Palma sabałowa – jakie ma właściwości?

Palma sabałowa (łac. Serenoa repens, ang. Saw palmetto), znana również jako bocznia piłkowana lub palma karłowata, to niewielkie drzewko pochodzące z Ameryki Północnej, którego owoce są surowcem leczniczym od wieków cenionym w medycynie ludowej. Obecnie właściwości owoców palmy sabałowej znajdują zastosowanie przede wszystkim w profilaktyce i leczeniu schorzeń układu moczowo-płciowego u mężczyzn. Jednak to nie jedyny kierunek, w którym bada się palmę sabałową. Na co jeszcze może pomóc?

Jakie składniki odpowiadają za działanie palmy sabałowej?

Działanie biologiczne palmy sabałowej jest wynikiem złożonego składu chemicznego jej owoców. Standaryzowane ekstrakty zawierają ok. 85–90% wolnych kwasów tłuszczowych, wśród których najważniejsze są kwasy:

• laurynowy,
• oleinowy,
• mirystynowy,
• palmitynowy,
• linolowy.

Oprócz nich w owocach palmy sabałowej obecne są także fitosterole, w tym beta-sitosterol. To naturalne związki występujące w roślinach, które swoją budową chemiczną przypominają cholesterol. Z tego względu mogą oddziaływać na podobne szlaki biologiczne w organizmie, w tym:

• metabolizm hormonów steroidowych,
• procesy zapalne,
• funkcjonowanie błon komórkowych.

Najważniejsze właściwości palmy sabałowej

Jednym z najlepiej poznanych i udokumentowanych mechanizmów działania palmy sabałowej jest jej hamujący wpływ na aktywność enzymu 5-α-reduktazy, który odpowiada za przekształcanie męskiego hormonu płciowego – testosteronu – w jego silniejszą biologicznie postać, czyli dihydrotestosteron (DHT). DHT odgrywa istotną rolę w regulacji funkcji niektórych tkanek w organizmie, a jego nadmierna aktywność może sprzyjać niekorzystnym zmianom, m.in. w obrębie układu moczowo-płciowego czy mieszków włosowych.

Ponieważ palma sabałowa ogranicza aktywność 5-α-reduktazy głównie na poziomie tkanek (np. skóry czy układu moczowo-płciowego), prowadzi do zmniejszenia lokalnej produkcji DHT. Mechanizm ten nie wpływa na wytwarzanie testosteronu w organizmie ani na jego stężenie we krwi.

Ponadto palma sabałowa wykazuje również właściwości przeciwzapalne. Może modulować ekspresję genów związanych m.in. z produkcją związków prozapalnych, takich jak interleukina 6 (IL-6). Jest to istotne, ponieważ przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny odgrywa ważną rolę w rozwoju wielu schorzeń związanych z układem moczowo-płciowym i nie tylko. 

Zaobserwowano też wpływ ekstraktu z owoców palmy sabałowej na proces apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórek. To naturalny mechanizm regulujący ich liczbę w tkankach, który pozwala usuwać komórki uszkodzone lub rozrastające się w niekontrolowany sposób

Palma sabałowa – na co może pomóc?

Palma sabałowa jest stosowana w leczeniu wspomagającym schorzeń związanych z działaniem androgenów, przewlekłym stanem zapalnym oraz zaburzeniami funkcjonowania tkanek wrażliwych na hormony steroidowe. Należą do nich:

• łagodny przerost gruczołu krokowego,
• przewlekłe zapalenie prostaty,
• łysienie androgenowe,
• zaburzenia funkcji seksualnych,
• objawy urologiczne u kobiet.

Wyciąg z palmy sabałowej a zdrowie prostaty

Jednym z najczęstszych problemów związanych z prostatą jest jej łagodny przerost – komórki gruczołu krokowego rozrastają się w sposób niezłośliwy, wywołując przy tym szereg objawów, takich jak:

• częste oddawanie moczu, także w nocy,
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
• opóźniony, słaby i przerywany strumień moczu,
• nagłe parcie na pęcherz.

W rozwoju łagodnego przerostu prostaty ważną rolę odgrywa zwiększone stężenie dihydrotestosteronu (DHT), który stymuluje komórki gruczołu krokowego do wzrostu i hamuje ich apoptozę. Dlatego właściwości palmy sabałowej mogą być pomocne w ograniczaniu tego zjawiska, zwłaszcza na wczesnych etapach. W części badań jej skuteczność była porównywalna do leków na receptę, takich jak tamsulozyna czy finasteryd, przy jednocześnie lepszym profilu tolerancji. U pacjentów obserwowano poprawę nie tylko w zakresie nasilenia objawów, ale również jakości życia, jakości snu oraz funkcji seksualnych.

Niestety nie wszystkie badania jednoznacznie wskazują na skuteczność owoców palmy sabałowej w leczeniu łagodnego rozrostu prostaty – w niektórych nie zaobserwowano żadnej poprawy po jej stosowaniu względem placebo. Te rozbieżności mogą wynikać m.in. z wykorzystania ekstraktów o innej zawartości składników aktywnych.

