20 kwietnia 2022 - Przeczytasz w 4 min

Sposób na odporność – czy suplementacja tranu pozytywnie wpływa na zdrowie?

Tran jest znany od wielu lat. Kiedyś kojarzony był z płynem o intensywnie rybim smaku, do którego picia zmuszano dzieci. Jest on cenny dla zdrowia, wspiera odporność, wspomaga pracę mózgu, pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji. W składzie ma witaminy A i D, a także cenne kwasy omega-3 i -6.

Tran jest olejem pozyskiwanym z wątroby dorsza. Powinien być on łowiony w sprawdzonych wodach morskich, które nie są zanieczyszczone toksycznymi substancjami. Z roku na rok trafia do nich coraz więcej odpadów, które mają negatywny wpływ na organizmy morskie, w tym na ryby. Dobrej jakości tran jest produkowany ze świeżego oleju, dzięki temu przyniesienie najwięcej korzyści organizmowi.

tran na odporność

Co to jest tran?

Tran to olej, który jest pozyskiwany z wątroby dorsza lub ryb dorszowatych. Może pochodzić także od rekina grenlandzkiego, łososia, rzadziej od wieloryba. Jest przyjmowany w formie suplementu diety i przeznaczony niemal dla każdego, ponieważ zawiera wiele cennych wartości, które wpływają pozytywnie na zdrowie. Suplement dostępny jest w wielu formach, tak aby jego spożywanie było łatwiejsze. Występuje w:

  • płynie,
  • kapsułkach,
  • żelkach.

Charakterystyczny rybi zapach tranu nie każdemu odpowiada, dlatego produkt często jest wzbogacony dodatkami smakowymi. To jeden ze sposobów, aby mniej chorować i mieć lepsze samopoczucie. Podczas wyboru odpowiedniego preparatu należy zwrócić uwagę na rodzaj ryby, z której pochodzi olej, a także na kraj pochodzenia. Ryby wykorzystywane do produkcji powinny być poławiane na bezpiecznych, niezanieczyszczonych terenach. Tylko wtedy tran będzie pozytywnie wpływał na odporność organizmu.

Wartości odżywcze tranu

Tran zawiera wiele cennych witamin i minerałów. Najbardziej wartościowy jest tran pochodzący z wątroby dorsza. Ma wiele nienasyconych kwasów tłuszczowych, takich jak omega-3 i omega-6, EPA i DHA. Kwasy EPA i DHA wzmacniają odporność organizmu i pozwalają na dłużej zachować zdrowie (w szczególności DHA, wspierający serce, mózg i wzrok). Kwas EPA pomaga w zwalczaniu stanów zapalnych w organizmie. Z kolei kwasy omega są ważne dla organizmu, zwłaszcza dla osób, które nie spożywają regularnie ryb. Pomagają w obniżeniu poziomu złego cholesterolu, regulują gospodarkę cukrową, a także wpływają pozytywnie na układ nerwowy.

W tranie można znaleźć cenne witaminy, jak D i A, które wspierają organizm. Witamina D nie tylko uczestniczy w budowie mocnych kości, o czym wiadomo było od dawna, lecz chroni przed rozwojem: cukrzycy typu 2, otyłości, depresji, chorób autoimmunizacyjnych, sercowo-naczyniowych i nowotworowych. Jej suplementacja jest szczególnie ważna w okresie jesienno-zimowym, kiedy zmniejsza się podaż słońca. Promienie słoneczne są niezbędne do syntezy  witaminy D w skórze zaspakajającej większość jej zapotrzebowania. Witamina A, nazywana witaminą młodości, pomaga w regeneracji organizmu, wpływa na prawidłowe widzenie, a także wspiera układ odpornościowy. W zależności od producenta w składzie tranu może znajdować się również witamina E.

Dlaczego warto spożywać tran?

Regularne spożywanie tranu przynosi wiele korzyści dla zdrowia. Powinny go przyjmować dzieci i młodzież, głównie ze względu na wzmożony wzrost. Tran zawiera bowiem witaminy, które są niezbędne w prawidłowej budowie kości i zębów. Suplementowanie tranu:

  • wspomaga pracę mózgu,
  • dba o prawidłowe widzenie,
  • wspiera odporność,
  • pomaga utrzymać serce w dobrej kondycji,
  • sprawia, że kości i zęby są mocne.

