Prawid艂owy puls. Normy prawid艂owego t臋tna u dzieci i doros艂ych


Udost臋pnij

Zakochanie, z艂o艣膰, strach, zdenerwowanie鈥 To tylko kilka z wielu uczu膰, kt贸re spotykaj膮 nas w 偶yciu. Cz臋艣膰 z nich towarzyszy radosnym chwilom, inne za艣 tym, o kt贸rych woleliby艣my zapomnie膰. Wszystkie jednak powoduj膮 鈥瀖ocniejsze bicie serca鈥, a rodz膮c emocje czyni膮 nasze 偶ycie jeszcze bardziej 鈥瀕udzkim鈥. Bicie serca wyznacza zar贸wno pocz膮tek jak i koniec 偶ycia. Mo偶na rzec, 偶e jak na ironi臋, w wielu przypadkach wiemy, jak i dlaczego serce przestaje pracowa膰, ale o pierwszym jego uderzeniu wiemy stosunkowo niewiele. Niemniej jednak pocz膮wszy od pierwszego uderzenia serduszka dziecka w聽艂onie matki, kolejne skurcze serca wyznaczaj膮 rytm 偶ycia. Na rynku dost臋pnych jest szereg urz膮dze艅; zar贸wno wyrob贸w medycznych jak i聽smartwatch贸w, kt贸re 艂膮cz膮c funkcje klasycznego zegarka umo偶liwiaj膮 pomiar stresu czy t臋tna. Wszyscy wiemy jak wa偶na dla odpowiedniego ukrwienia organizmu, a聽co za tym idzie do prawid艂owego przebiegu wszystkich proces贸w 偶yciowych jest prawid艂owa praca serca. Czym jednak jest puls? Czy r贸偶ni si臋 czym艣 od t臋tna? Jaki jest prawid艂owy puls u dzieci, os贸b doros艂ych i senior贸w? I czy wp艂ywaj膮 na niego spoczynek lub aktywno艣膰 fizyczna?

prawid艂owy puls

Co to jest puls?

Zanim wyja艣nimy czym jest puls, musimy wiedzie膰, 偶e serce nie pracuje w聽przypadkowy, niezsynchronizowany spos贸b. Jest wr臋cz przeciwnie; ka偶de uderzenie serca przebiega wed艂ug swoistego powtarzalnego rytmu, indukowanemu przez znajduj膮cy si臋 w sercu uk艂ad bod藕coprzewodz膮cy. U osoby zdrowej, b臋d膮cy cz臋艣ci膮 tego uk艂adu w臋ze艂 zatokowo-przedsionkowy generuje rytmiczne, regularne sygna艂y, prowadz膮cego do skurczu mi臋艣nia sercowego.

Puls, zwany r贸wnie偶 t臋tnem jest jednym z聽podstawowych i 艂atwych w oznaczeniu parametr贸w funkcji 偶yciowych. Puls to liczba uderze艅 serca w ci膮gu jednej minuty. Nale偶y jednak pami臋ta膰, 偶e zdrowe serce nie pracuje, czy te偶 jak mawia si臋 w j臋zyku potocznym, 鈥瀗ie bije鈥 z聽regularno艣ci膮 zegarka, lecz przyspiesza i聽zwalnia, aby dostosowa膰 si臋 do zmieniaj膮cego si臋 zapotrzebowania na tlen. Jednocze艣nie istnieje indywidualne zr贸偶nicowanie 鈥瀗ormalnego鈥 t臋tna, za艣 wysokie t臋tno spoczynkowe lub niskie t臋tno maksymalne mog膮 wskazywa膰 na zwi臋kszone ryzyko chor贸b uk艂adu kr膮偶enia.

