03 czerwca 2022 - Przeczytasz w 3 min

Rak trzustki – objawy, przyczyny, leczenie

Rakiem nazywamy złośliwą, czyli mającą zdolność do przerzutowania „odmianę” nowotworu, która wywodzi się z tkanki nabłonkowej. Według danych epidemiologicznych 85% przypadków nowotworów trzustki jest nowotworami złośliwymi, czyli rakami. Jakie są przyczyny występowania raka trzustki, jak się objawia i w jaki sposób diagnozuje?

rak trzustki

Rak trzustki – przyczyny

Rak powstaje w wyniku nadmiernego, niekontrolowanego przez organizm namnażania komórek, w których w wyniku mutacji w materiale genetycznym doszło do zmian uniemożliwiających zahamowanie procesów podziału. Najczęściej obserwowaną mutacją w raku trzustki jest zmiana w tzw. onkogenie KRAS, a lokalizacją powstałego w wyniku mutacji guza jest głowa (65% przypadków) i trzon (25% przypadków) trzustki.

Przypuszcza się, że czynnikiem zwiększającym ryzyko powstania mutacji prowadzącej do rozwoju raka trzustki mogą być przebyte przewlekłe zapalenie trzustki, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca, czynniki infekcyjne (Helicobacter pylori, wirusy HBV i HCV), nieprawidłowa dieta uboga w warzywa i owoce, narażenie na substancje chemiczne (np. pestycydy) oraz predyspozycje genetyczne.

Rak trzustki – wczesne objawy

Rak trzustki bardzo długo nie daje żadnych objawów mimo późnych etapów zaawansowania choroby. Objawy niespecyficzne, które mogą być pomijane przez chorego i bagatelizowane, ze względu na niewielki stopień ich uciążliwości to dyskomfort w jamie brzusznej, utrata apetytu, mdłości, wzdęcia, biegunka i niezwiązana ze stosowaną dietą utrata masy ciała.

Rak trzustki – późne objawy

Zauważalne i zgłaszane przez pacjenta w gabinecie lekarskim doskwierające objawy świadczą najczęściej o znacznych rozmiarach guza i późnym, trudnym lub wręcz niemożliwym do wyleczenia stadium choroby. Wśród nich występują żółtaczka mechaniczna (ciemny mocz, odbarwiony stolec), cholestaza (świąd skóry), wymioty, znaczne wyczerpanie, dokuczliwy ból brzucha lub pleców, ale także cukrzyca i problemy zakrzepowo – zatorowe.

Rak trzustki jest jednym z najbardziej agresywnych nowotworów i cechuje go ma najwyższy wskaźnik śmiertelności. W większości zdiagnozowanych przypadków rozpoznanie raka trzustki wiąże się ze znacznym zaawansowaniem choroby i brakiem możliwości radykalnego leczenia.

Wynika to z występowania przerzutów w momencie diagnozy, które mogą lokalizować się w węzłach chłonnych, otrzewnej, wątrobie, płucach, kościach, mózgu lub nerkach, co znacznie zawęża zakres możliwego do zastosowania leczenia. Wg dostępnych źródeł, w momencie diagnozy tylko u 20% pacjentów z rakiem trzustki, guz zlokalizowany jest wyłącznie w obrębie trzustki i podlega radykalnemu usunięciu.

Jak wykryć raka trzustki?

Nie ma testu przesiewowego, czyli wykrywającego raka na bezobjawowym etapie, dla osób ze standardowym lub nieznacznie podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka trzustki. Rozpoznanie raka trzustki wymaga zastosowania diagnostyki obrazowej, najlepiej tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego. Obrazowanie trzustki służy do określenia stopnia zaawansowania raka i stwierdzenia czy podlega on ewentualnej resekcji (chirurgicznego usunięcia).

Coraz częściej do diagnostyki raka trzustki stosowana jest ultrasonografia endoskopowa, czyli badanie wnętrza przewodu pokarmowego wykorzystujące głowicę USG. Badaniem wykrywającym ewentualne przerzuty raka trzustki do innych narządów jest PET/CT, czyli pozytonowa tomografia emisyjna.

Ostateczne postawienie diagnozy i rozpoznanie raka trzustki wymaga badania histopatologicznego, wykonanego na podstawie pobranego wycinka z podejrzanej o proces nowotworowy zmiany.

