06 czerwca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Dieta na trzustkę – co wspomaga pracę trzustki?

Trzustka jest narządem stanowiącym element układu pokarmowego, zlokalizowanym w górnej części jamy brzusznej. Wydziela do przewodu pokarmowego oraz do krwi szereg substancji odpowiedzialnych za trawienie pokarmu i regulację poziomu glukozy. Jaka dieta wspiera funkcjonowanie trzustki i czego unikać, aby jej nie zaszkodzić?

dieta na trzustkę

Trzustka – rola w organizmie

Tak zwana zewnątrzwydzielnicza część trzustki, odpowiedzialna jest za produkcję soku trzustkowego, który wydzielany do dwunastnicy (fragment jelita zlokalizowany bezpośrednio za żołądkiem) bierze udział w trawieniu pokarmu. Składnikami soku trzustkowego są elektrolity, śluz oraz enzymy trawiące białka (trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza, elastaza), tłuszcz (lipaza, fosfolipaza, esteraza), węglowodany (α-amylaza) i kwasy nukleinowe. Wewnątrzwydzielnicza część trzustki produkuje z kolei substancje, które określa się mianem hormonów. Wydzielane do krwi obniżają (insulina) lub podwyższają (glukagon) poziom glukozy we krwi, hamują wydzielanie soku trzustkowego (polipeptyd trzustkowy) lub wpływają na regulację wydzielania glukagonu i insuliny (somatostatyna).

Trzustka – choroby

Choroby trzustki mogą być spowodowane upośledzeniem funkcji zewnątrz- lub wewnątrzwydzielniczej narządu. W przypadku upośledzenia funkcji zewnątrzwydzielniczej objawy wynikają z zaburzonej produkcji soku trzustkowego lub/i aktywacji enzymów trawiennych jeszcze w obrębie narządu. Przykładem choroby związanej z upośledzeniem zewnątrzwydzielniczej funkcji trzustki jest zapalenie trzustki, które może przebiegać w postaci ostrej i przewlekłej.

Upośledzenie funkcji wewnątrzwydzielniczej trzustki wiąże się z zaburzeniem gospodarki węglowodanowej organizmu, a chorobą wynikającą z nieprawidłowego wydzielania lub działania insuliny jest cukrzyca.

Dieta wspomagająca trzustkę

„Dieta na trzustkę” powinna być dopasowana do stanu zdrowia. Jeśli jesteśmy zdrowi i chcemy profilaktycznie zapobiegać chorobom trzustki, nasza dieta powinna przede wszystkim opierać się o zasady piramidy żywieniowej. Zasady te pomagają w skomponowaniu prawidłowo zbilansowanej diety oraz zwracają uwagę na właściwe proporcje spożywanych produktów. W pierwszej kolejności zaleca się spożywanie produktów zbożowych z pełnego ziarna.

Istotne jest uwzględnienie w posiłkach warzyw i owoców, przy czym większy nacisk powinno kłaść się na warzywa. Wśród nich powinny znaleźć się warzywa strączkowe. Należy wystrzegać się czerwonego mięsa, ponieważ jego jedzenie wymienia się wśród czynników odpowiedzialnych za rozwój raka trzustki. Można zastąpić go rybami i drobiem. Z produktów mlecznych i innych należy wybierać te o niskiej zawartości tłuszczu, a zamiast słodkich przekąsek spożywać nasiona i orzechy.

W profilaktyce cukrzycy warto z diety wyeliminować nadmiar cukru i słodzonych napojów oraz produkty wysokoprzetworzone typu fast food, batony i wafelki. Smażenie i grillowanie należy zastąpić gotowaniem na parze, duszeniem lub pieczeniem. Profilaktyka chorób trzustki uwzględnia również utrzymywanie prawidłowej masy ciała, rezygnację z palenia papierosów oraz spożywania alkoholu.

Dieta odciążająca trzustkę

Dieta odciążająca trzustkę, stosowana jest u osób z toczącym się w obrębie narządu procesem chorobowym. Na przykład w ciężkich przypadkach ostrego zapalenia trzustki stosuje się wręcz leczenie żywieniowe, które odbywa się na oddziale szpitalnym (np. żywienie przez zgłębnik nosowo – jelitowy). W przypadku łagodnego przebiegu zapalenia trzustki lub po nim, dieta chorych opiera się na pokarmach ubogotłuszczowych.

