12 maja 2022 - Przeczytasz w 4 min

W jaki sposób dziedziczona jest grupa krwi?

Krew to płyn ustrojowy, który w ludzkim ciele pełni wiele, niezbędnych do przeżycia funkcji. Jednym z najważniejszych elementów krwi są erytrocyty, czyli krwinki czerwone. Nie są one jednak takie same u każdej osoby. Wyróżnia się kilka grup krwi, które związane są ze specyficznymi białkami obecnymi na powierzchni krwinek czerwonych. Czym jest grupa krwi, na co wpływa oraz w jaki sposób zachodzi dziedziczenie grup krwi?

dziedziczenie grupy krwi

Czym jest grupa krwi?

Grupa krwi to określenie na specyficzny zbiór antygenów obecnych na powierzchniach erytrocytów, czyli krwinek czerwonych. Antygen definiowany jest jako każdy związek chemiczny, który podlega identyfikacji przez elementy układu odpornościowego, czyli jest immunogenny. Zjawisko istnienia grup krwi po raz pierwszy zostało opisane na początku XX wieku przez austriackiego lekarza – Karla Landsteinera. Obecnie wyróżnia się ponad 40 różnego typu układów grup krwi, jednak największe znaczenie kliniczne posiada układ grupowy AB0 (A, B, Zero) oraz układ Rh.

Identyfikacja grupy krwi u pacjenta posiada bardzo istotne zastosowania kliniczne. Najbardziej bezpośrednim skutkiem istnienia grup krwi są restrykcje dotyczące transfuzji krwi pomiędzy dwoma osobami. W przypadku transfuzji preparatów czerwonokrwinkowych niezgodnych w zakresie głównych grup krwi w organizmie biorcy może dojść do poprzetoczeniowej reakcji hemolitycznej, która w bardzo krótkim czasie skutkuje znaczącym pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta lub nawet jego zgonem. Z tego powodu przed wykonaniem jakiejkolwiek operacji chirurgicznej niezbędne jest przeprowadzenie badania grupy krwi, aby mieć pewność jaką grupę krwi można przetoczyć danej osobie w sposób bezpieczny. Ten test diagnostyczny przeprowadzany jest na podstawie próbki krwi żylnej pacjenta i można wykonać go w laboratoriach sieci Diagnostyka: https://diag.pl/sklep/badania/grupa-krwi/ .

Drugim, ważnym aspektem klinicznym istnienia grup krwi jest występowanie konfliktu serologicznego pomiędzy kobietą w ciąży, a jej dzieckiem. W określonych przypadkach, kiedy grupy krwi nie są zgodne w zakresie czynnika Rh może dochodzić do rozwoju niekorzystnych reakcji immunologicznych. Zjawisko to określane jest konfliktem serologicznym, a jego kliniczna manifestacja to choroba hemolityczna noworodka. Obecnie możliwe jest skuteczne zapobieganie występowaniu tej jednostki chorobowej, jednak do tego celu niezbędna jest znajomość grupy krwi matki oraz ojca dziecka, a także oznaczenie specyficznych przeciwciał z krwi matki.

Grupy krwi podlegają ścisłym zasadom dziedziczenia genetycznego. Z tego powodu na podstawie znajomości grupy krwi obojga rodziców można ocenić prawdopodobieństwo występowania określonych grup krwi u ich potomstwa. W przeszłości mechanizm ten wykorzystywany był do sądowego typowania ojcostwa, jednak obecnie istnieją inne, bardziej dokładne metody używane do oceny pokrewieństwa.

Jakie są grupy krwi?

Na ten moment zostały opisane 43 zestawy grup krwi, z których każdy charakteryzuje się oddzielnymi antygenami czerwonokrwinkowymi dziedziczonymi w ściśle określony sposób. Najważniejsze klinicznie są jednak dwa systemy grup krwi – AB0 oraz Rh.

W przypadku układu AB0 wyróżnia się 4 grupy krwi, w zależności od tego, jaki antygen znajduje się na powierzchni krwinek czerwonych. Są to:

  • Grupa A – na powierzchni erytrocytów obecne są antygeny A,
  • Grupa B – na powierzchni erytrocytów obecne są antygeny B,
  • Grupa AB – erytrocyty posiadają zarówno antygeny A, jak i B,
  • Grupa 0 – na powierzchniach erytrocytów nie występują antygeny układu AB0.

W związku z występowaniem na błonach krwinek czerwonych określonych antygenów we krwi danej osoby krążą przeciwciała skierowane przeciwko drugiemu typowi antygenu z układu AB. Dla przykładu, osoba posiadająca grupę krwi A będzie miała we krwi przeciwciała skierowane przeciwko antygenowi B. Osoba z grupą AB nie będzie posiadała tego typu przeciwciał, natomiast osoba z grupą krwi 0 będzie posiadała zarówno przeciwciała anty-A, jak i anty-B.

