Konizacja szyjki macicy – co warto wiedzieć?

Termin „konizacja szyjki macicy” bywa dla pacjentek niepokojący i często kojarzy się z poważnym zabiegiem lub chorobą. Warto jednak wiedzieć, że konizacja szyjki macicy jest rutynowym, dobrze znanym zabiegiem ginekologicznym, wykonywanym właśnie po to, aby zapobiec rozwojowi poważniejszych problemów w przyszłości.

Konizację stosuje się w diagnostyce i leczeniu zmian przednowotworowych szyjki macicy. W praktyce  zabieg polega na usunięciu nieprawidłowego fragmentu tkanki, zanim dojdzie do rozwoju raka. W większości przypadków konizacja pozwala skutecznie rozwiązać problem przy jednoczesnym zachowaniu funkcji szyjki macicy, dlatego traktowana jest przede wszystkim jako element profilaktyki, a nie leczenie choroby nowotworowej per se.

Co to jest konizacja szyjki macicy?

Konizacja szyjki macicy polega na chirurgicznym usunięciu fragmentu szyjki w kształcie stożka, obejmującego tarczę części pochwowej oraz kanał szyjki. Celem zabiegu jest całkowite usunięcie obszaru zmienionego chorobowo przy maksymalnym oszczędzeniu zdrowych tkanek.

Zabieg ma charakter diagnostyczno-terapeutyczny. Materiał uzyskany podczas konizacji podlega obowiązkowemu badaniu histopatologicznemu, co umożliwia:

• potwierdzenie rozpoznania,
• ocenę stopnia zaawansowania zmian,
• ocenę marginesów chirurgicznych.

Wskazania do konizacji szyjki macicy – jak wygląda droga pacjentki do zabiegu? Co dalej?

Konizacja szyjki macicy jest zabiegiem wykonywanym wyłącznie na podstawie jasno określonych wskazań klinicznych. Jej celem jest diagnostyka i leczenie zmian obarczonych istotnym ryzykiem progresji do raka szyjki macicy lub takich, których charakteru nie można jednoznacznie ocenić innymi metodami. 

Najczęściej droga do konizacji przebiega następująco:

1. Badanie przesiewowe (cytologia i/lub test HPV)Pierwszym etapem jest nieprawidłowy wynik cytologii lub dodatni test HPV wysokiego ryzyka. Na tym etapie nie oznacza to nowotworu, lecz sygnał, że szyjka macicy wymaga dokładniejszej oceny.
2. Kolposkopia
   Kolejnym krokiem jest badanie kolposkopowe, które pozwala dokładnie obejrzeć szyjkę macicy w powiększeniu i ocenić charakter zmian. Często już na tym etapie lekarz może wstępnie określić stopień ryzyka.
3. Biopsja celowana (jeśli jest wskazana)
   Jeśli w kolposkopii widoczne są podejrzane obszary, pobiera się wycinki do badania histopatologicznego. Wynik biopsji pomaga ocenić, czy zmiany mają charakter łagodny, niskiego czy wysokiego stopnia.
4. Analiza wyników i decyzja o dalszym postępowaniu
   Dopiero na podstawie całości obrazu klinicznego – cytologii, testu HPV, kolposkopii i biopsji – podejmowana jest decyzja o konizacji. Zabieg rozważa się przede wszystkim przy zmianach śródnabłonkowych dużego stopnia (HSIL, CIN 2–3), wynikach rozbieżnych lub podejrzeniu bardzo wczesnej postaci raka.
5. Konizacja jako etap diagnostyczno-leczniczy
   Konizacja nie jest wykonywana „profilaktycznie”. Stanowi kolejny, uzasadniony krok wtedy, gdy wcześniejsze badania wskazują, że zmiana wymaga usunięcia lub pełnej oceny histopatologicznej.

Taki schemat postępowania ma na celu maksymalne bezpieczeństwo pacjentki – z jednej strony unikanie niepotrzebnych zabiegów, a z drugiej wczesne i skuteczne leczenie zmian, które mogłyby w przyszłości prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy.