Rak trzustki – badania laboratoryjne

Za biochemiczny marker raka trzustki uznaje się białko CA 19-9. Oznaczenie stężenia CA 19-9 ma na celu określenie stopnia zaawansowania choroby, monitorowanie odpowiedzi na terapię oraz prowadzenie obserwacji po leczeniu w celu wykrycia i zdiagnozowania nawrotu.

Nie należy stosować oznaczenia CA 19-9 jako badania przesiewowego w kierunku wykrycia raka trzustki, ponieważ podwyższone stężenia obserwuje się również w przebiegu innych stanów chorobowych, np. w niedrożności lub zapaleniu dróg żółciowych, zapalnych chorobach wątroby i przewodu pokarmowego, również w łagodnych nowotworach jajników i macicy.

W monitorowaniu chorego istotne są również: morfologia i ocena stopnia zaawansowania niedokrwistości, badanie stężenia bilirubiny i albuminy oraz enzymów wątrobowych – ALT, AST, GGT.

Rak trzustki – leczenie

Możliwość całkowitego wyleczenia raka trzustki daje jedynie resekcja, czyli chirurgiczne usunięcie części lub nawet całej trzustki. Ponadto schemat leczenia raka trzustki w zależności od stanu klinicznego pacjenta, zaawansowania choroby i obecności przerzutów uwzględnia chemioterapię oraz radioterapię. W leczeniu chorego istotną rolę odgrywa właściwy sposób żywienia oraz farmakoterapia przeciwbólowa.

