09 maja 2022 - Przeczytasz w 6 min

Zapalenie nerek – co warto wiedzieć?

Zapalenie, określane również mianem stanu zapalnego lub reakcji zapalnej, z definicji jest uporządkowanym procesem zachodzącym w tkance pod wpływem czynnika uszkadzającego. Ma na celu usunięcie przyczyny odpowiedzialnej za rozwój zapalenia, doprowadzenie tkanki do wygojenia i przywrócenie jej do stanu sprzed uszkodzenia. Jakie wyróżniamy czynniki uszkadzające nerkę i za które rodzaje zapalenia nerek odpowiadają?

zapalenie nerek

Rodzaje zapalenia nerek

Biorąc pod uwagę budowę nerki, można w niej wydzielić dwa rodzaje obszarów. Pierwszy z nich, stanowiący 20% narządu, odpowiada za filtrowanie krwi i produkcję moczu pierwotnego, a jego główną składową są kłębuszki nerkowe. Drugi z kolei, zajmujący pozostałe 80% objętości narządu, nazywany jest kompartmentem cewkowo – śródmiąższowym.

Podtrzymuje on struktury nefronów, stanowi drogę transportu elektrolitów i bierze udział w syntezie np. erytropoetyny (czynnik wpływający na krwiotworzenie) i prostaglandyn, regulujących przepływ krwi przez naczynia nerek. Jeżeli stan zapalny dotyczy kłębuszków nerkowych, jednostką chorobową z którą mamy do czynienia jest kłębuszkowe zapalenie nerek – KZN. W przypadku zapalenia w obrębie drugiego obszaru, zapalenie określane jest mianem cewkowo – śródmiąższowego zapalenia nerek – CŚZN.

Kłębuszkowe zapalenie nerek

Przyczyną stanu zapalnego w kłębuszkach nerkowych jest odkładanie się w ich strukturach składowych dopełniacza i kompleksów immunologicznych, powstałych wskutek reakcji antygen – przeciwciało, które inicjują reakcję zapalną i prowadzą do przebudowy kłębuszka.  Ponieważ istnieje wiele rodzajów KZN (np. ogniskowe stwardnienie kłębuszków, rozlane rozplemowe KZN, nefropatia błoniasta), jego konkretną odmianę ustala się na podstawie badania histopatologicznego wycinka, pobranego w trakcie biopsji nerki.

Wśród przyczyn KZN wymienia się czynniki infekcyjne (bakterie – paciorkowce i gronkowce, wirusowe zapalenie wątroby B lub C, HIV); leki (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, ryfampicyna); nowotwory (rak nerki, płuca, jelita grubego), a nawet alergeny (np. jady owadów i roztocza).

Możliwy przebieg kłębuszkowego zapalenia nerek

Najczęstszą postacią kliniczną KZN jest zespół objawów określany mianem zespołu nefrytycznego lub zespołu nerczycowego.

  • W zespole nefrytycznym, typowym dla poinfekcyjnego KZN, wywołanego np. przez anginę lub paciorkowcowe zapalenie wsierdzia, do charakterystycznych objawów należą: nadciśnienie tętnicze, zmniejszona objętość oddawanego moczu (oliguria) z obecnością białka wydalanego w ilości <3g/dobę, krwinkomocz lub nawet krwiomocz, dający czerwono-brunatne zabarwienie moczu, z obecnością charakterystycznych dla schorzenia wałeczków czerwonokrwinkowych. Jeśli pojawiają się obrzęki, dotyczą twarzy, w szczególności okolicy oczodołowej i powiek.
  • W zespole nerczycowym, duża utrata białka wraz z moczem (>3g/dobę) prowadzi do hipoalbuminemii, skutkującej masywnymi obrzękami kończyn i twarzy. Obecność białka i lipidów (tłuszczów) w moczu prowadzi do jego zauważalnego spienienia. Pod mikroskopem obserwuje się wałeczki woskowe. Typową nieprawidłowością jest także wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Zespół nerczycowy występuje częściej niż nefrytyczny, może rozwijać się m.in. wskutek cukrzycowej choroby nerek, wirusowych zapaleń wątroby B, C, chorób nowotworowych i po spożyciu leków.

W przypadku gwałtownie postępującego KZN może rozwinąć się zagrażająca życiu ostra niewydolność nerek, czyli poważny stan przebiegający ze skąpomoczem i azotemią (wzrost stężenia mocznika i kreatyniny), wymagający natychmiastowego leczenia, niekiedy w postaci dializoterapii.

Leczenie kłębuszkowego zapalenia nerek

Leczenie KZN zależy od czynnika etiologicznego odpowiadającego za rozwój choroby. W przypadku zaburzeń poinfekcyjnych, spowodowanych np. bakteriami paciorkowca (angina ropna, zapalenie wsierdzia) leczenie opiera się na prowadzeniu skutecznej antybiotykoterapii.

W przypadku innych mechanizmów choroby stosuje się steroidoterapię, która ma na celu ograniczyć tlący się w kłębuszku stan zapalny, ale także cytostatyki, hamujące cykl podziału komórek.

W KZN z towarzyszącym nadciśnieniem tętniczym, stosuje się leki regulujące ciśnienie krwi np. inhibitory ACE (konwertazy angiotensyny), sartany lub diuretyki. Przy współistniejących z KZN zaburzeniach lipidowych zastosowanie znajdują również statyny, obniżające stężenie cholesterolu.

