
Płaskostopie – objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie z deformacją stóp
Płaskostopie to jedna z najczęściej występujących deformacji stóp. U części osób nie powoduje żadnych dolegliwości, u innych może prowadzić do bólu stóp, kostek, kolan, a nawet kręgosłupa oraz utrudniać codzienne funkcjonowanie. Choć wielu rodziców obawia się płaskostopia u dzieci, w większości przypadków jest ono naturalnym etapem rozwoju i nie wymaga leczenia. Kiedy płaskostopie jest powodem do niepokoju? Jakie są jego przyczyny, objawy i metody leczenia? Wyjaśniamy.

Czym jest płaskostopie?
Płaskostopie (łac. pes planus) to deformacja stopy polegająca na obniżeniu lub całkowitym zniesieniu jednego albo obu łuków stopy. W prawidłowo zbudowanej stopie wyróżnia się dwa podstawowe łuki:
- łuk podłużny, biegnący od pięty do przodostopia,
- łuk poprzeczny, przebiegający w obrębie śródstopia.
Ich zadaniem jest amortyzowanie wstrząsów podczas chodzenia, równomierne rozłożenie ciężaru ciała oraz zapewnienie stabilności. Gdy łuki ulegają spłaszczeniu, stopa traci część swoich właściwości biomechanicznych, co może prowadzić do przeciążenia mięśni, więzadeł i stawów.
Warto pamiętać, że nie każde płaskostopie jest chorobą. U małych dzieci spłaszczenie stopy jest zjawiskiem fizjologicznym i zwykle ustępuje wraz z rozwojem mięśni oraz więzadeł.
Jakie są rodzaje płaskostopia?
Płaskostopie można podzielić na kilka rodzajów, w zależności od tego, który łuk stopy został obniżony oraz od przyczyny deformacji.
Płaskostopie podłużne
Jest najczęściej spotykaną postacią deformacji. Dochodzi do obniżenia łuku podłużnego, przez co stopa niemal całą powierzchnią przylega do podłoża. Może występować u dzieci i dorosłych.
Płaskostopie poprzeczne
Polega na obniżeniu łuku poprzecznego przedniej części stopy. W efekcie dochodzi do rozszerzenia przodostopia, a ciężar ciała przenoszony jest na głowy kości śródstopia. Często współistnieje z paluchem koślawym oraz bolesnymi modzelami.
Płaskostopie elastyczne
To najczęstsza postać występująca u dzieci. Łuk stopy jest widoczny podczas siedzenia lub wspięcia na palce, natomiast zanika w pozycji stojącej. Zwykle nie powoduje bólu i nie ogranicza aktywności.
Płaskostopie sztywne
W tej postaci łuk stopy nie pojawia się nawet po odciążeniu kończyny. Często towarzyszą mu ból, ograniczenie ruchomości oraz inne nieprawidłowości wymagające diagnostyki ortopedycznej.
Jak wygląda prawidłowa stopa?
Stopa człowieka składa się z 26 kości, 33 stawów oraz licznych mięśni, więzadeł i ścięgien. Tak złożona budowa umożliwia utrzymanie równowagi oraz sprawne poruszanie się.
Łuki stopy działają jak naturalny amortyzator. Podczas chodzenia i biegania pochłaniają energię uderzenia stopy o podłoże, chroniąc stawy kolanowe, biodrowe i kręgosłup przed nadmiernymi przeciążeniami.
Jeżeli mechanizm ten zostaje zaburzony, organizm próbuje kompensować nieprawidłowości poprzez zmianę sposobu chodzenia, co z czasem może prowadzić do dolegliwości bólowych również w innych częściach układu ruchu.
Jakie są objawy płaskostopia?
Nie każda osoba z płaskostopiem odczuwa dolegliwości. W wielu przypadkach deformacja wykrywana jest przypadkowo podczas badania ortopedycznego.
Jeżeli objawy się pojawiają, najczęściej należą do nich:
- ból stóp nasilający się podczas długiego chodzenia lub stania,
- uczucie zmęczenia stóp,
- pieczenie podeszwy stopy,
- obrzęk okolicy kostki,
- ból pięty,
- ból śródstopia,
- częste skurcze mięśni stóp i łydek,
- trudności z doborem wygodnego obuwia,
- szybsze zużywanie się butów po wewnętrznej stronie podeszwy.
U części osób mogą pojawić się także dolegliwości niezwiązane bezpośrednio ze stopą, takie jak:
- ból kolan,
- ból bioder,
- ból odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
- zaburzenia chodu,
- pogorszenie równowagi.
Objawy płaskostopia u dzieci
U dzieci najczęściej obserwuje się:
- szybkie męczenie się podczas spacerów,
- niechęć do aktywności fizycznej,
- częste potykanie się,
- ścieranie obuwia po wewnętrznej stronie,
- ból stóp po większym wysiłku.