Podobne artykuły

10 grudnia 2021

Jakie są choroby trzustki? Objawy, przyczyny, diagnostyka

Choroby trzustki zaburzają czynność zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą, co jest przyczyną zaburzeń funkcjonowania całego organizmu. Mają one podłoże zapalne lub nowotworowe. W każdym wypadku pojawiają się dolegliwości, których nie można bagatelizować. Zobacz, jakie są objawy chorób trzustki. Choroby trzustki Choroby trzustki często wynikają z uszkodzeń spowodowanych szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi. Najważniejszym z nich jest alkohol spożywany w nadmiernych ilościach. Dużą rolę odgrywają także papierosy (zwiększają ryzyko zachorowania i przyspieszają postęp schorzeń trzustki), kontakt z pestycydami i niektóre leki. W rozwoju chorób trzustki znaczenie mają także: urazy mechaniczne jamy brzusznej,infekcje wirusowe (m.in. wirusem różyczki, odry, zapalenia wątroby),nieprawidłowości w odpływie żółci lub soku trzustkowego,zakażenia pasożytnicze (np. glistą ludzką),hiperlipidemia lub hiperkalcemia,błędy dietetyczne: nadmierne ilości mięsa i węglowodanów oraz nasyconych kwasów tłuszczowych,schorzenia innych narządów (np. choroby pęcherzyka żółciowego). Ważne są również predyspozycje genetyczne. Warto pamiętać, że choroby trzustki często mają wieloczynnikowe podłoże. Niekiedy nie udaje się wskazać konkretnej przyczyny. Wówczas schorzenie trzustki określa się jako idiopatyczne. Jakie są objawy chorób trzustki? Objawy chorób trzustki wynikają przede wszystkim z procesu zapalnego lub nowotworowego, który toczy się w tkankach tego narządu. Dolegliwości powoduje też przedostanie się enzymów trzustkowych do okolicznych tkanek. Zdarza się, że schorzenia trzustki początkowo przebiegają bez żadnych dolegliwości, co opóźnia postawienie diagnozy, a tym samym może wpływać niekorzystnie na rokowanie. Możliwe objawy chorób trzustki to: ból w górnej i środkowej części brzucha (może promieniować do kręgosłupa),spadek masy ciała,wzrost stężenia glukozy we krwi,biegunka,nudności i wymioty,wzrost temperatury ciała,ogólne osłabienie,brak apetytu,wzdęcia i uczucie pełności w nadbrzuszu. Obecne mogą być także skórne objawy chorób trzustki. Zalicza się do nich świąd oraz zażółcenie skóry. Żółtaczka jest wynikiem ucisku na przewód żółciowy. Zwykle nie ma dużego nasilenia. Przy niektórych schorzeniach trzustki mogącym wystąpić objawem jest zaczerwienienie twarzy, a także krwawe podbiegnięcia wokół pępka. Zapalenie trzustki Zapalenie trzustki może mieć charakter ostry lub przewlekły. Ostre zapalenie trzustki To choroba charakteryzująca się ostrym stanem zapalnym w obrębie trzustki. Wynika z przedwczesnej aktywacji enzymów, jeszcze zanim opuszczą trzustkę, co skutkuje jej poważnym uszkodzeniem. Niekiedy proces zapalny jest tak silny, że wywołuje uogólnioną reakcję zapalną. Nawet 10% zachorowań kończy się śmiercią. W większości przypadków omawiane schorzenie trzustki jest spowodowane kamicą żółciową lub spożyciem alkoholu. Przebieg choroby może być bardzo gwałtowny (wraz z rozwojem wstrząsu). Pacjent wymaga hospitalizacji. Leczenie ostrego zapalenia trzustki polega na łagodzeniu objawów poprzez podawanie leków przeciwbólowych. Wskazane są też ścisła dieta i nawadnianie dożylne. Postępowanie terapeutyczne w głównej mierze zależy od stanu chorego. Przewlekłe zapalenie trzustki Schorzenie charakteryzuje się postępującym procesem zapalnym w obrębie trzustki, który w efekcie powoduje jej uszkodzenie. Miąższ narządu zostaje zastąpiony włóknistą tkanką łączną. Przestaje on pełnić swoją funkcję zewnątrzwydzielniczą i wewnątrzwydzielniczą. Często