22 września 2022 - Przeczytasz w 3 min

Dysbakterioza – co warto wiedzieć?

Dysbakterioza to zaburzenie, w którym obserwuje się nieprawidłowy skład i zmniejszenie różnorodności w obrębie mikroorganizmów zasiedlających jelita, konkretnie w obrębie populacji bakterii. Dysbakterioza może skutkować rozwojem zapalnych chorób jelit, zwiększać ryzyko otyłości czy też cukrzycy. Z jakiego powodu dochodzi do zmian w składzie bakteryjnej flory jelit i jak sobie z tym problemem radzić?                    

dysbakterioza jelitowa

Dysbakterioza jelitowa

Bakterie jelitowe, poza wspomaganiem trawienia pokarmu znajdującego się w jelitach, pełnią szereg innych, istotnych funkcji. Modulują odporność organizmu, wspomagają metabolizm i syntezę związków chemicznych, w tym ważnych dla funkcjonowania układu nerwowego neuroprzekaźników (np. GABA). Szacuje się, że ilość bakterii w jelitach jest dziesięciokrotnie większa niż komórek budujących cały organizm człowieka, a w obrębie samego jelita grubego masa bakterii wynosi około 2 kilogramy.

To gatunkowy skład tzw. mikrobioty, czyli flory bakteryjnej jelit odpowiada za prawidłową produkcję istotnej dla dobrego samopoczucia serotoniny, witamin z grupy B i witaminy K, usprawnia również perystaltykę jelit. Wśród dobroczynnych gatunków bakterii zasiedlających najliczniej przewód pokarmowy wymienia się m.in.: Bifidobacterium ssp., Bacterioides ssp. i Lactobacillus spp.

Zaburzenia ilościowe i jakościowe w składzie gatunkowym mikrobioty, czyli dysbakterioza wynika najczęściej ze stosowania antybiotykoterapii, nieprawidłowej diety (np. zaniechanie karmienia dziecka piersią w okresie noworodkowym i niemowlęcym, mała podaż błonnika w diecie, alkohol, palenie papierosów) oraz zażywania leków (inhibitory pompy protonowej, niesteroidowe leki przeciwzapalne). Obecnie dużą wagę przywiązuje się do zanieczyszczenia środowiska i stresu, jako czynników w znaczny sposób upośledzających skład mikrobioty.

Dysbakterioza jelit – objawy

Objawy wskazujące na dysbakteriozę będą pojawiać się głównie ze strony przewodu pokarmowego. Są to bóle brzucha, wzdęcia i uczucie pełności, biegunki lub zaparcia, spadek apetytu, nudności i wymioty. Długotrwała dysbakterioza może być przyczyną niedoborów witaminowych (np. witamina K – zaburzenia krzepnięcia, witamina B12 – niedokrwistość) oraz zmniejszenia odporności organizmu, co z kolei objawia się jako często nawracające infekcje (np. zapalenie oskrzeli).

Dużo doniesień naukowych wiąże dysbakteriozę ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na inne, niekoniecznie związane z przewodem pokarmowym choroby. Wśród nich wymienia się zespół jelita drażliwego (IBS), zapalne choroby jelit (IBD), atopowe zapalenie skóry (AZS), astmę oskrzelową, zaburzenia psychiczne (depresja, schizofrenia, autyzm), cukrzycę, otyłość, nadciśnienie, choroby autoimmunizacyjne (np. celiakia) oraz reumatoidalne zapalenie stawów (RZS). Istnieją także doniesienia, w których wiąże się dysbakteriozę ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na choroby nowotworowe przewodu pokarmowego (rak pęcherzyka żółciowego, trzustki, przełyku, żołądka, jelita grubego).

W związku z popartymi badaniami naukowymi dowodami, warto mikroflorę przewodu pokarmowego należycie zaopiekować, szczególnie w trakcie i po stosowanej, a wpływającej na nią farmakoterapii.

