20 kwietnia 2022 - Przeczytasz w 4 min

Na czym polega SIBO? Objawy, rozpoznanie i leczenie

Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) jest stanem, kiedy w jelicie cienkim występuje zwiększona ilość bakterii. Takie zaburzenie równowagi mikrobioty w przewodzie pokarmowym występuje stosunkowo rzadko, ale może prowadzić do pogorszenia trawienia i zmniejszonego wchłaniania substancji odżywczych.

Wśród czynników ryzyka SIBO wymienia się najczęściej nieprawidłowości w budowie i problemy z perystaltyką jelita cienkiego, ale także choroby ogólnoustrojowe, np. niedobory odporności. Objawy zespołu mogą dotyczyć przewodu pokarmowego oraz całego organizmu. Dowiedz się, jak można badać i leczyć SIBO.

sibo

Czym jest SIBO?

U osoby zdrowej w jelicie cienkim znajduje się niewielka ilość bakterii, w odróżnieniu od dobrze rozwiniętej mikrobioty końcowego odcinka przewodu pokarmowego. Rozplem drobnoustrojów pochodzących z jelita grubego w wyższych partiach układu trawienia czy przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego zaburza równowagę w ustroju i prowadzi do rozwoju SIBO.

Niektóre stany mogą zwiększać ryzyko wystąpienia zespołu rozrostu bakteryjnego. Należą do nich:

  • nieprawidłowości w budowie przewodu pokarmowego, np. obecność uchyłków, zwężeń po radioterapii lub pooperacyjnych zrostów;
  • zaburzenia perystaltyki jelit, m.in. w zespole jelita drażliwego (IBS), w przebiegu neuropatii cukrzycowej czy twardziny układowej;
  • niedobory odporności, np. zakażenie HIV, niedobór IgA i niedożywienie znacznego stopnia;
  • leki, a przede wszystkim opioidowe leki przeciwbólowe i preparaty hamujące wydzielanie soku żołądkowego, stosowane w chorobie wrzodowej;
  • niektóre stany przewlekłe, np. mukowiscydoza, przewlekłe zapalenie trzustki, marskość wątroby, przewlekła choroba nerek.

Objawy SIBO

Dolegliwości, które mogą zgłaszać pacjenci cierpiący na SIBO, są mało charakterystyczne i często towarzyszą także innym chorobom. Najczęściej objawy zespołu rozrostu bakteryjnego dotyczą układu pokarmowego i wiążą się z upośledzeniem procesu trawienia i wchłaniania. Należą do nich:

  • przewlekła biegunka i tzw. biegunka tłuszczowa, wynikająca z niedoborów trawiących tłuszcze soli kwasów żółciowych, rozkładanych przez nadmiar obecnych w jelicie cienkim drobnoustrojów,
  • zaparcia, które pojawiają się na skutek upośledzenia perystaltyki jelit;
  • ból brzucha;
  • wzdęcia i zwiększone oddawanie gazów;
  • uczucie pełności w jamie brzusznej;
  • niedokrwistość megaloblastyczna widoczna w badaniach krwi, spowodowana zmniejszonym wchłanianiem witaminy B12.

W zaawansowanej postaci choroby mogą dołączać kolejne dolegliwości:

  • zmniejszenie masy ciała i niedożywienie związane z utrudnionym wchłanianiem substancji odżywczych;
  • obrzęki wskazujące na znaczne niedobory białka, a przede wszystkim albumin;
  • osłabienie kości spowodowane niskim poziomem wapnia i witaminy D;
  • zmiany skórne i tzw. kurza ślepota, czyli objawy niedoboru witaminy A.

Badania w diagnostyce SIBO

Objawy, które towarzyszą SIBO, wymagają diagnostyki, ponieważ mogą wskazywać na poważne choroby w obrębie układu pokarmowego. Z tego powodu należy zgłosić się do lekarza, jeżeli dolegliwości utrzymują się długo lub przybierają na sile.

Nie ma jednego testu, który pozwala na rozpoznanie zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, ale obraz kliniczny w połączeniu z wynikami badań pomocniczych umożliwia postawienie diagnozy.