Po tran powinny sięgać dzieci, seniorzy, osoby po przebytych operacjach czy urazach, a także osoby aktywne fizycznie. Jest on zalecany kobietom w ciąży, jednak o tym decyduje lekarz prowadzący. Spowodowane to jest faktem, że tran zawiera wysoką dawkę witaminy A, która nie powinna być spożywana w nadmiarze przez ciężarne. Tran obniża poziom cukru, co zmniejsza ryzyko zachorowania na cukrzycę. Regularna suplementacja tranu zalecana jest również osobom z wysokim ciśnieniem krwi i chorobami układu krążenia.

Po tran powinny sięgać osoby prowadzące nieregularny tryb życia, palące papierosy czy nadużywające alkoholu. Sprawdzi się u wszystkich, którzy są narażeni na stres, a ich dieta nie jest prawidłowo skomponowana.

Tran dla dzieci

Dzieci w szczególności powinny suplementować tran. Niestety z uwagi na jego charakterystyczny smak i zapach robią to z niechęcią. Producenci oferują im jednak tran w formie smacznych żelek. Mają one owocowy smak, dlatego nie czuć tak bardzo rybiego posmaku.

Tran w płynie można już podawać małym dzieciom, od szóstego miesiąca życia, jednak warto omówić to z pediatrą. Na podstawie wywiadu i wyników badań będzie mógł on wykluczyć ewentualne przeciwwskazania do stosowania tranu.

Starsze dzieci powinny spożywać tran przez cały rok, w szczególności od października do kwietnia, kiedy jest mało słońca. W tym okresie często pojawiają się niedobory witaminy D. Tran pozytywnie wpływa na wzrok, a także na kości. Wspiera odporność, dzięki czemu dzieci rzadziej chorują. Regularne spożywanie tranu pomaga walczyć ze zmęczeniem, wirusami czy innymi drobnoustrojami.

Kto nie powinien spożywać tranu?

Pomimo wielu cennych wartości tran nie jest dobrym rozwiązaniem dla niektórych osób. Powinny unikać go osoby z kamicą nerkową, sarkoidozą lub hiperkalcemią, czyli ze zbyt wysokim stężeniem wapnia. Osoby chorujące przewlekle, zażywające leki na stałe powinny skonsultować spożywanie tranu ze swoim lekarzem, ponieważ tran może wchodzić z lekami w interakcje, obniżając lub osłabiając ich działanie. Tak, jak wszystkie suplementy diety, powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami producenta, w zalecanej przez producenta dawce. Przyjmowanie tranu  w większych ilościach może prowadzić do hiperwitaminozy witaminy A prowadzącej  do osteoporozy. Latem, kiedy ludzki organizm syntezuje witaminę D wykorzystując energię słoneczną , nie ma konieczności spożywania tranu, chyba że przebywa się w pomieszczeniach zamkniętych. Przed każdorazowym włączeniem suplementacji warto wykonać badanie 25(OH)D, które pozwoli określić poziom tej witaminy w organizmie.

A: Sylwia Brodniewska

Z: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. E. Materac, Z. Marczyński, K. H. Bodek, Rola kwasów tłuszczowych OMEGA-3 i OMEGA-6 w organizmie człowieka, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2013, nr 2, s. 225–233.
  2. M. Jarosz, Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.
  3. Z. Zdrojewicz, M. Adamek, A. Machelski i in., Wpływ kwasów tłuszczowych (omega) zawartych w rybach na organizm człowieka, „Medycyna Rodzinna” 2015, nr 18, s. 137–143.