Należy jednak pamiętać, że u dzieci do około 5.-6. roku życia płaskostopie elastyczne jest zwykle zjawiskiem fizjologicznym i nie wymaga leczenia, jeśli nie powoduje bólu ani ograniczenia sprawności.
Przyczyny płaskostopia
Przyczyny płaskostopia zależą od wieku oraz rodzaju deformacji. U dzieci najczęściej ma ono charakter fizjologiczny i jest związane z naturalnym rozwojem stopy. U dorosłych zwykle wynika z osłabienia struktur odpowiadających za utrzymanie łuków stopy lub stanowi następstwo urazu czy choroby.
Do najczęstszych przyczyn płaskostopia należą:
- predyspozycje genetyczne,
- wiotkość więzadeł,
- osłabienie mięśni stopy i podudzia,
- nadwaga i otyłość,
- długotrwała praca w pozycji stojącej,
- noszenie nieodpowiedniego obuwia,
- urazy stopy lub stawu skokowego,
- uszkodzenie ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego,
- choroby reumatyczne, np. reumatoidalne zapalenie stawów,
- choroby neurologiczne wpływające na napięcie mięśni.
Jedną z częstszych przyczyn nabytego płaskostopia u dorosłych jest niewydolność ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego (PTTD, ang. Posterior Tibial Tendon Dysfunction). Ścięgno to odpowiada za podtrzymywanie łuku podłużnego stopy. Jego uszkodzenie prowadzi do stopniowego zapadania się stopy oraz narastających dolegliwości bólowych.
Czynniki ryzyka
Ryzyko rozwoju płaskostopia zwiększają:
- wiek,
- nadmierna masa ciała,
- cukrzyca,
- ciąża,
- przebyte urazy kończyn dolnych,
- długotrwałe przeciążanie stóp,
- mała aktywność fizyczna,
- noszenie obuwia pozbawionego odpowiedniego podparcia.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z wymienionymi czynnikami rozwinie deformację stóp. W wielu przypadkach o jej wystąpieniu decyduje jednoczesne działanie kilku czynników.
Jak rozpoznaje się płaskostopie?
Rozpoznanie płaskostopia rozpoczyna się od dokładnego wywiadu oraz badania ortopedycznego. Lekarz ocenia wygląd stopy zarówno w pozycji stojącej, jak i podczas chodzenia oraz wspięcia na palce. Pozwala to odróżnić płaskostopie elastyczne od sztywnego.
Podczas badania specjalista zwraca uwagę między innymi na:
- wysokość łuku podłużnego,
- ustawienie pięty,
- zakres ruchomości stawów,
- sposób obciążania stopy,
- obecność bolesnych punktów.
W razie potrzeby wykonywane są badania dodatkowe.
Badanie podoskopowe
Podoskop umożliwia ocenę rozkładu nacisku stopy na podłoże oraz stopnia wysklepienia łuków. Badanie jest szybkie, bezbolesne i często wykorzystywane zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
Plantografia
Polega na wykonaniu odbitki stopy, która pozwala ocenić powierzchnię kontaktu z podłożem oraz stopień spłaszczenia łuków.
Badania obrazowe
Jeżeli lekarz podejrzewa deformację kostną, uraz lub zmiany zwyrodnieniowe, może zlecić wykonanie zdjęcia RTG stóp w pozycji stojącej. W wybranych przypadkach pomocne bywają również badanie ultrasonograficzne (USG) lub rezonans magnetyczny (MRI), szczególnie przy podejrzeniu uszkodzenia ścięgien.
W jaki sposób leczy się płaskostopie?
Sposób leczenia zależy od wieku pacjenta, rodzaju deformacji oraz nasilenia objawów. W przypadku bezobjawowego płaskostopia elastycznego u dzieci leczenie zwykle nie jest konieczne. Większość dzieci rozwija prawidłowe wysklepienie stopy wraz z wiekiem. Regularne kontrole ortopedyczne są wskazane wtedy, gdy deformacji towarzyszy ból lub pogłębia się ona wraz z rozwojem dziecka.
U dorosłych leczenie ma przede wszystkim na celu zmniejszenie bólu, poprawę funkcji stopy oraz zapobieganie dalszemu pogłębianiu deformacji.
Najczęściej stosuje się:
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy,
- fizjoterapię,
- odpowiednio dobrane obuwie,
- wkładki ortopedyczne,
- redukcję masy ciała u osób z nadwagą,
- leczenie przeciwbólowe w razie potrzeby.
Operację rozważa się jedynie wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub deformacja jest znaczna i powoduje istotne ograniczenie sprawności.
Ćwiczenia na płaskostopie
Regularna aktywność fizyczna oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy mogą zmniejszać dolegliwości bólowe i poprawiać jej funkcję, szczególnie u osób z płaskostopiem elastycznym.