Leczenie dysbakteriozy

W przypadku dysbakteriozy, w której za objawy odpowiadają bakterie chorobotwórcze lub występuje istotne rozchwianie składu gatunkowego mikroflory jelit, leczenie polega na zastosowaniu antybiotykoterapii. Po antybiotykoterapii, która niszczy także prawidłową i dobroczynną mikrobiotę układu pokarmowego, warto zadbać o jej odbudowanie. Pomogą w tym jogurty z żywymi kulturami bakterii, kiszonki warzyw – np. kapusty, ogórków, buraków lub gotowe oraz opracowane farmakologicznie preparaty z probiotykami dostępne w aptekach (preparaty z żywymi bakteriami o potwierdzonych dobroczynnych dla przewodu pokarmowego właściwościach). Kluczowe znaczenie ma także dieta, która powinna zawierać naturalne prebiotyki, czyli substancje wspierające wzrost probiotyków, ale nie ulegające trawieniu.

Przykładem prebiotyku jest błonnik pokarmowy, w dużej ilości występujący w produktach zbożowych (kasza gryczana, jęczmienna, pieczywo z dodatkiem pełnych ziaren), owocach i warzywach. Wśród innych produktów o właściwościach prebiotycznych wymienia się czosnek, cebulę por, pomidory i banany. Właściwe proporcje produktów, wspierające florę przewodu pokarmowego uwzględnia piramida żywieniowa. Dużą ilość błonnika zapewniają wskazane w niej produkty pełnoziarniste oraz warzywa i owoce.

Mięso wieprzowe i wołowe zastępuje drobiem i rybami, natomiast w formie przekąsek piramida wskazuje orzechy. Produkty mleczne zapewniają dostęp do naturalnych probiotyków, ponadto pokrywają dzienne zapotrzebowanie organizmu na wapń. Nieprawidłowemu przerostowi flory bakteryjnej zapobiega także eliminacja z diety nadmiaru cukru i słodzonych napojów, oraz produktów wysokoprzetworzonych typu fast food, batonów czy wafelków.

Jako zdrową formę tłuszczu piramida żywieniowa zaleca oliwę z oliwek, która wykazuje właściwości antybakteryjne w stosunku do bakterii potencjalnie chorobotwórczych. W przypadku gdy antybiotykoterapia i postępowanie farmakologiczne oraz dietetyczne nie przynoszą pożądanych efektów, ostateczną natomiast wysokoskuteczną metodą umożliwiającą odtworzenie prawidłowej flory jelitowej jest przeszczep kału od osoby zdrowej.

Podobne artykuły

28 lutego 2020

Ból brzucha po prawej stronie – jakie mogą być jego przyczyny?

