Rak gardła – objawy, przyczyny, leczenie

Nowotwory gardła zaliczane są do grupy nowotworów głowy i szyi. Gardło z medycznego punktu widzenia nie jest tylko jamą widoczną przy otwarciu ust, lecz złożoną strukturą anatomiczną, podzieloną na trzy główne obszary (część górną nosową – nosogardziel, część ustną oraz część dolną – krtaniową), w obrębie których może dochodzić do rozwoju nowotworów. Z jakiej przyczyny?

Rak gardła – przyczyny

Należy też uściślić, że w języku medycznym słowo rak (carcinoma) odnosi się do nowotworu wywodzącego się z nabłonka. Nowotwory wywodzące się z nabłonka mają z definicji charakter złośliwy, dlatego pojęcie raka gardła odnosi się do nowotworu złośliwego. Aby doszło do rozwoju nowotworu, konieczne jest działanie czynników prowadzących do uszkodzeń materiału genetycznego komórek. Skutkiem tych zmian (mutacji) jest zaburzenie prawidłowej kontroli podziałów komórkowych oraz utrata zdolności komórki do pełnienia jej fizjologicznych funkcji. W efekcie komórki zaczynają proliferować w sposób nieograniczony i wymykają się spod nadzoru układu odpornościowego.

Czynnik → uszkodzenia → mutacje → nowotwór

Rak gardła jest rakiem płaskonabłonkowym (najczęściej), co oznacza, że wywodzi się z błony śluzowej wyściełającej gardło. Do rozwoju choroby prowadzi długotrwałe uszkadzanie komórek przez czynniki środowiskowe i biologiczne. 

W raku ustnej i krtaniowej części gardła dominującymi czynnikami stymulującymi kancerogenezę są składniki dymu tytoniowego i alkohol.

Palenie tytoniu w połączeniu ze spożywaniem alkoholu stanowi silnie kancerogenny duet, wykazujący tzw. efekt synergistyczny. W praktyce oznacza to, że łączny wpływ tych dwóch używek znacznie zwiększa ich szkodliwość na organizm ludzki. Dym tytoniowy zawiera ponad 70 substancji o udowodnionym działaniu rakotwórczym, które powodują uszkodzenia DNA w komórkach nabłonka gardła. Alkohol z kolei działa jako rozpuszczalnik, ułatwiając toksynom z dymu przenikanie do wnętrza komórek. Jednoczesne palenie tytoniu i regularne spożywanie alkoholu mogą zwiększać ryzyko zachorowania nawet kilkunastokrotnie. 

Najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju nowotworów gardła umieszczono w tabeli.

Rak gardła częściej występuje u mężczyzn niż kobiet, co koreluje z częstszym narażeniem na używki, a ponadto częściej dotyczy osób po 60. roku życia. 

Nie oznacza to jednak, że ekspozycja na czynniki ryzyka w młodym wieku pozostaje bez znaczenia klinicznego.  Palący pacjent „pracuje” latami na swoje nowotwory, należy też mieć na uwadze, że rak gardła nie jest jedynym w tabeli nowotworów powodowanych przez palenie papierosów.

Jak wygląda rak gardła?

Rak gardła nie stanowi jednorodnej jednostki chorobowej i może przyjmować różne postacie morfologiczne. Mówiąc o formalnym podziale to w części ustnej i krtaniowej gardła w około 90% guzów rozpoznawany jest rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale), natomiast w części nosowej gardła dominuje niezróżnicowany rak nosogardła (około 80%). Badaniem gardła zajmuje się lekarz laryngolog (formalnie otolaryngolog), który w badaniu laryngologicznym z użyciem lusterka lub endoskopu może zobaczyć:

• białe „nieścieralne” naloty (leukoplakia określana jako stan przednowotworowy),
• czerwona, aksamitna plama na błonie śluzowej (erytroplakia wysokie ryzyko zezłośliwienia – 50%),
• owrzodzenie śluzówki gardła, np. jednostronne, o nieregularnych brzegach,
• guzowaty twór określany jako „kalafiorowaty”,
• asymetria migdałków,
• powiększenie węzłów chłonnych na szyi.