Rokowanie w przebiegu kłębuszkowego zapalenia nerek

Przebieg i rokowanie w KZN zależą od czynnika etiologicznego choroby, stanu klinicznego pacjenta w trakcie rozpoznania choroby, typu histologicznego KZN, rozległości zmian patologicznych w nerce i odpowiedzi na leczenie.

Istnieje możliwość uzyskania całkowitej remisji choroby, zdarzają się jednak przypadki przewlekania się procesu zapalnego mimo prawidłowego leczenia. Prowadzi to w konsekwencji do rozwinięcia się przewlekłej choroby nerek oraz docelowo konieczności zastosowania dializoterapii.

Cewkowo – śródmiąższowe zapalenie nerek

CŚZN w 70 % przypadków jest konsekwencją reakcji nadwrażliwości na leki, stąd objawom świadczącym o zaburzonej funkcji nerek towarzyszy również wysypka i gorączka. W pozostałych 30% przypadków CŚZN może rozwinąć się w wyniku zakażenia dolnego odcinka układu moczowego, uogólnionej infekcji bakteryjnej, wirusowej, pierwotniakowej, chorób immunologicznych oraz chorób kłębuszków nerkowych.

Niekiedy nie można ustalić przyczyny jego wystąpienia. U większości pacjentów CŚZN jest całkowicie odwracalne. W 40 % wszystkich przypadków, CŚZN przechodzi w stadium przewlekłe, prowadząc do przewlekłej choroby nerek.

Odmiedniczkowe zapalenie nerek jako przykład CŚZN

Odmiedniczkowe zapalenie nerek – OZN rozwija się najczęściej w konsekwencji bakteryjnego zakażenia dolnego odcinka układu moczowego (zapalenia pęcherza). Grupą o najwyższym odsetku zachorowalności są kobiety między 15 a 29 rokiem życia, następnie niemowlęta i osoby starsze.

W ponad 80 % przypadków czynnikiem odpowiedzialnym za chorobę jest pałeczka okrężnicy, naturalnie zasiedlająca przewód pokarmowy człowieka. Czynnikami ryzyka predysponującymi do zachorowania na OZN jest ciąża, wzmożona aktywność seksualna, przebyte w ciągu ostatniego roku zakażenie układu moczowego, cukrzyca, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz korzystanie ze środków plemnikobójczych.

Przebieg odmiedniczkowego zapalenia nerek

Ostra postać choroby, zajmując jedną lub obie nerki, może manifestować się bólami w okolicy lędźwiowej, objawami ze strony przewodu pokarmowego (wymiotami), wysoką temperaturą i problemami z oddawaniem moczu (dusuria). W moczu pacjenta zaobserwować można leukocyty, niejednokrotnie przesłaniające całe pole widzenia oraz bardzo liczne bakterie.

Istotną informacją jest to, że nawet w połowie przypadków ostrego zapalenia pęcherza, OZN przebiega subklinicznie, czyli nie daje charakterystycznych objawów pozostając niezdiagnozowane. W przeciwieństwie do niepowikłanego przebiegu choroby, powikłane OZN charakteryzuje się szerszym spektrum objawów klinicznych i zwiększonym ryzykiem wystąpienia komplikacji, takich jak ropnie nerki.

Postać ostra zapalenia może prowadzić do przewlekłej, która zazwyczaj przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo i nieleczona prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia narządu i przewlekłej choroby nerek. Tak jak w przypadku KZN gwałtownie postępujące OZN może być przyczyną ostrej i zagrażającej życiu niewydolności narządu.

Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek

Głównie ze względu na bakteryjną etiologię OZN leczenie polega na podawaniu antybiotyków. Istotne jest, aby w badaniu mikrobiologicznym moczu dokładnie scharakteryzować patogen odpowiedzialny za zapalenie i wykonać antybiogram, który umożliwi zastosowanie terapii celowanej, skutecznie zwalczającej bakterie odpowiedzialne za zakażenie, zmniejszając tym samym ryzyko przewlekania się i powikłania przebiegu infekcji.

W terapii uwzględnia się również leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz w razie potrzeby przeciwwymiotne. Istotne jest spożywanie przez pacjenta odpowiedniej objętości płynów, poprawiających diurezę i ułatwiających wypłukiwanie drobnoustrojów z układu moczowego. U pacjentów wymagających hospitalizacji leki podawane są głównie dożylnie.

Znaczenie badań laboratoryjnych w chorobach nerek

W diagnostyce KZN jak i OZN kluczową rolę odgrywają badania laboratoryjne, zarówno krwi jak i moczu. Badanie ogólne moczu, ze względu na diagnostyczną wartość wyników jest jedną z najczęściej zlecanych i wykonywanych analiz laboratoryjnych. Jest również badaniem przesiewowym, pozwalającym na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym.

Mikrobiologiczne badanie moczu charakteryzuje patogen odpowiedzialny za toczące się w układzie moczowym zapalenie. Biochemiczne badanie moczu pozwala z kolei na ilościowy pomiar stężeń substancji wydalanych z moczem np. glukozy i białka. Równie ważnym elementem laboratoryjnej oceny funkcji nerek jest pomiar stężeń substancji wydalanych w głównej mierze przez nerki, czyli pomiar stężenia mocznika, kwasu moczowego i kreatyniny, wykonywany z pobranej próbki krwi.

Sposobem na zapobieganie chorobom układu moczowego jest profilaktyczne i okresowe wykonywanie badań laboratoryjnych, oceniających funkcjonowanie nerek. Pozwala to na wcześniejsze wychwycenie nieprawidłowości, właściwe reagowanie, wdrożenie leczenia i skuteczne wyeliminowanie doskwierających dolegliwości.  