Uwzględnia również spożywanie posiłków częściej, ale w mniejszych porcjach. Wyklucza przede wszystkim alkohol, pieczywo razowe, potrawy smażone i pieczone, ciasta z kremem, tłuste wędliny, gruboziarniste kasze, cebulę, kapustę i fasolę, a także dodatki do potraw, typu śmietana i majonez. Potrawy powinny być gotowane lub przygotowywane na parze. Z produktów nabiałowych zaleca się spożywanie tych z niską zawartością tłuszczu (mleko 0,5%, chudy twaróg), z mięs dopuszczone jest chude mięso drobiowe lub cielęcina. Warzywa powinno spożywać się w postaci gotowanej, a soki owocowe i warzywne, ale także kawę i herbatę należy rozcieńczać.

W trakcie spożywania posiłków i po nich chory powinien wnikliwie obserwować reakcję swojego organizmu i unikać produktów, po których odczuwa dyskomfort (wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie). Ze względu na znaczne wyeliminowanie tłuszczu z diety, chory musi pamiętać o suplementacji witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach – A, D, E, K, w dawkach zalecanych przez lekarza prowadzącego.

Rozpoznaniu choroby trzustki powinna towarzyszyć nieodległa wizyta u dietetyka klinicznego, którego zadaniem jest skomponowanie diety odciążającej trzustkę i wytłumaczenie pacjentowi znaczenia właściwego odżywiania w trakcie choroby. Prawidłowe postępowanie dietetyczne pacjentów z chorobami trzustki wraz ze stosowaniem farmakoterapii jest sposobem na spowolnienie procesu chorobowego, wyeliminowanie dolegliwości oraz profilaktykę powikłań towarzyszących chorobie.

Trzustka – jak wspomóc jej pracę?

Funkcjonowanie trzustki mogą wspomóc niektóre zioła. Wśród nich wymienia się pokrzywę, glistnik jaskółcze ziele, bylicę piołun, czarnuszkę siewną, mniszka lekarskiego, tymianek, chmiel zwyczajny oraz owoce kopru ogrodowego. Niektóre z nich mają działanie przeciwzapalne, inne bakteriobójcze i żółciopędne. Stosując zioła należy jednak pamiętać o ich możliwym oddziaływaniu wraz zażywanymi lekami.

Przed rozpoczęciem ich przyjmowania, należy zabrać je na wizytę lekarską i upewnić się czy można je łączyć z lekami i czy nie wchodzą z nimi w interakcje. Łączenie kilku preparatów może prowadzić do wystąpienia groźnych działań niepożądanych, dlatego należy zażywać je wyłącznie według zaleceń lekarskich.

