Bostonka u dzieci - objawy oraz przebieg choroby

Redakcja Diagnostyki


Udost臋pnij

Bostonka, choroba bosto艅ska i grypa bosto艅ska to potoczne nazwy wirusowej choroby wieku dzieci臋cego. Wywo艂uje ona zesp贸艂 objaw贸w klinicznych w terminologii medycznej okre艣lonych mianem choroby d艂oni, st贸p i聽jamy ustnej. Dowiedz si臋 jak objawia si臋 bostonka u dzieci i jak post臋powa膰 w przypadku jej rozpoznania?

Bostonka u dzieci 鈥 czym jest?

Tajemnicza nazwa potoczna choroby 鈥 bostonka, mo偶e by膰 myl膮ca i nie wyst臋puje w profesjonalnym pi艣miennictwie medycznym. Zazwyczaj terminem bostonka okre艣lane jest enterowirusowe p臋cherzykowe zapalenie jamy ustnej z wypryskiem, okre艣lane mianem choroby d艂oni, st贸p i jamy ustnej (HFMD/HFMS 鈥 ang. Hand, Foot and Mouth Disease/Syndrome). Bostonka 鈥 swoj膮 potoczn膮 nazw臋 zawdzi臋cza miastu, w kt贸rym po raz pierwszy zaobserwowano i opisano epidemi臋 wirusa.

Bostonka, czyli choroba d艂oni, st贸p i jamy ustnej jest powszechn膮 chorob膮 zaka藕n膮 wieku dzieci臋cego, wywo艂ywan膮 przez nale偶膮ce do rodzaju enterowirus贸w szczepy wirusa Coxsackie np. CVA16, CVA6, b艂臋dnie nazywane 鈥瀢irusem bosto艅skim鈥. 鈥濿irus bosto艅ski鈥 atakuje przede wszystkim dzieci poni偶ej 10 roku 偶ycia. Wirus 艂atwo przenosi si臋 na potencjaln膮 ofiar臋 przez bezpo艣redni kontakt ze 艣lin膮, z wydzielinami dr贸g oddechowych lub z ka艂em osoby chorej. Zara藕liwo艣膰 jest szczeg贸lnie wysoka w艣r贸d dzieci przebywaj膮cych w du偶ych grupach np.聽w聽偶艂obkach i przedszkolach. Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zaka偶eniu jest przestrzeganie zasad higieny, cz臋ste mycie r膮k i dezynfekowanie powierzchni. Ze wzgl臋du na spos贸b transmisji (przenoszenia si臋), bostonka zaliczana jest do tzw. chor贸b brudnych r膮k. Bostonka ma zwykle 艂agodny, samoograniczaj膮cy si臋 przebieg i rzadko dochodzi do powik艂a艅. Niestety nie opracowano szczepienia zapobiegaj膮cego szerzeniu si臋 bostonki, a poniewa偶 enterowirusy to bardzo zr贸偶nicowana rodzina patogen贸w, mo偶liwe jest ponowne zara偶enie i wyst膮pienie objaw贸w choroby, cho膰 zwykle pierwsze zaka偶enie ma najci臋偶szy przebieg. Szczyt zachorowa艅 przypada w naszej strefie klimatycznej na p贸藕ne lato i jesie艅.

Objawy bostonki u dzieci

Bostonka u dziecka wi膮偶e si臋 z wyst臋powaniem takich objaw贸w, jak:

  • gor膮czka,
  • b贸l gard艂a,
  • utrata apetytu,
  • z艂e samopoczucie,
  • b贸l g艂owy,
  • b贸l staw贸w,
  • grudkowa lub grudkowo 鈥 p臋cherzykowa, mog膮c膮 powodowa膰 艣wi膮d wysypka, na powierzchni r膮k i podeszwowej powierzchni st贸p,
  • bolesne owrzodzenia b艂ony 艣luzowej jamy ustnej.

Rzadziej wyst臋puj膮:

  • wysypka na po艣ladkach, okolicach narz膮d贸w p艂ciowych,
  • 艂agodne objawy ze strony uk艂adu pokarmowego: nudno艣ci, wymioty, biegunka,
  • linie Beau 鈥 poprzeczne linie na p艂ytce paznokcia,
  • onychomadeza 鈥 z艂uszczanie p艂ytki paznokcia,
  • wybroczyny 鈥 drobne plamki na sk贸rze z wynaczynionej krwi.

