Mukormykoza – objawy, przyczyny, leczenie

Mukormykoza to rzadka, ciężka choroba grzybicza, potocznie określana jako „czarny grzyb”, charakteryzująca się wysoką śmiertelnością. Choroba rozwija się przede wszystkim u pacjentów z obniżoną odpornością, a jej obraz kliniczny zależy od lokalizacji procesu chorobowego. 

Mukormykoza – przyczyny

Mukormykoza to zakażenie grzybicze wywołane m.in. przez grzyby z rzędu Mucorales – pleśniakowce (Rhizopus spp., Mucor spp., Lichteimia spp.) Są to grzyby powszechnie występujące w środowisku naturalnym, głównie w glebie i rozkładającej się materii organicznej. U osób z prawidłową odpornością zakażenie zwykle nie rozwija się i pozostaje klinicznie nieistotne. Do zakażenia dochodzi w stanach obniżenia odporności takich jak: niewyrównana cukrzyca, choroba nowotworowa, leczenie immunosupresyjne, stosowanie sterydów, choroby autoimmunologiczne, po przeszczepach narządów, AIDS, urazy, oparzenia. Jest to więc zakażenie oportunistyczne.

Do czynników środowiskowych sprzyjających zakażeniu należą niewystarczające warunki higieniczne oraz gorący i wilgotny klimat. Do czynników ryzyka mukormykozy przewodu pokarmowego zaliczamy: picie napojów alkoholowych produkowanych z kukurydzy, stosowanie zanieczyszczonych ziół i preparatów homeopatycznych.

Do zakażenia może dojść poprzez wdychanie powietrza z zarodnikami pleśni (postać płucna, zatokowo-mózgowa), połknięcie zanieczyszczonej, niedokładnie umytej żywności (zakażenie przewodu pokarmowego) lub wskutek urazu (postać skórna).

Mukormykoza charakteryzuje się inwazją strzępek grzybów do tkanek, ich szybkim rozrostem oraz martwicą i zakrzepicą naczyń. 

📌 Przeczytaj także: Zatrucie pleśnią – co robić? Objawy oraz sposoby leczenia

Objawy mukormykozy

Objawy mukormykozy zależą od drogi wniknięcia grzybów, a co za tym idzie postaci schorzenia.

Mukormykoza zatokowo-mózgowa

Mukormykoza zatokowo-mózgowa to najczęściej występująca postać, szczególnie wśród chorych z cukrzycą. Do zakażenia dochodzi wskutek inhalacji zarodników do zatok przynosowych. Infekcja przenosi się do oczodołu i okolicznych tkanek powodując ich zniszczenie. W zaawansowanych przypadkach dochodzi również do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. 

Objawy to:

• początkowo typowe dla zapalenia zatok przynosowych, z czasem jednak ulegają nasileniu,
• ból głowy,
• krwisty wyciek z nosa,
• obrzęk oczodołu, ból oka, obrzęk spojówek,
• gorączka,
• zaburzenia świadomości,
• czarny strup na podniebieniu lub błonie śluzowej nosa,
• objawy neurologiczne porażenia nerwów czaszkowych (np. drętwienie twarzy),
• zaburzenia widzenia (niewyraźne widzenie, podwójne widzenie).

Mukormykoza płucna

Mukormykoza płucna najczęściej występuje u osób po chemioterapii w chorobie nowotworowej i po przeszczepach narządów. Tu również dochodzi do inhalacji zarodników. Rozwija się gwałtownie postępujące zapalenie płuc. 

Objawy postaci płucnej to:

• gorączka nie ustępująca po podaniu antybiotyków,
• kaszel,
• krwioplucie,
• ból w klatce piersiowej, duszność.

Może dochodzić do rozsiewu infekcji drogą krwi prowadząc do mukormykozy rozsianej. Powikłaniem może być też zatorowość płucna.

Mukormykoza przewodu pokarmowego

W przebiegu tego zakażenia zajęty może być każdy odcinek przewodu pokarmowego, najczęściej jest to jednak żołądek. Grzybnia wnika w ścianę narządów i naczynia krwionośne prowadząc do perforacji (przedziurawienia), zapalenia otrzewnej, krwotoku z przewodu pokarmowego.

Objawy zależą od zajętego odcinka przewodu pokarmowego. Mogą wystąpić:

• nudności, wymioty,
• biegunka,
• krwawe wymioty i smolisty stolec.

Mukormykoza skórna

Mukormykoza skórna powstaje wskutek dostania się zarodników przez uszkodzoną skórę lub jako następstwo rozsiewu zarodników drogą krwi. Zakażenie może obejmować skórę, tkankę podskórną a nawet mięśnie, ścięgna i kości. Typowym objawem jest martwica ze strupem otoczonym rumieniem. Mogą również występować inne zmiany skórne, takie jak krosty, plamy, pęcherze czy owrzodzenia. 

Mukormykoza rozsiana

Mukormykoza rozsiana powstaje wskutek rozsiewu zakażenia drogą krwiopochodną z dowolnego pierwotnego miejsca zakażenia do innych narządów, najczęściej do płuc, mózgu, skóry. Cechuje się wysoką śmiertelnością.

📌 Zobacz: Układ odpornościowy człowieka – co warto wiedzieć?

Mukormykoza – jak ją zdiagnozować?

Rozpoznanie mukormykozy jest utrudnione ze względu na różnorodność postaci klinicznych i niespecyficzne objawy początkowe. W tym celu warto wykonać: 

• badania obrazowe: tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny okolicy, z której pochodzi najwięcej objawów: głowy i zatok przynosowych, klatki piersiowej lub jamy brzusznej. Badania te pozwalają określić rodzaj i zasięg występujących zmian w narządach.
• badania mikrobiologiczne uzyskanego materiału tkankowego (biopsja, popłuczyny oskrzelowe). Przeprowadza się je w celu zidentyfikowania czynnika je wywołującego. Wykonywany jest preparat bezpośredni pozwalający wstępnie określić czy zmiany wywołane są przez patogen. W dalszym etapie wykonuje się hodowlę w celu identyfikacji gatunku grzyba oraz oceny jego wrażliwości na leki przeciwgrzybicze. 
• badania histopatologiczne również pozwalają stwierdzić w materiale biopsyjnym obecność strzępków grzybni.

Mukormykoza – leczenie

Leczenie należy wdrożyć niezwłocznie ze względu na ciężki przebieg choroby oraz immunosupresję pacjenta. Polega na chirurgicznym usunięciu zainfekowanych tkanek objętych procesem martwicy, wyeliminowaniu czynników ryzyka lub wyrównaniu choroby podstawowej oraz zastosowaniu leków przeciwgrzybiczych drogą dożylną.

Czas leczenia jest indywidualny, zależy od postaci choroby i powinien być kontynuowany do ustąpienia zmian w badaniach obrazowych. Podstawowym czynnikiem decydującym o rokowaniu jest przywrócenie prawidłowej funkcji układu odpornościowego.

Rokowanie zależy od stanu układu immunologicznego pacjenta, postaci mukormykozy, rozległości procesu oraz od szybkości rozpoznania i podjętego leczenia.

Mgr Renata Grzelik