Do najczęściej zalecanych ćwiczeń należą:
- chwytanie palcami stóp drobnych przedmiotów,
- zwijanie ręcznika palcami,
- wspięcia na palce,
- chodzenie na palcach i piętach,
- chodzenie boso po zróżnicowanym podłożu,
- rolowanie stopy na piłeczce lub wałku,
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie łydki.
Program ćwiczeń powinien być dostosowany indywidualnie przez fizjoterapeutę, zwłaszcza jeśli deformacji towarzyszy ból.
Jakie obuwie wybrać przy płaskostopiu?
Osoby z płaskostopiem powinny wybierać obuwie, które:
- zapewnia stabilizację pięty,
- ma elastyczną, ale odpowiednio amortyzującą podeszwę,
- posiada szeroki przód, umożliwiający swobodne ułożenie palców,
- jest dopasowane do długości i szerokości stopy.
Nie zaleca się noszenia zbyt ciasnych butów ani obuwia całkowicie pozbawionego amortyzacji podczas wielogodzinnego chodzenia po twardych nawierzchniach.
Czy płaskostopie zawsze wymaga leczenia?
Nie. Samo stwierdzenie płaskostopia nie jest wskazaniem do leczenia. Bezobjawowe płaskostopie elastyczne, zwłaszcza u dzieci, najczęściej nie wymaga ani wkładek ortopedycznych, ani zabiegów chirurgicznych. Leczenie wdraża się przede wszystkim wtedy, gdy deformacja powoduje ból, ogranicza aktywność lub stopniowo się pogłębia.
Możliwe powikłania płaskostopia
Nieleczone, objawowe płaskostopie może prowadzić do:
- przewlekłego bólu stóp,
- zapalenia rozcięgna podeszwowego,
- przeciążenia ścięgna Achillesa,
- deformacji palców,
- palucha koślawego,
- zmian zwyrodnieniowych stawów,
- bólu kolan, bioder i kręgosłupa.
Jak zapobiegać płaskostopiu?
Nie wszystkim przypadkom można zapobiec, jednak ryzyko rozwoju objawowego płaskostopia można zmniejszyć poprzez:
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
- regularną aktywność fizyczną,
- wzmacnianie mięśni stóp,
- noszenie odpowiednio dobranego obuwia,
- unikanie długotrwałego przeciążania stóp,
- szybkie leczenie urazów kończyn dolnych.
Podsumowanie
Płaskostopie jest częstą deformacją stóp, która nie zawsze oznacza chorobę wymagającą leczenia. U większości małych dzieci stanowi naturalny etap rozwoju, natomiast u dorosłych może być przyczyną bólu oraz ograniczenia sprawności. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa diagnostyka pozwalająca odróżnić płaskostopie fizjologiczne od patologicznego. W przypadku występowania dolegliwości skuteczne mogą okazać się ćwiczenia, fizjoterapia, odpowiednio dobrane obuwie oraz – u wybranych pacjentów – wkładki ortopedyczne. Wczesna konsultacja z ortopedą lub fizjoterapeutą pozwala dobrać najlepszą metodę postępowania i zapobiec rozwojowi powikłań.
dr Olga Dąbska
Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela
Podsumowanie – FAQ
Nie zawsze. Wiele osób nie odczuwa żadnych dolegliwości. Ból najczęściej pojawia się przy długotrwałym chodzeniu, staniu lub w zaawansowanych postaciach deformacji.
Niekoniecznie. U dzieci do około 5.–6. roku życia płaskostopie elastyczne jest zwykle fizjologicznym etapem rozwoju. Konsultacji lekarskiej wymaga przede wszystkim płaskostopie powodujące ból, jednostronne lub sztywne.
Chodzenie boso po zróżnicowanym, bezpiecznym podłożu może wspierać pracę mięśni stopy i poprawiać jej funkcję, jednak samo nie leczy płaskostopia.
Tak, o ile deformacja nie powoduje znacznego bólu lub ograniczenia sprawności. W przypadku nasilonych dolegliwości warto skonsultować się z ortopedą lub fizjoterapeutą, którzy pomogą dobrać odpowiednią aktywność fizyczną oraz plan ćwiczeń.
Bibliografia
A. Makarczuk, Charakterystyka wad postawy ciała. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024.
M. Michalski, W trosce o prawidłową funkcję chodu i stóp. Kolegium Karkonoskie w Jeleniej Górze, Jelenia Góra 2010.
E. Puszczałowska-Lizis, A. Kwolek, Częstość występowania płaskostopia podłużnego u młodzieży akademickiej w świetle różnych technik opracowania plantogramu. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie, 2011, 3, 305–314. Online, dostęp: 20.11.2026.

