17-hydroksyprogesteron

Oznaczenie  17-hydroksyprogesteronu  w surowicy. 17-hydroksyprogesteron (17-OH progesteron, 17-OHP)  jest hormonem steroidowym, powstającym  przede wszystkim w korze nadnerczy. Syntetyzowany jest z progesteronu lub 17-hydroksypregneneolonu i stanowi prekursor dla dalszej syntezy hormonów nadnerczowych: kortyzolu i androstendionu.  W mniejszych ilościach syntetyzowany jest w gonadach (w ciałku żółtym w jajniku) oraz w łożysku. W przypadku defektów enzymów uczestniczących w powstawaniu kortyzolu dochodzi do gromadzenia w krwi jego prekursorów np. 17-OHP, który wykorzystywany jest do intensywniejszej syntezy androgenów. Prowadzi to do wirylizacji u obu płci. Dziedziczne niedobory enzymów i będący ich skutkiem nadmiar androgenów prowadzi do wrodzonego przerostu (hiperplazji)  nadnerczy – zespołu nadnerczowo-płciowego (ang. congenital adrenal hyperplasia, CAH), dziedziczącego się w postaciach o różnym nasileniu. Oznaczenie 17 OHP jest rutynowym badaniem przesiewowym u noworodków w przypadku niewyraźnie wykształconych genitaliów, u kobiet w przypadku hirsutyzmu i wirylizacji, a u chłopców w przypadku przedwczesnego rozwoju płciowego.  Jest wykorzystywany  w monitorowaniu CAH,  w ocenie skuteczności terapii zastępczej kortyzolem u chorych na CAH oraz w teście stymulacji  syntetycznym ACTH w diagnostyce heterozygot CAH (z niedoborem 21-hydroksylazy).

Wzrost stężenia: przerost nadnerczy, wrodzony przerost nadnerczy (niedobór 21- hydroksylazy).

Obniżenie stężenia: choroba Addisona, zakażenia: grzybicze, wirusowe (CMV, HIV), bakteryjne (gruźlica); choroby autoimmunizacyjne; nacieki nowotworowe; adrenoleukodystrofia;  wrodzona hipoplazja nadnerczy; krwotok do nadnerczy w wyniku zakażeń; napromienianie; oporność na ACTH; obustronne usunięcie nadnerczy; niedoczynność:  przysadki,  podwzgórza, tarczycy, choroby przewlekłe;  fizjologiczne: u dzieci i ludzi starszych.