Literatura:

  1. Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.
  2. Urinary Tract Infection. Bettcher CM, Campbell E, Petty LA, Rew KT, Zelnik JC, Lane GI, Van Harrison R, Proudlock AL, Rew KT. Ann Arbor (MI): Michigan Medicine University of Michigan; 2021 May. PMID: 34314127
  3. Nefrologia. Wielka interna. Myśliwiec M. (red.). Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.
  4. Prospects for Precision Medicine in Glomerulonephritis Treatment. Liu YC, Chun J. Can J Kidney Health Dis. 2018 Feb 9; 5:2054358117753617. doi: 10.1177/2054358117753617. eCollection 2018. PMID: 29449955

Podobne artykuły

13 kwietnia 2022

Badanie moczu – co oznaczają wyniki?

Badanie moczu jest niezwykle istotnym elementem diagnostyki wielu chorób. Przede wszystkim wykonuje je się w przebiegu rozpoznawania schorzeń układu wydalniczego (nerek) oraz dróg moczowych, jednak nieprawidłowości w wynikach badań moczu mogą także świadczyć o chorobach dotyczących innych narządów i układów. Kiedy należy wykonać badanie moczu, a także co oznaczają poszczególne wskaźniki oraz ich zaburzone wartości? Czym jest badanie moczu? Badanie moczu to test diagnostyczny, który polega na analizie określonych parametrów próbki moczu pacjenta. Podczas tego badania oceniane są m.in. właściwości fizyczne i chemiczne moczu, jego skład oraz mikroskopowy osad. Badanie ogólne moczu jest jednym z najbardziej podstawowych testów laboratoryjnych, które wykorzystywane jest  zarówno w ogólnej ocenie stanu zdrowia pacjenta, jak i podczas diagnozowania konkretnych chorób i zaburzeń. Produkcja moczu odbywa się w nerkach, gdzie powstaje on poprzez filtrację określonych składników krwi. Z tego powodu w moczu można wykryć wiele substancji chemicznych oraz metabolitów, które wydalane są z organizmu właśnie poprzez filtrację nerkową. W prawidłowych warunkach człowiek dziennie oddaje od 600 ml do 2,5 litra moczu – dokładne wartości zależne są od wielu czynników, jak m.in. temperatury, ilości spożywanych płynów, indywidualnych uwarunkowań hormonalnych oraz wielu innych. Główną część moczu tworzy woda – stanowi ona nawet aż 96% całej masy moczu. Pozostałe składniki moczu to m.in. produkty przemiany materii (przede wszystkim mocznik), jony poszczególnych pierwiastków (takich jak sód lub potas), sole mineralne oraz inne związki chemiczne. Badanie moczu obejmuje m.in. analizę składu moczu, dzięki czemu możliwe jest wykrycie zaburzeń w ilości poszczególnych substancji obecnych w moczu oraz wstępne rozpoznanie jednostek chorobowych, które mogą prowadzić do tego typu nieprawidłowości. Kiedy należy wykonać badanie moczu? Badanie ogólne moczu, ze względu na niewielkie koszty oraz szeroką dostępność jest jednym z podstawowych badań profilaktycznych, które należy wykonywać regularnie w celu kontroli stanu zdrowia pacjenta. Osoby dorosłe powinny rozważyć przeprowadzenie tego typu badania ok. raz do roku, w połączeniu z innymi badaniami profilaktycznymi, jak np. morfologia krwi żylnej. Badanie moczu pozwala m.in. na kontrole stanu zdrowia nerek. Jest to szczególnie istotne, jako że wiele schorzeń tych narządów przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo. Oznacza to, że pomimo postępu procesu chorobowego pacjent nie odczuwa jakichkolwiek dolegliwości, co w konsekwencji może prowadzić do późnego postawienia diagnozy w momencie, gdy uszkodzenia nerek będą na bardzo zawansowanym poziomie. W przypadku schorzeń nerek często przed pojawieniem się pierwszych objawów możliwe jest wykrycie nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych, jak np. w badaniu ogólnym moczu. Dzięki temu choroby te mogą zostać wykryte na wcześniejszych etapach, co zwiększa ilość dostępnych metod leczenia oraz znacząco poprawia rokowania pacjentów. Dodatkowe wskazania do przeprowadzenia badania moczu mogą wynikać z innych chorób – często są to np. zakażenia układu moczowo-płciowego lub inne choroby o charakterze zapalnym w obrębie nerek i pęcherza moczowego. Na przykład, w przypadku podejrzenia bakteryjnego ZUM (zapalenia układu moczowego) lekarz może zlecić przeprowadzenie poszerzonego badania moczu, które będzie także obejmowało