketonowe, bilirubina azotyny, ertrocyty lub esteraza leukocytów. Prawidłowe stężenie urobilinogenu to <1 mg/dl. Prawidłowo, mocz nie zawiera bakterii, a liczba erytrocytów i leukocytów jest mniejsza, odpowiednio od 3 i 4 w polu widzenia ( wpw). W przypadku podejrzenia infekcji dróg moczowych lub innej choroby, sugerowanej przez nieprawidłowe wyniki badania ogólnego moczu, wskazane bywa wykonanie posiewu moczu. Materiał do badania należy oddać do laboratorium w specjalnej probówce lub jałowym pojemniku. Do badania oddaje się jednorazową poranną próbkę moczu ze środkowego strumienia. Zarówno w przypadku mężczyzn, jak i kobiet, konieczne jest dokładne umycie okolic cewki moczowej przed oddaniem moczu – bez silnie działających środków dezynfekujących lub myjących. Wskazane jest wstrzymanie się od nienormalnego wysiłku fizycznego dzień przed badaniem oraz od stosunków płciowych w dobie poprzedzającej badanie. Badania nie należy wykonywać od 2 dni przed menstruacją do 2 dni po jej zakończeniu. W określonych sytuacjach lekarz może zlecić wykonanie dobowej zbiórki moczu. Jeśli masz wątpliwości, jakie badania wykonać, możesz skorzystać z konsultacji online i zgłosić się do lekarza już z gotowymi wynikami, co przyspieszy diagnostykę i leczenie. Bibliografia: Badanie ogólne moczu [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1621. Zakażenia układu moczowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 973–983. Przygotowanie pacjenta do pobrania jednorazowej, porannej próbki moczu na badanie ogólne (https://diag.pl/pacjent/poradnik-pacjenta/przygotowanie-do-badania-moczu/) wejście 18.02.2020.
Powiązane badania

Glukoza w moczu
Glukoza w moczu. Oznaczenie cukru w moczu wykonywane jest  zazwyczaj w ramach ogólnego badania moczu. Wskazaniami do badania jest diagnostyka cukrzycy i nieprawidłowości funkcjonowania nerek.

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.