28 kwietnia 2022 - Przeczytasz w 5 min

Czy dieta wpływa na niedoczynność tarczycy? Co warto jeść, a czego należy unikać?

Niedoczynność tarczycy utrudnia utratę zbędnych kilogramów. Często pojawiają się również objawy, takie jak: suchość skóry, senność, kłopoty z pamięcią czy pogorszenie nastroju. Zmodyfikowanie dotychczasowego żywienia może przynieść wiele korzyści. Dowiedz się, jakie znaczenie ma dieta.

Niedoczynność tarczycy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Większość pacjentów wymaga leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem lewotyroksyny. Niestety bardzo często należy przyjmować leki do końca życia. Regularne badania, stosowanie się do zaleceń lekarza, a także odpowiednio zbilansowana dieta i umiarkowana aktywność fizyczna pozwalają na poprawę samopoczucia i wyników badań.

niedoczynność tarczycy dieta

Co to jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje mniejszą ilość hormonów, niż potrzebuje tego organizm. Tarczyca jest niewielkim narządem, znajdującym się w dolnej części szyi. Odpowiada za produkcję i uwalnianie hormonów T3 i T4, czyli trijodotyroniny i tyroksyny. Pełnią one szereg różnorodnych  funkcji w przemianach metabolicznych organizmu. Praca tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH), pobudzający ten narząd do wytwarzania T3 i T4.

Do przyczyn niedoczynności tarczycy należą m.in:
choroba Hashimoto,
● stan po leczeniu jodem radioaktywnym,
● stan po chirurgicznym usunięciu tarczycy.

Takie zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych w ludzkim organizmie.

Objawy niedoczynności tarczycy

Objawy niedoczynności tarczycy wynikają przede wszystkim z nieprawidłowego działania tego narządu. Należą do nich:

● przyrost wagi,
● senność,
● osłabienie i brak energii,
● zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją,
● odczuwanie zimna,
● nadmierna suchość skóry,
● pogorszenie nastroju.

Dodatkowo u kobiet często występują zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę i donoszeniem jej. U mężczyzn spada popęd seksualny, a także pojawiają się trudności ze wzwodem.

Co należy jeść przy niedoczynności tarczycy?

Dieta podczas leczenia wielu chorób, w tym niedoczynności tarczycy, może w dużym stopniu poprawić samopoczucie i zdrowie pacjenta. Nie powinna wykluczać zbyt wielu produktów ani też bazować na kilku. Bardzo ważne jest prawidłowe zbilansowanie posiłków, aby zawierały odpowiedni rozkład makroskładników, czyli węglowodanów, tłuszczów i białka. Zbyt ubogi jadłospis może doprowadzić do niedoborów witamin w organizmie.

Dieta w niedoczynności tarczycy powinna obfitować w błonnik pokarmowy. Można go znaleźć w produktach pełnoziarnistych, warzywach i owocach. Należy również pamiętać o chudym mięsie, które jest dobrym źródłem białka, niezbędnego do budowy mięśni. Osoby borykające się z tą chorobą powinny stosować dietę bogatą w witaminy i mikroelementy, zwłaszcza:
● cynk (jaja, nasiona słonecznika, mięso, nasiona dyni, fasola, ciecierzyca, kiełki pszenicy, grzyby, ostrygi i cebula),
● selen (ryby, skorupiaki, orzechy brazylijskie, pełnoziarniste produkty zbożowe),
● żelazo (czerwone mięso, ryby, żółtko kurze, zielone warzywa, porzeczki, poziomki, awokado, nasiona roślin strączkowych),
● jod (ryby morskie, owoce morza).

Dawkowanie witamin powinno być uzależnione od niedoborów, jakie powstały w organizmie. Suplementowanie selenu zależy od właściwej podaży jodu.