Podobne artykuły

10 grudnia 2021

Jakie są choroby trzustki? Objawy, przyczyny, diagnostyka

Choroby trzustki zaburzają czynność zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą, co jest przyczyną zaburzeń funkcjonowania całego organizmu. Mają one podłoże zapalne lub nowotworowe. W każdym wypadku pojawiają się dolegliwości, których nie można bagatelizować. Zobacz, jakie są objawy chorób trzustki. Choroby trzustki Choroby trzustki często wynikają z uszkodzeń spowodowanych szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Najważniejszym z nich jest alkohol spożywany w nadmiernych ilościach. Dużą rolę odgrywają także papierosy (zwiększają ryzyko zachorowania i przyspieszają postęp schorzeń trzustki), kontakt z pestycydami i niektóre leki. W rozwoju chorób trzustki znaczenie mają także: urazy mechaniczne jamy brzusznej,infekcje wirusowe (m.in. wirusem różyczki, odry, zapalenia wątroby),nieprawidłowości w odpływie żółci lub soku trzustkowego,zakażenia pasożytnicze (np. glistą ludzką),hiperlipidemia lub hiperkalcemia,błędy dietetyczne: nadmierne ilości mięsa i węglowodanów oraz nasyconych kwasów tłuszczowych,schorzenia innych narządów (np. choroby pęcherzyka żółciowego). Ważne są również predyspozycje genetyczne. Warto pamiętać, że choroby trzustki często mają wieloczynnikowe podłoże. Niekiedy nie udaje się wskazać konkretnej przyczyny. Wówczas schorzenie trzustki określa się jako idiopatyczne. Jakie są objawy chorób trzustki? Objawy chorób trzustki wynikają przede wszystkim z procesu zapalnego lub nowotworowego, który toczy się w tkankach tego narządu. Dolegliwości powoduje też przedostanie się enzymów trzustkowych do okolicznych tkanek. Zdarza się, że schorzenia trzustki początkowo przebiegają bez żadnych dolegliwości, co opóźnia postawienie diagnozy, a tym samym może wpływać niekorzystnie na rokowanie. Możliwe objawy chorób trzustki to: ból w górnej i środkowej części brzucha (może promieniować do kręgosłupa),spadek masy ciała,wzrost stężenia glukozy we krwi,biegunka,nudności i wymioty,wzrost temperatury ciała,ogólne osłabienie,brak apetytu,wzdęcia i uczucie pełności w nadbrzuszu. Obecne mogą być także skórne objawy chorób trzustki. Zalicza się do nich świąd oraz zażółcenie skóry. Żółtaczka jest wynikiem ucisku na przewód żółciowy. Zwykle nie ma dużego nasilenia. Przy niektórych schorzeniach trzustki mogącym wystąpić objawem jest zaczerwienienie twarzy, a także krwawe podbiegnięcia wokół pępka. Zapalenie trzustki Zapalenie trzustki może mieć charakter ostry lub przewlekły. Ostre zapalenie trzustki To choroba charakteryzująca się ostrym stanem zapalnym w obrębie trzustki. Wynika z przedwczesnej aktywacji enzymów, jeszcze zanim opuszczą trzustkę, co skutkuje jej poważnym uszkodzeniem. Niekiedy proces zapalny jest tak silny, że wywołuje uogólnioną reakcję zapalną. Nawet 10% zachorowań kończy się śmiercią. W większości przypadków omawiane schorzenie trzustki jest spowodowane kamicą żółciową lub spożyciem alkoholu. Przebieg choroby może być bardzo gwałtowny (wraz z rozwojem wstrząsu). Pacjent wymaga hospitalizacji. Leczenie ostrego zapalenia trzustki polega na łagodzeniu objawów poprzez podawanie leków przeciwbólowych. Wskazane są też ścisła dieta i nawadnianie dożylne. Postępowanie terapeutyczne w głównej mierze zależy od stanu chorego. Przewlekłe zapalenie trzustki Schorzenie charakteryzuje się postępującym procesem zapalnym w obrębie trzustki, który w efekcie powoduje jej uszkodzenie. Miąższ narządu zostaje zastąpiony włóknistą tkanką łączną. Przestaje on pełnić swoją funkcję zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą. Często powikłaniami