Zalecenia wskazują, że warto wykonać następujące badania:

  • badania laboratoryjne krwi, które mogą potwierdzić niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 i niedobór albumin;
  • RTG przewodu pokarmowego z podaniem kontrastu, gdzie uwidaczniają się nieprawidłowości w budowie jelit, np. niedrożność;
  • badanie treści pobranej z jelita cienkiego podczas endoskopii pod kątem obecności bakterii;
  • sprawdzenie obecności tłuszczu w kale;
  • wodorowy test oddechowy, który pozwala ocenić aktywność bakterii jelitowych. Wodór jest w organizmie człowieka wytwarzany głównie przez drobnoustroje należące do mikrobioty przewodu pokarmowego na drodze fermentacji węglowodanów. Test oddechowy w diagnostyce SIBO opiera się na pomiarach ilości wydychanego wodoru w powietrzu przed podaniem cukru oraz po spożyciu glukozy lub laktulozy. Bardzo ważne jest także wcześniejsze przygotowanie do badania. Pacjent musi być na czczo, przed testem ma unikać palenia tytoniu i ograniczyć wysiłek fizyczny. Przez cztery tygodnie przed badaniem nie powinien przyjmować antybiotyków, a przez tydzień także leków prokinetycznych i przeczyszczających. W dniu poprzedzającym test należy wykluczyć pokarmy, które podlegają fermentacji, np. cukry złożone.

Leczenie SIBO

Celem terapii SIBO jest przywrócenie równowagi flory bakteryjnej w przewodzie pokarmowym. Zespół rozrostu bakteryjnego może być spowodowany przez różne uwarunkowania. Najczęściej wyleczenie choroby podstawowej lub usunięcie czynników ryzyka umożliwia powrót do zdrowia. Warto spróbować np. zmienić lub odstawić problematyczny lek, zapewnić kontrolę cukrzycy czy skonsultować z chirurgiem możliwość zabiegowego leczenia wad budowy układu pokarmowego.

Ważnym elementem terapii SIBO jest odpowiednia dieta. Leczenie żywieniowe ma na celu ułatwienie wchłaniania niezbędnych substancji odżywczych. Dobrym przykładem takiego postępowania jest stosowanie preparatów, które zawierają triglicerydy o średniej długości łańcucha, dzięki czemu organizm jest w stanie pokryć zapotrzebowanie na tłuszcze. Pomocniczo można zastosować także dietę FODMAP, która opiera się na ograniczeniu fermentujących cukrów i dzięki temu zmniejsza nasilenie objawów choroby. W razie stwierdzenia niedoborów substancji odżywczych, np. witamin A, D, E i B12, należy rozpocząć ich odpowiednią suplementację. Bardzo pomocna w planowaniu leczenia żywieniowego jest konsultacja dietetyka, który pomoże dostosować zalecenia do trybu życia, nawyków i możliwości pacjenta.

Podstawą leczenia SIBO jest stosowanie antybiotyków. Schemat terapii powinien być ustalony przez lekarza indywidualnie i obejmować leki aktywne wobec tlenowych i beztlenowych bakterii Gram-ujemnych, obecnych w przewodzie pokarmowym. Najczęściej stosuje się rifaksyminę, a kuracja trwa minimum 7 dni, jednak może zostać przedłużona, jeżeli wymaga tego stan pacjenta.

W leczeniu wspomagającym zleca się niekiedy leki zmniejszające nasilenie objawów SIBO, np. cholestyraminę, która łagodzi biegunkę, czy preparaty poprawiające perystaltykę jelit. Cała terapia powinna przebiegać pod kontrolą lekarza, który zaplanuje diagnostykę, leczenie oraz będzie czuwał nad stanem chorego.

A: Monika Nowakowska

Z: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1006–1007.
  2. W. Bartnik, SIBO (zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego) – objawy, przyczyny, leczenie i dieta, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitocienkie/80685,zespol-rozrostu-bakteryjnego, dostęp: 16.03.2022 r.