posiew materiału biologicznego wraz z wykonaniem antybiogramu. Dzięki temu badaniu lekarz prowadzący otrzyma informacje zwrotną na temat tego, jaki patogen w danym przypadku jest odpowiedzialny za wywołanie choroby u pacjenta oraz na jakie antybiotyki wykazuje on największą wrażliwość. Dzięki temu możliwe będzie wdrożenie indywidualnie dobranego leczenia, które będzie charakteryzowało się zarówno wysoką skutecznością w zwalczaniu bezpośredniej przyczyny schorzenia, jak i będzie bezpieczne dla pacjenta. Badania moczu niezbędne są także do rozpoznania wielu chorób dotykających samych narządów produkujących mocz, czyli nerek. Do potwierdzenia diagnozy np. kłębuszkowego zapalenia nerek (KZN), zespołu nefrytycznego lub też zespołu nerczycowego wymagane jest wykrycie określonych nieprawidłowości w wynikach badania moczu, które obejmują m.in. zwiększoną utratę białka wraz z moczem lub nieprawidłowy wygląd osadu moczu, który może zwierać m.in. krwinki czerwone lub wałeczki białkowe. Ze względu na złożoność mechanizmów chorób nerek do interpretacji otrzymanych wyników badań niezbędna jest konsultacja lekarska oraz zestawienie wyników testów laboratoryjnych z przebiegiem choroby, objawami pacjenta oraz wynikami innych badań, które mogą obejmować m.in. badania diagnostyczne przeprowadzane z krwi lub/oraz badania obrazowe (jak np. USG nerek). Jakie parametry wchodzą w skład badania moczu? Omawiane badania ocenia wiele zróżnicowanych parametrów moczu. Warto wiedzieć co dokładnie podlega ocenie podczas badania ogólnego moczu oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowości w otrzymanych wynikach. Do pełnej, prawidłowej interpretacji rezultatów tego badania wymagana jest jednak konsultacja lekarska, ze względu na wiele dodatkowych uwarunkowań oraz możliwych przyczyn odchyleń od normy. Barwa moczu Jedną z podstawowych cech moczu, które podlegają ocenie podczas tego testu diagnostycznego jest jego barwa. Barwa moczu w prawidłowych warunkach może być dość zróżnicowana, od koloru słomkowego do bursztynowego. W dużej mierze na ten czynnik wpływa stopień nawodnienia pacjenta w momencie pobierania próbki moczu. W przypadku odwodnienia mocz jest bardziej zagęszczony – oznacza to, że jego kolor będzie ciemniejszy. Odwrotna sytuacja występuje w przypadku przewodnienia organizmu. Mocz wówczas składa się w znaczącej większości z wody, przez co jego kolor może być nawet przezroczysty. Zaburzenia ilości wydalanej wody mogą także świadczyć o wielu chorobach, z tego powodu nigdy nie należy ignorować przedłużających się nieprawidłowości w obrębie koloru moczu. Określone leki przyjmowane przez pacjenta oraz pewnego rodzaju pokarmy także mogą wpływać na zmianę zabarwienia moczu. Nigdy nie należy jednak ignorować tej cechy moczu, gdyż często jest ona pierwszym znakiem rozwoju poważnej choroby nerek. Szczególne zaniepokojenie powinna wzbudzić czerwona barwa moczu. Zjawisko to może świadczyć o obecności krwi w moczu, czyli krwiomoczu, co w każdym przypadku wymaga pilnej konsultacji lekarskiej w celu ustalenie przyczyny tego zaburzenia. Przejrzystość moczu Poza barwą moczu ocenie podlega także jego przejrzystość. U zdrowej osoby mocz powinien być przejrzysty, choć możliwe jest okresowe występowanie niewielkiego zmętnienia. Intensywne zmętnienie moczu może sugerować obecność w nim nieprawidłowych komórek (np. leukocytów) oraz innych elementów, jak np. ropy, bakterii lub kryształków związków nieorganicznych. Odczyn moczu (pH moczu) Z parametrów fizykochemicznych oceniany jest także odczyn moczu. Zasadowość oraz kwasowość określana jest za pomocą skali pH. Fizjologicznie mocz charakteryzuje się pH od 4,5 do 8,0. W zakresie tych prawidłowych wartości pH moczu może ulegać wahaniom, zależnym m.in. od zawartości białka w diecie pacjenta. W przypadku diety bogatej w produkty białkowe mocz ulega zakwaszeniu, co oznacza obniżenie jego pH. W określonych chorobach pH moczu może ulegać znaczącym zmianom, np. ze względu na zaburzenia stężeń określonych elektrolitów we krwi oraz obecności w nim metabolitów niektórych leków i toksyn. Ciężar właściwy moczu Ciężar właściwy moczu prawidłowo powinien wynosić od 1,003 do 1,030. Wartość ta jest pochodną gęstości moczu, w związku z czym do zaburzeń w zakresie ciężaru właściwego może dochodzić w przypadku znaczącego odwodnienia lub też przewodnienia organizmu, a także nadmiernego wydalania wraz z moczem związków chemicznych o wysokiej masie cząsteczkowej. Białko Poza opisywanymi powyżej właściwościami fizycznymi oraz chemicznymi moczu podczas badania ogólnego oceniany jest także skład moczu. Jednym z badanych składników jest białko. W warunkach zdrowia nie powinno być ono w ogóle obecne w moczu. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, gdy niewielka ilość białka w moczu nie świadczy o rozwoju choroby. Wyjątkami tymi są: intensywny wysiłek fizyczny, gwałtowne przegrzanie organizmu oraz trzeci trymestr ciąży. W pozostałych sytuacjach białko w moczu jest niepokojącym zjawiskiem, którego przyczyna powinna zostać jak najszybciej wyjaśniona. Do rozwoju białkomoczu patologicznego może dochodzić m.in. w przebiegu nieleczonego lub nieskutecznie kontrolowanego nadciśnienia tętniczego, toksycznego uszkodzenia nerek lub też choroby zapalnej nerek, jak np. KZN. W przypadku obecności białka w moczu pacjent może zauważyć charakterystyczny objaw, który polega na pienieniu się moczu. Glukoza Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla komórek organizmu. W prawidłowych warunkach nie jest ona obecna w moczu (wyjątkiem tutaj są kobiety w ciąży). W sytuacji, gdy stężenie glukozy we krwi przekroczy określony poziom (nazywany progiem nerkowym) zostaje ona wydalana wraz z moczem. Zazwyczaj za tą wartość graniczną przyjmuje się stężenie glukozy we krwi na poziomie 180mg% (10mmol/l), jednak może ono być dość zmienne dla poszczególnych pacjentów. Do pojawienia się glukozy moczu najczęściej dochodzi w przebiegu nieleczonej cukrzycy. Wydalaniu glukozy wraz z moczem często towarzyszy znaczące zwiększenie pragnienia (polidypsja) oraz wzrost objętości wydalanego podczas doby moczu (poliuria). W przypadku zauważenia u siebie lub swoich bliskich tego typu niepokojących objawów należy udać się do lekarza w celu wykonania podstawowych badań w kierunku zaburzeń metabolizmu cukrów w organizmu. Ciała ketonowe Ciała ketonowe to związki chemiczne, które są produktami określonych procesów przemiany materii. Zalicza się do nich aceton, kwas acetylooctowy oraz kwas beta-hydroksymasłowy. W prawidłowych warunkach ciała ketonowe nie powinny być obecne w moczu. Jedną z częstszych przyczyn wykrycia tych związków w moczu jest kwasica cukrzycowa, która jest powikłaniem nieleczonej (lub leczonej nieskutecznie) cukrzycy. Dodatkowo, do rozwoju ketonurii może dojść także w przypadku stosowania diety ketogenicznej (keto) lub Dukana, długotrwałych głodówek, zaburzeń odżywiania lub w przebiegu ciężkich zatruć i długotrwałych biegunek. Urobilinogen w moczu Urobilinogen to związek chemiczny, który powstaje w wyniku przekształceń bilirubiny, jednego z głównych barwników żółciowych. Podwyższone poziomy urobilinogenu w moczu mogą występować w przebiegu licznych chorób wątroby, takich jak m.in. marskość wątroby lub WZW, czyli wirusowe zapalenie wątroby. Schorzeniom tym może towarzyszyć także żółtaczka, czyli zmiana zabarwienia skóry oraz błon śluzowych pacjenta na żółtawy kolor. Azotyny w moczu Azotyny w moczu powstają w wyniku przemian metabolicznych prowadzonych przez określone rodzaje bakterii. Z tego powodu obecność azotynów w moczu może sugerować rozwój zakażenia układu moczowego o charakterze bakteryjnym. Badanie osadu moczu Osad moczu powstaje po odwirowaniu próbki moczu. W jego skład wchodzą elementy, które ze względu na większą masę cząsteczkową opadają na dno próbki. Ocena osadu moczu przeprowadzana jest pod mikroskopem przez wykwalifikowanego pracownika laboratoryjnego. W osadzie moczu nie powinny być widoczne składniki krwi, takie jak erytrocyty (krwinki czerwone) lub leukocyty (krwinki białe). Dopuszczalne jest jedynie wykrycie pojedynczych komórek w polu widzenia (wpw). Erytrocyty w moczu Obecność erytrocytów w moczu nazywana jest krwinkomoczem lub krwiomoczem – w zależności od tego, ile erytrocytów wykrywa się w