Ból brzucha może sygnalizować wiele różnych chorób, a także może być objawem rozwijającej się infekcji. Niekiedy oznacza niestrawność lub zatrucie pokarmowe. W innej sytuacji to alarmujący sygnał, który wymaga pilnej konsultacji lekarskiej. Ból w prawej części brzucha – co może oznaczać? Ból z prawej strony podbrzusza – Czy zawsze jest objawem choroby? Dyskomfort po prawej stronie brzucha może występować stosunkowo często, jednak nie zawsze stanowi jasny powód do niepokoju. Niekiedy oznacza chwilową dysfunkcję układu pokarmowego lub jest reakcją obronną ze strony organizmu. Ucisk po prawej stronie brzucha może wystąpić po zjedzeniu ciężkostrawnego posiłku, wzdymających produktów takich jak kapusta, fasola czy groch. To także prawdopodobny efekt nadmiernego wysiłku fizycznego – zwłaszcza, gdy przed treningiem wypiłeś znaczną ilość wody. Jeżeli jednak podejrzewasz, że w Twoim przypadku ból może sygnalizować rozwijającą się chorobę, nie lecz się sam – udaj się do lekarza i wykonaj niezbędne badania. Ból brzucha po prawej stronie na dole możemy podzielić na ostry lub przewlekły. Ból brzucha ostry pojawia się nagle – zazwyczaj jest ograniczony, może nasilać go kaszel, ruch, intensywne oddychanie, szybka zmiana pozycji. W wielu przypadkach sygnalizuje rozwijającą się chorobę o ostrym przebiegu, która nieleczona może oznaczać zagrożenie dla zdrowia lub życia chorego. Drugi rodzaj to ból brzucha przewlekły. Może objawiać się jako kłucie w brzuchu po prawej stronie lub ucisk po prawej stronie brzucha. Przewlekły ból w prawej części brzucha może trwać miesiącami lub latami – dawać mniej lub bardziej bolesne dolegliwości. Pacjentowi może być trudno go dokładnie zlokalizować. Często towarzyszą mu nudności, wymioty lub biegunka, niekiedy podwyższona temperatura, czasem może się nasilać w spoczynku. Ból brzucha po prawej stronie na dole – nieswoisty objaw wielu chorób Ból z prawej strony podbrzusza może być objawem wielu chorób, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty, gdyż wydłużony czas oczekiwania może pogarszać stan chorego, a w najgorszym przypadku – prowadzić do groźnych powikłań. Ból w prawym górnym kwadrancie może oznaczać zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych, kolkę żółciową, ostre zapalenie wątroby, zapalenie trzustki lub przełyku, chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy. To także prawdopodobny sygnał, że pacjent cierpi na nieswoiste zapalenie jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego położonego zakątniczo, ma kolkę nerkową, odmiedniczkowe zapalenie jelit, a nawet zapalenie dolnego płata płuca prawego czy też zastoinową niewydolność serca. Samodzielne ustalenie przyczyny dolegliwości jest niemożliwe do ustalenia. Ból w prawej części brzucha na dole, czyli w prawym dolnym kwadrancie, bywa symptomem zapalenia wyrostka robaczkowego, zapalenia jelita cienkiego lub grubego – niedrożności lub nieswoistego zapalenia jelit, zapalenia układu moczowo-płciowego, w tym kolki nerkowej, zapalenia przydatków, torbieli, skrętu lub pęknięcia jajnika. Kłucie w brzuchu po prawej stronie może się wiązać z ciążą pozamaciczną, zapaleniem stawu krzyżowo-biodrowego oraz przepukliną. By potwierdzić przypuszczenia, konieczne jest wykonanie wszystkich zalecanych badań. Ból w prawej części brzucha – badania i leczenie Silny dyskomfort po prawej stronie brzucha musi zostać skonsultowany z lekarzem – szczególnie, gdy nasila się i nie ustępuje samoistnie. Lekarz, po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu z pacjentem oraz przeprowadzeniu badania fizykalnego, zleca zazwyczaj podstawowe badania laboratoryjne. Należą do nich morfologia krwi, CRP lub OB., stężenie elektrolitów, aktywność AST, ALT, GGTP i ALP, stężenie kreatyniny i glukozy w surowicy, badanie ogólne moczu, w określonych sytuacjach także EKG. Dalsze badania, które mogą być niezbędne, to stężenie amylazy, bilirubiny, lub troponiny sercowej. Wskazane może być wykonanie testu na obecność krwi utajonej w kale. Na następnym etapie diagnostyki może być potrzebne wykonanie USG jamy brzusznej, a także badań endoskopowych, takich jak gastroskopii lub kolonoskopii oraz RTG. Leczenie bólu brzucha po prawej stronie zależy od ostatecznej diagnozy i ogólnego stanu zdrowia chorego. W przypadku zatrucia pokarmowego, biegunki, nudności i wymiotów, a także tzw. grypy żołądkowej wystarczy niekiedy odpoczynek, właściwe nawodnienie, unikanie przez kilka dni nadmiernej aktywności fizycznej, a także lekkostrawna i wartościowa dieta. Gdy pacjent jest odwodniony, lekarz może zlecić uzupełnienie elektrolitów lub zażywanie leków przeciwbiegunkowych. Gdy ból brzucha związany jest ze stresem, długotrwałym zmęczeniem, które skutkują dyskomfortem w podbrzuszu, brakiem apetytu lub zaparciami, konieczna może być konsultacja psychologiczna oraz nauczenie pacjenta odpowiednich technik relaksacyjnych. Jeżeli ból brzucha jest jednym z objawów tzw. ostrego brzucha, wymagana jest natychmiastowa interwencja chirurgiczna. Wysoka gorączka, ból brzucha uniemożliwiający poruszanie i codzienną egzystencję to znak, że powinieneś jak najpilniej udać się do lekarza – niekiedy kilka godzin stanowi o dalszym postępowaniu i prawdopodobieństwie rozwoju poważnej choroby na całe życie. Bibliografia: Ból brzucha [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 44-46. Endoskopia przewodu pokarmowego [w:] Interna Szczeklika 2019/20. Mały podręcznik, pod red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 1592–1596.