Komponując odpowiedni jadłospis, nie należy zapominać o tłuszczach. Te pochodzenia zwierzęcego warto zamienić na roślinne, które zawierają kwasy omega-3, a także działają na organizm przeciwzapalnie i wspomagają pracę układu immunologicznego.

Czego należy unikać przy niedoczynności tarczycy?

Nie wszystkie produkty są zalecane przy niedoczynności tarczycy. Istnieją pokarmy, które zawierają związki zaburzające pracę tarczycy i powodujące przerost gruczołu. Związkami takimi są goitrogeny, substancje wolotwórcze zmniejszające przyswajalność jodu z pożywienia lub zaburzające jego wchłanianie przez tarczycę. Goitrogenysą zawarte w roślinach krzyżowych, czyli w: kapuście, brukselce, kalarepie, jarmużu, brokule, kalafiorze i rzepie. Jarzyny takie nie powinny być one spożywane na surowo przez osoby z niedoczynnością tarczycy. Z diety należy także wyeliminować również: cukier, słodkie napoje, słodycze oraz fast foody. Powinno się unikać soi i produktów mających ją w w składzie. Wszystkie one zawierają substancje, które hamują syntezę hormonów tarczycy.

Wiele kontrowersji wzbudza spożywanie glutenu przy problemach z tarczycą. U osób cierpiących na chorobę Hashimoto często współwystępuje celiakia lub nietolerancja glutenu. Stosowanie diety bezglutenowej pozwala na zmniejszenie stanów zapalnych w jelitach. Nie należy jednak samodzielnie rezygnować z jedzenia produktów z glutenem, gdyż ich eliminacja może powodować niedobory witamin, głównie z grupy B. W wypadku osób z nietolerancją laktozy, u których jej spożycie może prowadzić do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego Należy zalecać produkty bez laktozy, np. kokosowe, sojowe lub orzechowe.

Zasady żywienia

Jedzenie w niedoczynności tarczycy ma duże znaczenie. Pozwala zmniejszyć dolegliwości, poprawić samopoczucie i wyniki badań. Należy wiedzieć, jak powinna wyglądać codzienna dieta. Dorosłe osoby muszą zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Zaleca się, aby piły około 2–2,5 litra wody dziennie. Najlepiej sprawdzi się niskosodowa niegazowana woda mineralna. Warto również sięgnąć po ziołowe herbatki.

Posiłki powinny być przygotowane w odpowiedni sposób. Zamiast smażenia na tłuszczu warto wybrać duszenie, gotowanie na parze, grillowanie czy pieczenie w folii aluminiowej. Jeśli konieczne jest smażenie na patelni, lepiej wybrać oliwę z oliwek niż masło czy smalec.

Ważną zasadą żywienia, nie tylko u osób z niedoczynnością tarczycy, jest spożywanie posiłków o tych samych porach, w odstępach około 3–4 godzin. Należy pamiętać, aby ostatni posiłek był spożywany minimum 2 godziny przed snem. Lepiej wtedy sięgnąć po odżywczą sałatkę lub makaron z chudym mięsem i warzywami niż po tłuste mięso, pizzę czy burgera. Spożywane węglowodany powinny mieć niski indeks glikemiczny.

Wiele osób mających niedoczynność tarczycy musi zażywać odpowiednią dawkę lewotyroksyny, która wymaga odstępu między posiłkiem. Jest ona przyjmowana rano, na czczo, minimum 30 minut przed śniadaniem. Pierwszy posiłek powinien być dobrze zbilansowany. Z jego składu lepiej wykluczyć kofeinę, zbyt duże ilości błonnika czy grejpfruty, ponieważ wpływają one negatywnie na wchłanianie leku.

