09 maja 2022 - Przeczytasz w 6 min

Niewydolność nerek – co warto wiedzieć?

Niewydolność nerek definiowana jest jako stan upośledzenia prawidłowej funkcji nerek, niemożliwy do wyrównania przez mechanizmy kompensacyjne organizmu. Ze względu na dynamikę zachodzących w nerkach zmian, wyróżnia się stan ostry i przewlekły niewydolności. Wcześniejsza, nadal popularna i błędnie używana nomenklatura, uwzględniała podział na przewlekłą i ostrą niewydolność nerek. Aktualnie stany te nazywa się odpowiednio – przewlekła choroba nerek (PChN) i ostre uszkodzenie nerek (OUN). Czym się różnią i jak je diagnozować?

niewydolność nerek

Przewlekła choroba nerek

PChN charakteryzuje się stopniowym pogarszaniem funkcji nerek z powolnym, obserwowanym w przeciągu miesięcy lub lat spadkiem współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR, wzrostem stężenia kreatyniny we krwi oraz szeregiem objawów klinicznych.

Rozwija się wskutek chorób toczących się bezpośrednio w nerkach (np. kłębuszkowe zapalenie nerek), ale może być również skutkiem innych chorób np. cukrzycy, szpiczaka mnogiego, ale także otyłości. PChN jest ogromnym problemem zarówno światowej jak i polskiej opieki zdrowotnej. Szacuje się, że tylko w Polsce na PChN choruje 4mln ludzi.

Stadia przewlekłej choroby nerek

PChN diagnozuje się, jeżeli parametry świadczące o upośledzeniu funkcji filtracyjnej nerek nie poprawiają się u pacjenta przez kolejne 3 miesiące. Stopień zaawansowania PChN określa się na podstawie wartości współczynnika eGFR, który najczęściej jest wyliczany za pośrednictwem specjalnie opracowanych wzorów, uwzględniających przede wszystkim pomiar stężenia kreatyniny we krwi.

W zależności od wartości eGFR określa się stadium PChN, wśród których występują: stadium 1 (eGFR≥90 ml/min/1,73m2), stadium 2 (eGFR 60-89 ml/min/1,73m2), stadium 3a (eGFR 46-59 ml/min/1,73m2), stadium 3b (eGFR 30-45 ml/min/1,73m2), stadium 4 (eGFR 15-29 ml/min/1,73m2) oraz stadium 5, określane także jako mocznica lub schyłkowa niewydolność nerek (eGFR <15 ml/min/1,73m2).

Objawy przewlekłej choroby nerek

PChN jest chorobą podstępną. Nawet kilka lat może przebiegać bezobjawowo, a niepokojące objawy pojawić się mogą dopiero po utracie połowy czynnego miąższu narządu, czyli tak naprawdę wtedy, kiedy „zniknie” jedna nerka!

Wśród objawów wskazujących na PChN znajduje się anemia, nadmierna męczliwość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia neurologiczne (zaburzenia snu, neuropatia obwodowa i czuciowa, mimowolne ruchy kończyn), zaburzenia gospodarki wapniowo – fosforanowej (osteoporoza, łamliwość kości) oraz zmniejszona odporność.

W wynikach badań laboratoryjnych charakterystyczne dla zaburzenia są podniesione stężenia kreatyniny i mocznika, obniżona wartość eGFR, hemoglobiny, aktywny osad moczu (zwiększona ilość krwinek czerwonych w moczu) oraz obecność białka w moczu. W badaniach obrazowych, np. w USG nerki mają wymiary mniejsze niż powinny.

Rola diagnostyki laboratoryjnej w PChN

Profilaktyczne badania moczu i krwi oraz regularne wizyty u lekarza pozwalają na wczesną diagnozę PChN. Ustalenie przyczyny PChN umożliwia jej wyeliminowanie i poprawę wydolności narządu. Wczesne wdrożenie leczenia i kontrolowanie niewydolności zapobiegają również rozwojowi groźnych powikłań, wśród których wymienia się zaburzenia mineralne i kostne, choroby sercowo – naczyniowe, niedokrwistość oraz zaburzenia neurologiczne i endokrynne.

Badania laboratoryjne dostosowuje się również do zaawansowania i poszczególnych stadiów choroby. Regularnie powtarzanymi oznaczeniami u chorego jest pomiar stężenia kreatyniny we krwi i wyliczenie współczynnika eGFR. Wykonuje się również oznaczenie miana niektórych przeciwciał np. przeciwjądrowych i ANCA oraz w przypadku braku przeciwskazań zleca biopsję nerki.

Rutynowym oznaczeniem jest także morfologia, badania oceniające gospodarkę żelazem i gospodarkę wapniowo – fosforanową (stężenie witaminy D). W przygotowaniu pacjenta do leczenia nerkozastępczego ważna jest także informacja o infekcjach, np. WZW B.