Z tego powodu niedopuszczalne jest przetoczenie niezgodnych grup krwi w zakresie układu AB. Gdyby osoba posiadająca grupę krwi A otrzymała transfuzję krwi typu B doszłoby do atakowania nowych krwinek przez przeciwciała anty-B obecne fizjologicznie w krwiobiegu pacjenta z grupą krwi A. Ta reakcja immunologiczna może prowadzić do rozwoju wstrząsu, ciężkich zaburzeń elektrolitowych oraz niewydolności krążeniowo-oddechowej, a w konsekwencji nawet do zgonu pacjenta.

W sytuacji, gdy niezbędne jest przetoczenie krwi, ale grupa biorcy nie jest znana możliwe jest przetoczenie krwi grupy 0. Ze względu na brak antygenów układu AB0 na erytrocytach krew ta nie wywoła reakcji poprzetoczeniowej, niezależnie od grupy krwi biorcy. Istotny jest także brak antygenów związanych z układem Rh, jako że w przypadku przetoczenia krwi Rh dodatniej osobie Rh ujemnej także może wystąpić reakcja poprzetoczeniowa.  Z tego powodu osoby z grupą krwi 0 z ujemnym czynnikiem Rh (0 Rh-) nazywane są „uniwersalnymi dawcami”.  

Dziedziczenie grup krwi

Dziedziczenie grup krwi w zakresie układu AB0 zależne jest od 3 genów – A, B, oraz 0. Każda osoba posiada 2 geny związane z dziedziczeniem grupy krwi, po jednym od każdego z rodziców. Zjawisko to zachodzi w tzw. mechanizmie kodominacji. Z tego powodu w przypadku odziedziczenia alleli A oraz B u dziecka będzie występowała grupa AB. Do dokładnego sprawdzenia możliwych grup krwi u swojego potomka może zostać wykorzystany tzw. kalkulator grupy krwi. Jest to prosty program, dostępny na wielu stronach internetowych, który po wpisaniu grup krwi obojga rodziców określa jaka grupa krwi może występować u dziecka. Tego typu kalkulator często uwzględnia także dziedziczenie czynnika Rh, który może wpływać na ryzyko rozwoju konfliktu serologicznego podczas ciąży.

Konflikt serologiczny

Do rozwoju konfliktu serologicznego może dojść w przypadku, gdy matka posiada grupę krwi Rh ujemną (Rh-), a ojciec Rh dodatnią (Rh+). W opisywanej powyżej sytuacji zachodzi ryzyko, że dziecko będzie posiadało grupę krwi Rh+. W przypadku, gdy matka dziecka wcześniej miała kontakt z grupą krwi Rh+ (na przykład podczas poprzedniego porodu) mogło u niej dojść do wykształcenia się przeciwciał odpornościowych skierowanych przeciwko antygenom obecnym na krwinkach dziecka. Konflikt serologiczny może zostać wykryty już na wczesnych etapach ciąży, co umożliwia wdrożenie właściwej profilaktyki oraz zapobieganie chorobie hemolitycznej noworodka. Więcej informacji na temat konfliktu serologicznego znajduje się w tym artykule – https://diag.pl/pacjent/konflikt-serologiczny-jak-go-wykryc-diagnostyka-przyczyny-i-skutki/ .

Bibliografia:

https://www.mp.pl/podrecznik/pediatria/chapter/B42.71.14.1.

https://www.nhs.uk/conditions/blood-groups/https://www.medicalnewstoday.com/articles/218285