Podobne artykuły

17 grudnia 2021

Witamina A – działanie, właściwości i rola w organizmie

Witaminy to organiczne związki chemiczne, które są niezbędne do prawidłowego zachodzenia licznych procesów ludzkiego metabolizmu. Substancje te muszą być dostarczane z zewnątrz, jako że organizm nie jest w stanie wytworzyć ich samodzielnie. Z tego powodu, w przypadku nieprawidłowej diety lub występowania określonych schorzeń istnieje ryzyko rozwoju niedoborów witaminowych, które mogą znacząco wpływać na stan zdrowia pacjenta. Witamina A – co to jest? Witamina A to określenie zbiorcze dla grupy substancji chemicznych, z których najważniejsze dla ludzkiego organizmu są retinol, retinal oraz określone karoteny. Omawiane związki chemiczne biorą udział w licznych procesach metabolicznych zachodzących w ciele człowieka, które wpływają na właściwy stan zdrowia wielu układów oraz narządów. Jedną z ważniejszych funkcji witaminy A jest udział w funkcjonowaniu narządu wzroku poprzez wytwarzanie impulsów nerwowych w siatkówce oka pod wpływem światła. Dzięki temu możliwe jest odbieranie bodźców świetlnych oraz przekształcanie ich na obraz we właściwych strukturach mózgu. Dodatkowo witamina A uczestniczy w procesach związanych z regulowaniem funkcji i dojrzewania komórek i nabłonkowych. Poprzez to działanie witamina A warunkuje utrzymywanie zdrowego stanu skóry, paznokci oraz włosów. Związek ten wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, który stanowi podstawową ochronę organizmu przed chorobami wywoływanymi przez czynniki infekcyjne, jak np. wirusy lub bakterie. Określone komórki tkanki kostnej także są wrażliwe na działanie witaminy A. Dzięki temu związek ten bierze udział w procesie wzrostu kości oraz wpływa na ich prawidłowe formowanie i utrzymywanie integralności strukturalnej. Witamina A – występowanie Ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować witaminy A – z tego powodu musi być ona dostarczana wraz z pożywieniem. Ze względu na mechanizm magazynowania tej witaminy, najwięcej witaminy A znajduje się w produktach pochodzenia zwierzęcego, które wytwarzane są z wykorzystaniem ich wątroby, jak np. tran. Witamina A obecna jest także m.in. w serze, mleku, jajkach oraz maśle. Dodatkowo, wysokie stężenia tego związku występują w następujących warzywach i innych produktach roślinnych: MarchewBatatySzpinakDyniaPapryka Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A zależy od wielu czynników, m.in. wieku, płci oraz stanu fizjologicznego ( ciąża lub karmienie piersią). Z tego powodu ewentualne rozpoczęcie dodatkowej suplementacji witaminy A za każdym razem musi być analizowane indywidualnie oraz skonsultowane z lekarzem. Witamina A badanie – kiedy je wykonać? Badanie stężenia witaminy A w organizmie zalecane jest osobom, które podejrzewają, że mogą cierpieć na niedobór lub nadmiar tej witaminy. Stany te nazywane są odpowiednio hipo- oraz hiperwitaminozą. Każde z tych zaburzeń charakteryzuje się oddzielnym zestawem objawów klinicznych oraz związane jest z ryzykiem rozwoju specyficznych powikłań zdrowotnych. Ze względu na wpływ witaminy A na właściwy rozwój płodu istotne jest także, aby kobiety planujące oraz będące w ciąży zadbały o utrzymywanie właściwych stężeń tej substancji w organizmie. Dodatkowo oznaczenie poziomów witaminy A powinno być wykonywane przed rozpoczęciem jej suplementacji oraz w jej trakcie, w celu oceny skuteczności wdrożonego leczenia. Objawy niedoboru witaminy A Obecnie niedobór witaminy A rzadko występuje w tzw. krajach