powikłaniami przewlekłego zapalenia są cukrzyca i rak trzustki. Leczenie polega na stosowaniu diety ubogotłuszczowej. Obowiązkowo należy zaprzestać picia alkoholu i palenia papierosów. Ponadto ważna jest terapia bólu metodami farmakologicznymi (jeśli takie postępowanie nie przynosi skutku, to rozważa się metody inwazyjne). Chorym podaje się też substytuty enzymów trzustkowych, aby złagodzić skutki niewydolności trzustki. Rak trzustki Jest to nowotwór złośliwy, który wywodzi się z nabłonka. Może być zlokalizowany w różnych miejscach tego narządu, co ma wpływ na objawy. Najczęstszą lokalizacją jest głowa trzustki. Czynniki, które zwiększają ryzyko zachorowania, to: palenie tytoniu,otyłość,cukrzyca typu 2,predyspozycje genetyczne. Większość chorych to osoby po 50. roku życia. Rak trzustki przez bardzo długi czas rozwija się bez żadnych objawów. Gdy pojawiają się pierwsze dolegliwości, zwykle znajduje się już w zaawansowanym stadium. Z tego powodu rokowanie jest niekorzystne. W Polsce 5-letni wskaźnik przeżycia określany jest na 5-7% .Leczenie polega na całkowitym wycięciu narządu oraz zastosowaniu chemioterapii. Chorzy, którzy nie kwalifikują się do operacji, są objęci opieką paliatywną. Torbiele trzustki To schorzenie charakteryzujące się obecnością przestrzeni wypełnionych płynem (wydzieliną trzustkową) wewnątrz lub na zewnątrz trzustki. Dzieli się je na: prawdziwe,pozapalne. Prawdziwe torbiele trzustki mają ścianę, która jest zbudowana z nabłonka walcowatego lub jednowarstwowego sześciennego. Mogą być wrodzone, pasożytnicze, spowodowane niedrożnością przewodu trzustkowego lub procesem nowotworowym. Stanowią 50% wszystkich rozpoznanych przypadków. Pozapalne torbiele trzustki nie mają wyraźnej ściany i są skutkiem zapalenia w obrębie trzustki. Leczenie torbieli trzustki jest zależne od ich przyczyny powstania. Torbiele pozapalne można leczyć endoskopowo, operacyjnie, bądź wykonać nakłucie pod kontrolą badania ultrasonograficznego (USG). W przypadku torbieli podejrzanych o złośliwość postępowaniem z wyboru jest leczenie operacyjne. Diagnostyka chorób trzustki Osoby, u których występują objawy wskazujące na choroby trzustki, powinny niezwłocznie udać się do lekarza. Specjalista przeprowadza wywiad i badanie przedmiotowe. Wydaje także skierowanie na szczegółowe testy diagnostyczne, dzięki którym możliwe jest postawienie prawidłowej diagnozy i rozpoczęcie leczenia. Diagnostyka chorób trzustki obejmuje: testy laboratoryjne krwi (morfologię krwi, poziom amylazy i lipazy, stężenie bilirubiny, lipidogram, wskaźniki wątrobowe, CRP),USG jamy brzusznej,tomografię komputerową,badanie histopatolgoiczne. Diagnostyka chorób trzustki uwzględnia też wsteczną endoskopową cholangiografię. Badanie wymaga podania środka kontrastującego do przewodu trzustkowego. Duże znaczenie diagnostyczne ma ultrasonografia endoskopowa. Ultrasonograficzny endoskop zostaje wówczas wprowadzony do przewodu pokarmowego przez przełyk do żołądka. Badanie umożliwia zobrazowanie trzustki oraz wykonanie biopsji. Bibliografia P. Gajewski, A. Szczeklik, Interna Szczeklika 2017, red. P. Gajewski, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1075.R. Lipczyński, Wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia przewlekłego zapalenia trzustki, „Gastroenterologia Kliniczna” 2017, t. 9, nr 3, s. 65–93.A. Rogowska, Ostre zapalenie trzustki, „Postępy Nauk Medycznych” 2014, nr 1, s. 17–23.M. Lipiński, G. Rydzewska, Zasady postępowania u pacjentów z przewlekłym zapaleniem trzustki i niewydolnością zewnątrzwydzielniczą trzustki w praktyce lekarza POZ, „Lekarz POZ” 2018, nr 3, s. 199–203.