Prawid艂owy puls w spoczynku

Puls mo偶e zmienia膰 si臋 z minuty na minut臋 wskazuj膮c na dostosowanie pracy uk艂adu kr膮偶enia do zaspokojenia zmieniaj膮cego si臋 zapotrzebowania organizmu na tlen i substancje od偶ywcze, kt贸re do wszystkich narz膮d贸w, tkanek i kom贸rek naszego organizmu dostarczane s膮 wraz z krwi膮. 聽Czy wi臋c istnieje zakres warto艣ci mierzonego pulsu, kt贸ry mo偶na wskaza膰 jako norm臋?聽

Chocia偶 obecnie rozdzia艂y po艣wi臋cone t臋tnu bez problemu znajdziemy w ka偶dym podr臋czniku fizjologii, na pierwsz膮 wyra藕n膮 ilustracj臋 przedstawiaj膮c膮 lekarza badaj膮cego puls pacjenta musieli艣my czeka膰 do roku 1356, kiedy to wydano monografi臋 autorstwa Aldebrande鈥檃 de Florence. Ostatecznie dopiero w roku 1628 William Harvey wykaza艂, 偶e serce w ci膮gu godziny pompuje ilo艣膰 krwi wi臋ksz膮 ni偶 masa cz艂owieka i 偶e w tym celu musi kurczy膰 si臋 co najmniej 60 razy na minut臋.

Prawid艂owy puls u doros艂ego

Obecnie wiemy, 偶e t臋tno spoczynkowe zdrowego cz艂owieka wynosi zazwyczaj od 60 do 100 uderze艅 na minut臋. Kluczowe jest jednak, 偶e warto艣ci te dotycz膮 osoby zdrowej, nieobci膮偶onej chorobami. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e 鈥瀗ormalne鈥 warto艣ci t臋tna zale偶膮 od szeregu czynnik贸w takich jak wiek i stan zdrowia. Warto zauwa偶y膰, 偶e u os贸b starszych aktywacja uk艂adu przywsp贸艂czulnego jest mniejsza ni偶 u os贸b m艂odszych.

Prawid艂owy puls u os贸b starszych

聽Generalnie mo偶na wskaza膰, 偶e wraz ze zwi臋kszeniem wieku pacjenta, t臋tno ulega zmniejszeniu; u os贸b starszych prawid艂owy puls powinien wynosi膰 oko艂o 60 uderze艅 na minut臋. Ponadto prowadzony styl 偶ycia; uzale偶nienie od nikotyny, podejmowanie lub zaniechanie aktywno艣ci fizycznej, stosowana dieta i ilo艣膰 spo偶ywanego alkoholu r贸wnie偶 wp艂ywaj膮 na t臋tno.

Prawid艂owy puls podczas snu

Podczas snu pobudzenie uk艂adu nerwowego jest zmniejszone, za艣 wi臋kszo艣膰 proces贸w 偶yciowych w organizmie ulega spowolnieniu. Dotyczy to tak偶e pulsu; podczas snu t臋tno spada poni偶ej opisanego zakresu typowego dla t臋tna spoczynkowego. Za 艣rednie t臋tno podczas snu u聽os贸b doros艂ych przyjmuje si臋 od 40 do 50 uderze艅 na minut臋, chocia偶 podobnie jak w przypadku t臋tna spoczynkowego, mo偶e si臋 ono r贸偶ni膰 w zale偶no艣ci od wielu czynnik贸w.

Prawid艂owy puls u m艂odzie偶y i dzieci

Wiemy ju偶 jaki puls mo偶na uzna膰 za prawid艂owy w przypadku os贸b doros艂ych oraz senior贸w. Czy prawid艂ow膮 warto艣ci t臋tna r贸wnie 艂atwo mo偶na wskaza膰 u dzieci?

W przypadku dzieci okre艣lenie zakresu warto艣ci prawid艂owych jest nieco bardziej z艂o偶one. T臋tno zazwyczaj maleje wraz ze wzrostem rozmiaru cia艂a, dlatego te偶 najwy偶szy puls maj膮 ma艂e dzieci, a zwalnia on wraz z rozwojem dziecka. Zmienno艣膰 t臋 dobrze ilustruj膮 wyniki bada艅 przeprowadzonych na grupie ponad czterdziestu dziewi臋ciu tysi臋cy pacjent贸w, kt贸re wskazuj膮, 偶e 艣redni puls w艣r贸d przebadanych rocznych ch艂opc贸w wyni贸s艂 128 uderze艅 na minut臋, za艣 w艣r贸d nastolatk贸w (w wieku od 16-go do 19-go roku 偶ycia) 艣rednia wynios艂a tylko 78. Podobne wyniki uzyskano w przypadku dziewczynek (odpowiednio 130 i 79 uderze艅 na minut臋).

Pomiaru t臋tna dziecka po raz pierwszy dokonuje lekarz ginekolog prowadz膮cy ci膮偶臋, w聽przypadku p艂odu, prawid艂owe t臋tno wynosi oko艂o 110 鈥 150 uderze艅 na minut臋. W rozwoju postnatalnym norma przyjmuje warto艣ci (uderze艅 na minut臋):

  1. Noworodki: od 70 do 190,
  2. Niemowl臋ta: 80 do 160,
  3. Dzieci w wieku od 1 do 2 lat: 80 do 130,
  4. Dzieci w wieku od 3 do 4 lat: 80 do 120,
  5. Dzieci w wieku od 5 do 6 lat: 75 do 115,
  6. Dzieci w wieku od 7 do 9 lat: 70 do 110.

T臋tno dzieci w wieku powy偶ej 10 lat przyjmuje warto艣ci identyczne jak w przypadku os贸b doros艂ych.

Prawid艂owy puls w ci膮偶y

Ci膮偶a jest szczeg贸lnym okresem w 偶yciu kobiety. Od samego pocz膮tku ci膮偶y, w organizmie kobiety dochodzi do wielu zmian fizjologicznych maj膮cym na przygotowuje si臋 do porodu i聽karmienia piersi膮 noworodka. Zmiany te dotycz膮 tak偶e t臋tna spoczynkowego przysz艂ych mam. Na pocz膮tku ci膮偶y prowadz膮cy lekarz ginekolog dokonuje pomiaru pulsu ci臋偶arnej i kontroluje jego zmiany podczas kolejnych wizyt kontrolnych.

Wyniki badania z roku 2019, w kt贸rym uczestniczy艂o ponad trzydzie艣ci sze艣膰 tysi臋cy kobiet w ci膮偶y wykaza艂y 艣redni wzrost t臋tna o oko艂o 10%. Badanie to wykaza艂o r贸wnie偶, 偶e 艣rednie t臋tno stale ro艣nie w czasie ci膮偶y. W 10-tym tygodniu 艣rednie t臋tno wynosi艂o 79,3, a w 40-tym 鈥 86,9 uderze艅 na minut臋. Generalnie przyjmuje si臋, 偶e puls kobiety ci臋偶arnej mo偶e by膰 wi臋kszy o oko艂o 10% 颅鈥 20% w por贸wnaniu do t臋tna osoby doros艂ej.

Prawid艂owe t臋tno po wysi艂ku fizycznym

Aktywno艣膰 fizyczna, stres czy zdenerwowanie powoduj膮 zwi臋kszenie pulsu do warto艣ci okre艣lanej jako t臋tno maksymalne. Warto艣膰 t臋 powszechnie wyznacza si臋 poprzez odj臋cie wieku pacjenta od liczby 220 (i tak dla przyk艂adu t臋tno maksymalne czterdziestopi臋ciolatka wynosi 175 uderze艅 na minut臋). Wi臋kszo艣膰 os贸b uprawiaj膮cych sport, nawet rekreacyjny, opracowuj膮c plan treningowy uwzgl臋dnia tak偶e tzw. 鈥瀟臋tno docelowe鈥 (ang. target heart rate), kt贸rego osi膮gni臋cie i聽utrzymanie podczas 膰wicze艅 wi膮偶e si臋 z najlepsz膮 efektywno艣ci膮 treningu. Ameryka艅skie Towarzystwo Kardiologiczne (ang. American Heart Association) og贸lnie zaleca docelowe t臋tno na poziomie od 50% do oko艂o 70% t臋tna maksymalnego, w przypadku umiarkowanej intensywno艣ci 膰wicze艅 oraz od 70% do oko艂o 85% t臋tna maksymalnego, w聽przypadku 膰wicze艅 intensywnych.

Podejmuj膮c wysi艂ek fizyczny nale偶y pami臋ta膰, 偶e nasze cia艂o dostarcza innych sygna艂贸w wskazuj膮cych o tym, jak ci臋偶ko pracuje, kt贸re nale偶y wzi膮膰 pod uwag臋 wraz z pulsem. Pami臋tajmy, 偶e t臋tno docelowe to tylko wskaz贸wka, a podczas treningu nie nale偶y zbytnio skupia膰 si臋 na 鈥瀞uchych鈥 liczbach.

Puls mierzony u zawodowych sportowc贸w i os贸b o ponadprzeci臋tnej kondycji fizycznej mo偶e wynosi膰 od 40 do 60 uderze艅 na minut臋.

Jak zbada膰 t臋tno?

Ka偶dy z nas mo偶e stosunkowo 艂atwo zbada膰 sw贸j puls (nale偶y jednak podkre艣li膰, 偶e pracownicy medycznie maj膮 w tym zakresie znacznie wi臋ksz膮 wpraw臋 i do艣wiadczenie). U偶ywaj膮c 艂膮cznie palc贸w wskazuj膮cego i serdecznego, puls naj艂atwiej mo偶na wyczu膰 na t臋tnicy szyjnej, t臋tniczy promieniowej (nadgarstek) i t臋tnicy ramiennej (wewn膮trz 艂okcia).

Kiedy ju偶 uda si臋 wyczu膰 sw贸j puls, t臋tno mo偶na okre艣li膰 zliczaj膮c liczb臋 uderze艅 serca w ci膮gu 60 sekund. Pomiaru mo偶na tak偶e dokona膰 w kr贸tszym czasie, wykorzystuj膮c podstawow膮 wiedz臋 matematyczn膮. Wystarczy zliczy膰 uderzenia serca przez 15 sekund, a uzyskany wynik przemno偶y膰 przez cztery lub zliczy膰 uderzenia serca w ci膮gu 30 sekund, a wynik pomno偶y膰 przez dwa.

Na rynku dost臋pnych jest wiele automatycznych ci艣nieniomierzy, zar贸wno nadgarstkowych jak i ramiennych, kt贸re poza pomiarem ci艣nienia krwi mierz膮 tak偶e puls. Pandemia zwi臋kszy艂a tak偶e zainteresowanie pacjent贸w pulsoksymetrami, czyli urz膮dzeniami, kt贸re umo偶liwiaj膮 pomiar zar贸wno pulsu jak i saturacji (wysycenie tlenem) krwi.

Zaburzenia pracy serca

Odpowiednia praca serca, o kt贸rej mi臋dzy innymi 艣wiadczy prawid艂owy puls jest niezb臋dna do w艂a艣ciwego funkcjonowania ca艂ego organizmu, a wyst臋powanie zaburze艅 mo偶e wi膮za膰 si臋 z ryzykiem wyst膮pienia szeregu problem贸w zdrowotnych.

W przypadku gdy liczba skurcz贸w serca przypadaj膮cych na minut臋 jest zbyt ma艂a, zbyt du偶a lub te偶 skurcze te wyst臋puj膮 nieregularnie m贸wimy o wyst臋powaniu arytmii (lub zaburze艅 rytmu serca). Arytmia stanowi powa偶ne zagro偶enie dla zdrowia i 偶ycia pacjenta, dlatego te偶 nie nale偶y jej lekcewa偶y膰. W nast臋pstwie zaburze艅 rytmu serca wyst膮pi膰 mog臋 objawy takie jakie jak: zawroty g艂owy, omdlenia i聽duszno艣膰. Nieprawid艂owe t臋tno mo偶e r贸wnie偶 zwi臋ksza膰 ryzyko udaru.