wysokorozwiniętych, jednak zawsze należy mieć na uwadze możliwość pojawienia się tego zespołu chorobowego, szczególnie w przypadku współwystępowania zaburzeń odżywiania oraz innych chorób wpływających na funkcję układu pokarmowego. W przypadku niedoborów witaminy A najczęściej można zaobserwować następujące objawy: Ślepota zmierzchowa (dawniej nazywana „kurzą ślepotą”) – znacząco osłabione widzenie w warunkach niskiego oświetlenia,Przesuszenie oka, które może prowadzić do podrażnień i stanów zapalnych,Częste, nawracające infekcje o cięższym przebiegu,Pogorszenie kondycji skóry- nadmierna suchość, łuszczenie się, trądzik,Zwiększona łamliwość i wypadanie włosów,Uszkodzenia zębów, zanik szkliwa. Czy hipowitaminoza witaminy A może być groźna? Skutki niedoboru witaminy A Długotrwałe niedobory witaminy A znacząco pogarszają jakość życia pacjenta. Są one szczególnie niebezpieczne wśród najmłodszej grupy wiekowej, jako że to właśnie dzieci najbardziej narażone są na groźne powikłania związane ze zbyt niskimi poziomami witaminy A. Niedobór witaminy A zwiększa częstotliwość biegunek, które u pacjentów pediatrycznych prowadzą do  zaburzeń elektrolitowych oraz skrajnego, zagrażającego życiu odwodnienia. Dodatkowo niedobory witaminy A mogą skutkować zaburzonym rozwojem układu kostnego, zahamowaniem wzrostu oraz permanentnym uszkodzeniem narządu wzroku, co może prowadzić do całkowitej ślepoty. Nadmiar witaminy A – objawy Tak samo jak niedobory, nadmiar witaminy A także nie jest korzystny dla funkcjonowania ludzkiego organizmu. Najczęściej do jego rozwoju dochodzi w przebiegu nieprawidłowo prowadzonej suplementacji tego związku z wykorzystaniem preparatów dietetycznych dostępnych bez recepty. W celu uniknięcia powikłań zdrowotnych z tym związanych zawsze warto skonsultować się z lekarzem oraz wykonać właściwe badania diagnostyczne przed podjęciem decyzji o uzupełnianiu swojej diety o dodatkowe ilości witaminy A. Najczęstszymi objawami, które mogą pojawić się w przebiegu hiperwitaminozy A są m.in.: Pogorszenie apetytu,Nadmierna pobudliwość, nerwowość,Bóle głowy,Zaburzenia widzeniaNudności, wymioty,Przewlekłe zmęczenieOgólne osłabienie,Nadwrażliwość na światło słoneczne,Zwiększone ryzyko złamań kości. Witamina A w organizmie człowieka − czy nadmiar jest szkodliwy? Nadmiar witaminy A stanowi znaczące zagrożenie dla zdrowia pacjenta. W skrajnych przypadkach może on prowadzić do rozwoju zaburzeń bezpośrednio mogących skutkować zgonem, jak m.in. uszkodzenia wątroby lub wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Dodatkowo, hiperwitaminoza A jest szczególnie niebezpieczna podczas ciąży. Nadmiar witaminy A w organizmie matki wykazuje działanie teratogenne. Oznacza to, że może on prowadzić do rozwoju licznych, nieodwracalnych wad wrodzonych u dziecka lub też skutkować przedwczesnym porodem, a nawet poronieniem. Z tego powodu podczas ciąży nigdy nie należy samodzielnie podejmować decyzji o włączaniu jakiejkolwiek suplementacji dodatkowej oraz każdorazowo konsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę. Źródła: https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-a/ https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/ https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-a/art-20365945 https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/vitamin-a-and-your-bones https://medlineplus.gov/ency/article/002400.htm https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11910-008-0015-0 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17151585/