Odchudzanie a niedoczynność tarczycy

Niestety nieleczona niedoczynność tarczycy negatywnie wpływa na zdrowie. Utrudnia utratę zbędnych kilogramów, a także sprzyja przybieraniu nowych. W poprawie samopoczucia i utracie wagi istotną rolę odgrywa dieta. Warto skonsultować się z dietetykiem, który indywidualnie dopasuje plan żywieniowy. Skuteczna redukcja masy ciała polega na regularnym spożywaniu posiłków o zmniejszonej kaloryczności. Ich wielkość powinna zależeć od aktywności fizycznej, płci, wagi wyjściowej, a także trybu życia. Odchudzanie należy rozłożyć na kilka tygodni lub miesięcy, aby nie dopuścić do wystąpienia efektu jojo, który nie będzie korzystnie działał na ciało i organizm.

Odchudzanie przy niedoczynności tarczycy nie jest łatwe. Należy połączyć dietę i wysiłek fizyczny. Zaleca się regularną, umiarkowaną aktywność fizyczną 150 minut tygodniowo. Wprowadzenie tych zmian powinno być sposobem na życie, a nie chwilowym działaniem.

A: Sylwia Brodniewska
Z: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. H. Stolińska, D. Wolańska, Składniki pokarmowe istotne w niedoczynności tarczycy, „Żywienie Człowieka i Metabolizm” 2012, nr 3.
  2. K. Kolasa, Niedoczynność tarczycy – etiologia i dieta, „Journal of NutriLife” 2021, nr 5.
  3. M. Jarosz, H. Stolińska, D. Wolańska, Żywienie w niedoczynności tarczycy, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2016.
  4. P. Ihnatowicz, E. Ptak, Masz to we krwi. Morfologia, hashimoto, cholesterol. Wyniki, diety, wskazówki, Wydawnictwo Publicat, Warszawa 2019.