J. Daniluk, Postępowanie w zespole rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego. Omówienie wytycznych American College of Gastroenterology 2020, „Medycyna Praktyczna” 2020, nr 9, s. 39–47.

Podobne artykuły

18 maja 2021

Diagnostyka genetyczna w nieswoistych chorobach zapalnych jelit

W 2010 roku EFFCA (European Federation of Crohn’s & Ulcerative Colitis Associations) ustanowiła 19 maja Światowym Dniem Nieswoistych Zapaleń Jelit, aby popularyzować wiedzę na temat problemów, z którymi na co dzień zmagają się osoby cierpiące na te schorzenia. W tym roku przebiega on pod hasłem „NZJ i dobre życie”- aby zwrócić szczególną uwagę na aspekt psychologiczny i szerzyć wiedzę na temat walki z wykluczeniem społecznym chorych. Choroba Leśniowskiego-Crohna (ch. L-C), obok wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, należy do dwóch najczęściej występujących przewlekłych, nieswoistych chorób zapalnych jelit (NZJ). Szacuje się, że w Europie z powodu NZJ cierpi ok. 0,3% populacji, czyli od 2,5 do 3 milionów osób, a ilość diagnozowanych corocznie przypadków systematycznie rośnie. Z tego względu NZJ, podobnie jak inne choroby autoimmunologiczne, stają się coraz poważniejszym problemem społecznym w krajach rozwiniętych. Niestety, nie istnieje jeszcze żaden sposób profilaktyki, skutecznie chroniący przed zachorowaniem. Wczesna diagnoza i jak najszybsze wprowadzenie leczenia objawowego, pozwala jednak na zmniejszenie częstotliwości pojawiania się okresów zaostrzeń, złagodzenie dolegliwości i znacząco podnosi komfort życia chorego. Czym jest choroba Leśniowskiego-Crohna i jakie są jej najczęstsze objawy? Choroba Leśniowskiego-Crohna należy do grupy schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, charakteryzujących się nieuleczalnym, przewlekle trwającym stanem zapalnym, zlokalizowanym w obrębie jelita lub innych odcinków przewodu pokarmowego. Choroba cechuje się również wieloletnim przebiegiem, z okresami naprzemiennych zaostrzeń i remisji, czyli wygaszania objawów. Dotyczy ona pacjentów ze wszystkich grup wiekowych, w tym również dzieci, jednak największą część chorych stanowią osoby między 20 a 35 r. ż. Objawy, które jej towarzyszą mogą być bardzo uciążliwe i w znaczny sposób utrudniać codzienne funkcjonowanie pacjentów. Do najczęściej zgłaszanych symptomów należą: intensywne bóle brzucha gorączka uciążliwe biegunki, którym mogą towarzyszyć krwawienia uczucie ogólnego osłabienia i utrata łaknienia zaburzenia wchłaniania, prowadzące do utraty wagi i niedoborów składników odżywczych zaburzenia wzrostu i rozwoju płciowego w przypadku dzieci tworzenie się przetok oraz zmian w okolicy odbytu w postaci owrzodzeń, szczelin, ropni lub przetok okołoodbytowych. Jakie są przyczyny rozwoju choroby? Pomimo wieloletnich badań, dokładna ścieżka prowadząca do rozwoju choroby Leśniowskiego-Crohna, wciąż pozostaje nieustalona. Wśród możliwych przyczyn, które wydają się współdziałać ze sobą, doprowadzając do stopniowego zaburzenia naturalnej bariery jelitowej, wymienia się m. in.: czynniki infekcyjne: komórki jelita są narażone na stały kontakt z bakteriami, pochodzącymi z przyjmowanego pożywienia. W momencie uszkodzenia bariery ochronnej nabłonka jelitowego może dochodzić do kontaktu z antygenami bakteryjnymi i rozwoju reakcji zapalnej. nadmierną aktywność układu immunologicznego: komórki nabłonka jelit mogą reagować w nadmierny, nieadekwatny sposób na kontakt z antygenami bakteryjnymi, w tym także antygenami fizjologicznej flory jelitowej. czynniki genetyczne: na ich udział wskazują m. in. przypadki rodzinnego występowania choroby Leśniowskiego-Crohna. Obecnie zidentyfikowano już kilka określonych mutacji genetycznych, których obecność zwiększa ryzyko wystąpienia choroby, a badania wykonywane za pomocą techniki mikromacierzy, wskazały ponad 500 genów, których ekspresja podlegała zmianom w trakcie przebiegu choroby. stres: pod wpływem stresu może dochodzić do nadmiernego uwalniania kortyzolu