02 września 2022

Ból jelit – z jakich powodów mogą boleć jelita?

Jelita stanowią część przewodu pokarmowego, która odpowiedzialna jest za wchłanianie strawionego pokarmu i wydalanie jego niestrawionych resztek. Ze względu na to, że anatomicznie jelita są najdłuższą częścią przewodu pokarmowego (niemalże 8m), wypełniają znaczną część jamy brzusznej, a ich ból może lokalizować się w różnych miejscach. Z jakich powodów bolą jelita i jak sobie radzić z bólem jelit? Jakie są objawy bólu jelit? Ból w jelitach w zależności od przyczyny może mieć różny charakter i natężenie. Pacjenci opisują go jako kolkowy, gniotący, kurczowy, ciągły, nawracający, łagodny, silny, narastający i trudny do zniesienia. Nagłemu bólowi jelit często towarzyszą inne objawy związane z dysfunkcją układu pokarmowego, a wśród nich nudności, wymioty, biegunki lub zaparcia, ale także nasilona potliwość i przyspieszona akcja serca. Przewlekającemu się w czasie bólowi jelit towarzyszyć może utrata masy ciała. W niektórych przypadkach ból wiąże się z koniecznością pilnego zabiegu operacyjnego (niedrożność jelit), w innych ból wywołany jest błahą przyczyną, np. spożyciem nieświeżego pokarmu (zatruciem). Gdzie bolą jelita? Ból związany z jelitami może lokalizować się praktycznie w każdym miejscu jamy brzusznej. Tylko na podstawie dolegliwości bólowych nie jest możliwe określenie przyczyny dolegliwości. Diagnoza wymaga przeprowadzenia szeregu badań, zarówno obrazowych jak i laboratoryjnych. Ból w prawym górnym kwadrancie może wiązać się z rozpoznaniem nieswoistego zapalenia jelit, niedrożnością jelita lub zapaleniem wyrostka robaczkowego zlokalizowanego nietypowo.Ból w lewym górnym kwadrancie może wskazywać na nieswoiste zapalenie jelit lub niedrożność jelita w obrębie okrężnicy.Ból w prawym dolnym kwadrancie to objaw zapalenia wyrostka robaczkowego, niedrożności jelit, przepukliny i nieswoistego zapalenia jelit.Ból w lewym dolnym kwadrancie charakteryzuje zapalenie uchyłków jelita, nieswoiste zapalenie jelit, przepuklinę.Ból w nadbrzuszu wskazuje na nieżyt żołądkowo – jelitowy (zapalenie śluzówki żołądka i jelit), nowotwór jelita grubego, nieswoiste zapalenie jelit, niedokrwienie jelita.Ból w podbrzuszu występuje w przebiegu w zespole jelita nadwrażliwego, zapaleniu uchyłków jelita, zapaleniu wyrostka robaczkowego, niedrożności i nieswoistym zapaleniu jelit.Ból rozlany stwierdza się w zapaleniu żołądka i jelit, niedrożności i zespole jelita drażliwego.Ból w okolicy pępka to oznaka zapalenia wyrostka, niedokrwienia jelit, niedrożności, przepukliny i nieżytu żołądkowo – jelitowego. Ból jelit po jedzeniu Ból po jedzeniu jest często zgłaszaną przypadłością w gabinecie lekarskim. Jego przyczyną może być zespół jelita drażliwego, czyli przewlekła dolegliwość, której objawy pojawiają się po posiłku, a ustępują tuż po wypróżnieniu. Wśród innych przyczyn bólu jelit po jedzeniu wymienia się reakcje alergiczne, stres i podłoże psychiczne bólu (np. nerwica) oraz niestrawność, pojawiającą się po zjedzeniu zbyt obciążającego przewód pokarmowy posiłku (tłuste, obfite danie). Ból jelit w ciąży Częstą dolegliwością ciężarnych jest tzw. kolka ciążowa. Objawia się ona napadowym, silnym bólem brzucha, wynikającym ze skurczu mięśniówki gładkiej jelit. Przyczyną kolki ciążowej są procesy fizjologiczne zachodzące w trakcie ciąży. Powiększająca się macica uciska na struktury przewodu pokarmowego, powodując ich podrażnienie. Ból lokalizuje się najczęściej po lewej stronie jamy brzusznej, może obejmować również podbrzusze. Mogą mu towarzyszyć nudności i wymioty, biegunka, ale także zaparcia. W zapobieganiu kolki jelitowej ważne są działania profilaktyczne polegające na stosowaniu lekkostrawnej diety (eliminacja tłustych lub/i wzdymających potraw, napojów gazowanych, czekolady) i unikaniu spędzania długiego czasu wyłącznie w pozycji siedzącej. W niektórych uciążliwych przypadkach kolki ciążowej stosuje się farmakoterapię (leki rozkurczowe). Jak wygląda leczenie bólu jelit? Ból jelit jest jedynie objawem choroby stąd, aby go wyeliminować konieczne jest określenie i eliminacja przyczyny bólu. Do ustąpienia bólu jelit prowadzi całkowite wyleczenie lub przewlekłe leczenie choroby podstawowej, która go wywołała. W przypadku zapalenia wyrostka robaczkowego lub niedrożności jelit najczęściej konieczne jest wykonanie zabiegu operacyjnego. W zespole jelita drażliwego kluczowe znaczenie ma prawidłowa dieta i farmakoterapia, podobnie jak w nieswoistych zapaleniach jelit. Dużą rolę w diagnostyce i leczeniu bólu jelit odgrywa lekarz specjalista – gastroenterolog.