Bostonka u dzieci 鈥 ile trwa?

Objawy bostonki u dzieci ust臋puj膮 zwykle w przeci膮gu 7-10 dni. Czasami zara偶enie przebiega bezobjawowo lub sk膮po-objawowo. Przebieg mo偶na podzieli膰 na fazy:

  • faza latentna (utajona)/okres wyl臋gania 鈥 trwa 3-5 dni od zara偶enia, brak objaw贸w;
  • faza prodromalna (wczesna) 鈥 trwa 2-3 dni, wyst臋puj膮 nieswoiste objawy zwi膮zane przede wszystkim z reakcj膮 uk艂adu odporno艣ciowego na wtargni臋cie wirusa sugeruj膮ce pocz膮tek infekcji; gor膮czka, dreszcze, b贸le g艂owy i b贸le kostno-stawowe, b贸l gard艂a;
  • faza w艂a艣ciwa/ faza wysypkowa 鈥 trwa 7-10 dni, objawy wynikaj膮 g艂贸wnie z efektu cytopatycznego wirusa (zmian degeneracyjnych w kom贸rkach, w kt贸rych namna偶a si臋 wirus), pojawia si臋 charakterystyczna wysypka na powierzchni r膮k i st贸p oraz nad偶erkowe zmiany w聽jamie ustnej, mo偶e rozwin膮膰 si臋 herpangina 鈥 wirusowe zapalenie gard艂a, prze艂ykanie jest utrudnione i bolesne, u dzieci charakterystyczna jest niech臋膰 do jedzenia;
  • faza zdrowienia 鈥 trwa do kilku tygodni, nask贸rek z miejsc w kt贸rych wyst膮pi艂a wysypka z艂uszcza si臋, zmiany w jamie ustnej stopniowo si臋 goj膮.

Bostonka 鈥 czy jest zara藕liwa dla doros艂ych?

Bostonka dotyczy najcz臋艣ciej ma艂ych dzieci i przebiega 艂agodnie, jednak 鈥瀢irusem bosto艅skim鈥 zarazi膰 si臋 mo偶na niezale偶nie od wieku. Najbardziej nara偶one na zachorowanie na bostonk臋 s膮 osoby o upo艣ledzonej odporno艣ci np. przyjmuj膮ce leki immunosupresyjne lub b臋d膮ce w trakcie chemioterapii. Zachorowania immunokompetentnych os贸b doros艂ych (os贸b bez defekt贸w uk艂adu odporno艣ciowego) zdarzaj膮 si臋 stosunkowo rzadko, jednak ich objawy mog膮 by膰 bardziej dotkliwe. Opisywane s膮 tak偶e rodzinne zachorowania na bostonk臋, gdzie objawy dotkn臋艂y jednocze艣nie kilku domownik贸w. Choroba mo偶e by膰 niebezpieczna dla kobiet w ci膮偶y, ze wzgl臋du na ryzyko poronienia.

鈥濿irus bosto艅ski鈥 jest obecny w kale osoby zara偶onej przez kilka tygodni niezale偶nie od wyst臋powania objaw贸w choroby, dlatego w celu unikni臋cia zaka偶enia szczeg贸lnie wa偶ne jest przestrzeganie zasad higieny i unikanie bezpo艣redniego kontaktu z chorymi. Chore na bostonk臋 dzieci powinny by膰 izolowane od innych do momentu ust膮pienia wysypki.

Bostonka 鈥 jakie leczenie u dzieci?

Nie opracowano leczenia przyczynowego bostonki. Zwykle objawy ust臋puj膮 samoistnie po kilku dniach. Stosowanie antybiotyk贸w nie jest zasadne, poniewa偶 choroba ma pod艂o偶e wirusowe. Noworodki choruj膮 rzadko, a podejrzenie zaka偶enia zawsze wymaga konsultacji medycznej i niekiedy hospitalizacji. W przypadku starszych dzieci i聽doros艂ych konsultacja lekarska u pediatry, internisty lub dermatologa jest wskazana w celu r贸偶nicowania bostonki z innymi jednostkami chorobowymi m.in. z osp膮 wietrzn膮 i opryszczk膮. Leczenie objawowe obejmuje leki przeciwb贸lowe i przeciwgor膮czkowe.