przewlekłego zapalenia są cukrzyca i rak trzustki. Leczenie polega na stosowaniu diety ubogotłuszczowej. Obowiązkowo należy zaprzestać picia alkoholu i palenia papierosów. Ponadto ważna jest terapia bólu metodami farmakologicznymi (jeśli takie postępowanie nie przynosi skutku, to rozważa się metody inwazyjne). Chorym podaje się też substytuty enzymów trzustkowych, aby złagodzić skutki niewydolności trzustki. Rak trzustki Jest to nowotwór złośliwy, który wywodzi się z nabłonka. Może być zlokalizowany w różnych miejscach tego narządu, co ma wpływ na objawy. Najczęstszą lokalizacją jest głowa trzustki. Czynniki, które zwiększają ryzyko zachorowania, to: palenie tytoniu,otyłość,cukrzyca typu 2,predyspozycje genetyczne. Większość chorych to osoby po 50. roku życia. Rak trzustki przez bardzo długi czas rozwija się bez żadnych objawów. Gdy pojawiają się pierwsze dolegliwości, zwykle znajduje się już w zaawansowanym stadium. Z tego powodu rokowanie jest niekorzystne. W Polsce 5-letni wskaźnik przeżycia określany jest na 5-7% .Leczenie polega na całkowitym wycięciu narządu oraz zastosowaniu chemioterapii. Chorzy, którzy nie kwalifikują się do operacji, są objęci opieką paliatywną. Torbiele trzustki To schorzenie charakteryzujące się obecnością przestrzeni wypełnionych płynem (wydzieliną trzustkową) wewnątrz lub na zewnątrz trzustki. Dzieli się je na: prawdziwe,pozapalne. Prawdziwe torbiele trzustki mają ścianę, która jest zbudowana z nabłonka walcowatego lub jednowarstwowego sześciennego. Mogą być wrodzone, pasożytnicze, spowodowane niedrożnością przewodu trzustkowego lub procesem nowotworowym. Stanowią 50% wszystkich rozpoznanych przypadków. Pozapalne torbiele trzustki nie mają wyraźnej ściany i są skutkiem zapalenia w obrębie trzustki. Leczenie torbieli trzustki jest zależne od ich przyczyny powstania. Torbiele pozapalne można leczyć endoskopowo, operacyjnie, bądź wykonać nakłucie pod kontrolą badania ultrasonograficznego (USG). W przypadku torbieli podejrzanych o złośliwość postępowaniem z wyboru jest leczenie operacyjne. Diagnostyka chorób trzustki Osoby, u których występują objawy wskazujące na choroby trzustki, powinny niezwłocznie udać się do lekarza. Specjalista przeprowadza wywiad i badanie przedmiotowe. Wydaje także skierowanie na szczegółowe testy diagnostyczne, dzięki którym możliwe jest postawienie prawidłowej diagnozy i rozpoczęcie leczenia. Diagnostyka chorób trzustki obejmuje: testy laboratoryjne krwi (morfologię krwi, poziom amylazy i lipazy, stężenie bilirubiny, lipidogram, wskaźniki wątrobowe, CRP),USG jamy brzusznej,tomografię komputerową,badanie histopatolgoiczne. Diagnostyka chorób trzustki uwzględnia też wsteczną endoskopową cholangiografię. Badanie wymaga podania środka kontrastującego do przewodu trzustkowego. Duże znaczenie diagnostyczne ma ultrasonografia endoskopowa. Ultrasonograficzny endoskop zostaje wówczas wprowadzony do przewodu pokarmowego przez przełyk do żołądka. Badanie umożliwia zobrazowanie trzustki oraz wykonanie biopsji. Bibliografia P. Gajewski, A. Szczeklik, Interna Szczeklika 2017, red. P. Gajewski, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1075.R. Lipczyński, Wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia przewlekłego zapalenia trzustki, „Gastroenterologia Kliniczna” 2017, t. 9, nr 3, s. 65–93.A. Rogowska, Ostre zapalenie trzustki, „Postępy Nauk Medycznych” 2014, nr 1, s. 17–23.M. Lipiński, G. Rydzewska, Zasady postępowania u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki i niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki w praktyce lekarza POZ, „Lekarz POZ” 2018, nr 3, s. 199–203.