Mimo to ekstrakt z owoców palmy sabałowej ma na tyle dobry profil bezpieczeństwa, że może być bez przeszkód stosowany jako terapia wspomagająca u mężczyzn z pierwszymi objawami łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Co więcej, znajduje też zastosowanie pomocnicze w przewlekłym zapaleniu prostaty i zespole przewlekłego bólu miednicy – zwłaszcza jako element terapii skojarzonej.

Palma sabałowa na włosy dla mężczyzn i kobiet

Właściwości palmy sabałowej pozwalają na jej wykorzystanie w leczeniu łysienia androgenowego, które może dotyczyć zarówno mężczyzn, jak i kobiet. Schorzenie to jest związane z nadwrażliwością mieszków włosowych na dihydrotestosteron. Wnika on do wnętrza mieszków i powoduje ich stopniową miniaturyzację oraz skrócenie fazy wzrostu włosów – stają się cieńsze, krótsze, aż w końcu wypadają.

Z pomocą może przyjść tu działanie palmy sabałowej, która hamuje enzym 5-α-reduktazę i ogranicza powstawanie DHT w mieszkach włosowych. W badaniach klinicznych testuje się zarówno suplementację doustną, jak i preparaty stosowane miejscowo. Choć efekty są zwykle umiarkowane i wymagają długotrwałego stosowania, ekstrakt z palmy sabałowej może zmniejszyć wypadanie włosów, poprawić ich gęstość i zahamować łysienie.

Palma sabałowa na odchudzanie

W dyskusjach dotyczących suplementacji pojawiają się pytania o potencjalny wpływ palmy sabałowej na odchudzanie lub kontrolę masy ciała, ponieważ zaburzenia hormonalne bywają powiązane z nadwagą lub otyłością. Teoretycznie ekstrakt z owoców palmy sabałowej może oddziaływać na gospodarkę metaboliczną organizmu poprzez regulację poziomu męskich hormonów płciowych, a tym samym pośrednio pomagać w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.

Co więcej, wstępne badania laboratoryjne wykazały, że ekstrakt z palmy sabałowej może hamować proces adipogenezy, czyli wzrostu tkanki tłuszczowej. Jednak na obecną chwilę to jedynie interesujące obserwacje – brakuje wysokiej jakości, wiarygodnych badań klinicznych, które by je potwierdzały. Z tego względu palma sabałowa nie powinna być rekomendowana ani stosowana jako środek wspomagający redukcję masy ciała. Ewentualny wpływ na masę ciała to jedynie efekt pośredni, wynikający z oddziaływania na hormony i ogólną równowagę metaboliczną organizmu.

Jak długo stosować palmę sabałową?

Okres stosowania palmy sabałowej zależy od zamierzonego celu. Osiągnięcie widocznych i trwałych efektów w fitoterapii często wymaga cierpliwości i dłuższego czasu regularnej suplementacji. W przypadku łagodnego przerostu prostaty pacjenci często przyjmują preparaty z palmą sabałową całymi latami, w późniejszych etapach w połączeniu z silniejszymi lekami na receptę. Również w łysieniu androgenowym kuracja jest długa – zwykle trwa 12-24 miesiące.

Ze względu na dobry profil bezpieczeństwa nie zaobserwowano negatywnych skutków wieloletniej suplementacji owoców palmy sabałowej. Warto pamiętać, że zazwyczaj pierwsze efekty działania preparatów ziołowych można zauważyć dopiero po ok. 3 miesiącach regularnego stosowania, dlatego nie należy zniechęcać się zbyt szybko.

Palma sabałowa – skutki uboczne

Palma sabałowa jest uznawana za surowiec bezpieczny i dobrze tolerowany, co potwierdzają liczne długoterminowe badania kliniczne. Częstość występowania działań niepożądanych była minimalna, a zgłaszane objawy miały zwykle łagodny charakter i obejmowały sporadycznie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Pacjenci cierpiący na wiele schorzeń przewlekłych powinni konsultować z lekarzem wprowadzanie nowych preparatów. Choć palma sabałowa jest bezpieczna, może zwiększać ryzyko krwawień podczas jednoczesnego stosowania leków przeciwzakrzepowych starszej generacji (np. warfaryna, acenokumarol) oraz środków przeciwpłytkowych (np. kwas acetylosalicylowy).

Co istotne, palma sabałowa nie osłabia funkcji seksualnych – przeciwnie, może złagodzić ich zaburzenia, jeśli wynikają z przerostu prostaty. Niektóre środki syntetyczne stosowane w leczeniu tego zjawiska zwiększają ryzyko zaburzeń erekcji czy spadku libido, dlatego preparaty roślinne mogą być alternatywą dla pacjentów z lekką do umiarkowanej postacią łagodnego przerostu prostaty, którzy obawiają się działań niepożądanych leków na receptę.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz