Zaka┼╝enie rany. Jak dba─ç o ran─Ö, by unika─ç zaka┼╝enia?


Udost─Öpnij

Ran─ů nazywa si─Ö uszkodzenie ci─ůg┼éo┼Ťci tkanek, w tym sk├│ry, b┼éon ┼Ťluzowych i narz─ůd├│w. Za jej powstanie odpowiadaj─ů nie tylko przypadkowe urazy mechaniczne. Rana mo┼╝e by─ç te┼╝ konsekwencj─ů przebytego leczenia operacyjnego, oparzenia, a nawet uk─ůszenia owada. Bywa, ┼╝e rana nie goi si─Ö prawid┼éowo, a w jej miejscu pojawiaj─ů si─Ö niepokoj─ůce objawy mog─ůce ┼Ťwiadczy─ç o infekcji. Jakie s─ů przyczyny i objawy zaka┼╝enia rany? Jak mo┼╝na mu zapobiega─ç?

zaka┼╝enie rany

Czym jest rana? Klasyfikacja czysto┼Ťci ran

Ran─ů nazywa si─Ö przerwanie ci─ůg┼éo┼Ťci tkanek biologicznych. Mo┼╝e dotyczy─ç sk├│ry, b┼éon ┼Ťluzowych, a tak┼╝e tkanek w narz─ůdach. Do jej powstania mo┼╝e doj┼Ť─ç na wiele sposob├│w ÔÇô ran─ů nazywamy zar├│wno uszkodzenie sk├│ry po uk─ůszeniu owada, oparzeniu czy odmro┼╝eniu, jak i przerwanie ci─ůg┼éo┼Ťci tkanek w wyniku urazu mechanicznego. Szczeg├│lnym rodzajem rany jest rana pooperacyjna, kt├│ra powstaje celowo podczas operacji chirurgicznej. Ka┼╝da rana wymaga odpowiedniego zaopatrzenia i utrzymywania w czysto┼Ťci. W przeciwnym razie mo┼╝e doj┼Ť─ç do jej zaka┼╝enia.

Ze wzgl─Ödu na stopie┼ä czysto┼Ťci rany wyr├│┼╝nia si─Ö ich cztery rodzaje:

  • rana czysta ÔÇô bez cech zaka┼╝enia. Do tej grupy zalicza si─Ö najcz─Ö┼Ťciej rany powsta┼ée na skutek planowych zabieg├│w operacyjnych;
  • rana czysta ska┼╝ona ÔÇô bez cech zaka┼╝enia, ale po kontakcie z drogami oddechowymi, przewodem pokarmowym lub uk┼éadem moczowo-p┼éciowym;
  • rana ska┼╝ona ÔÇô ┼Ťwie┼╝a, otwarta rana, kt├│ra mog┼éa powsta─ç w wyniku nieprzestrzegania zasad sterylno┼Ťci podczas nag┼éych operacji lub kontaktu z tre┼Ťci─ů jelitow─ů. Pojawiaj─ů si─Ö wysi─Ök, zaczerwienienie i miejscowa bolesno┼Ť─ç;
  • rana brudna ÔÇô powstaje najcz─Ö┼Ťciej w wyniku urazu. Charakteryzuje si─Ö obecno┼Ťci─ů tkanek martwiczych, bolesno┼Ťci, obrz─Öku, zaczerwienienia.

Przyczyny infekcji ran

Zaka┼╝enie (infekcja) rany jest spowodowane obecno┼Ťci─ů w niej namna┼╝aj─ůcych si─Ö patogen├│w, kt├│re migruj─ů w g┼é─ůb tkanek i prowadz─ů do ich uszkodzenia. Prowadzi to do rozwini─Öcia si─Ö miejscowej lub uog├│lnionej reakcji zapalnej, a w efekcie ÔÇô pojawienia si─Ö objaw├│w zaka┼╝enia. Najcz─Ö┼Ťciej przyczyn─ů infekcji jest zaka┼╝enie rany gronkowcem lub innym patogenem wchodz─ůcym w sk┼éad fizjologicznej flory cz┼éowieka. Osobom, kt├│re dozna┼éy urazu podczas kontaktu z gleb─ů, grozi zaka┼╝enie rany t─Ö┼╝cem. W takim przypadku konieczne jest nie tylko zaopatrzenie rany, lecz tak┼╝e przyj─Öcie szczepionki przeciwko t─Ö┼╝cowi.