08 października 2019

Witamina D w organizmie – skutki niedoboru i nadmiaru

Dawniej witamina D (kalcytriol) kojarzona była jedynie z regulacją gospodarki wapniowo-fosforanowej i zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. To nadal najważniejsza funkcja, jaką pełni witamina D w organizmie, ale okazało się jednak, że receptory dla witaminy D znajdują się również w wielu tkankach i narządach poza układem kostnym. Fakt ten skłonił naukowców do podjęcia dalszych badań mających na celu wyjaśnienie jej roli. Obecnie lista korzyści zdrowotnych jakie kalcytriol wywiera na organizm stale się wydłuża. W doniesieniach naukowych wykazano korelację pomiędzy poziomem witaminy D w surowicy krwi, a rozwojem wielu chorób, w tym chorób cywilizacyjnych, autoimmunologicznych, nowotworowych, neurodegeneracyjnych i zaburzeń psychicznych. Witamina D w organizmie wpływa na kości Aktywna postać witaminy D pełni ważną rolę w gospodarce wapniowej organizmu i w procesie mineralizacji kości. Kalcytriol zwiększa jelitową absorpcję wapnia i fosforanów, pobudza komórki kostne (osteoblasty) do różnicowania oraz stymuluje wytwarzanie kolagenu i innych białek kostnych, np. osteokalcyny i osteopontyny. Witamina D w organizmie wspiera odporność Udowodniono, że witamina D pozytywnie wpływa na układ odpornościowy poprzez m.in. regulację aktywności komórek zapalnych oraz produkcji cytokin. Wykazano, że niedobór witaminy D może wiązać się z upośledzeniem odpowiedzi organizmu na patogeny zakaźne. Zgodnie z wynikami wielu badań istnieje związek pomiędzy deficytem kalcytriolu a rozwojem chorób autoimmunologicznych tj. reumatoidalnego zapalenia stawów, stwardnienia rozsianego, choroby Leśniowskiego-Crohna, cukrzycy typu 1 oraz nieswoistego zapalenia jelit. Ponadto potwierdzono, że u pacjentów suplementujących witaminę D rzadziej dochodzi do zaostrzeń astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i atopowego zapalenia skóry. Ochrona przed nowotworami Niedobór witaminy D w surowicy krwi może mieć związek z rozwojem chorób nowotworowych, m.in. raka sutka, jajnika, prostaty, jelita grubego. Aktualnym celem badań jest wyjaśnienie dokładnego wpływu kalcytriolu na kancerogenezę. Dotychczas wykazano, że witamina D może oddziaływać na wiele procesów prowadzących do rozwoju nowotworów, w tym: hamować nadmierną proliferację komórek, stymulować ich różnicowanie, propagować apoptozę, a także chronić przed kumulacją mutacji. O roli witaminy D w ochronie przed nowotworami więcej przeczytasz w artykule: https://diag.pl/pacjent/czy-witamina-d-chroni-rakiem/  Działanie witaminy D na układ sercowo-naczyniowy Niedobór witaminy D obserwowano m.in. u chorych na pierwotne nadciśnienie tętnicze, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, chorobę wieńcową i niewydolność serca. W związku z tym coraz częściej zaznacza się, że niedobór witaminy D może mieć znaczenie w patogenezie chorób układu krążenia. Obecnie badacze starają się wyjaśnić w jaki sposób prawidłowy poziom kalcytriolu we krwi wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju chorób sercowo -naczyniowych oraz poprawą rokowania chorych. Sugeruje się, że pozytywne działanie może wynikać ze zdolności kalcytriolu do modyfikacji poziomu wolnych rodników, działających proarytmicznie i przyczyniających się do nasilenia stanu zapalnego, będącego podstawą m. in. rozwoju i niestabilności blaszki miażdżycowej. Ponadto witamina D wykazuje działanie przeciwzakrzepowe oraz wpływa na regulację ciśnienia krwi. Niedobór witaminy D a zaburzenia nastroju Niedobór witaminy D może również mieć związek z nasileniem objawów u osób z zaburzeniami nastroju, takimi jak: depresja, sezonowe zaburzenia nastroju czy zespół napięcia przedmiesiączkowego. Wdrożenie odpowiedniej suplementacji może pomóc w łagodzeniu symptomów. Witamina D w organizmie i jej wpływ na wydolność fizyczną Witamina D jest niezbędna do utrzymania prawidłowego przebiegu procesów zachodzących w tkance mięśniowej. Niedobór kalcytriolu może prowadzić do obniżenia sprawności ruchowej i osłabienia