i innych hormonów, co prowadzi do zachwiania prawidłowej przepuszczalności błony śluzowej jelita i obniżenia skuteczności jej funkcji ochronnej. choroby towarzyszące: część badań sugeruje, że ch. L-C może rozwijać się na podłożu innych chorób, takich jak np.: trombocytoza, hiperhomocysteinemia, czy dysfunkcja mitochondriów. W jaki sposób czynniki genetyczne wpływają na rozwój choroby Leśniowskiego-Crohna? Najlepiej scharakteryzowanym genem, którego mutacja jest powiązana ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na ch. L-C, jest zlokalizowany na 16 chromosmie, gen NOD2/CARD15. W obrębie tego genu może dochodzić do wielu mutacji, z których część zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia stanów zapalnych jelita. Posiadanie jednego z trzech określonych wariantów genetycznych, powiązanych z ch. L-C, zwiększa szanse jej wystąpienia od 2 do 4 razy. W przypadku jednoczesnej obecności dwóch lub trzech z tych wariantów, prawdopodobieństwo zachorowania jest nawet 40-krotnie razy większe. Liczba mutacji wydaje się również wpływać na przebieg i obraz choroby. Białko kodowane przez gen NOD2/CARD15, czyli białko NOD2, bierze udział w procesach związanych z odpornością wrodzoną, regulujących odpowiedź organizmu na obecność patogennych mikroorganizmów. Białko to jest zlokalizowane głównie w monocytach (jednym z rodzajów białych krwinek) i w ścianie jelita cienkiego, gdzie odpowiada za rozpoznawanie fragmentów ściany komórkowej bakterii i uruchamianie dalszych etapów reakcji obronnej organizmu. Mutacje w genie kodującym białko NOD2 prowadzą do zmniejszenia lokalnej odpowiedzi przeciwbakteryjnej, czego konsekwencją może być utrata kontroli nad bakteriami, rozprzestrzenianie się procesu zapalnego i rozwój choroby Leśniowskiego – Crohna. U osób z mutacją w genie NOD2/CARD15 dochodzi ponadto do obniżenia ekspresji innych genów, odpowiadających za produkcję defensyn, czyli białek pełniących rolę naturalnych antybiotyków. Jakie badania genetyczne warto wykonać i dlaczego? Osoby posiadające określone mutacje (3020insC (c.3019dupC; (p.Leu1007Profs), p.Arg702Trp, p.Gly908Arg) w genie kodującym białko NOD2, są narażone na większe ryzyko zapadnięcia na chorobę Leśniowskiego – Crohna. Jeżeli u pacjenta pojawiają się niepokojące objawy, rodzące podejrzenie ch. L-C, warto oprócz klasycznej diagnostyki, sięgnąć również po badania genetyczne, oceniające właśnie te trzy wybrane warianty. Badania te warto wykonać również w sytuacji, gdy w najbliższej rodzinie pojawiały się zachorowania na zapalenia jelita, w szczególności choroba Leśniowskiego-Crohna. Wczesne wykrycie choroby pozwala uniknąć opóźnień we wdrażaniu właściwego leczenia i zmniejsza ryzyko możliwych konsekwencji. Nieleczona ch. L-C, na skutek postępującego nacieku zapalnego w jelitach, zwiększa bowiem ryzyko rozwoju nowotworu, dlatego ważne jest, aby zdiagnozować ją odpowiednio wcześnie. U osób, u których nie rozwinęła się choroba, natomiast występują mutacje, zwiększające jej ryzyko, możliwe jest zaplanowanie odpowiedniego planu badań profilaktycznych i zaleceń dietetycznych, a w razie wystąpienia pierwszych objawów- szybkiej ścieżki diagnostycznej i leczniczej. Warto pamiętać, że genetycznie uwarunkowane przypadki choroby Leśniowskiego-Crohna są stwierdzane zazwyczaj w młodszym wieku, niż te niezwiązane z czynnikami dziedzicznymi, dlatego w przypadku posiadania niekorzystnego wariantu genetycznego należy wykonywać badania profilaktyczne już od najmłodszych lat.   Bibliografia: Szeliga J, Sońdka Z, Jackowski M i wsp. Zarys immunopatogenezy choroby Leśniowskiego-Crohna ze szczególnym uwzględnieniem roli polimorfizmu genu NOD2/CARD15. Gastroenterol Pol 2007; 14: 129-33. Włochal M, Grzymisławski M. Nowe trendy leczenia żywieniowego w przypadku nieswoistych chorób zapalnych jelit. Piel. Zdr. Publ. 2016, 6, 2, 149–158. Majewski P. Nieswoiste zapalenie jelit jako stan przedrakowy. Pol J Pathol 2014; 65 (4) (suplement 1): S26-S31.        