03 stycznia 2019

Częsty ból brzucha u dziecka: alergia czy nietolerancja pokarmowa?

Kiedy u dziecka pojawia się ból brzucha – długotrwały lub powtarzający się okresowo, na opiekunach spoczywa decyzja, czy od razu zwracać się do lekarza, czy radzić sobie samemu, pilnie obserwując dziecko, a gdy interwencja lekarska okazuje się niezbędna, przekazywać zebrane obserwacje lekarzowi kompletującemu historię choroby. Należy z całą mocą podkreślić, że w przypadku ostrego i umiejscowionego w dolnej części brzucha bólu, z gorączką i innymi gwałtownymi objawami, natychmiastowy kontakt z lekarzem jest bezdyskusyjny. Niezbyt uciążliwy, epizodyczny, nie ograniczający aktywności ból brzucha, o nasileniu zależnym od rytmu posiłków i sezonowości diety, powinien być sygnałem do bacznej obserwacji podopiecznego. Gdy obok problemów gastrycznych (bólu, brzucha, nudności, utraty apetytu) występują objawy ogólne: zaburzenia przyrostu wagi, zmiany zachowania, senność, kaszel czy zmiany skórne, zasadne staje się zlecenie starannie przemyślanych diagnostycznych badań laboratoryjnych. Lekarzowi, jak wspomniano już, „gotowe” wyniki ułatwią diagnozę i wdrożenie leczenia. Opiekunom działającym na własną rękę lub we współpracy z dietetykiem, wyniki ukierunkują profilaktykę i dalszą obserwację dziecka. Za najpoważniejsze przyczyny powtarzającego się bólu brzucha u dzieci uznać można: nietolerancje glutenu lub laktozy; zaburzenie flory bakteryjnej jelit, nietolerancję pokarmową zależną od przeciwciał IgG; alergię pokarmową zależną od przeciwciał IgE oraz choroby pasożytnicze. Sprawdź ofertę pakietów badań na nietolerancje pokarmowe dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIETY IMMUNOdiagDIETA Badania laboratoryjne w kierunku wszystkich wymienionych dolegliwości należy rozpocząć od morfologii krwi i pomiaru stężenia CRP w surowicy. Wzrost liczby białek ciałek krwi (leukocytoza), kieruje uwagę na możliwość stanu zapalnego, zakażenia, chorób pasożytniczych (infestacji pasożytniczych) lub alergii. Leukocytoza z równoczesnym wzrostem stężenia CRP, wczesnego wskaźnika zapalenia i wzrostem OB (przyśpieszeniem opadu krwinek czerwonych – erytrocytów), świadczą o stanie zapalnym. W połączeniu z bólem brzucha, wskazują konieczność natychmiastowej konsultacji lekarskiej. Nieprawidłowości morfologii dotyczące erytrocytów (np. liczba, hematokryt, hemoglobina), towarzyszące dolegliwościom brzusznym, zmęczeniu, utracie wagi itd., mogą wskazywać na nieprawidłowe wchłanianie substancji pokarmowych w jelitach lub niedobory pokarmowe związane z niezbilansowaną dietą, nieprawidłowym składem mikroflory przewodu pokarmowego (mikrobiomu, mikrobioty), nietolerancją pokarmową lub obecnością pasożytów jelitowych. Rozszerzenie diagnostyki niedoborów pokarmowych, może obejmować określenie deficytu witamin (np. grupy B), żelaza itd., określanego przez pomiar ich stężenia we krwi. Nieoceniona morfologia dostarczyć może mocnej przesłanki dla rozpoznania robaczycy (infestacji pasożytniczej). Dla robaczycy charakterystyczny