Podobne artykuły

19 listopada 2018

Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi

O Karcie Zapraszamy do skorzystania z oferty Karty Identyfikacyjnej Grupy Krwi sieci DIAGNOSTYKA. Czym jest Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi (KIGK)? Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi (KIGK) jest dokumentem wiarygodnie poświadczającym grupę krwi jej posiadacza. Wzór karty jest zgodny z przepisami prawa i posiada akceptację Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie. Karta zastępuje dawny wpis grupy krwi do dowodu osobistego. Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi ma format typowej karty kredytowej, również jest wykonana z plastiku, a Twoje dane nanoszone są w trwały sposób za pomocą specjalnej drukarki. Dlaczego warto posiadać KIGK? Dla własnego bezpieczeństwa: Karta pozwala skrócić czas oczekiwania na transfuzję o ok. 90 minut Karta pozwala uniknąć oznaczania grupy krwi przy wielokrotnych pobytach w szpitalu Karta jest środkiem zapewnienia dodatkowej ochrony zdrowia i życia Karta jest trwała i zachowuje ważność przez całe życie Komu potrzebna jest Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi? Każdemu. Wystarczy zawsze nosić ją w portfelu, razem z dowodem osobistym. Każdy z nas może znaleźć się w sytuacji gdy będzie potrzebował szybkiej transfuzji. Posiadanie Karty Identyfikacyjnej Grupy Krwi pozwala służbom medycznym skrócić procedurę przygotowania krwi do transfuzji o ok. 90 minut, a to kapitał na wagę ludzkiego życia. W przypadkach ratujących życie, lekarz na podstawie Karty Identyfikacyjnej Grupy Krwi może ominąć procedurę oznaczenia grupy i zamówić jednoimienną z biorcą krew oraz jej składniki do pilnego przetoczenia przed wykonaniem próby zgodności i rozpocząć ratującą życie transfuzję. KIGK spełnia bowiem wymogi potwierdzonego wyniku badania grupowego krwi, który jest niezbędny do przetoczenia krwi i/lub jej składnika. Karta Identyfikacyjna Grupy Krwi jest szczególnie godna polecenia osobom, które spędzają dużo czasu za kierownicą samochodu lub motocykla. Warto uświadomić sobie, że co roku dochodzi do kilkudziesięciu tysięcy wypadków drogowych, w których ginie kilka tysięcy osób. Kartę Identyfikacyjną Grupy Krwi warto również wyrobić przy okazji obowiązkowego w ciąży badania serologicznego. Przyszła mama może dzięki Karcie zaoszczędzić czas i uniknąć stresu przy okazji planowej lub nagłej wizyty na oddziale położniczym w szpitalu. Jak uzyskać Kartę Identyfikacyjną Grupy Krwi 1. Zgłoś się do jednego z ponad 800 Punktów Pobrań DIAGNOSTYKI. 2. Wypełnij formularz danych (dostępny w Punktach Pobrań). 3. W celu przygotowania Karty Identyfikacyjnej Grupy Krwi pielęgniarki pobiorą od Ciebie dwie niezależne próbki krwi, a w laboratorium wykonane zostaną dwa niezależne badania grupy krwi. Taka procedura gwarantuje pewność wyniku, od którego zależy Twoje bezpieczeństwo. 4. Zgłoś się po odbiór gotowej Karty w wyznaczonym terminie. Karta Krwi dla dzieci 1. Ze względu na to, że antygeny układu AB0 mogą być jeszcze nie w pełni wykształcone – nie wystawiamy kart dzieciom, poniżej drugiego roku życia. 2. Kartę Grupy Krwi możemy wyrobić dziecku, które posiada dokument tożsamości ze zdjęciem (np. paszport), gdyż karta ważna jest tylko z takim dokumentem. 3. Kartę z danymi do karty wypełnia rodzic lub opiekun prawny dziecka i składa pod nimi podpis.

05 czerwca 2017

Badanie grupy krwi – jak i kiedy oznacza się grupę?