25 lutego 2020

Zespół jelita drażliwego – czym się objawia ta uciążliwa choroba?

Co to jest zespół jelita drażliwego? Schorzenie, które jest nazywane także zespołem jelita nadwrażliwego to przewlekła choroba jelita cienkiego i grubego, która objawia się nawracającym bólem brzucha o różnym nasileniu oraz zaburzeniami właściwego rytmu wypróżnień, na które nie mają wpływu zmiany organiczne lub biochemiczne. Konkretna przyczyna powstawania i rozwoju choroby nie jest znana. Wśród prawdopodobnych przyczyn zespołu jelita drażliwego wymienia się zaburzenia czynności motorycznej i wydzielniczej jelit, zaburzenia składu mikrobioty jelitowej, przebycie biegunki infekcyjnej, zaburzenia regulacji osi mózg-jelito oraz wzmożone czucie trzewne. U ponad połowy osób występują jednocześnie zaburzenia psychiczne, takie jak niepokój, depresja czy zaburzenia osobowości. Zespół jelita drażliwego – badania i diagnostyka W ustaleniu przyczyny dolegliwości i postawieniu trafnej diagnozy przy podejrzeniu  zespołu jelita drażliwego pomocne są badania laboratoryjne. Podstawowymi badaniami, które służą wykluczeniu innych chorób, są morfologia krwi, stężenie CRP w surowicy lub w przypadku biegunki – kalprotektyna w kale, rutynowe badania biochemiczne krwi poziom stężenia TSH,  gdy istnieje podejrzenie chorób tarczycy. W odpowiedzi na pytanie, jak leczyć zespół jelita drażliwego pomogą też badania serologiczne w kierunku celiakii, badania kału w kierunku zakażeń pasożytniczych i bakteryjnych, a także test oddechowy w kierunku zespołu rozrostu bakteryjnego. Lekarz może także zlecić wykonanie testu tolerancji laktozy, u osób powyżej 50 roku życia wskazana może być kolonoskopia (badanie przeprowadza się także u młodszych pacjentów z objawami alarmującymi lub gdy biegunka utrzymuje się, pomimo leczenia). Jeśli u chorego zdiagnozowano dyspepsję, pomocne może być wykonanie badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego. O pozostałych, uzupełniających badaniach, decyduje lekarz. Zespół jelita drażliwego – objawy i przyczyny Objawy zespołu jelita drażliwego mogą  być trudne do rozpoznania i mylone z symptomami innych chorób jelit. Co to jest zespół jelita drażliwego i kiedy zwrócić się o pomoc do specjalisty? Wyróżnia się kilka postaci tej choroby: z biegunką, z zaparciem, mieszaną oraz nieokreśloną. Powszechnym objawem jest ból brzucha, stały lub nawracający, w podbrzuszu oraz lewej dolnej części brzucha. Charakterystyczną cechą opisywanego bólu jest fakt, że niemal nigdy nie występuje on w nocy. Może być ostry i kurczowy. Drugim częstym objawem bywa biegunka. Stolec jest wodnisty lub półpłynny, rzadko jego objętość jest zwiększona. Kolejne wypróżnienia następują najczęściej po zjedzonym posiłku i w znacznym stresie. Objawy zespołu jelita drażliwego to także zaparcia. Stolec bywa twardy, bryłowaty, w postaci bryłek – oddawany jest niekiedy z bólem i wysiłkiem. Chory po oddaniu stolca miewa uczucie niepełnego