Podobne artykuły

02 października 2020

Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny, badania. Czym grozi nieleczona niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to stan niedoboru hormonów tarczycy, który przejawia się m.in. spowolnieniem procesów metabolicznych w organizmie. Można wyróżnić pierwotną, wtórną i trzeciorzędową niedoczynność tarczycy. Objawy choroby są rozmaite i wielonarządowe, a skrajna niedoczynność tarczycy jest stanem zagrożenia życia. Czym jest niedoczynność tarczycy? Przyczyny choroby Tarczyca to gruczoł wydzielania wewnętrznego, zlokalizowany w przednio-dolnej części szyi. Hormony gruczołu tarczowego (tyroksyna – T4 oraz trijodotyronina – T3) są odpowiedzialne za regulację przemian metabolicznych w ustroju, a ich niedobór prowadzi do spowolnienia metabolizmu. Pierwotna niedoczynność tarczycy wywołana jest uszkodzeniem samej w sobie tarczycy. Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, ale uszkodzenie gruczołu może wynikać także z innych chorób zapalnych czy działań medycznych (takich jak np. usunięcie tarczycy, napromienianie okolic szyi, leczenie jodem radioaktywnym, przyjmowanie niektórych leków). Wtórna niedoczynność tarczycy spowodowana jest niedoborem lub brakiem tyreotropiny (TSH). Warto wiedzieć, że nie jest to hormon tarczycy, a przysadki mózgowej i odpowiada za regulację pracy tarczycy. Niedoczynność przysadki mogą powodować choroby zapalne, nowotwory, urazy czy inne uszkodzenia. Trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy związana jest z uszkodzeniem podwzgórza i niedoborem tyreoliberyny, czyli hormonu uwalniającego tyreotropinę.   Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest wspomniana powyżej choroba Hashimoto, czyli zapalenie autoimmunologiczne z przeciwciałami przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty- Tg). Istotą choroby jest powolne niszczenie komórek gruczołu przez komórki własnego układu immunologicznego, co  stopniowo prowadzi do rozwoju niedoczynności tarczycy. Niedoczynność tarczycy – badania Pamiętaj, że zaobserwowanie jakichkolwiek niepokojących objawów wymaga konsultacji z lekarzem, który w oparciu o Twój wywiad i badanie fizykalne zleci wykonanie odpowiednich badań. Podstawowe badania laboratoryjne przydatne w diagnostyce chorób tarczycy obejmują: stężenie TSH w surowicy krwi, które wzrasta w pierwotnej niedoczynności ( w uproszczeniu: przysadka próbuje pobudzić tarczycę do działania) i maleje we wtórnej i trzeciorzędowej niedoczynności stężenie FT4 i FT3. stężenie anty-TPO (wzrost przeciwciał przeciwtarczycowych anty-TPO w autoimmunologicznym zapaleniu). Wszystkie powyższe badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Sprawdź również e-pakiety tarczycowe W celu odpowiedniej interpretacji wyników, udaj się do swojego lekarza, który może zalecić dodatkowe badania diagnostyczne np. USG tarczycy. Niedoczynność tarczycy – objawy  Objawy niedoczynności tarczycy mogą być bardzo różnorodne