jest wzrost liczby eozynofili (granulocytów kwasochłonnych). Podejrzenie wzmacnia silny wzrost całkowitego stężenia IgE (IgE całkowite, total IgE) w surowicy, choć pamiętać należy, że wzrost IgE obserwowany bywa również w alergii – uczuleniu zależnym od IgE oraz w bezobjawowej atopii (predyspozycji do nadmiernej produkcji IgE). Rozstrzygający dla rozpoznania infestacji jest wynik badania kału na pasożyty i testów serologicznych wykrywających w surowicy przeciwciała (IgG, IgM) swoiste dla antygenów pasożytów. Flora bakteryjna jelit w ostatnich latach zyskała rangę jednego z najważniejszych czynników regulujących działanie układu pokarmowego. Działa stabilizująca na przebieg wchłaniania jelitowego i ogranicza mechanizmy rozwoju nietolerancji pokarmowej zależnej od IgG. Coraz częściej traktowana jest jako odrębny organ wewnętrzny – mikrobiom oddziałujący ogólnoustrojowo. Mikrobiom ulega dewastacji głównie w wyniku doustnej antybiotykoterapii, ostrych infekcji pokarmowych lub zatruć. Dochodzi wtedy do niekorzystnych zmian proporcji gatunków pożądanych i niekorzystnych dla organizmu oraz wzrostu liczebności komórek gatunków szkodliwych. Przywracanie równowagi mikrobiomu należy monitorować badaniami mikrobiologicznymi. Materiałem do analizy mikrobiologicznej obejmującej badanie bakteriologiczne i mikologiczne jest kał. W rozważaniach przyczyn nieprawidłowego wchłaniania pokarmu i związanych z tym dolegliwości, konieczne jest uwzględnienie choroby trzewnej (celiakii) – choroby autoimmunizacyjnej, o podłożu genetycznym, stymulowanej przez białko ziaren większości zbóż: gluten. Celiakia upośledza wchłanianie pokarmu przez destrukcję kosmków jelitowych. Laboratoryjne rozpoznanie przebiegającej wieloobjawowo celiakii, opiera się na pomiarze w surowicy przeciwciał swoistych dla transglutaminazy tkankowej (IgA i IgG anty-tTG) i dla deamidowanego peptydu gliadyny. Wykluczenia celiakii dokonać można za pomocą molekularnego badania genetycznego met. PCR. Badaniem genetycznym można rozpoznać również nietolerancję cukru mlecznego – laktozy, powodowaną niedoborami enzymu laktazy. Niezwykle istotnym elementem postępowania mającego na celu wyjaśnienie przyczyn powtarzającego się bólu brzucha jest rozpoznanie (diagnostyka różnicowa) dwóch częstych nadwrażliwości pokarmowych: alergii pokarmowej (zależnej od przeciwciał IgE) i nietolerancji pokarmowej (zależnej od przeciwciał IgG). Mają wspólne objawy, niekiedy zupełnie zaskakujące. Obok przewidywalnych, jak: ból brzucha, wzdęcia, biegunki, zaparcia czy nudności, obu towarzyszyć mogą: pokrzywka lub wysypka, kaszel, łzawienie oczu, katar, stany zapalne gardła. Nieoczekiwanie u osób dotkniętych alergią i nietolerancją pokarmową obserwować można: chroniczne zmęczenie, nerwowość, stany depresyjne i zaburzenia snu. Generalną różnicą pomiędzy alergią i nietolerancją pokarmową jest szybkość występowania objawów. W alergii pokarmowej reakcja określana jest jako natychmiastowa, gdyż objawy występują po upływie minut (do 2 godz.) od kontaktu z