Leczenie przewlekłej choroby nerek

Podstawowym celem leczenia PChN jest wyeliminowanie lub spowolnienie procesu uszkodzenia nerek i poprawa jakości życia z chorobą. Leczenie zależy od choroby wywołującej PChN i polega przede wszystkim na terapii choroby podstawowej (np. kłębuszkowego zapalenia nerek czy cukrzycy). Wprowadza się także leczenie znoszące doskwierające objawy choroby i jej powikłań (leki wyrównujące ciśnienie krwi w nadciśnieniu, wapń i witaminę D w zaburzeniach kostnych, statyny w zaburzeniach lipidowych) oraz przygotowujące chorego do leczenia nerkozastępczego.

W prowadzeniu chorego z PChN ważna jest również eliminacja czynników ryzyka, pogarszających przebieg choroby. Najważniejsza w tym przypadku jest walka z otyłością i rzucenie nałogu tytoniowego. W niektórych przypadkach PChN konieczne jest wdrożenie dializoterapii, czyli cyklicznego usuwania z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury. Jako metodę leczenia bardzo zaawansowanych stadiów choroby stosuje się także przeszczep narządu, który pozwala uwolnić pacjenta od uciążliwej dializoterapii.

Ostre uszkodzenie nerek

W przebiegu OUN dochodzi do gwałtownego, w przeciągu kilku godzin lub dni, upośledzenia funkcji nerek, co objawia się wzrostem stężenia kreatyniny w surowicy i zaburzeniami diurezy (najczęściej zahamowanie oddawania moczu). OUN może rozwinąć się w konsekwencji trwającej choroby nerek o różnej etiologii, być skutkiem zmniejszenia perfuzji narządu wywołanej spadkiem objętości krwi krążącej (po zabiegu operacyjnym), uszkodzenia toksycznego (spożycie leków) lub utrudnionego odpływu moczu (kamień w moczowodzie).

Czynnikami ryzyka predysponującymi do rozwoju tego schorzenia jest podeszły wiek, cukrzyca, przewlekła choroba nerek, sepsa, niewydolność krążenia, zabiegi operacyjne oraz spożywanie substancji nefrotoksycznych. Najczęściej OUN rozpoznaje się u pacjentów po zabiegach kardiochirurgicznych, przebywających na oddziałach intensywnej opieki medycznej (~40 % pacjentów OIOM), oraz u pacjentów po podaniu radiologicznego środka cieniującego tzw. kontrastu.

Rozpoznanie ostrego uszkodzenia nerek

Podstawą do rozpoznania OUN jest spełnienie, co najmniej jednego z 3 kryteriów, uwzględniających wzrost stężenia kreatyniny we krwi w przeciągu 48h lub 7 dni, lub spadek diurezy monitorowany w ciągu 6 godzin (kryteria KDIGO). Stopień zaawansowania OUN w skali trójstopniowej, określa się na podstawie wzrostu poziomu kreatyniny we krwi i wielkości diurezy.

Wyższy stopień zaawansowania wiąże się z gorszym rokowaniem, a w przypadku stopnia trzeciego, śmiertelność z powodu OUN sięga nawet 50%. Wyższy stopień zaawansowania choroby zmniejsza prawdopodobieństwo powrotu funkcji nerek do stanu sprzed uszkodzenia oraz wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju PChN (50 % pacjentów, którzy przeżyli OUN rozwija PChN).

Przebieg ostrego uszkodzenia nerek

Jak sama nazwa wskazuje ostre uszkodzenie nerek najczęściej ma gwałtowny przebieg z towarzyszącym narastaniem stężenia kreatyniny i zatrzymaniem oddawania moczu. Etap wstępny, w którym dochodzi do uszkodzenia narządu trwa minuty lub godziny. Etap wzrostu stężenia kreatyniny, bezmoczu lub skąpomoczu trwa od 10 do 14 dni. Następnie etap wielomoczu i regeneracji nerek trwa od kilku dni do kilku tygodni oraz etap zdrowienia trwa kilka miesięcy.

Proces odbudowy tkanek jest długotrwały. Może prowadzić do całkowitego powrotu funkcji nerki do stanu sprzed uszkodzenia, jednak prawie w połowie przypadków OUN jest przyczyną trwałego upośledzenia funkcji narządu. Objawy kliniczne OUN zależą od przyczyny wystąpienia uszkodzenia i chorób towarzyszących pacjenta. OUN może mieć ciężki, również łagodny a nawet bezobjawowy przebieg z prawidłową diurezą, która nie stanowi przyczyny niepokoju pacjenta.

Zgłaszane przez pacjenta objawy mogą sugerować etiologię uszkodzenia. Ból wskazuje na przeszkodę w układzie moczowym, utrudniającą oddawanie moczu lub odmiedniczkowe zapalenie nerek. Wśród innych objawów pacjentów z OUN obserwuje się podniesioną temperaturę (czynnik infekcyjny uszkodzenia), wysypki (w chorobach układowych), ślepotę (zatrucie metanolem), powiększenie wątroby (zespół wątrobowo – nerkowy) oraz wiele innych.

Diagnostyka laboratoryjna w ostrym uszkodzeniu nerek

Pacjenci z OUN ze względu na stan zagrażający życiu mają wykonywaną szeroką gamę badań laboratoryjnych, najczęściej na oddziałach szpitalnych. Zaliczyć do nich można podstawowe badanie krwi – morfologię, elektrolity i równowagę kwasowo – zasadową, stężenie mocznika, kreatyniny i kwasu moczowego, aktywność enzymów wątrobowych AST, ALT, parametry układu krzepnięcia i badanie moczu. Poza badaniami laboratoryjnymi wykonywane jest również USG jamy brzusznej i RTG klatki piersiowej.

Leczenie ostrego uszkodzenia nerek

W przypadku ustalenia przyczyny OUN leczenie polega na wprowadzeniu terapii, prowadzącej do jej natychmiastowego usunięcia (np. usunięcia przeszkody w odpływie moczu). W przypadku czynników infekcyjnych leczenie polega na zwalczaniu drobnoustrojów, a w przypadku niedokrwienia narządu na przywróceniu prawidłowej objętości krwi i jej ciśnienia w łożysku naczyniowym. Bardzo istotne jest właściwe nawodnienie pacjentów, unikanie podawania leków nefrotoksycznych, dostosowanie dawek leków do stopnia niewydolności narządu i prawidłowe żywienie. Niektórzy pacjenci z OUN wymagają leczenia nerkozastępczego, które pozwala na usunięcie z organizmu toksyn i nadmiaru wody, zatrzymanej wskutek upośledzonej diurezy.

Literatura:

  1. Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.
  2. Chen TK, Knicely DH, Grams ME. Chronic Kidney Disease Diagnosis and Management: A Review. JAMA. 2019 Oct 1;322(13):1294-1304. doi: 10.1001/jama.2019.14745. PMID: 31573641
  3. Myśliwiec M. (red.). Nefrologia. Wielka interna. Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.
  4. The ad-hoc working group of ERBP: Fliser D, Laville M, Covic A, Fouque D, Vanholder R, Juillard L, Van Biesen W. A European Renal Best Practice (ERBP) position statement on the Kidney Disease Improving Global Outcomes (KDIGO) Clinical Practice Guidelines on Acute Kidney Injury: Part 1: definitions, conservative management and contrast-induced nephropathy. Nephrol Dial Transplant. 2012 December; 27(12): 4263–4272.
  5. Wang HE, Muntner P, Chertow GM, Warnock DG. Acute Kidney Injury and Mortality in Hospitalized Patients. Am J Nephrol. 2012 May; 35(4): 349–355.
  6. Duława J. Ostre uszkodzenie i ostra niewydolność nerek – problem interdyscyplinarny. Postępy Nauk Medycznych. 10/2009: 771-775.

Podobne artykuły

09 maja 2022

Zapalenie nerek – co warto wiedzieć?

Zapalenie, określane również mianem stanu zapalnego lub reakcji zapalnej, z definicji jest uporządkowanym procesem zachodzącym w tkance pod wpływem czynnika uszkadzającego. Ma na celu usunięcie przyczyny odpowiedzialnej za rozwój zapalenia, doprowadzenie tkanki do wygojenia i przywrócenie jej do stanu sprzed uszkodzenia. Jakie wyróżniamy czynniki uszkadzające nerkę i za które rodzaje zapalenia nerek odpowiadają? Rodzaje zapalenia nerek Biorąc pod uwagę budowę nerki, można w niej wydzielić dwa rodzaje obszarów. Pierwszy z nich, stanowiący 20% narządu, odpowiada za filtrowanie krwi i produkcję moczu pierwotnego, a jego główną składową są kłębuszki nerkowe. Drugi z kolei, zajmujący pozostałe 80% objętości narządu, nazywany jest kompartmentem cewkowo – śródmiąższowym. Podtrzymuje on struktury nefronów, stanowi drogę transportu elektrolitów i bierze udział w syntezie np. erytropoetyny (czynnik wpływający na krwiotworzenie) i prostaglandyn, regulujących przepływ krwi przez naczynia nerek. Jeżeli stan zapalny dotyczy kłębuszków nerkowych, jednostką chorobową z którą mamy do czynienia jest kłębuszkowe zapalenie nerek – KZN. W przypadku zapalenia w obrębie drugiego obszaru, zapalenie określane jest mianem cewkowo – śródmiąższowego zapalenia nerek – CŚZN. Kłębuszkowe zapalenie nerek Przyczyną stanu zapalnego w kłębuszkach nerkowych jest odkładanie się w ich strukturach składowych dopełniacza i kompleksów immunologicznych, powstałych wskutek reakcji antygen – przeciwciało, które inicjują reakcję zapalną i prowadzą do przebudowy kłębuszka.  Ponieważ istnieje wiele rodzajów KZN (np. ogniskowe stwardnienie kłębuszków, rozlane rozplemowe KZN, nefropatia błoniasta), jego konkretną odmianę ustala się na podstawie badania histopatologicznego wycinka, pobranego w trakcie biopsji nerki. Wśród przyczyn KZN wymienia się czynniki infekcyjne (bakterie – paciorkowce i gronkowce, wirusowe zapalenie wątroby B lub C, HIV); leki (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, ryfampicyna); nowotwory (rak nerki, płuca, jelita grubego), a nawet alergeny (np. jady owadów i roztocza). Możliwy przebieg kłębuszkowego zapalenia nerek Najczęstszą postacią kliniczną KZN jest zespół objawów określany mianem zespołu nefrytycznego lub zespołu nerczycowego. W zespole nefrytycznym, typowym dla poinfekcyjnego KZN, wywołanego np. przez anginę lub paciorkowcowe zapalenie wsierdzia, do charakterystycznych objawów należą: nadciśnienie tętnicze, zmniejszona objętość oddawanego moczu (oliguria) z obecnością białka wydalanego w ilości <3g/dobę, krwinkomocz lub nawet krwiomocz, dający czerwono-brunatne zabarwienie moczu, z obecnością charakterystycznych dla schorzenia wałeczków czerwonokrwinkowych. Jeśli pojawiają się obrzęki, dotyczą twarzy, w szczególności okolicy oczodołowej i powiek. W zespole nerczycowym, duża utrata białka wraz z moczem (>3g/dobę) prowadzi do hipoalbuminemii, skutkującej masywnymi obrzękami kończyn i twarzy. Obecność białka i lipidów (tłuszczów) w moczu prowadzi do jego zauważalnego spienienia. Pod mikroskopem obserwuje się wałeczki woskowe. Typową nieprawidłowością jest także wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Zespół nerczycowy występuje częściej niż nefrytyczny, może rozwijać się m.in. wskutek cukrzycowej choroby nerek, wirusowych zapaleń wątroby B, C, chorób nowotworowych i po spożyciu leków. W przypadku gwałtownie postępującego KZN może rozwinąć się zagrażająca życiu ostra niewydolność nerek, czyli poważny stan przebiegający ze skąpomoczem i azotemią (wzrost stężenia mocznika i kreatyniny), wymagający natychmiastowego leczenia, niekiedy w postaci dializoterapii. Leczenie kłębuszkowego zapalenia nerek Leczenie KZN zależy od czynnika etiologicznego odpowiadającego za rozwój choroby. W przypadku zaburzeń poinfekcyjnych, spowodowanych np. bakteriami paciorkowca (angina ropna, zapalenie wsierdzia) leczenie opiera się na prowadzeniu skutecznej antybiotykoterapii. W przypadku innych mechanizmów choroby stosuje się steroidoterapię, która ma na celu ograniczyć tlący się w kłębuszku stan zapalny, ale także cytostatyki, hamujące cykl podziału komórek. W KZN z towarzyszącym nadciśnieniem tętniczym, stosuje się leki regulujące ciśnienie krwi np. inhibitory ACE (konwertazy angiotensyny), sartany lub diuretyki. Przy współistniejących z KZN zaburzeniach lipidowych zastosowanie znajdują również statyny, obniżające stężenie cholesterolu. Rokowanie w przebiegu kłębuszkowego zapalenia nerek Przebieg i rokowanie w KZN zależą od czynnika etiologicznego choroby, stanu klinicznego pacjenta w trakcie rozpoznania choroby, typu histologicznego KZN, rozległości zmian patologicznych w nerce i odpowiedzi na leczenie. Istnieje możliwość uzyskania całkowitej remisji choroby, zdarzają się jednak przypadki przewlekania się procesu zapalnego mimo prawidłowego leczenia. Prowadzi to w konsekwencji do rozwinięcia się przewlekłej choroby nerek oraz docelowo konieczności zastosowania dializoterapii. Cewkowo – śródmiąższowe zapalenie nerek CŚZN w 70 % przypadków jest