Ryzyko zaka┼╝enia rany jest wy┼╝sze u os├│b:

  • z cukrzyc─ů, anemi─ů, chorobami serca i p┼éuc, niewydolno┼Ťci─ů nerek,
  • zmagaj─ůcych si─Ö z oty┼éo┼Ťci─ů,
  • niedo┼╝ywionych,
  • choruj─ůcych na nowotw├│r z┼éo┼Ťliwy,
  • z niedoborem odporno┼Ťci,
  • przyjmuj─ůcych leki sterydowe, immunosupresyjne lub w trakcie chemioterapii,
  • przebywaj─ůcych w szpitalu, domach opieki,
  • z nisk─ů higien─ů osobist─ů.

Ka┼╝d─ů ran─Ö nale┼╝y odpowiednio piel─Ögnowa─ç i utrzymywa─ç w czysto┼Ťci. Niezw┼éoczny kontakt z lekarzem jest konieczny w przypadku pojawienia si─Ö objaw├│w zaka┼╝enia rany.

Jakie s─ů objawy zaka┼╝enia rany?

Zastanawiasz si─Ö, kiedy rana jest zaka┼╝ona? O obecno┼Ťci infekcji w obr─Öbie rany mog─ů ┼Ťwiadczy─ç:

  • b├│l,
  • zaczerwienienie,
  • obrz─Ök,
  • wzmo┼╝one ucieplenie sk├│ry,
  • obecno┼Ť─ç wydzieliny surowiczej lub ropnej,
  • nieprzyjemny zapach z rany,
  • przebarwienie w obr─Öbie rany,
  • op├│┼║nienie gojenia (powy┼╝ej 10 dni),
  • gor─ůczka,
  • os┼éabienie,
  • powi─Ökszenie w─Öz┼é├│w ch┼éonnych.

Je┼Ťli kt├│rykolwiek z tych objaw├│w pojawi┼é si─Ö u Ciebie ÔÇô nie zwlekaj! Zg┼éo┼Ť si─Ö do lekarza ju┼╝ dzi┼Ť.

Zaka┼╝enie rany ÔÇô co robi─ç?

Chcesz wiedzie─ç, jak pozby─ç si─Ö zaka┼╝enia rany? W pierwszej kolejno┼Ťci zg┼éo┼Ť si─Ö do lekarza, kt├│ry oceni wygl─ůd rany i w razie potrzeby zleci badania dodatkowe. Je┼╝eli masz do czynienia z zaka┼╝eniem rany po ci─Öciu cesarskim, um├│w si─Ö na piln─ů wizyt─Ö do swojego ginekologa. Zaka┼╝enie rany pooperacyjnej powsta┼éej z innych wskaza┼ä skonsultuj z lekarzem wykonuj─ůcym zabieg, np. z chirurgiem og├│lnym w przypadku rany po usuni─Öciu p─Öcherzyka ┼╝├│┼éciowego czy wyrostka robaczkowego.

Opr├│cz wizualnej oceny rany w diagnostyce zaka┼╝enia rany niezb─Ödne jest tak┼╝e wykonanie bada┼ä dodatkowych. Opr├│cz podstawowych bada┼ä krwi, maj─ůcych na celu ocen─Ö stanu og├│lnego pacjenta i poziomu parametr├│w stanu zapalnego (morfologia, CRP, OB, prokalcytonina), konieczne jest tak┼╝e wykonanie bada┼ä mikrobiologicznych jak:

Uzyskany wynik badania nie tylko pozwoli na ustalenie, jaki patogen jest przyczyn─ů zaka┼╝enia, lecz tak┼╝e umo┼╝liwi w┼éa┼Ťciwe dobranie antybiotyku.

Leczenie zaka┼╝onej rany bywa z┼éo┼╝onym procesem, w kt├│ry jest zaanga┼╝owanych wielu specjalist├│w, m.in. chirurg, lekarz rodzinny i do┼Ťwiadczona piel─Ögniarka. W zale┼╝no┼Ťci od rozleg┼éo┼Ťci zaka┼╝enia leczenie mo┼╝e obejmowa─ç:

  • cz─Öst─ů zmian─Ö opatrunk├│w,
  • miejscow─ů i/lub og├│lnoustrojow─ů antybiotykoterapi─Ö,
  • opracowanie chirurgiczne rany (usuni─Öcie tkanek martwiczych, drena┼╝),
  • podawanie lek├│w przeciwb├│lowych i przeciwgor─ůczkowych,
  • odpowiednie nawodnienie i od┼╝ywianie chorego,
  • wyr├│wnywanie zaburze┼ä metabolicznych, np. poziomu glukozy u cukrzyk├│w,
  • edukacj─Ö pacjenta na temat odpowiedniego dbania o ran─Ö,
  • wsparcie psychologiczne.

Leczenie zaka┼╝enia mo┼╝e wymaga─ç hospitalizacji chorego lub by─ç prowadzone ambulatoryjnie. Konieczna jest jednak cz─Östa kontrola w gabinecie lekarza, kt├│ry oceni proces leczenia.

Ile trwa zaka┼╝enie rany?

W zale┼╝no┼Ťci od rozleg┼éo┼Ťci infekcji i podj─Ötego leczenia, bakteryjne zaka┼╝enie rany mo┼╝e trwa─ç od kilku dni do nawet kilku tygodni. Proces gojenia mo┼╝e by─ç o wiele d┼éu┼╝szy i trwa─ç np. w przypadku odle┼╝yn nawet do kilku miesi─Öcy. Brak odpowiedniego leczenia zaka┼╝onej rany mo┼╝e prowadzi─ç do powa┼╝nych konsekwencji, w tym do wyst─ůpienia sepsy (posocznicy) i ┼Ťmierci chorego.

Jak dba─ç o ran─Ö, by unikn─ů─ç zaka┼╝enia?

Ryzyko zaka┼╝enia rany mo┼╝esz zmniejszy─ç, przestrzegaj─ůc kilku prostych zasad. Przede wszystkim zadbaj o odpowiedni─ů dezynfekcj─Ö rany. Mo┼╝esz u┼╝y─ç w tym celu ┼Ťrodk├│w dost─Öpnych w aptece ÔÇô oktenidyny, fenoksyetanolu czy wody utlenionej. Odpowiednio dobrane opatrunki pozwol─ů Ci chroni─ç ran─Ö przed zabrudzeniem i kontaktem z czynnikami zewn─Ötrznymi. Wyb├│r odpowiedniego dla Ciebie opatrunku najlepiej om├│w z lekarzem ÔÇô w zale┼╝no┼Ťci od rodzaju rany wskazane jest u┼╝ycie r├│┼╝nych ich rodzaj├│w. Pami─Ötaj tak┼╝e o odpowiedniej diecie i nawodnieniu ÔÇô niedo┼╝ywienie i zbyt niska poda┼╝ p┼éyn├│w mog─ů utrudnia─ç proces gojenia. Nie stosuj ma┼Ťci z antybiotykami bez konsultacji z lekarzem.

Autor: lek. Agnieszka ┼╗─Ödzian

Bibliografia:

  1. T. Herman, B. Bordoni, Wound Classification, ÔÇ×StatPearlsÔÇŁ, 2023, dost─Öp online: czerwiec 2023, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554456/.
  2. An International Consensus, Wound Infection in Clinical Practice, ÔÇ×International Wound JournalÔÇŁ, 2008, dost─Öp online: czerwiec 2023, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7951552/.
  3. S. Li i in., Diagnostics for Wound Infections, ÔÇ×Advances in Wound CareÔÇŁ, 2021, dost─Öp online: czerwiec 2023, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8082727/.