mięśni. Właściwa suplementacja u osób z deficytem przyczynia się do wzrostu liczby komórek mięśniowych oraz poprawy siły mięśni. O osób podejmujących aktywność fizyczną  polepszenie wydolności fizycznej jest łatwiejsze do osiągnięcia w przypadku prawidłowego stężenia witaminy witaminy D we krwi niż w przypadku deficytu witaminy D. Witamina D a otyłość Naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie czy witamina D ma związek z przybieraniem na wadze. Zgodnie z ich założeniami niskie stężenie kalcytriolu może stanowić niezależny czynnik ryzyka otyłości i nadwagi. Obecnie pojawia się coraz więcej badań skupiających się na wyjaśnieniu wzajemnych interakcji między witaminą D i komórkami tkanki tłuszczowej oraz na wpływie kalcytriolu na remodeling (przebudowę) tkanki tłuszczowej. Na uwagę zasługuje również fakt, że osoby z większą ilością tkanki tłuszczowej mogą nieefektywnie produkować aktywne formy witaminy D, przez co są bardziej podatne na deficyty. W obrębie tej grupy ważny jest dobór właściwej suplementacji. Źródło witaminy D Pod wpływem promieniowania słonecznego UVB (280–315 nm), witamina D powstaje w skórze człowieka. Dzięki przemianom w wątrobie i nerkach, nieaktywna postać witaminy D przekształca się w formę biologicznie czynną. Skórna synteza witaminy D powinna pokrywać większość zapotrzebowania, ale uważa się, że około 1/5 jej puli w organizmie jest dostarczana wraz z pożywieniem. Do pokarmów bogatych w witaminę D, należą tłusty ryby, jaja i wzbogacane w witaminę D margaryny. Nadmiar witaminy D w organizmie Warto wiedzieć, że nie tylko niedobór, ale także nadmiar witaminy D wiąże się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi. Przedawkowanie witaminy D jest możliwe (przy długotrwałej suplementacji dużymi dawkami), ale zdarza się rzadko. Efektem jest hiperkalcemia (wzrost poziomu wapnia we krwi) i hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem), a objawy które mogą wystąpić obejmują nudności, zaparcia, odwodnienie, częstomocz czy kamicę nerkową. Pamiętaj, że niedobór witaminy D jest powszechnym problemem. Przyczyną jest niedostateczna ekspozycja na słońce, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Aby określić swoje aktualne zapotrzebowanie na witaminę D i ocenić potrzebę suplementacji, zaleca się oznaczenie stężenia witaminy D w surowicy krwi. mgr Justyna Kata-Bury Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Badanie witaminy D znajdziesz w ofercie e-Sklepu Sprawdź cenę badania witaminy D w swoim mieście Piśmiennictwo: Wiśniewski P, Nessler J. Witamina D a układ krążenia. Kardiol. Inwazyjna 2016; 11 (5): 62–68. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M, i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D –nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii, 2018; 24 (1). Gruber BM. Fenomen witaminy D. Postępy Hig Med Dosw. 2015; 69: 127–139. Buczkowski K, Chlabicz S, Dytfeld J. Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013; 7: 55–58. Tuchendler D, Bolanowski M. Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 6(1), 2010, 36-41. Kmieć P, Sworczak K. Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Forum Medycyny Rodzinnej 2017; 11(1): 38-46. Pelczyńska M, Grzelak T, Sperling M, Czyżewska K.Witamina D a funkcje adipocytów. Postepy Hig. Med. Dosw (online), 2017; 71: 1189-1197. Józefowicz O, Rabe-Jabłońska J, Bogaczewicz J, Woźniacka A. Rola witaminy D3 w patogenezie zaburzeń psychicznych. Psychiatr. Psychol. Klin. 2009; 9(3): 200–206. Przybylska D, Kurowska M, Przybylski P. Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej. Hygeia Public Health 2012, 47 (1), 28-35.
Powiązane badania

Witamina A
Witamina A, retinol w surowicy, test przydatny w diagnostyce zespołu złego wchłaniania, ślepoty zmierzchowej, w przypadku leczenia pozajelitowego.

Witamina D metabolit 25(OH)
Ocena poziomu całkowitej 25-hydroksy witaminy D - witaminy 25(OH)D, przydatna  w przebiegu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, w tym chorób metabolicznych tkanki kostnej oraz w zatruciu witaminą D.