konsekwencją reakcji nadwrażliwości na leki, stąd objawom świadczącym o zaburzonej funkcji nerek towarzyszy również wysypka i gorączka. W pozostałych 30% przypadków CŚZN może rozwinąć się w wyniku zakażenia dolnego odcinka układu moczowego, uogólnionej infekcji bakteryjnej, wirusowej, pierwotniakowej, chorób immunologicznych oraz chorób kłębuszków nerkowych. Niekiedy nie można ustalić przyczyny jego wystąpienia. U większości pacjentów CŚZN jest całkowicie odwracalne. W 40 % wszystkich przypadków, CŚZN przechodzi w stadium przewlekłe, prowadząc do przewlekłej choroby nerek. Odmiedniczkowe zapalenie nerek jako przykład CŚZN Odmiedniczkowe zapalenie nerek – OZN rozwija się najczęściej w konsekwencji bakteryjnego zakażenia dolnego odcinka układu moczowego (zapalenia pęcherza). Grupą o najwyższym odsetku zachorowalności są kobiety między 15 a 29 rokiem życia, następnie niemowlęta i osoby starsze. W ponad 80 % przypadków czynnikiem odpowiedzialnym za chorobę jest pałeczka okrężnicy, naturalnie zasiedlająca przewód pokarmowy człowieka. Czynnikami ryzyka predysponującymi do zachorowania na OZN jest ciąża, wzmożona aktywność seksualna, przebyte w ciągu ostatniego roku zakażenie układu moczowego, cukrzyca, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz korzystanie ze środków plemnikobójczych. Przebieg odmiedniczkowego zapalenia nerek Ostra postać choroby, zajmując jedną lub obie nerki, może manifestować się bólami w okolicy lędźwiowej, objawami ze strony przewodu pokarmowego (wymiotami), wysoką temperaturą i problemami z oddawaniem moczu (dusuria). W moczu pacjenta zaobserwować można leukocyty, niejednokrotnie przesłaniające całe pole widzenia oraz bardzo liczne bakterie. Istotną informacją jest to, że nawet w połowie przypadków ostrego zapalenia pęcherza, OZN przebiega subklinicznie, czyli nie daje charakterystycznych objawów pozostając niezdiagnozowane. W przeciwieństwie do niepowikłanego przebiegu choroby, powikłane OZN charakteryzuje się szerszym spektrum objawów klinicznych i zwiększonym ryzykiem wystąpienia komplikacji, takich jak ropnie nerki. Postać ostra zapalenia może prowadzić do przewlekłej, która zazwyczaj przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo i nieleczona prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia narządu i przewlekłej choroby nerek. Tak jak w przypadku KZN gwałtownie postępujące OZN może być przyczyną ostrej i zagrażającej życiu niewydolności narządu. Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek Głównie ze względu na bakteryjną etiologię OZN leczenie polega na podawaniu antybiotyków. Istotne jest, aby w badaniu mikrobiologicznym moczu dokładnie scharakteryzować patogen odpowiedzialny za zapalenie i wykonać antybiogram, który umożliwi zastosowanie terapii celowanej, skutecznie zwalczającej bakterie odpowiedzialne za zakażenie, zmniejszając tym samym ryzyko przewlekania się i powikłania przebiegu infekcji. W terapii uwzględnia się również leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz w razie potrzeby przeciwwymiotne. Istotne jest spożywanie przez pacjenta odpowiedniej objętości płynów, poprawiających diurezę i ułatwiających wypłukiwanie drobnoustrojów z układu moczowego. U pacjentów wymagających hospitalizacji leki podawane są głównie dożylnie. Znaczenie badań laboratoryjnych w chorobach nerek W diagnostyce KZN jak i OZN kluczową rolę odgrywają badania laboratoryjne, zarówno krwi jak i moczu. Badanie ogólne moczu, ze względu na diagnostyczną wartość wyników jest jedną z najczęściej zlecanych i wykonywanych analiz laboratoryjnych. Jest również badaniem przesiewowym, pozwalającym na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym. Mikrobiologiczne badanie moczu charakteryzuje patogen odpowiedzialny za toczące się w układzie moczowym zapalenie. Biochemiczne badanie moczu pozwala z kolei na ilościowy pomiar stężeń substancji wydalanych z moczem np. glukozy i białka. Równie ważnym elementem laboratoryjnej oceny funkcji nerek jest pomiar stężeń substancji wydalanych w głównej mierze przez nerki, czyli pomiar stężenia mocznika, kwasu moczowego i kreatyniny, wykonywany z pobranej próbki krwi. Sposobem na zapobieganie chorobom układu moczowego jest profilaktyczne i okresowe wykonywanie badań laboratoryjnych, oceniających funkcjonowanie nerek. Pozwala to na wcześniejsze wychwycenie nieprawidłowości, właściwe reagowanie, wdrożenie leczenia i skuteczne wyeliminowanie doskwierających dolegliwości.   Literatura: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Urinary Tract Infection. Bettcher CM, Campbell E, Petty LA, Rew KT, Zelnik JC, Lane GI, Van Harrison R, Proudlock AL, Rew KT. Ann Arbor (MI): Michigan Medicine University of Michigan; 2021 May. PMID: 34314127Nefrologia. Wielka interna. Myśliwiec M. (red.). Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.Prospects for Precision Medicine in Glomerulonephritis Treatment. Liu YC, Chun J. Can J Kidney Health Dis. 2018 Feb 9; 5:2054358117753617. doi: 10.1177/2054358117753617. eCollection 2018. PMID: 29449955