badanej próbce. Ich wykrycie może świadczyć zarówno o licznych chorobach i uszkodzeniach nerek, jak i o obecności urazu lub procesu chorobowego w niższych partiach układu moczowo-płciowego, np. w pęcherzu moczowym lub cewce moczowej. Obecność erytrocytów w moczu przekłada się na jego czerwone zabarwienie. Stan ten każdorazowo wymaga pilnej konsultacji z lekarzem w celu wyjaśnienia jego przyczyn. Za normę uznaje się obecność do 3 krwinek czerwonych w polu widzenia. Leukocyty w moczu Leukocyty, czyli krwinki białe to komórki, które wchodzą w skład układu odpornościowego. Jego głównym zadaniem jest walka z patogenami odpowiedzialnymi za rozwój chorób infekcyjnych, takimi jak np. bakterie lub wirusy. Dopuszczalna ilość leukocytów w próbce moczu wynosi do 4 w polu widzenia. Wykrycie leukocytów w moczu może wskazywać na zakażenie nerek lub innych części układu moczowego. Leukocyturia, w szczególności z obecnością innych elementów morfotycznych w moczu może także świadczyć o uszkodzeniach nerek, które prowadzą do zaburzonej filtracji krwi oraz patologicznego przenikania określonych składników do moczu. Patogeny w moczu – bakterie, grzyby, pierwotniaki W osadzie moczu możliwe jest także uwidocznienie drobnoustrojów chorobotwórczych. W przypadku układu moczowego najczęściej są to bakterie oraz rzadziej grzyby. Dodatkowo możliwe jest także wykrycie pierwotniaków, które odpowiedzialne są za choroby układu moczowo-płciowego. W przypadku wykrycia bakteriurii oraz towarzyszących jej objawów chorobowych lekarz może dodatkowo zlecić wykonanie posiewu moczu wraz z antybiogramem, co pozwoli na określenie gatunku bakterii chorobotwórczych oraz dobranie odpowiedniej antybiotykoterapii. Wałeczki w moczu Wałeczkami określa się charakterystyczne struktury zbudowane z białek lub elementów komórkowych, które stanowią odlew cewek nerkowych i są obserwowane w przebiegu określonych chorób nerek. Wyróżnia się m.in. wałeczki erytrocytarne, ziarniste, nabłonkowe, woskowe, szkliste oraz tłuszczowe. Wykrycie poszczególnych rodzajów wałeczków w moczu jest użyteczną informacją diagnostyczną, która pozwala na dokładne rozpoznanie rodzaju choroby, np. wałeczki erytrocytarne charakterystyczne są dla kłębuszkowego zapalenia nerek. Pozostałe mogą występować w uszkodzeniach miąższu nerkowego, zapaleniu nerek lub też tworzyć się w wyniku infekcji. W prawidłowych warunkach nie powinny być obecne żadnego rodzaju wałeczki w moczu. Jak pobrać próbkę do badania moczu? W przypadku badania moczu zazwyczaj materiał pobierany jest samodzielnie przez pacjenta. Z tego powodu istotne jest, aby posiadać informacje w jaki sposób zrobić to prawidłowo. Mocz należy pobierać do specjalnego, plastikowego pojemnika, który można nabyć w każdej aptece. Przed pobraniem należy także dokładnie umyć ręce oraz okolice krocza, ze szczególnym uwzględnieniem ujścia cewki moczowej. Badanie moczu powinno być przeprowadzane z materiału uzyskanego podczas pierwszej mikcji danego dnia, czyli podczas pierwszego oddawania moczu po przebudzeniu się. Istotne jest aby próbka do badania została pobrana z tzw. środkowego strumienia moczu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności, niewielką ilość moczu należy oddać do toalety, a w następnej kolejności pobrać mocz do badania. W pojemnikach na mocz zazwyczaj znajduje się oznaczenie w jakim stopniu należy go wypełnić – jest to ok. połowa całkowitej objętości. Należy także uważać, aby podczas pobieranie próbki nie dotknąć pojemnika skórą okolic intymnych. Po zakończeniu procesu należy szczelnie zamknąć pojemnik oraz możliwie szybko dostarczyć go do laboratorium. W przypadku dodatkowych, specyficznych zaleceń dotyczących metodologii pobierania próbki moczu pacjent powinien zostać poinformowany o tym przez lekarza zlecającego badanie moczu. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/51970,ogolne-badanie-moczu https://www.mp.pl/interna/table/B16.27.3-1. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/urinalysis/about/pac-20384907 https://www.webmd.com/a-to-z-guides/what-is-urinalysis https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/17893-urinalysis

20 listopada 2019

Choroby nerek – objawy, profilaktyka, diagnostyka

Nerki to jeden z najważniejszych narządów w naszym organizmie. Oczyszczają krew z toksyn, regulują poziom płynów i zakwaszenie organizmu. Choroby nerek mogą rozwijać się przez wiele lat bez charakterystycznych objawów, doprowadzając w konsekwencji do ich nieodwracalnego uszkodzenia. Co zrobić by zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Jakie badania wykonać i kiedy warto udać się do lekarza? Funkcje nerek Przez nerki przepływa codziennie kilkaset litrów krwi, która jest oczyszczana z toksyn i nadmiaru wody. Narząd ten reguluje również stężenie jonów i poziom ciśnienia tętniczego. Najważniejsze funkcje nerek to: wydalnicza – usuwanie produktów przemiany materii, leków, toksyn oraz nadmiaru wody z organizmu homeostatyczna – czyli utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego. Nerki zapewniają prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi oraz prawidłowe stężenie elektrolitów w tkankach i płynach organizmu (sodu, potasu, magnezu, wapnia, fosforu). Odgrywają istotną rolę w utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej. wewnątrzwydzielnicza – nerki wytwarzają erytropoetynę (hormon regulujący proces tworzenia krwinek czerwonych w szpiku kostnym), a także biorą udział w przemianie witaminy D, niezbędnej w utrzymywaniu prawidłowego stanu układu kostnego. Profilaktyka chorób nerek Jak zadbać o to, by jak najdłużej zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Warto regularnie badać ciśnienie krwi i wykonywać badania profilaktyczne  – laboratoryjne i obrazowe (np. USG). Poza tym unikać dużych ilości środków przeciwbólowych bez recepty i zrezygnować z używek (papierosy, alkohol). Warto również utrzymywać prawidłową masę ciała, zapewnić odpowiednią ilość płynów (2 litry dziennie) i zdrową dietę z ograniczoną ilością soli i białka. W przypadku zdiagnozowania cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego (schorzeń, które najczęściej prowadzą do przewlekłej choroby nerek), należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich. Choroby nerek objawy Zmiany w oddawaniu moczu – bardzo mała lub bardzo duża ilość wydalanego moczu (niezwiązana z ilością przyjmowanych płynów), częste oddawanie moczu w nocy Zmiany w wyglądzie moczu – zmiany koloru: bardzo ciemny lub bardzo jasny, obecność krwi, zmętnienia, nieprzyjemnej woni, pienienie się moczu Obrzęki poranne Nadciśnienie Brak apetytu, nudności, wymioty Łatwe męczenie się, osłabienie, kłopoty z koncentracją. Niektóre symptomy mogą pozostać niezauważone lub błędnie przypisane innym schorzeniom. Warto skonsultować się z lekarzem jeśli zauważymy u siebie lub swoich bliskich takie nietypowe objawy chorób nerek: bóle w dole pleców przypominające bóle kręgosłupa suchość skóry obniżona odporność (częste infekcje), łatwe powstawanie siniaków zaburzenia smaku nadmierna senność lub bezsenność bóle głowy bóle kości i stawów Badania diagnostyczne nerek Najważniejsze badania laboratoryjne pozwalające ocenić pracę nerek to: badanie ogólne moczu, stężenie mocznika i kreatyniny (z wyliczonym GFR – wskaźnikiem przesączania kłębuszkowego), stężenie sodu, potasu, fosforu nieorganicznego i wapnia, poziom kwasu moczowego, morfologia krwi, wskaźnik ACR – albumina/kreatynina w moczu, albumina w dobowej zbiórce moczu (DZM) czy klirens kreatyniny  – badanie polegające na oznaczeniu stężenia kreatyniny w surowicy oraz w moczu pochodzącym z dobowej zbiórki. Badanie ogólne moczu to przesiewowy test pozwalający ocenić funkcjonowanie nerek, stan dróg moczowych, ale również wykryć inne schorzenia jak cukrzyca czy choroby wątroby. Oznaczanie poziomu mocznika i kreatyniny jest przydatne w ocenie zdolności wydalniczej nerek, szczególnie oszacowanie współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR. Jest on wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci. Obniżenie jego wartości poniżej 60 ml/min/1,73m2 jest jednym z objawów upośledzenia czynności nerek. Innym sposobem określania filtracji nerkowej jest oznaczanie klirensu kreatyniny, jest to jednak metoda niewygodna do przeprowadzenia a przez to mniej dokładna. Albumina w DZM oraz wskaźnik ACR pozwalają na wczesne wykrycie uszkodzenia bariery filtracyjnej nerek. Określenie wskaźnika ACR – albumina/kreatynina  w pojedynczej próbce moczu jest obecnie zalecane ze względu na prostotę wykonania i wyeliminowanie efektu rozcieńczenia moczu. Poziom kwasu moczowego jest pomocny przy ocenie funkcji wydalniczej nerek (wzrasta w przewlekłej chorobie nerek), w różnicowaniu przyczyn kamicy moczowej oraz w diagnostyce dny moczanowej. Oznaczanie poziomu jonów w surowicy – sodu, potasu, chlorków, wapnia, fosforu nieorganicznego służy ocenie czynności nerek oraz wykrywaniu powikłań przewlekłej choroby nerek. Badanie morfologii krwi pozwala na wykrycie niedokrwistości będącej powikłaniem przewlekłej choroby nerek. Jak się przygotować do badań diagnostycznych nerek? Krew do badań  laboratoryjnych powinna być pobrana na czczo w godzinach porannych lub przedpołudniowych, po nocnym wypoczynku. Badanie ogólne moczu wymaga pobrania pierwszej porannej próbki moczu ze środkowego strumienia, po uprzednim umyciu okolicy cewki moczowej. Badania nie należy wykonywać po wysiłku fizycznym i w czasie menstruacji. Natomiast badania wykonywane z dobowej zbiórki moczu wymagają  zebrania wszystkich porcji moczu uzyskanych pomiędzy drugim oddaniem moczu dnia pierwszego zbiórki a pierwszą porcją dnia kolejnego. Warto zaopatrzyć się w miarowe naczynie do tego celu przeznaczone. Następnie należy zmierzyć całą objętość zgromadzonego moczu, zamieszać i pobrać do pojemniczka ok. 50 ml. Przed oznaczaniem poziomu albuminy w moczu (wskaźnik ACR lub albumina w DZM) należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i nie wykonywać tego badania w trakcie infekcji dróg moczowych oraz w trakcie miesiączki. Do oznaczenia albuminy i kreatyniny w celu wyliczenia wskaźnika ACR zalecane jest pobranie  pierwszej lub drugiej porannej porcji moczu. mgr Renata Grzelik Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Zapraszamy do zapoznania się z ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. sprawdź e-PAKIET Nerkowy Piśmiennictwo: – Szczeklik A. (red): Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2011, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011. – Neumeister B., Besenthal I., Böhm B.O.: Diagnostyka Laboratoryjna. Poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013. – Solnica B. (red): Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Warszawa 2014.

22 sierpnia 2020

Choroby nerek – objawy, przyczyny, leczenie

Choroby nerek to heterogenna i rozległa grupa schorzeń. Należą do nich m.in. ostre uszkodzenie nerek, przewlekła choroba nerek, choroby kłębuszków nerkowych, śródmiąższowe zapalenie nerek, tubulopatie, kamica nerkowa, infekcje, torbiele nerek, nowotwory nerek i inne. Każdy z tych stanów ma swoje przyczyny, objawy i sposób leczenia. Jak rozpoznać chorobę nerek? Co na nią wskazuje i jakie badania warto wykonać? Choroby nerek – objawy, których nie wolno bagatelizować Zwróć uwagę, jak różnorodną grupą są choroby nerek. Objawy różnią się więc w zależności od konkretnej jednostki chorobowej. W ostrym uszkodzeniu nerek, dominują symptomy choroby, która doprowadziła do uszkodzenia – np. objawy sepsy, objawy zatorowości płucnej, krwotok czy rzucawka. W około połowie przypadków dochodzi do skąpomoczu (oddawanie mniej niż 500 ml moczu w ciągu doby) lub bezmoczu (mniej niż 100 ml moczu na dobę), po czym następuje faza wydalania zwiększonych objętości moczu. Przewlekła choroba nerek może przez dłuższy okres (nawet przez wiele lat) przebiegać bezobjawowo. Po jakimś czasie pojawia się niedokrwistość i jej symptomy (np. wzmożona męczliwość, trudności z koncentracją), nadciśnienie tętnicze, wielomocz (oddawanie ponad 2500 ml moczu na dobę), nykturia (częste oddawanie moczu w nocy), wzmożone pragnienie i utrata apetytu, osłabienie, nieprzyjemny posmak w ustach, nudności oraz wymioty. W schyłkowej niewydolności nerek (czyli zaawansowanym stadium choroby nerek), objawy i powikłania pochodzą z różnych narządów i układów. Zaburzenia w układzie krążenia objawiają się nadciśnieniem tętniczym i objawami niewydolności serca. Pojawia się charakterystyczny kwasiczy, pogłębiony oddech Kussmaula, skóra jest blada i ziemista, ze skłonnością do podbiegnięć krwawych. Zapalenie błony śluzowej żołądka i wrzody trawienne prowadzą do symptomów z przewodu pokarmowego. Zaburzenia w obrębie układu nerwowego objawiają się upośledzeniem skupiania uwagi i pamięci, wzmożoną drażliwością, bólami głowy, osłabieniem mięśni, a nawet śpiączką. Mogą wystąpić zaburzenia miesiączkowania i obniżenie libido. Zakłócenie metabolizmu kości manifestuje się bólami kości i stawów oraz patologicznymi złamaniami. Choroby kłębuszków nerkowych to również niejednorodna grupa schorzeń i mogą objawiać się w różny sposób. Na kłębuszkowe zapalenie nerek mogą wskazywać: obrzęki, nadciśnienie tętnicze, krwinkomocz lub krwiomocz, białkomocz, kiepskie samopoczucie, spadek apetytu, nudności, wymioty, skąpomocz, gorączka czy bóle stawów. Dla chorób nerek na tle infekcji, np. odmiedniczkowego zapalenia nerek charakterystyczny jest natomiast ból w okolicy lędźwiowej, podwyższenie temperatury ciała i dreszcze. W kamicy nerkowej typowo pojawia się kolka nerkowa, o której świadczy ból promieniujący od lędźwi do spojenia łonowego i narządów płciowych, parcie na mocz i częste oddawanie moczu, nudności i wymioty oraz krew w moczu. Jak sam widzisz, ogromne spektrum symptomów może wskazywać na choroby nerek. Nietypowe objawy, których pewnie nie powiązałbyś z nerkami, np. osutka plamisto-grudkowa, również mogą być nimi spowodowane. Taka wysypka, wraz z bólem lędźwi, gorączką i skąpomoczem jest typowa dla polekowego ostrego cewkowo- śródmiąższowego zapalenia nerek. Choroby nerek – badania i diagnostyka Jeśli jesteś w grupie zwiększonego ryzyka zachorowania na chorobę nerek (np. chorujesz na nadciśnienie tętnicze czy cukrzycę), wystąpiły u Ciebie niepokojące objawy lub w Twojej rodzinie występują choroby nerek, koniecznie pozostań pod stałym nadzorem lekarza. Lekarz, w oparciu o obraz kliniczny, Twój wywiad chorobowy i badanie fizykalne, zdecyduje o poszerzeniu diagnostyki w odpowiednim kierunku. Zwróć uwagę, że przewlekła choroba nerek latami może nie dawać żadnych symptomów. By jej nie przegapić, niektóre badania wykonuje się przesiewowo, szczególnie wśród obciążonych pacjentów. Badania laboratoryjne przydatne w wykrywaniu chorób nerek to przede wszystkim: badanie ogólne moczu oraz badania z krwi: stężenie kreatyniny (wraz z oszacowaniem GFR), mocznika, kwasu moczowego, triglicerydów, cholesterolu, fosforanów, potasu, wapnia oraz morfologia. Wszystkie powyższe badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. W zależności od podejrzewanej przyczyny choroby, panel badań może obejmować też inne parametry np. miano antystreptolizyny. Czasem konieczne jest wykonanie USG nerek, RTG brzucha lub biopsji nerki. Choroby nerek – leczenie i profilaktyka Leczenie choroby nerek w dużej mierze zależy od jej przyczyny. Jeśli znane jest źródło uszkodzenia nerek, konieczne jest dążenie do jego usunięcia (np. zahamowanie krwotoku, pozbycie się przeszkody utrudniającej odpływ moczu czy zaprzestanie stosowania leków nefrotoksycznych). Warto pamiętać o leczeniu hamującym postęp przewlekłej choroby nerek, leczeniu chorób współistniejących, zapobieganiu powikłaniom i leczeniu żywieniowym. W niektórych jednostkach chorobowych stosuje się leczenie immunosupresyjne, przeciwzapalne i przeciwbólowe. W przypadku zaawansowanej choroby, leczenie nerkozastępcze (takie jak hemodializa czy dializa otrzewnowa) może okazać się jedynym wyjściem. Czasem szansą na wyleczenie staje się przeszczepienie nerki. Aby zapobiegać chorobom nerek, dbaj o odpowiednie nawodnienie, unikaj leków nefrotoksycznych i sumiennie lecz swoje choroby przewlekłe – wiele z nich może bowiem wpływać na stan układu moczowego (szczególnie nadciśnienie i cukrzyca). Nie ignoruj niepokojących objawów, a raz na jakiś czas, w porozumieniu ze swoim lekarzem, skontroluj parametry nerkowe. Odpowiednie badania możesz wykonać np. w DIAGNOSTYCE. SPRAWDŹ E-PAKIET NRKOWY Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik
Powiązane badania

Kreatynina
Kreatynina. Oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi przydatne w diagnostyce funkcji nerek i chorób przemiany materii. Dla osób powyżej 12 roku życia wynik oznaczenia kreatyniny wydawany jest łącznie z wyliczonym eGFR – szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej istotnym w przesiewowych badaniach chorób nerek.

Kreatynina w moczu
Kreatynina w przypadkowej  próbce moczu,  oznaczenie stosowane w określaniu funkcjonowania  nerek oraz jako oznaczanie pomocnicze przy pomiarach stężenia innych substancji  oznaczanych w moczu.

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.