Badanie grupy krwi najczęściej wykonuje się przed planowanymi zabiegami chirurgicznymi, u par planujących ciążę lub już spodziewających się dziecka, a także dla potrzeb ustalenia ojcostwa. Często również po to, aby dobrać odpowiedniego dawcę krwi w przypadku koniecznej transfuzji w przyszłości. Część osób poddaje się temu badaniu, w nadziei, że ułatwi ewentualną akcję ratunkową w sytuacji wymagającej nagłej przetoczenia krwi, część  ze zwykłej ciekawości. U osób zdrowych, które nie posiadają dokumentu potwierdzającego grupę krwi, takie badanie wykonuje się w celu wpisania danych do dokumentacji medycznej. Ile czeka się na określenie grupy krwi? W przypadku konieczności przeprowadzenia nagłego zabiegu chirurgicznego (np. po wypadku) grupę krwi określa się tak szybko, jak to tylko możliwe, aby mieć jednoznaczną i potwierdzoną informację w przypadku konieczności przetoczenia. W planowanych zabiegach chirurgicznych oznaczenie grupy krwi zlecane jest w ramach przygotowania i niekiedy wykonywane równolegle ze sprawdzeniem poziomu przeciwciał swoistych dla wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV), pomocnym przy zweryfikowaniu konieczności powtórzenia szczepienia przeciw zapaleniu wątroby typu B (WZW B).  Czas oczekiwania na wynik badania grupy krwi wynosi wówczas do kilku dni roboczych. Jeśli celem badania jest dobranie odpowiedniego dawcy, istotna będzie zgodność w zakresie grupy krwi pomiędzy dawcą a biorcą oraz częściowa zgodność Rh – bardzo rzadko dopuszczane jest odstępstwo od tej reguły. Przy oznaczaniu grupy krwi bezpośrednio przed transfuzją przeprowadzane jest dodatkowe badanie – tzw. próba krzyżowa, polegająca na zmieszaniu próbki jednostki krwi przeznaczonej do przetoczenia i próbki krwi biorcy. Próba krzyżowa pozwala sprawdzić, czy we krwi biorcy nie znajdują  się przeciwciała, które mogłyby reagować z białkami znajdującymi się we krwi dawcy. Badanie takie zwiększa bezpieczeństwo przetaczania krwi w określonym przypadku dawca-biorca. Badanie grupy krwi – układ AB0 i układ Rh O tym, czy mamy grupę krwi A, B, AB czy 0, decydują białka, które znajdują się na krwinkach czerwonych (erytrocytach). Na ich powierzchni może być obecna jeszcze inna cząsteczka – białko D, które stanowi czynnik Rh. Jego obecność daje określenie grupy krwi jako Rh dodatniej, a jego brak – jako Rh ujemnej. Warto znać swoją grupę krwi. Pobranie krwi w celu oznaczenia grupy krwi wykonywane jest we wszystkich punktach pobrań, lecz samo oznaczenie wymaga personelu posiadającego odpowiednie uprawnienia. Badanie nie wymaga skierowania od lekarza. Do badania nie jest konieczne żadne specjalne przygotowanie, nie trzeba też być na czczo. Osoby wykazujące skłonności do krwawień i występowania wybroczyn powinny poinformować o tym fakcie osobę pobierającą krew. Pobieranie krwi w celu oznaczenia grupy nie różni się niczym od pobierania próbki w celu wykonania, np.  morfologii. Dawniej, aby zapobiec występowaniu wylewu podskórnego lub krwawienia po pobraniu próbki, zalecało się zgięcie ręki w łokciu. Dziś już wiadomo, że należy tego unikać. Właściwe postępowanie po pobraniu krwi to przyciskanie jałowego gazika w miejscu wkłucia przez 2–5 minut z wyprostowaną w łokciu ręką. Wiarygodny dokument z grupą krwi – co to takiego? Wiedza o tym, jaką mamy grupę krwi, jest krytyczna w sytuacjach, o których pisaliśmy powyżej. Potwierdzonym wynikiem grupy krwi nazywamy wynik, który oparty jest na dwóch oznaczeniach, wykonanych z dwóch próbek krwi pobranych od tego samego pacjenta w różnym czasie. Jedynymi respektowanymi przez lekarzy dokumentami potwierdzającymi grupę krwi są: wynik badania laboratoryjnego z pieczątką pracowni, która wykonała test (jeżeli wynik pochodzi z badania jednej próbki jest „niepotwierdzonym wynikiem grupy krwi”, a lekarz zleca wykonanie drugiego oznaczenia; dwa zgodne wyniki badań lub wynik zawierający wpisy o dwóch zgodnych oznaczeniach uznaje się za potwierdzony), identyfikacyjna karta grupy krwi, potocznie zwana krewkartą lub KIGK – Karta Identyfikacyjna GRUPY KRWI (karta ważna jest tylko łącznie z dokumentem tożsamości) oraz wynik wpisany w legitymacji służbowej żołnierzy zawodowych. Zwykła kartka noszona w portfelu czy też informacja zapisana w telefonie lub w kalendarzu nie stanowią wiarygodnego źródła informacji dla personelu medycznego. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, Legitymacja Honorowego Dawcy Krwi także nie jest wiarygodnym wynikiem grupy krwi (choć kiedyś była za taki uznawana). Grupę krwi oraz czynnik Rh bezwzględnie oznacza się w sytuacji, gdy doszło do nagłej utraty krwi (wypadek, obfity krwotok) i potrzebna może być transfuzja, przed każdym zabiegiem chirurgicznym, gdy konieczne jest leczenie anemii metodą przetaczania krwi, a także u kobiet planujących ciążę lub spodziewających się potomstwa. Dlaczego warto posiadać Kartę Identyfikacyjną Grupy Krwi (KIGK)? Karta pozwala skrócić czas oczekiwania na transfuzję (pomija się etap laboratoryjnego ustalania grupy krwi, ale próba krzyżowa wykonywana jest zawsze) Karta pozwala uniknąć oznaczania grupy krwi przy wielokrotnych pobytach w szpitalu Karta jest środkiem zapewnienia dodatkowej ochrony zdrowia i życia Karta jest trwała i zachowuje ważność przez całe życie
Powiązane badania

Grupa krwi
Grupa krwi. Grupa krwi, oznaczenie układu AB0 i Rh (D).

Grupa krwi z kartą identyfikacyjną (1 oznaczenie)
Grupa krwi z kartą identyfikacyjną (1 oznaczenie). Oznaczenie układu AB0 i Rh (D).

Grupa krwi z kartą identyfikacyjną (2 oznaczenia)
Grupa krwi z kartą identyfikacyjną (2 oznaczenia). Pierwsze pobranie. Drugie pobranie - badanie nr 985. Oznaczenie układu AB0 i Rh (D).