Liczba Polak贸w zmagaj膮cych si臋 z r贸偶nego rodzaju zaburzeniami serca mo偶e wynosi膰 nawet 700 tysi臋cy. Wi臋kszo艣膰 pacjent贸w obj臋tych specjalistyczn膮 opiek膮 i leczeniem mo偶e prowadzi膰 normalne 偶ycie.

W艣r贸d najpowszechniej wyst臋puj膮cych zaburze艅 rytmu serca mo偶na wymieni膰 tachykardi臋 i聽bradykardi臋.

Szybkie t臋tno spoczynkowe, powy偶ej 100 uderze艅 na minut臋, okre艣lane jest jako tachykardia i mo偶e by膰 spowodowane problemami zdrowotnymi jak np. infekcje, anemia i nadczynno艣膰 tarczycy. W艣r贸d objaw贸w wskazuj膮cych na wyst臋powanie tachykardii mo偶na wymieni膰: b贸l w klatce piersiowej, uczucie os艂abiania i zm臋czenia, zawroty g艂owy i ko艂atanie serca. T臋tno spoczynkowe poni偶ej 60 uderze艅 na minut臋 okre艣lane jako bradykardia dla wi臋kszo艣ci ludzi jest zbyt wolne i mo偶e objawia膰 si臋 objawami takimi jak: omdlenia, zm臋czenie i聽nietolerancja wysi艂ku fizycznego.

Zaburzenia pulsu nie powinny by膰 bagatelizowane. W przypadku zauwa偶enia kt贸regokolwiek z opisanych objaw贸w nale偶y skontaktowa膰 si臋 z聽lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, kt贸ry po zebraniu szczeg贸艂owego wywiadu zaleci dalsze badania diagnostyczne lub skieruje pacjenta do lekarza kardiologa. Zaniechanie lub odk艂adanie w czasie konsultacji lekarskiej mo偶e niekorzystnie wp艂yn膮膰 na stan pacjenta, powoduj膮c wyst膮pienie powik艂a艅.

Autor: Dr n. o zdrowiu Piotr Chor臋za

Bibliografia:

  1. Comprehensive viewpoints on heart rate variability at high altitude. Hou J, Lu K, Chen P, et al. Clin Exp Hypertens 2023; 45 (1): 2238923. doi: 10.1080/10641963.2023.2238923.
  2. Importance of resting heart rate.Olshansky B, Ricci F, Fedorowski A. Trends Cardiovasc Med 2022; S1050-1738(22)00073-1. doi: 10.1016/j.tcm.2022.05.006.
  3. Trends of blood pressure and heart rate in normal pregnancies: a systematic review and meta-analysis.Loerup L, Pullon RM, Birks Jet al. BMC Med 2019; 17 (1): 167. doi: 10.1186/s12916-019-1399-1.
  4. The heart rate story. Ceconi C, Guardigli G, Rizzo P, et al. Eur Heart J Suppl 2011; 13 (suppl_C), C4鈥揅13, doi: 10.1093/eurheartj/sur014
  5. Resting pulse rate reference data for children, adolescents, and adults: United States, 1999-2008. Ostchega Y, Porter KS, Hughes J, et al. Natl Health Stat Report 2011; (41): 1-16.
  6. Mayo Clinic Staff. Exercise intensity: How to measure it. link:https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/fitness/in-depth/exercise-intensity/art-20046887, dost臋p: 23.08.2023
  7. University of California in San Francisco, Benioff Children Hospital. Medical Tests A-Z 鈥揚ulse. link: https://www.ucsfbenioffchildrens.org/medical-tests/pulse, dost臋p: 23.08.2023