Przebieg zabiegu konizacji szyjki macicy

Konizacja najczęściej wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym lub regionalnym, rzadziej w znieczuleniu miejscowym. Stosowane techniki obejmują m.in. konizację pętlą elektryczną (LEEP/LLETZ) lub konizację nożem chirurgicznym.

Czas trwania zabiegu wynosi zwykle kilkanaście minut. Hospitalizacja zazwyczaj ogranicza się do jednego dnia.

Rekonwalescencja po konizacji szyjki macicy

Okres rekonwalescencji po konizacji szyjki macicy ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego gojenia oraz zmniejszenia ryzyka powikłań. W pierwszych tygodniach po zabiegu najczęściej obserwuje się objawy o charakterze fizjologicznym, wynikające z procesu gojenia rany pooperacyjnej. Należą do nich plamienia lub niewielkie krwawienia z dróg rodnych, brunatne upławy oraz uczucie ciągnięcia lub dyskomfortu w podbrzuszu. Dolegliwości te zwykle stopniowo się zmniejszają i ustępują samoistnie w ciągu 2–4 tygodni.

W tym okresie zaleca się ograniczenie aktywności fizycznej, w szczególności unikanie intensywnego wysiłku, dźwigania oraz ćwiczeń zwiększających ciśnienie w jamie brzusznej, przez 3–4 tygodnie. Konieczna jest również czasowa abstynencja seksualna, do momentu całkowitego wygojenia szyjki macicy, aby zmniejszyć ryzyko krwawienia i infekcji. Nie zaleca się stosowania tamponów.

Istotnym elementem postępowania po zabiegu jest także przestrzeganie zaleceń dotyczących kontroli ginekologicznych, które pozwalają ocenić proces gojenia oraz zaplanować dalsze postępowanie w zależności od wyniku badania histopatologicznego. W przypadku nasilonego krwawienia, gorączki lub narastającego bólu konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Konizacja szyjki macicy a współżycie i ciąża

Wznowienie współżycia seksualnego zaleca się dopiero po całkowitym wygojeniu szyjki macicy, zwykle po około 4 tygodniach. Zbyt wczesna aktywność seksualna zwiększa ryzyko krwawienia oraz infekcji. Konizacja szyjki macicy w większości przypadków nie wpływa istotnie na płodność. U części kobiet może jednak wiązać się z nieznacznie zwiększonym ryzykiem niewydolności szyjki macicy i porodu przedwczesnego. Z tego względu ciąże po konizacji wymagają dokładniejszej obserwacji, w szczególności oceny długości szyjki macicy w II trymestrze.

Powikłania po konizacji szyjki macicy

Powikłania po konizacji szyjki macicy występują rzadko i w większości przypadków mają łagodny przebieg. Najczęściej obserwuje się krwawienie pooperacyjne, które zwykle ustępuje samoistnie, rzadziej wymaga interwencji. Możliwe są także infekcje oraz zaburzenia gojenia rany pooperacyjnej, objawiające się przedłużającym się plamieniem lub nieprawidłową wydzieliną.

Do rzadziej występujących powikłań należą zwężenie kanału szyjki macicy oraz, w odległej perspektywie, skrócenie szyjki macicy, co może mieć znaczenie w kontekście przyszłych ciąż. Ryzyko powikłań zależy przede wszystkim od rozległości zabiegu, zastosowanej techniki oraz indywidualnych uwarunkowań pacjentki i jest na ogół niewielkie.

Podsumowanie

Konizacja szyjki macicy jest skuteczną i bezpieczną metodą leczenia zmian przednowotworowych. W większości przypadków pozwala zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy, przy zachowaniu funkcji rozrodczych. Kluczowe znaczenie ma właściwa kwalifikacja do zabiegu oraz systematyczna kontrola po jego wykonaniu.

Lek. med. Katarzyna Lizak-Sabatowska