03 czerwca 2022

Rak trzustki – objawy, przyczyny, leczenie

Rakiem nazywamy złośliwą, czyli mającą zdolność do przerzutowania „odmianę” nowotworu, która wywodzi się z tkanki nabłonkowej. Według danych epidemiologicznych 85% przypadków nowotworów trzustki jest nowotworami złośliwymi, czyli rakami. Jakie są przyczyny występowania raka trzustki, jak się objawia i w jaki sposób diagnozuje? Rak trzustki – przyczyny Rak powstaje w wyniku nadmiernego, niekontrolowanego przez organizm namnażania komórek, w których w wyniku mutacji w materiale genetycznym doszło do zmian uniemożliwiających zahamowanie procesów podziału. Najczęściej obserwowaną mutacją w raku trzustki jest zmiana w tzw. onkogenie KRAS, a lokalizacją powstałego w wyniku mutacji guza jest głowa (65% przypadków) i trzon (25% przypadków) trzustki. Przypuszcza się, że czynnikiem zwiększającym ryzyko powstania mutacji prowadzącej do rozwoju raka trzustki mogą być przebyte przewlekłe zapalenie trzustki, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca, czynniki infekcyjne (Helicobacter pylori, wirusy HBV i HCV), nieprawidłowa dieta uboga w warzywa i owoce, narażenie na substancje chemiczne (np. pestycydy) oraz predyspozycje genetyczne. Rak trzustki – wczesne objawy Rak trzustki bardzo długo nie daje żadnych objawów mimo późnych etapów zaawansowania choroby. Objawy niespecyficzne, które mogą być pomijane przez chorego i bagatelizowane, ze względu na niewielki stopień ich uciążliwości to dyskomfort w jamie brzusznej, utrata apetytu, mdłości, wzdęcia, biegunka i niezwiązana ze stosowaną dietą utrata masy ciała. Rak trzustki – późne objawy Zauważalne i zgłaszane przez pacjenta w gabinecie lekarskim doskwierające objawy świadczą najczęściej o znacznych rozmiarach guza i późnym, trudnym lub wręcz niemożliwym do wyleczenia stadium choroby. Wśród nich występują żółtaczka mechaniczna (ciemny mocz, odbarwiony stolec), cholestaza (świąd skóry), wymioty, znaczne wyczerpanie, dokuczliwy ból brzucha lub pleców, ale także cukrzyca i problemy zakrzepowo – zatorowe. Rak trzustki jest jednym z najbardziej agresywnych nowotworów i cechuje go ma najwyższy wskaźnik śmiertelności. W większości zdiagnozowanych przypadków rozpoznanie raka trzustki wiąże się ze znacznym zaawansowaniem choroby i brakiem możliwości radykalnego leczenia. Wynika to z występowania przerzutów w momencie diagnozy, które mogą lokalizować się w węzłach chłonnych, otrzewnej, wątrobie, płucach, kościach, mózgu lub nerkach, co znacznie zawęża zakres możliwego do zastosowania leczenia. Wg dostępnych źródeł, w momencie diagnozy tylko u 20% pacjentów z rakiem trzustki, guz zlokalizowany jest wyłącznie w obrębie trzustki i podlega radykalnemu usunięciu. Jak wykryć raka trzustki? Nie ma testu przesiewowego, czyli wykrywającego raka na bezobjawowym etapie, dla osób ze standardowym lub nieznacznie podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka trzustki. Rozpoznanie raka trzustki wymaga zastosowania diagnostyki obrazowej, najlepiej tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Obrazowanie trzustki służy do określenia stopnia zaawansowania raka i stwierdzenia czy podlega on ewentualnej resekcji (chirurgicznego usunięcia). Coraz częściej do diagnostyki raka trzustki stosowana jest ultrasonografia endoskopowa, czyli badanie wnętrza przewodu pokarmowego wykorzystujące głowicę USG. Badaniem wykrywającym ewentualne przerzuty raka trzustki do innych narządów jest PET/CT, czyli pozytonowa tomografia emisyjna. Ostateczne postawienie diagnozy i rozpoznanie raka trzustki wymaga badania histopatologicznego, wykonanego na podstawie pobranego wycinka z podejrzanej o proces nowotworowy zmiany. Rak trzustki – badania laboratoryjne Za biochemiczny marker raka trzustki uznaje się białko CA 19-9. Oznaczenie stężenia CA 19-9 ma na celu określenie stopnia zaawansowania choroby, monitorowanie odpowiedzi na terapię oraz prowadzenie obserwacji po leczeniu w celu wykrycia i zdiagnozowania nawrotu. Nie należy stosować oznaczenia CA 19-9 jako badania przesiewowego w kierunku wykrycia raka trzustki, ponieważ podwyższone stężenia obserwuje się również w przebiegu innych stanów chorobowych, np. w niedrożności lub zapaleniu dróg żółciowych, zapalnych chorobach wątroby i przewodu pokarmowego, również w łagodnych nowotworach jajników i macicy. W monitorowaniu chorego istotne są również: morfologia i ocena stopnia zaawansowania niedokrwistości, badanie stężenia bilirubiny i albuminy oraz enzymów wątrobowych – ALT, AST, GGT. Rak trzustki – leczenie Możliwość całkowitego wyleczenia raka trzustki daje jedynie resekcja, czyli chirurgiczne usunięcie części lub nawet całej trzustki. Ponadto schemat leczenia raka trzustki w zależności od stanu klinicznego pacjenta, zaawansowania choroby i obecności przerzutów uwzględnia chemioterapię oraz radioterapię. W leczeniu chorego istotną rolę odgrywa właściwy sposób żywienia oraz farmakoterapia przeciwbólowa.
Powiązane badania

Glukagon
Glukagon. Oznaczenie glukagonu w osoczu. Badanie przydatne w zaburzeniach gospodarki glukozą, diagnostyce cukrzycy typu 2, diagnostyce nowotworów przewodu pokarmowego i nadnerczy. 

Insulina
Insulina. Pomiar stężenia insuliny przydatny w diagnostyce insulinooporności i rozpoznawaniu nowotworu  wydzielającego insulinę (insulinoma).