Wa偶ne jest zwracanie szczeg贸lnej uwagi na prawid艂owe nawodnienie organizmu szczeg贸lnie, 偶e w bostonce gor膮czce towarzysz膮 bolesne zmiany w jamie ustnej i niech臋膰 do prze艂ykania. Zalecany jest oszcz臋dzaj膮cy tryb 偶ycia i lekkostrawne posi艂ki o mi臋kkiej konsystencji. Warto unika膰 gor膮cego i聽mocno przyprawionego jedzenia oraz kwa艣nych sok贸w owocowych, kt贸re podra偶niaj膮 uszkodzon膮 艣luz贸wk臋 jamy ustnej. Istotna jest piel臋gnacja sk贸ry i zapobieganie nadka偶eniom bakteryjnym p臋kni臋tych p臋cherzyk贸w przez stosowanie preparat贸w odka偶aj膮cych zawieraj膮cych np. oktenidyn臋.

Bostonka 鈥 kiedy niezb臋dna wizyta u lekarza?

Je偶eli przebieg choroby w jakikolwiek spos贸b niepokoi, przewleka si臋 oraz objawy si臋 nasilaj膮, dziecko lub osoba doros艂a powinna zosta膰 skonsultowana przez lekarza. Wizyta jest konieczna, szczeg贸lnie wtedy, gdy:

  • objawy utrzymuj膮 si臋 ponad 10 dni,
  • gor膮czka jest wysoka i nie reaguje na leki,
  • zagra偶a odwodnienie,
  • choroba dotyczy kobiety w ci膮偶y lub noworodka,
  • wyst膮pi艂y duszno艣ci lub b贸lu w klatce piersiowej,
  • do objaw贸w do艂膮czaj膮 nasilaj膮ca si臋 apatia i senno艣膰, zaburzenia 艣wiadomo艣ci, drgawki lub sztywno艣膰 karku.

Choroba bosto艅ska u dzieci 鈥 powik艂ania

Ci臋偶kie powik艂ania s膮 bardzo rzadkie i obejmuj膮 zapalenie opon r贸zgowo-rdzeniowych oraz zapalenie mi臋艣nia sercowego. Najcz臋艣ciej zdarzaj膮cym si臋 powik艂aniem jest nadka偶enie bakteryjne zmian na聽sk贸rze lub b艂onach 艣luzowych. Do powik艂a艅 bostonki zalicza si臋 tak偶e onychomadez臋, czyli oddzielenie si臋 paznokcia od macierzy i jego z艂uszczenie.

Autor: dr n.med. Justyna Chlebowska-Tuz

Bibliografia

  1. Hand Foot And Mouth Disease. Guerra AM, Orille E, Waseem M. 2022 Oct 9. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan鈥. PMID: 28613736
  2. Temperature and humidity affect the incidence of hand, foot, and mouth disease: a systematic review of the literature 鈥 a report from the International Society of Dermatology Climate Change Committee. Coates SJ, Davis MDP, Andersen LK. Int J Dermatol. 2019 Apr;58(4):388-399. doi: 10.1111/ijd.14188. Epub 2018 Sep 5. PMID: 30187452.
  3. Hand-foot-and-mouth disease caused by coxsackievirus A6 on the rise. Kimmis BD, Downing C, Tyring S. Cutis. 2018 Nov;102(5):353-356. PMID: 30566537.
  4. Coxsackievirus A6 and Hand, Foot and Mouth Disease: Three Case Reports of Familial Child-to-Immunocompetent Adult Transmission and a Literature Review. Kaminska K, Martinetti G, Lucchini R, Kaya G, Mainetti C. Case Rep Dermatol. 2013 Aug 7;5(2):203-9. doi: 10.1159/000354533. PMID: 24019771; PMCID: PMC3764954.
  5. https://www.forumwiedzy.pl
  6. https://www.nhs.uk/