wypróżnienia. Gdy lekarz zdiagnozuje zespół jelita drażliwego, objawy i przyczyny mogą być podobne jak przy zatruciu pokarmowym lub długotrwałym stresie – sygnałem alarmowym bywają wzdęcia brzucha, domieszka śluzu w kale, nudności, wymioty i zgaga. Dolegliwości mogą utrzymywać się ciągle i w różnym stopniu nasilenia. Czasem nawracać lub intensyfikować się, jednak choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg i nie powoduje poważniejszych następstw. Co to jest zespół jelita drażliwego – leczenie Jak leczyć zespół jelita drażliwego? Podstawą do osiągnięcia sukcesu w leczeniu jest dobra współpraca i zaufanie między lekarzem i chorym. Gdy objawy choroby utrzymują się dłużej niż pół roku, nasilają się w momentach dużego zmęczenia lub znacznego stresu, wskazane może być włączenie terapii u psychologa, np. terapii poznawczo-behawioralnej lub treningu relaksacyjnego. Czy dieta przy zespole jelita drażliwego jest istotna? To jeden z elementów profilaktyki i skutecznego leczenia. Chory powinien przyjmować posiłki regularnie – nie spieszyć się, zjadać pokarmy, które lubi i których jedzenie sprawia mu przyjemność. Pomóc może zwiększenie podaży błonnika rozpuszczalnego w pokarmach oraz unikanie produktów, które zawierają dużo węglowodanów nierozkładających się w przewodzie pokarmowym, takich jak groch, fasola, kapusta, brukselka oraz kalafior. Zespół jelita wrażliwego, a dieta Dieta przy zespole jelita drażliwego – jak leczyć zespół jelita drażliwego pożywieniem? U niektórych chorych objawy choroby łagodzi dieta bezglutenowa, ograniczenie podaży fruktozy, sacharozy i laktozy oraz ograniczenie ilości kawy i herbaty. W określonych przypadkach konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego – leków przeciwdepresyjnych (w postaci z zaparciem leków przeczyszczających), a w postaci z biegunką – leków ograniczających liczbę wypróżnień, np. loperamidu lub ryfaksyminy. Mogą to być preparaty łagodzące wzdęcia, np. symetykon lub naturalny olejek miętowy. Teraz, kiedy już wiesz, co to jest zespół jelita drażliwego i podejrzewasz u siebie chorobę, koniecznie skonsultuj się z lekarzem i wykonaj odpowiednie badania. Nigdy nie lecz się sam – nieodpowiednie przyjmowanie leków i ignorowanie niepokojących objawów może przyczynić się do zaostrzenia choroby. Bibliografia: Zespół jelita drażliwego [w:]  Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 602-604. Krystian Adrych, Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych, Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 6, 224–233.
Powiązane badania

Witamina B12
  Diagnostyka i leczenie niedoborów witaminy B12. Diagnostyka i leczenie chorych na anemię. Diagnostyka i leczenie zaburzeń neurologicznych.

NANOBIOME - badanie genetyczne mikrobiomu jelit

Treść jelitowa posiew (bad. bakter.)
Treść jelitowa posiew (bad. bakter.). Diagnostyka mikrobiologiczna flory bakteryjnej jelita przydatna w ocenie równowagi bakteryjnej jelit.