i dotyczyć wielu układów. Najmocniej nasilone są zwykle w niedoczynności pierwotnej. Warto wiedzieć, że poniższe symptomy mogą wystąpić w różnych konfiguracjach i nasileniu, ale zaobserwowanie pojedynczych z nich nie oznacza, że na pewno cierpisz na niedoczynność tarczycy. Objawy gastryczne mogą równie dobrze świadczyć o problemach jelitowych, a ogólne zmęczenie być spowodowane szeregiem innych przyczyn. Dlatego tak ważna jest konsultacja ze specjalistą, który skieruje diagnostykę w odpowiednim kierunku. Niedoczynność tarczycy – objawy przyrost masy ciała, wzmożona męczliwość, osłabienie, ospałość, uczucie zimna, chłodna, sucha i blada skóra, spadek potliwości, obrzęk podskórny (zmiana rysów twarzy, obrzęk powiek i rąk), niskie ciśnienie tętnicze, wolne tętno, ochrypły głos, powiększenie języka, objawy nieżytu górnych dróg oddechowych, przewlekłe zaparcia, bóle mięśni i obrzęki stawów, problemy z koncentracją uwagi, zaburzenia pamięci, rozchwianie emocjonalne, depresja, łamliwe włosy i wzmożone wypadanie włosów, zmiany w układzie nerwowym (np. zespół cieśni nadgarstka), zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, zaburzenia libido, opóźnienie wzrastania i zaburzenia dojrzewania płciowego u dzieci. Niedoczynność tarczycy- skutki Zapamiętaj, że ciężka, nieleczona niedoczynność tarczycy może stanowić stan zagrożenia życia, jakim jest śpiączka hipometaboliczna. Do jej rozwoju mogą przyczynić się inne choroby np. poważne infekcje, zawał serca czy spożycie niektórych leków. W przebiegu śpiączki hipometabolicznej dochodzi do spadku częstości akcji serca, spadku ciśnienia tętniczego krwi, obniżenia temperatury organizmu, kwasicy oddechowej, hipoglikemii, obrzęków, zaburzeń elektrolitowych, otępienia lub śpiączki i wstrząsu. Może prowadzić do śmierci i wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii. Niedoczynność tarczycy w ciąży Ciąża to stan szczególny, w którym choroby matki mogą wywierać wpływ na rozwijający się płód. Niedobór hormonów tarczycy jest szczególnie niebezpieczny i może prowadzić do poronień, przedwczesnego porodu czy poważnych nieprawidłowości w rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. Dlatego tak ważna jest kontrola pracy tarczycy w ciąży i skuteczne leczenie zaburzeń. Według polskich zaleceń, normy TSH dla kobiet ciężarnych są inne niż dla reszty populacji. Jeśli cierpisz na zdiagnozowaną niedoczynność tarczycy, koniecznie poinformuj o tym swojego ginekologa, zanim rozpoczniesz starania o dziecko. Leczenie niedoczynności tarczycy Postępowanie w niedoczynności tarczycy to przede wszystkim leczenie substytucyjne, czyli dostarczanie organizmowi brakującego hormonu. Lewotyroksynę, syntetyczny analog naturalnej tyroksyny, stosuje się na czczo, w dawce dostosowanej indywidualnie, pod kontrolą TSH. Takie leczenie zazwyczaj musi być prowadzone do końca życia.   Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik Położnictwo i ginekologia – G. H. Bręborowicz