uczulającym pokarmem (alergenem). Nietolerancja pokarmowa zależna od IgG określana jest jako późna, gdyż objawia się nie wcześniej niż 24 godz. po spożyciu nietolerowanego pokarmu. Alergia pokarmowa na ogół dotyczy jednego rodzaju pokarmu i jest w zasadzie nieodwracalna, podczas gdy nietolerowanych składników pokarmu może być równocześnie wiele, a nietolerancja cofa się w wyniku diety eliminacyjnej lub rotacyjnej. Rozpoznanie obu dolegliwości na podstawie objawów bywa dodatkowo utrudnione przez nakładanie się pseudoalergicznych objawów nietolerancji pokarmowej i objawów współistniejącej reakcji alergicznej. Rozwiązanie dylematu alergia czy nietolerancja pokarmowa (zależna od IgG) znowu przynoszą badania laboratoryjne. I tym razem pomocna okazuje się morfologia. Za alergią przemawia wzrost liczby dwóch typów leukocytów: granulocytów kwasochłonnych – eozynofilii i granulocytów zasadochłonnych – bazofili. Przesłanką kolejną jest wzrost stężenia IgE całkowitej we surowicy, niekiedy znaczny, lecz na ogół mniejszy niż w przypadku choroby pasożytniczej. Wzrost stężenia IgE całkowitej sam przez się nie przesądza o alergii pokarmowej, lecz sygnalizuje jej ryzyko z prawdopodobieństwem proporcjonalnym do wysokości. Za nietolerancją pokarmową, z kolei, przemawiają wyniki badań flory bakteryjnej jelit, wykazujące zubożenie flory fizjologicznej, obecność drobnoustrojów nietypowych i chorobotwórczych. Wiadomo, że takie zmiany mikrobiomu jelita sprzyjają rozwojowi nietolerancji IgG-zależnej i podtrzymują jej trwanie. Czym jest nietolerancja pokarmowa zależna od przeciwciał IgG? Najogólniej polega na reakcji układu odpornościowego na niektóre produkty spożywcze stanowiące stały element diety. Nietolerancja IgG-zależna rozwija się, gdy w wyniku uszkodzenia błony jelit przez ostre stany zapalne, infekcje lub nieprawidłową florę jelitową dochodzi do wytworzenia zespołu nieszczelnego (przepuszczalnego) jelita (ang. leaky gut syndrome, increased intestinal permeability), upośledzającego selektywność wchłaniania jelitowego. W rezultacie, ściana jelita penetrowana jest przez nietypowe, duże peptydy powstałe w procesie trawienia pokarmu białkowego, które w warunkach prawidłowych są zatrzymywane. Peptydy te już w tkankach jelita wchodzą w kontakt z komórkami układu odpornościowego, indukując syntezę swoistych przeciwciał IgG. Przeciwciała takie w krążeniu wiążą „macierzysty” antygen dostarczany w kolejnych posiłkach, a powstające kompleksy antygen-przeciwciało wywołują objawy chorobowe nietolerancji, różne w zależności od miejsca oddziaływania kompleksów. Rozpoznanie nietolerancji pokarmowej zależnej od IgG polega na identyfikacji nietolerowanych składników pokarmowych (antygenów pokarmowych), jako tych, które stymulują odpowiednio wysokie stężenie swoistych przeciwciał IgG. Postępowanie diagnostyczne jest tym krótsze, im więcej rodzajów pokarmu – potencjalnych antygenów – można przeanalizować równocześnie. Dlatego zestawy (panele) testowe opracowywane do diagnostyki nietolerancji IgG-zależnej