20 listopada 2020

Objawy zapalenia trzustki, których nie możesz zignorować

Istotą ostrego zapalenia trzustki jest przedwczesna aktywacja proenzymów trzustkowych, które uszkadzają trzustkę i sąsiadujące narządy. Silna reakcja zapalna może prowadzić do poważnych powikłań i niewydolności wielonarządowej. Objawem zapalenia trzustki jest przede wszystkim silny, ciągły ból, który może promieniować do kręgosłupa, a za znakomitą większość zachorowań odpowiada kamica żółciowa oraz nadużywanie alkoholu. Alkoholizm jest także najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki. Objawy zapalenia trzustki Ostrym zapaleniem trzustki nazywamy ostry stan zapalny trzustki związany z niekontrolowaną aktywacją proenzymów trzustkowych, co prowadzi do uszkodzenia trzustki, sąsiadujących tkanek, a nawet narządów odległych. Objawy zapalenia trzustki to przede wszystkim nagły, silny, przeszywający, narastający i opasujący ból zlokalizowany w nadbrzuszu (nierzadko promieniujący do pleców), nudności, wymioty i wzdęcie brzucha. Często występuje gorączka i przyspieszenie pracy serca, czasami pojawia się żółtaczka, a w ciężkiej postaci może dojść do zaburzeń świadomości, obniżenia ciśnienia, spadku wydalania moczu czy duszności. Rzadkim objawem są zmiany skórne takie jak zaczerwienienie twarzy, krwawe podbiegnięcia wokół pępka oraz w okolicy lędźwiowej. Przewlekłe zapalenie trzustki związane jest z nawrotowymi epizodami stanów zapalnych, co prowadzi do postępującego włóknienia narządu i jego niewydolności. Przebieg choroby może być różny, ale z reguły obserwuje się nawracające dolegliwości bólowe nadbrzusza, nasilające się po posiłkach (szczególnie tłustych), nudności, wzdęcia i uczucie pełności w brzuchu. Okresowo może pojawić się żółtaczka, a unikanie jedzenia z powodu bólu, prowadzi do niedożywienia. Po upływie jakiegoś czasu (zwykle wielu lat), można zaobserwować objawy zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki (np. biegunki tłuszczowe, cukrzycę). Zapalenie trzustki – przyczyny Za zdecydowaną większość ostrych zapaleń trzustki odpowiadają choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych oraz nadużywanie alkoholu. Rzadziej przyczyna jest jatrogenna (czyli będąca niekorzystnym skutkiem leczenia, może się tak zdarzyć po endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej – ECPW) lub idiopatyczna (niewiadomego pochodzenia). Podłożem ostrego zapalenia trzustki mogą być także: hipertriglicerydemia, stosowanie niektórych leków, wady wrodzone, urazy brzucha, infekcje wirusowe, nadczynność przytarczyc i inne. Na przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki składają się: alkoholizm, palenie tytoniu, hiperkalcemia, hipertriglicerydemia, stosowanie niektórych leków, mutacje genetyczne, wady wrodzone, podłoże autoimmunologiczne, uszkodzenia i niedrożności przewodu trzustkowego i inne. U około 1/3 chorych nie udaje się znaleźć czynnika etiologicznego. Zapalenie trzustki – badania Jeśli zaobserwujesz u siebie objawy zapalenia trzustki, koniecznie skontaktuj się ze swoim lekarzem. Na podstawie obrazu klinicznego i badania fizykalnego, lekarz podejmie decyzję odnośnie dalszego postępowania. Badania laboratoryjne wykorzystywane w diagnostyce ostrego zapalenia trzustki to ocena aktywności enzymów trzustkowych: amylazy w surowicy i w moczu oraz lipazy w surowicy krwi. Ponad 3-krotne przekroczenie górnej granicy normy przemawia za rozpoznaniem choroby. Inne badania przydatne w szacowaniu ciężkości schorzenia obejmują morfologię krwi, CRP, prokalcytoninę, mocznik, parametry wątrobowe, LDH i inne. Aby ocenić zmiany zapalne i martwicze w trzustce oraz stan sąsiadujących narządów, wykonuje się badania obrazowe: USG, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, RTG klatki piersiowej lub brzucha czy ECPW, będące równocześnie zabiegiem leczniczym. W rozpoznaniu przewlekłego zapalenia trzustki kluczowy jest wywiad, obecność objawów i charakterystycznych zmian w badaniach obrazowych. Badania laboratoryjne mają mniejsze znaczenie, bowiem aktywność amylazy i lipazy może być w granicach normy. Pamiętaj, że przewlekłe zapalenie trzustki predysponuje do rozwoju cukrzycy i osteoporozy, wskazane może być więc oznaczenie witaminy D w surowicy i regularne badanie glikemii, które możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Jak leczyć zapalenie trzustki? Podstawowym postępowaniem w przypadku ostrego zapalenia trzustki jest intensywne dożylne nawadnianie, zwalczanie dolegliwości bólowych oraz zaprzestanie jedzenia do czasu ustąpienia nudności i wymiotów. W zależności od ciężkości choroby, konieczne może okazać się żywienie dojelitowe lub pozajelitowe oraz antybiotykoterapia. W niektórych przypadkach (np. niedrożność dróg żółciowych, wystąpienie powikłań) stosuje się leczenie endoskopowe lub operacyjne. Ciężki przebieg choroby wymaga intensywnego nadzoru i związany jest z ryzykiem poważnych powikłań. Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki opiera się na postępowaniu takim jak w ostrym zapaleniu (w przypadku zaostrzeń), leczeniu przeciwbólowym, leczeniu zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej niewydolności narządu oraz bezwzględnym zakazie picia alkoholu i rezygnacji z palenia papierosów. Istotne jest przestrzeganie zdrowej diety, dostosowanej do stanu chorego oraz uzupełnianie niedoboru witamin. U wybranych pacjentów stosuje się leczenie endoskopowe lub operacyjne. Ostre zapalenie trzustki nie powinno być lekceważone. Ciężka postać tej choroby wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, niewydolności wielonarządowej, a nawet śmierci. Przewlekłe zapalenie trzustki  prowadzi do trwałej niewydolności narządu i zwiększa ryzyko raka trzustki. Jeśli podejrzewasz u siebie objawy zapalenia trzustki, koniecznie skontaktuj się z lekarzem. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. SzczeklikChirurgia – W. NoszczykChirurgia – O. J. Garden, A. W. Bradbury, J. L. R. Forsythe, R. W. Parks
Powiązane badania

CA 19-9
 CA 19-9.  Oznaczany w surowicy marker raka trzustki, dróg wątrobowo-żółciowych oraz jelita  grubego i odbytnicy, przydatny w diagnostyce i postępowaniu z chorymi.

Próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, BIL)
Próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, BIL). Próby wątrobowe. Oznaczenie wartości parametrów wątroby (enzymów wątrobowych i bilirubiny) przydatne w diagnostyce  chorób wątroby i dróg żółciowych.