13 kwietnia 2017

Choroby tarczycy: Nadczynność i niedoczynność

Tarczyca jest bardzo ważnym gruczołem dokrewnym. Wytwarza trzy hormony: kalcytoninę, wpływającą na gospodarkę wapniem, tyroksynę, oznaczaną symbolem T4, trójjodotyroninę, oznaczaną symbolem T3.   Działanie hormonów T3 i T4 w pewnym uproszczeniu polega na regulowaniu metabolizmu. Stąd charakterystyczne objawy niedoczynności (męczliwość, spowolnione ruchy, uczucie marznięcia, problemy z koncentracją) i nadczynności (chudnięcie, nadmierna pobudliwość, drżenie rąk, uczucie gorąca, zaczerwienienie twarzy).   Regulacja wydzielania hormonów Pracą tarczycy kieruje przysadka mózgowa, wytwarzająca hormon nazywany tyreotropiną (TSH). Przysadka reaguje na stężenie hormonów tarczycy we krwi: jeśli jest ich za mało, wydziela więcej TSH, żeby pobudzić tarczycę do działania. Nadmiar hormonów tarczycy we krwi sprawia, że przysadka zmniejsza produkcję TSH po to, żeby tarczyca powstrzymała produkcję T3 i T4. Oba hormony tarczycy – T3 i T4 – łączą się z białkami. W takiej „związanej” postaci stają się nieaktywne. W laboratorium oznacza się poziom niezwiązanych, „wolnych” hormonów, który ma duże znaczenie diagnostyczne. Wolne hormony opisuje się dodatkową literą F (FT3, FT4). Paradoksalnie najwięcej o pracy tarczycy można się dowiedzieć, obserwując nie tyle poziom wytwarzanych przez nią hormonów, ile poziom hormonu przysadki (TSH). Zmiany TSH można zaobserwować nawet wówczas, gdy poziomy FT3 i FT4 są jeszcze w normie. Z tego powodu w badaniach przesiewowych lekarze często zlecają wyłącznie badanie poziomu TSH. Jeśli wydzielanie tego hormonu jest prawidłowe, można z bardzo dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że tarczyca pracuje prawidłowo. Mechanizm wydaje się prosty: nadczynność tarczycy oznacza podniesiony poziom FT3 i FT4 oraz obniżony poziom TSH, niedoczynność – odwrotnie: zbyt wysoki TSH i za mało FT3 oraz FT4. Wiele osób ulega temu złudzeniu i próbuje diagnozować się samodzielnie na podstawie wyników badań laboratoryjnych i porad znalezionych w internecie. To bardzo zły pomysł, grożący poważną pomyłką, ponieważ na poziom TSH oraz FT3 i FT4 wpływa wiele czynników.   Nie tak prosto… Przede wszystkim należy pamiętać, że surowcem do produkcji hormonów tarczycy jest jod. Niedobór tego pierwiastka sprawia, że tarczyca nie może wyprodukować odpowiedniej ilości T3 i T4 i pojawiają się objawy niedoczynności spowodowane nie chorobą, tylko brakiem jodu. Zazwyczaj objawy ustępują całkowicie po wzbogaceniu pożywienia w jod. Z tego powodu w Polsce sprzedaje się jodowaną sól kuchenną. Poziom hormonów zależy nie tylko od ich produkcji w tarczycy, ale także od tkanek, w których F4 jest zamieniany na F3. Zależność pomiędzy poziomem TSH i hormonami tarczycy też nie jest stała. Charakteryzuje się dużą zmiennością osobniczą, co oznacza, że u różnych osób będzie wyglądała inaczej. Może się zmieniać w ciągu życia nawet u osób w pełni zdrowych. Wniosek jest oczywisty: w żadnym wypadku nie należy diagnozować się samodzielnie na podstawie informacji znalezionych w popularnych poradnikach albo w internecie. Zależności pomiędzy poziomami poszczególnych hormonów a stanem zdrowia są bardzo skomplikowane i ich oceną powinien się zająć specjalista endokrynolog. Wartości referencyjne poziomów T3, T4, FT3 i FT4 oraz TSH mogą być różne dla różnych laboratoriów, wieku pacjenta oraz płci, dlatego nie ma potrzeby podawania ich w tym miejscu. Z reguły są one umieszczane na wydruku laboratoryjnym obok wartości zmierzonej.   Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET TARCZYCOWY   Leczenie W nadczynności tarczycy: hamowanie produkcji hormonów tarczycy lekami (tyreostatykami), osłabianie wpływu hormonów tarczycy na tkanki lekami z grupy beta-adrenolityków, usunięcie nadaktywnej tkanki tarczycowej podczas zabiegu chirurgicznego albo przy użyciu radioaktywnego jod   W niedoczynności tarczycy: ciągła suplementacja hormonów tarczycy albo jodu, jeśli to jego niedobór jest przyczyną niedoczynności.