uwzględniają jednorazowo od kilkudziesięciu do nawet kilkuset (obecnie ponad 280) składników pokarmowych, obejmując praktycznie całe nasze menu. Wyniki badania, zwłaszcza w przypadku paneli najdłuższych, opatrywane są zaleceniami istotnymi dla wyleczenia lub łagodzenia objawów nietolerancji – schematami diety: eliminacyjnej lub rotacyjnej. Diety tego typu polegają na ograniczaniu kontaktu systemu odpornościowego chorego z nietolerowanym składnikiem pokarmu przez pełną eliminację z diety na dłuższy czas (eliminacja) lub przez jego wprowadzanie naprzemienne z odpowiednikami (dieta rotacyjne). W przypadku nietolerancji obejmującej liczne składniki pokarmowe zalecana jest konsultacja z dietetykiem lub lekarzem, który równocześnie wdroży odpowiednie leczenie przyczynowe nietolerancji, przykładowo, przywracając selektywność wchłaniania jelitowego. Na podobnych do opisanych dla nietolerancji pokarmowej zasadach opiera się zaawansowana diagnostyka alergii pokarmowej. Zasadnicza różnica polega na tym, że w przypadku alergii dokonuje się pomiarów stężenia swoistych przeciwciał IgE. Panele antygenów (zwanych alergenami) w diagnostyce alergii pokarmowych mogą być krótsze, ze względu na pewną łatwość typowania alergizujących składników diety, wynikającą z szybkości manifestacji objawów. Poza tym, jak dotąd, tylko w diagnostyce alergii, istnieje możliwość oceny swoistości przeciwciał w stosunku do fragmentów alergenów, stanowiących rzeczywistą przyczynę uczulenia, czyli tzw. alergenów molekularnych (molekularnych komponent alergenowych). Wskazujące na alergię pokarmową wyniki badań swoistej IgE zawsze powinny być przekazywane lekarzowi, który decyduje o dalszym leczeniu i postępowaniu. dr Tomasz Ochałek Źródła: ALLERGEN NOMENCLATURE WHO/IUIS Allergen Nomenclature Sub-Committee. http://www.allergen.org/ Muraro A., Werfel T., et al. EAACI food allergy and anaphylaxis guidelines: diagnosis and management of food allergy,  doi: 10.1111/all.12429. Epub 2014 Jun 9. Kaniewska M., Rydzewska G., Choroba trzewna u dorosłych – patogeneza, manifestacje kliniczne, współistnienie z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit i innymi chorobami o podłożu immunologicznym. Przegląd Gastroenterologiczny 2009; 4 (4): 173–177 Data publikacji online: 2009/08/28. https://www.termedia.pl/Choroba-trzewna-u-doroslych-8211-patogeneza-manifestacje-kliniczne-wspolistnienie-z-nieswoistymi-chorobami-zapalnymi-jelit-i-innymi-chorobami-o-podlozu-immunologicznym,41,13015,1,0.html Pomes A., Davies J.M., et al. WHO/IUIS Allergen Nomenclature: Providing a common language, Volume 100, August 2018, Pages 3-13. Bernardi D., Borghesan F., et al. Time to reconsider the clinical value of immunoglobulin G4 to foods? Clin Chem Lab Med 2008;46(5).
Powiązane badania

Witamina K1
Witamina K1. Oznaczenie wykonywane w surowicy w celu potwierdzenia niedoboru witaminy K1.

Witamina B12
  Diagnostyka i leczenie niedoborów witaminy B12. Diagnostyka i leczenie chorych na anemię. Diagnostyka i leczenie zaburzeń neurologicznych.