Rak gardła – objawy

Pierwsze objawy raka gardła pojawiają się dość wcześnie, jednak nie zawsze zwracają uwagę pacjenta, szczególnie jeśli pacjent jest nałogowym palaczem. Kaszel, chrząkanie czy zmiany błony śluzowej jamy ustnej, np. naloty, bywają częste i nie zawsze stanowią powód do głębokiego niepokoju u pacjenta. Objawy mogą być też traktowane jako infekcja albo podrażnienie gardła. 

Do najczęstszych wczesnych symptomów raka gardła należą:

• przewlekły ból lub drapanie w gardle (powyżej 3 tygodni),
• uczucie ciała obcego lub przeszkody w gardle,
• trudność w przełykaniu śliny, jedzenia lub picia,
• chrypka lub zmiana barwy głosu (dłużej niż 2–3 tygodnie),
• zatkany nos (szczególnie tylko po jednej stronie),
• przewlekły ból ucha,
• powiększone, twarde węzły chłonne na szyi.

W późniejszych stadiach (kiedy guz jest większy lub daje przerzuty do węzłów chłonnych) mogą pojawić się:

• duszności, świszczący oddech, uczucie braku powietrza,
• trudności w mówieniu, zmiany artykulacji, nosowanie,
• krwioplucie lub krwista wydzielina z gardła,
• ból gardła promieniujący do ucha, żuchwy lub głowy,
• znacznie powiększone węzły chłonne szyi, czasem z tendencją do zlewania się w pakiety.

Każda chrypka, uczucie podrażnienia gardła czy lekka zmiana barwy głosu, które trwają powyżej trzech tygodni (szczególnie jeśli pacjent pali papierosy) powinna być skonsultowana z lekarzem.

Rak gardła – diagnostyka i leczenie

W Polsce rak gardła rozpoznawany jest późno, ponad 60% diagnozowanych przypadków jest w III i IV stopniu zaawansowania klinicznego. Przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych występują w około 50–80% diagnozowanych przypadków, we wszystkich trzech lokalizacjach.

Diagnostyka gardła rozpoczyna się od endoskopii z kamerą, która jest precyzyjnym narzędziem umożliwiających dotarcie do trudnodostępnych miejsc, również nosogardzieli. W przypadku znalezienia podejrzanej zmiany, przeprowadzana jest biopsja fragmentu tkanki do badania histopatologicznego, co ostatecznie potwierdza nowotwór. Całość procesu uzupełniają badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI), które pozwalają ocenić stopień zaawansowania choroby oraz sprawdzić stan okolicznych węzłów chłonnych. 

Do głównych metod leczenia zalicza się:

• leczenie chirurgiczne,
• radioterapia,
• chemioterapia,
• leczenie immunologiczne.

Rak gardła – rokowanie i szanse na powrót do zdrowia

Czy rak gardła jest wyleczalny? Tak, pod warunkiem odpowiednio wczesnego rozpoznania i wdrożenia odpowiedniego leczenia. W I i II stadium (gdy guz jest ograniczony do miejsca powstania), wyleczalność sięga 80–90%. W stadiach zaawansowanych z przerzutami do węzłów chłonnych, wskaźniki te spadają, ale nadal istnieje szansa na długotrwałą remisję. Nowotwory HPV-dodatnie mają znacznie lepsze rokowanie niż nowotwory wywołane używkami. Są one bardziej wrażliwe na radioterapię i chemioterapię. 

Najnowsze badania z 2025 roku mocno skupiają się na immunoterapii opartej na inhibitorach punktów kontrolnych anty-PD-1/PD-L1, które blokują białka PD-1 (na limfocytach T) lub PD-L1 (na komórkach nowotworowych), dając szanse dla pacjentów na znaczące wydłużenie czasu przeżycia oraz poprawę wskaźników wyleczalności, szczególnie dzięki zastosowaniu tych leków już na etapie przedoperacyjnym.

Dr n.med. Iwona Chromik