26 stycznia 2022

Jod, a niedoczynność tarczycy

Jod odgrywa wiele istotnych funkcji w ludzkim organizmie. Pierwiastek ten ma szczególny związek z prawidłowym funkcjonowaniem tarczycy, a także jej określonymi schorzeniami. Jakie dokładnie są skutki zdrowotne nieprawidłowych poziomów jodu oraz jak ich uniknąć? Czym jest jod? Jod to pierwiastek chemiczny, który posiada szczególne znaczenie dla ludzkiego organizmu. Jod zaliczany jest do tzw. mikroelementów, czyli pierwiastków obecnych w ciele w niewielkich ilościach, niezbędnych jednak do prawidłowego funkcjonowania określonych tkanek oraz narządów. W warunkach naturalnych jod występuje w glebie, skałach oraz wodzie morskiej. Obecnie największa część jodu dostarczana jest do organizmu wraz z solą, jako że znacząca większość dostępnej soli kuchennej jest jodowana, czyli wzbogacana o ten pierwiastek. Dzięki temu udało się znacząco ograniczyć występowanie niedoborów jodu, które stanowiły poważne wyzwanie dla ogólnego zdrowia populacji. Poza funkcjami pełnionymi w ludzkim organizmie, ze względu na swoje właściwości antyseptyczne jod wykorzystywany jest także do produkcji środków odkażających, takich jak np. jodyna. Obecnie środki te stosowane są coraz rzadziej, ze względu na nowsze, bardziej skuteczne zamienniki, jednak w określonych przypadkach nadal są używane. Jaką rolę odgrywa jod w ludzkim organizmie? Funkcja jodu w ludzkim organizmie związana jest głównie z prawidłowym funkcjonowaniem tarczycy. Tarczyca to niewielki narząd zlokalizowany na przedniej powierzchni szyi, który jest elementem układu wewnątrzwydzielniczego (hormonalnego) człowieka. Organ ten wychwytuje aż 75% jodu przyswojonego wraz z pożywieniem. Nieznaczne ilości tego pierwiastka obecne są w innych narządach, takich jak nerki, gruczoły ślinowe oraz żołądek. W tarczycy jod jest wykorzystywany do produkcji dwóch głównych hormonów tego narządu, czyli trójjodotyroniny (T3) oraz tyroksyny (T4). Każda cząsteczka tych hormonów zawiera odpowiednio 3 lub 4 atomy jodu. Hormony tarczycowe wpływają praktycznie na funkcjonowanie każdej tkanki oraz organu w ludzkim organizmie. Ich działanie polega na regulacji intensywności procesów metabolicznych związanych z przemianami energetycznymi zachodzącymi w komórkach. Z tego powodu objawy zarówno niedoborów, jak i nadmiarowych ilości hormonów tarczycy mogą być bardzo rozległe oraz znacząco wpływać na komfort życia pacjenta. Ocena poziomów jodu w organizmie może opierać się na pomiarze stężeń tego pierwiastka w moczu, jako że znacząca większość spożywanego jodu jest usuwana z organizmu przez nerki. Dodatkowo, o stężeniach jodu pośrednio mogą świadczyć zaburzenia w poziomach hormonów tarczycowych we krwi – T3 oraz T4, a także TSH, czyli hormonu kontrolującego pracę tarczycy. Skutki zdrowotnie niedoboru jodu Niewystarczająca podaż jodu wraz ze spożywanym pokarmem może prowadzić do rozwoju niedoboru jodu. Główne objawy tego zjawiska wynikają z zaburzonej pracy tarczycy, która nie jest w stanie syntetyzować wystarczających ilości hormonów. W przebiegu niedoborów jodu może zatem dojść do pojawienia się następujących symptomów: Znaczące powiększenie rozmiarów tarczycy („wole”),Niezamierzone przybieranie na masie ciała,Przewlekłe uczucie zmęczenia oraz ogólne osłabienie,Pogorszenie kondycji skóry (sucha, marmurkowata) oraz włosów (zwiększona łamliwość, nadmierne wypadanie),Uczucie zimna,Bradykardia, spowolnienie akcji serca,Zaburzenia poznawcze – problemy z zapamiętywaniem, nauką, koncentracją,Zaburzenia nastroju – szczególnie o charakterze depresyjnym,Przewlekłe zaparcia,U kobiet – zaburzenia miesiączkowania. Opisywane powyżej objawy związane są z niedoczynnością tarczycy u osób dorosłych wywoływaną przez braki jodu w diecie. Niedobory jodu są szczególnie niebezpieczne w okresie ciąży, jako że hormony tarczycy odgrywają istotną rolę m.in. w procesach prawidłowego rozwoju neurologicznego płodu. W przypadku, gdy u matki występują niedobory jodu u dziecka może dojść do pojawienia się wrodzonego zespołu niedoboru jodu. Choroba ta obejmuje m.in. opóźnienie umysłowe (zaznaczone w zróżnicowanym stopniu) oraz różnego rodzaju zaburzenia somatyczne, jak m.in. bezpłodność, opóźnione tempo wzrastania lub też utratę włosów i rozwój przewlekłego przerostu tkanek tarczycy (wole). Obecnie niedobory jodu występują niezwykle rzadko, głównie w krajach rozwijających się ze znaczącymi problemami w zakresie zdrowia publicznego. W wysoko rozwiniętych