28 kwietnia 2022

Zapalenie pęcherza – objawy i leczenie. Jakie badania należy wykonać przy zapaleniu pęcherza?

Zapalenie pęcherza moczowego to powszechna infekcja, szczególnie u młodych kobiet, choć może także wystąpić u mężczyzn i dzieci. Charakteryzuje się częstym oddawaniem moczu, któremu towarzyszy pieczenie. Czasami odczuwany jest również dokuczliwy ból w dolnej części brzucha. Zapalenie pęcherza moczowego jest infekcją, którą wywołują przeważnie bakterie E. coli. Dostają się one najczęściej do pęcherza z cewki moczowej lub odbytu. W rzadkich przypadkach zakażenie wywołują również inne drobnoustroje, takie jak wirusy i grzyby. Zapalenie pęcherza moczowego Zapalenie pęcherza moczowego częściej dotyka kobiety, co wynika z anatomicznej budowy ich układu moczowego. Infekcja występuje często u pań w ciąży i w trakcie połogu, a także po stosunku seksualnym. Pierwszym sygnałem, jaki pojawia się przy zapaleniu pęcherza, jest delikatne pieczenie w trakcie oddawania moczu. Z czasem objawy te nasilają się i coraz częściej trzeba korzystać z toalety. Infekcji nie należy bagatelizować, zwłaszcza jeśli ma charakter nawrotowy. Nieleczone zapalenie pęcherza moczowego może prowadzić do poważniejszego zapalenia nerek. Zapalenie pęcherza moczowego u dzieci jest kwestią bardziej złożoną, ponieważ maluchy do pewnego wieku nie potrafią określić swoich dolegliwości. Zakażenie może się objawiać płaczem i gorączką bez innych widocznych objawów. W razie podejrzenia należy bezzwłocznie skonsultować się z pediatrą. Nawet najmniejsze dzieci można leczyć odpowiednio dobranymi do wieku antybiotykami. W przypadku zapalenia pęcherza moczowego u starszych pociech warto włączyć syropy na bazie żurawiny, które wspomogą proces leczenia. Przyczyny zapalenia pęcherza moczowego Cewka moczowa kobiet jest znacznie krótsza niż u mężczyzn i sąsiaduje z ujściem pochwy i odbytem, gdzie znajduje się wiele drobnoustrojów. Choć w swoim naturalnym środowisku są one całkiem niegroźne, przeniesione do dróg moczowych mogą wywoływać stan zapalny. Główne przyczyny zapalenia pęcherza moczowego to: ● zakażenie bakteryjne cewki moczowej, wywołane przez pałeczkę okrężnicy, bytującą naturalnie w jelicie grubym,● przerost drożdżaków (patogeny z pochwy mogą atakować cewkę moczową),● przenoszenie bakterii do ujścia cewki moczowej podczas stosunku seksualnego,● zaburzony skład flory fizjologicznej dróg rodnych spowodowany mniejszą ilością estrogenów, szczególnie u kobiet po menopauzie,● w przypadku mężczyzn przerost gruczołu krokowego. Innymi czynnikami, które sprzyjają zapaleniu pęcherza moczowego, są: alkaliczny odczyn moczu, starszy wiek, ciąża i połóg, kamica nerkowa, odwodnienie lub niewystarczająca higiena intymna. Objawy zapalenia pęcherza moczowego Zapalenie pęcherza moczowego przeważnie powoduje szereg dolegliwości. Do najczęstszych objawów zapalenia pęcherza moczowego należą: ● częste oddawanie moczu w niewielkich ilościach, nawet kropelkach,● ból podczas oddawania moczu,● parcie na cewkę,● zmieniony zapach i kolor moczu, często ciemniejszy i mętny,● silny ucisk i parcie w dolnej części jamy brzusznej,● drażliwość i ogólne osłabienie,● mniejszy apetyt. W niektórych przypadkach mogą wystąpić również: gorączka, wymioty, dreszcze, ból okolicy lędźwiowej. Jakie badania należy wykonać przy zapaleniu pęcherza? Zapalenie pęcherza moczowego można rozpoznać po charakterystycznych objawach, nawet we wczesnym stadium. Po zgłoszeniu się do lekarza wykonuje się badanie ogólne moczu i badanie mikrobiologiczne, tzw. posiew moczu. Wyniki są już dostępne po 48 godzinach i na ich podstawie lekarz ocenia, jakie drobnoustroje zaatakowały układ moczowy. Dzięki temu może on wdrożyć odpowiednie leczenie. W przypadku silnych objawów lub nawracających infekcji wykonuje się dodatkową diagnostykę w postaci badań obrazowych układu moczowego. Jeśli badania na nic nie wskazują, a dolegliwości się nasilają, wówczas lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu diagnostyki w szpitalu, np. celem wykonania badań kontrastowych czy cystoskopii (badanie wnętrza pęcherza moczowego). Ma to duże znaczenie w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych lub wad anatomicznych układu moczowego. Zapalenie pęcherza moczowego – jakie jest leczenie? Istnieje kilka metod walki z zapaleniem pęcherza moczowego, która odbywa się pod ścisłą kontrolą lekarską. Leczenie infekcji dróg moczowych trwa zazwyczaj od 5 do 10 dni. Leczeniem z wyboru jest antybiotykoterapia. Gdy występują powikłania, np. odmiedniczkowe zapalenie nerek, lekarz przepisuje odpowiednie leki, które należy brać nawet do 2 tygodni, czasem nawet w warunkach szpitalnych. Leki na zapalenie pęcherza moczowego Jednym z najbardziej skutecznych i szeroko dostępnych leków jest furagina, dostępna bez recepty. Jej mechanizm działania polega na uszkodzeniu DNA bakterii i hamuje ich rozwój, uniemożliwiając dalsze namnażanie się patogenów. W dodatku lek ten wzmacnia układ immunologiczny, mobilizując organizm do walki z infekcją. Pomimo że furagina jest lekiem bez recepty, nie należy jej brać bez konsultacji lekarskiej, ponieważ nie jest ona skuteczna na wszystkie rodzaje drobnoustrojów. Nie jest również wskazana dla kobiet w ciąży. Zioła Jest wiele ziół i leków ziołowych, które doskonale wspomogą walkę z zapaleniem pęcherza moczowego. Wyciągi roślinne działają moczopędnie, odkażająco, a przy okazji mobilizują organizm do walki z infekcją. Doskonale poradzą sobie: skrzyp polny, mniszek lekarski, nawłoć oraz pokrzywa. Dieta Wbrew pozorom dieta jest bardzo skuteczną metodą wspomagająca w stanach zapalnych dróg moczowych. Jeśli się borykasz z infekcją pęcherza, spożywaj duże ilości żurawiny. Może być ona w postaci soku, syropu lub suszonych owoców. Żurawina działa moczopędnie, zatem sprzyja usuwaniu bakterii z układu moczowego. Ponadto zmniejsza ilość drobnoustrojów, wpływając na pH moczu oraz dzięki działaniu antybakteryjnemu. Żurawina utrudnia też przyleganie bakterii do ścian układu moczowego, przez co łatwiej wypłukiwane są wraz ze strumieniem moczu. W Twojej diecie nie powinno zabraknąć produktów spożywczych mogących wpływać pozytywnie na łagodzenie stanu zapalnego. Przykładem mogą być: warzywa strączkowe, szpinak, jarmuż, burak, kalafior czy brokuł. Zawierają dużo flawonoidów, które działają antyoksydacyjnie. Wszelkie inne domowe metody zalecane są jako wspomaganie terapii farmakologicznej. Musisz pamiętać o odpowiednim nawodnieniu i wygrzewaniu ciała. Pomocne mogą być ziołowe nasiadówki, które działają przeciwzapalnie i ściągająco. Ważne też jest, aby zadbać szczególnie o higienę intymną, używając płynów antybakteryjnych i antyseptycznych. A: Marta SkrzypekZ: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia A. Szczeklik, Interna Szczeklika, Wydawnictwo MP, Kraków 2015.J. Górnicka, Choroby układu moczowego, Wydawnictwo AWM, Warszawa 2019.Mayo Clinic, Urinary Tract Infections, mayoclinic.org/diseases-conditions/urinary-tract-infection/symptoms-causes/syc-20353447D. Calimeris, L. Cook, Prosta i skuteczna dieta przeciwzapalna, tłum. I. Nietupska, Wydawnictwo Vital, Białystok, 2021.

20 listopada 2019

Choroby nerek – objawy, profilaktyka, diagnostyka

Nerki to jeden z najważniejszych narządów w naszym organizmie. Oczyszczają krew z toksyn, regulują poziom płynów i zakwaszenie organizmu. Choroby nerek mogą rozwijać się przez wiele lat bez charakterystycznych objawów, doprowadzając w konsekwencji do ich nieodwracalnego uszkodzenia. Co zrobić by zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Jakie badania wykonać i kiedy warto udać się do lekarza? Funkcje nerek Przez nerki przepływa codziennie kilkaset litrów krwi, która jest oczyszczana z toksyn i nadmiaru wody. Narząd ten reguluje również stężenie jonów i poziom ciśnienia tętniczego. Najważniejsze funkcje nerek to: wydalnicza – usuwanie produktów przemiany materii, leków, toksyn oraz nadmiaru wody z organizmu homeostatyczna – czyli utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego. Nerki zapewniają prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi oraz prawidłowe stężenie elektrolitów w tkankach i płynach organizmu (sodu, potasu, magnezu, wapnia, fosforu). Odgrywają istotną rolę w utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej. wewnątrzwydzielnicza – nerki wytwarzają erytropoetynę (hormon regulujący proces tworzenia krwinek czerwonych w szpiku kostnym), a także biorą udział w przemianie witaminy D, niezbędnej w utrzymywaniu prawidłowego stanu układu kostnego. Profilaktyka chorób nerek Jak zadbać o to, by jak najdłużej zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Warto regularnie badać ciśnienie krwi i wykonywać badania profilaktyczne  – laboratoryjne i obrazowe (np. USG). Poza tym unikać dużych ilości środków przeciwbólowych bez recepty i zrezygnować z używek (papierosy, alkohol). Warto również utrzymywać prawidłową masę ciała, zapewnić odpowiednią ilość płynów (2 litry dziennie) i zdrową dietę z ograniczoną ilością soli i białka. W przypadku zdiagnozowania cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego (schorzeń, które najczęściej prowadzą do przewlekłej choroby nerek), należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich. Choroby nerek objawy Zmiany w oddawaniu moczu – bardzo mała lub bardzo duża ilość wydalanego moczu (niezwiązana z ilością przyjmowanych płynów), częste oddawanie moczu w nocy Zmiany w wyglądzie moczu – zmiany koloru: bardzo ciemny lub bardzo jasny, obecność krwi, zmętnienia, nieprzyjemnej woni, pienienie się moczu Obrzęki poranne Nadciśnienie Brak apetytu, nudności, wymioty Łatwe męczenie się, osłabienie, kłopoty z koncentracją. Niektóre symptomy mogą pozostać niezauważone lub błędnie przypisane innym schorzeniom. Warto skonsultować się z lekarzem jeśli zauważymy u siebie lub swoich bliskich takie nietypowe objawy chorób nerek: bóle w dole pleców przypominające bóle kręgosłupa suchość skóry obniżona odporność (częste infekcje), łatwe powstawanie siniaków zaburzenia smaku nadmierna senność lub bezsenność bóle głowy bóle kości i stawów Badania diagnostyczne nerek Najważniejsze badania laboratoryjne pozwalające ocenić pracę nerek to: badanie ogólne moczu, stężenie mocznika i kreatyniny (z wyliczonym GFR – wskaźnikiem przesączania kłębuszkowego), stężenie sodu, potasu, fosforu nieorganicznego i wapnia, poziom kwasu moczowego, morfologia krwi, wskaźnik ACR – albumina/kreatynina w moczu, albumina w dobowej zbiórce moczu (DZM) czy klirens kreatyniny  – badanie polegające na oznaczeniu stężenia kreatyniny w surowicy oraz w moczu pochodzącym z dobowej zbiórki. Badanie ogólne moczu to przesiewowy test pozwalający ocenić funkcjonowanie nerek, stan dróg moczowych, ale również wykryć inne schorzenia jak cukrzyca czy choroby wątroby. Oznaczanie poziomu mocznika i kreatyniny jest przydatne w ocenie zdolności wydalniczej nerek, szczególnie oszacowanie współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR. Jest on wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci. Obniżenie jego wartości poniżej 60 ml/min/1,73m2 jest jednym z objawów upośledzenia czynności nerek. Innym sposobem określania filtracji nerkowej jest oznaczanie klirensu kreatyniny, jest to jednak metoda niewygodna do przeprowadzenia a przez to mniej dokładna. Albumina w DZM oraz wskaźnik ACR pozwalają na wczesne wykrycie uszkodzenia bariery filtracyjnej nerek. Określenie wskaźnika ACR – albumina/kreatynina  w pojedynczej próbce moczu jest obecnie zalecane ze względu na prostotę wykonania i wyeliminowanie efektu rozcieńczenia moczu. Poziom kwasu moczowego jest pomocny przy ocenie funkcji wydalniczej nerek (wzrasta w przewlekłej chorobie nerek), w różnicowaniu przyczyn kamicy moczowej oraz w diagnostyce dny moczanowej. Oznaczanie poziomu jonów w surowicy – sodu, potasu, chlorków, wapnia, fosforu nieorganicznego służy ocenie czynności nerek oraz wykrywaniu powikłań przewlekłej choroby nerek. Badanie morfologii krwi pozwala na wykrycie niedokrwistości będącej powikłaniem przewlekłej choroby nerek. Jak się przygotować do badań diagnostycznych nerek? Krew do badań  laboratoryjnych powinna być pobrana na czczo w godzinach porannych lub przedpołudniowych, po nocnym wypoczynku. Badanie ogólne moczu wymaga pobrania pierwszej porannej próbki moczu ze środkowego strumienia, po uprzednim umyciu okolicy cewki moczowej. Badania nie należy wykonywać po wysiłku fizycznym i w czasie menstruacji. Natomiast badania wykonywane z dobowej zbiórki moczu wymagają  zebrania wszystkich porcji moczu uzyskanych pomiędzy drugim oddaniem moczu dnia pierwszego zbiórki a pierwszą porcją dnia kolejnego. Warto zaopatrzyć się w miarowe naczynie do tego celu przeznaczone. Następnie należy zmierzyć całą objętość zgromadzonego moczu, zamieszać i pobrać do pojemniczka ok. 50 ml. Przed oznaczaniem poziomu albuminy w moczu (wskaźnik ACR lub albumina w DZM) należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i nie wykonywać tego badania w trakcie infekcji dróg moczowych oraz w trakcie miesiączki. Do oznaczenia albuminy i kreatyniny w celu wyliczenia wskaźnika ACR zalecane jest pobranie  pierwszej lub drugiej porannej porcji moczu. mgr Renata Grzelik Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Zapraszamy do zapoznania się z ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. sprawdź e-PAKIET Nerkowy Piśmiennictwo: – Szczeklik A. (red): Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2011, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011. – Neumeister B., Besenthal I., Böhm B.O.: Diagnostyka Laboratoryjna. Poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013. – Solnica B. (red): Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Warszawa 2014.
Powiązane badania

Kreatynina
Kreatynina. Oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi przydatne w diagnostyce funkcji nerek i chorób przemiany materii. Dla osób powyżej 12 roku życia wynik oznaczenia kreatyniny wydawany jest łącznie z wyliczonym eGFR – szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej istotnym w przesiewowych badaniach chorób nerek.

Klirens kreatyniny
Klirens kreatyniny. Badanie służące do wyliczania  wielkości przesączania kłębuszkowego (GFR), przydatne do oceny funkcji nerek.  

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.