państwach problem ten jest w znaczącym stopniu pod kontrolą dzięki szerokiemu wprowadzeniu wzbogacania podstawowych produktów spożywczych o jod (głównie sól jodowana). Obowiązek dodatkowego wzbogacania soli spożywczej o ten mikroelement w Polsce został wprowadzony w życie w 1997 roku, choć pierwszy raz profilaktyka niedoborów jodu została rozpoczęta na niewielką skalę już w 1935 roku. Skutki zdrowotne nadmiaru jodu W przypadku nadmiernego spożycia pokarmów lub suplementów diety zawierających w sobie znaczne ilości jodu, może dojść do pojawienia się objawów związanych z przedawkowaniem tego pierwiastka. Pacjent może wówczas doświadczać mało charakterystycznych symptomów, jak np.: Ból głowy,Wysypki,Nasilenie określonych chorób skórnych (trądziku),Nudności,Wymioty,Bóle brzucha,Metaliczny posmak w ustach, uczucie pieczenia w gardle. Dodatkowo, nadmiar jodu w organizmie pacjenta może prowadzić do rozwoju zespołu objawów poniekąd przeciwnych do niedoczynności tarczycy, czyli nadczynności tego narządu. W przebiegu tego schorzenia tarczyca produkuje nadmierną ilość hormonów T3 oraz T4, co może skutkować rozwojem dolegliwości takich jak m.in.: Niezamierzone spadki masy ciała,Zwiększony apetyt,Nadmierne, nieadekwatne odczucia gorąca,Nadmierna potliwość,Tachykardia (zbyt szybka akcja serca) oraz uczucie kołatania serca,Zwiększona męczliwość,Przewlekłe biegunki,Nadpobudliwość ruchowa, drżenia mięśniowe (szczególnie dłoni),Zaburzenia snu, bezsenność,Zaburzenia emocjonalne, zwiększona nerwowość, odczucia o charakterze lękowym,Problemy z koncentracją,U kobiet – zaburzenia miesiączkowania,Pogorszenie kondycji skóry i włosów, z nadmiernym ich wypadaniem. Do rozwoju nadmiaru jodu najczęściej dochodzi na tle jatrogennym – oznacza to, że jest to zazwyczaj powikłanie stosowanego leczenia (np. w przebiegu koronarografii z wykorzystaniem środków kontrastowych bogatych w jod). Dość rzadko obserwuje się nadmiar jodu w wyniku nieprawidłowych nawyków żywieniowych, choć jest to także możliwe. Naturalne źródła jodu Wiele pokarmów zawiera znaczące ilości jodu. Uwzględnienie ich w diecie jest szczególnie zalecane osobom, które doświadczają objawów niedoczynności tarczycy. Warto zaznaczyć jednak, że w przypadku podejrzenia tego zespołu chorobowego należy jak najszybciej skonsultować swoje dolegliwości z lekarzem, jako że mogą one świadczyć o rozwoju określonych, poważnych schorzeń, które mogą wymagać rozpoczęcia specjalistycznego leczenia. Odpowiednio zbalansowana dieta nie może być stosowana jako terapia zastępcza do leków, jednak może korzystnie wpływać na funkcjonowanie układu hormonalnego oraz całego organizmu. Do produktów bogatych w jod zaliczają się m.in.: Ryby morskie – np. mintaj, dorsz, makrela,Algi i wodorosty,Owoce morza – np. krewetki lub małże,Jaja kurze,Sery żółte,Szpinak,Brokuły. Nie należy zapominać także o podstawowym źródle jodu w Polsce, czyli jodowanej soli kuchennej, której stosowanie w większości przypadków zapewnia pokrycie dobowego zapotrzebowania na jod. warto mieć jednak na uwadze także ryzyko różnorakich, negatywnych skutków zdrowotnych nadmiernego stosowania soli, m.in. związanych z rozwojem chorób układu sercowo-naczyniowego. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/124437,dieta-w-niedoczynnosci-tarczycy https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/iodine-deficiency https://www.healthline.com/nutrition/iodine-deficiency-symptoms#TOC_TITLE_HDR_11 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21802524/ https://www.webmd.com/diet/health-benefits-iodine#1 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560770/
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynności i nadczynności tarczycy. Przy typowym dla nadczynności tarczycy nadmiarze hormonów tarczycowych we krwi stężenie TSH maleje, przy niedoborze hormonów tarczycy w krwi – wzrasta.

FT3
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.  

FT4
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.   Badanie FT4 polega na pomiarze stężeń wolnej frakcji jednego z hormonów tarczycowych (tyroksyny) we krwi. Test ten wykorzystywany jest głównie w diagnozowaniu chorób tarczycy, które przebiegają z nadczynnością lub też niedoczynnością tego narządu. Objawy tych zaburzeń mogą być bardzo zróżnicowane oraz dość znacząco obniżać komfort życia chorego. Jakie są objawy nieprawidłowych poziomów FT4, kiedy należy wykonać badanie oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki?