
Objawy białaczki u dzieci – co warto wiedzieć?
Białaczka (leukemia) jest najczęściej występującym nowotworem u dzieci, charakteryzuje się nadmiernym i nieprawidłowym rozrostem komórek układu krwiotwórczego w szpiku kostnym, a także występowaniem we krwi obwodowej dużej liczby niedojrzałych krwinek białych (blastów). Pomimo postępu medycyny i ciągłego rozwoju metod leczenia jednym z kluczowych czynników wpływających na powodzenie terapii oraz rokowanie pacjenta jest wczesne rozpoznanie choroby.

Białaczka u dzieci
Białaczka wieku dziecięcego wiąże się z zaburzeniem prawidłowego procesu krwiotworzenia, spowodowanym niekontrolowanym namnażaniem komórek nowotworowych. Komórki te mogą rozprzestrzeniać się do innych tkanek oraz narządów prowadząc do zaburzenia ich funkcjonowania. Konsekwencją tych procesów mogą być: występowanie niedokrwistości powodującej osłabienie organizmu, obniżenie odporności związanej z niedoborem białych krwinek, a także problemy z krzepnięciem, które wynikają z obniżonej liczby płytek krwi.
Wśród białaczek u dzieci wyróżnia się przede wszystkim:
- Ostrą białaczkę limfoblastyczną (ALL, ang. acute lymphoblastic leukemia) – najczęściej wykrywana u dzieci pomiędzy 2. a 5. rokiem życia, charakteryzuje się szybkim przebiegiem, nasilonymi objawami, ale wysokim odsetkiem pacjentów, u których zastosowana terapia jest skuteczna.
- Ostrą białaczkę szpikową (AML, ang. acute myeloid leukemia) – występuje znacznie rzadziej niż ALL i wymaga bardzo intensywnego leczenia.
U dzieci częstość występowania białaczek przewlekłych jest znacznie rzadsza niż w przypadku dorosłych.
Do czynników ryzyka występowania białaczek u dzieci można zaliczyć:
- promieniowanie jonizujące,
- wcześniej występujące już nowotwory hematologiczne,
- zakażenia wirusowe (np. wirus Epsteina-Barr),
- występowanie zespołów genetycznych m.in. zespół Downa, niedokrwistość Fanconiego.
Objawy białaczki u dzieci – jak rozpoznać?
Rozpoznanie białaczki u dzieci na wczesnym etapie choroby stanowi wyzwanie diagnostyczne, wiele z nich może przypominać powszechnie występujące jednostki chorobowe. Ich charakter oraz nasilenie różnią się w zależności od rodzaju białaczki i przebiegu choroby u danego pacjenta. W przypadku ostrych białaczek objawy pojawiają się szybko i są znacznie nasilone, natomiast w białaczkach przewlekłych pojawiają się stopniowo a przez pewien czas mogą nie dawać żadnych objawów. Z uwagi na to bardzo duże znaczenie ma dokładna obserwacja stanu zdrowia dziecka z uwzględnieniem rodzaju i czasu trwania konkretnych objawów.
Wśród objawów występujących w przebiegu białaczki można wyróżnić:
- Objawy ogólne:
- przewlekłe osłabienie i uczucie zmęczenie,
- bladość skóry,
- gorączka o niejasnej przyczynie,
- niezamierzona utrata masy ciała.
- Objawy związane z zaburzeniami układu krwiotwórczego:
- nawracające infekcje,
- skłonność do powstawania siniaków i występowania krwawień,
- wybroczyny i zmiany skórne,
- bóle kości i stawów.
- Objawy związane z zajęciem innych narządów i układów:
- powiększenie węzłów chłonnych,
- powiększenie wątroby i śledziony,
- trudności z oddychaniem,
- bóle i zawroty głowy, trudności z koncentracją, zaburzenia równowagi.
Objawy białaczki u dzieci – gdzie się udać?
W przypadku wystąpienia objawów mogących wskazywać na białaczkę u dziecka istotne jest niezwłoczne przeprowadzenie oceny lekarskiej. Pierwszym etapem diagnostyki jest zazwyczaj konsultacja pediatryczna, podczas której lekarz ocenia ogólny stan zdrowia dziecka oraz występujące objawy.
Badanie fizykalne obejmuje między innymi ocenę bladości skóry, obecności siniaków i wybroczyn, a także sprawdzenie, czy występuje powiększenie węzłów chłonnych, wątroby lub śledziony. W celu oceny układu krwiotwórczego pediatra może zlecić badania laboratoryjne, w szczególności morfologię krwi obwodowej z rozmazem. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości mogących wskazywać na białaczkę lub inne choroby układu krwiotwórczego konieczna jest dalsza diagnostyka specjalistyczna, prowadzona przez hematologa dziecięcego, który zajmuje się rozpoznawaniem i leczeniem chorób krwi u dzieci.
Objawy białaczki u dzieci – jakie badania wykonać?
Wczesne rozpoznanie białaczki ma szczególne znaczenie w przypadku ostrej postaci. Rozwój choroby może prowadzić do poważnego zagrożenia zdrowia i życia w stosunkowo krótkim czasie. W przypadku podejrzenia białaczki kluczową rolę odgrywają badania umożliwiające potwierdzenie bądź wykluczenie występowania choroby.
Do badań, które zaleca się wykonać w pierwszej kolejności należą:
- morfologia krwi obwodowej – umożliwia pozyskanie informacji na temat m.in. liczby białych i czerwonych krwinek oraz płytek krwi,
- rozmaz krwi obwodowej – potwierdzenie/wykluczenie występowania nieprawidłowych krwinek białych (m.in. blastów),
- badania biochemiczne – elektrolity, mocznik, kreatynina, próby wątrobowe,
- badania układu krzepnięcia,
- badania obrazowe – np. USG jamy brzusznej; tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny mogą być pomocne w przypadku zlokalizowania przerzutów; rzadko scyntygrafia kości, szczególnie, gdy obecne są bóle kostne lub podejrzewa się występowanie przerzutów w ich obrębie.
W przypadku podejrzenia białaczki na podstawie wstępnych wyników badań, konieczne może być przeprowadzenie dalszej diagnostyki specjalistycznej, obejmującej badanie szpiku kostnego oraz dodatkowe analizy umożliwiające potwierdzenie rozpoznania i określenie rodzaju choroby. Materiał do badania szpiku pobiera się najczęściej z talerza kości biodrowej z zastosowaniem znieczulenia. Pozyskany materiał poddawany jest następnie dokładnej analizie, która umożliwia ocenę liczby i cech morfologicznych niedojrzałych krwinek białych.
Uzupełnieniem badania morfologii jest immunofenotypowanie, które pozwala pozyskać informacje na temat określonych markerów powierzchniowych komórek nowotworowych. Uzyskane w ten sposób informacje pozwalają na precyzyjne różnicowanie białaczek i ich podtypów. Kolejnym etapem diagnostyki są badania cytogenetyczne i molekularne wykazujące nieprawidłowości w materiale genetycznym oraz informujące o ryzyku ewentualnych nawrotów choroby czy odpowiedzi na zastosowane leczenie.
Objawy białaczki u dzieci – leczenie
Ostre białaczki u dzieci stanowią poważne choroby układu krwiotwórczego, wymagające specjalistycznego i wieloetapowego leczenia. Wybór odpowiedniej metody terapeutycznej zależy przede wszystkim od rodzaju białaczki, jej podtypu, czynników prognostycznych oraz odpowiedzi organizmu na zastosowane leczenie.
Do podstawowych metod leczenia białaczek u dzieci należą:
- Chemioterapia – stanowi podstawę leczenia większości ostrych białaczek i polega na eliminacji komórek nowotworowych. W jej trakcie dzieci zazwyczaj wymagają odpowiedniego leczenia wspomagającego, zalicza się do niego:
- antybiotykoterapię i leki przeciwwirusowe w przypadku infekcji,
- przetoczenia krwi i preparatów krwiopochodnych,
- stosowanie preparatów wspomagających odporność.
- Radioterapia – może być stosowana w określonych sytuacjach klinicznych, między innymi w przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.
- Przeszczepienie szpiku kostnego – rozważane przede wszystkim u pacjentów z wysokim ryzykiem nawrotu choroby, w przypadku nawrotu lub niewystarczającej odpowiedzi na wcześniejsze leczenie.
- Terapie celowane – obejmują leki działające bezpośrednio na komórki nowotworowe z jednoczesnym zmniejszeniem uszkodzenia zdrowych tkanek.
Na uwagę zasługuje również terapia CART-T (ang. Chimeric Antigen Receptor T-cell) – nowoczesna i zaawansowana metoda leczenia, stosowana w ściśle określonych przypadkach. Znajduje ona zastosowanie przede wszystkim u pacjentów, u których dotychczasowe metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Łączy ona elementy terapii komórkowej i genetycznej, dzięki czemu umożliwia celowaną walkę z chorobą. Terapia ta wykorzystuje układ odpornościowy pacjenta – pobrane limfocyty T poddaje się modyfikacji genetycznej, aby nadać im zdolność rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych.
Mgr Klaudia Fyda
Podsumowanie – FAQ
Tak, objawy białaczki u dzieci mogą przypominać typowe choroby wirusowe, jednak istotną różnicę stanowi czas utrzymywania się objawów oraz ich nasilenie. Należy pamiętać jednak, że nie można jednoznacznie odróżnić białaczki od infekcji wyłącznie na podstawie objawów, dlatego konsultacja lekarska i badania laboratoryjne powinny być nieodłącznym elementem różnicowania.
Do czynników środowiskowych mogących zwiększać ryzyko wystąpienia białaczki u dzieci należą: narażenie na promieniowanie jonizujące oraz związki chemiczne (pestycydy, insektycydy); przebywanie w środowisku osoby palącej tytoń; wcześniejsze leczenie w przebiegu innej choroby nowotworowej.
Niektóre wirusy np. EBV (wirus Epsteina-Barr), HTLV-1 (wirus ludzkiej białaczki z komórek T) mogą sprzyjać mutacjom w komórkach. Jednak pomimo występowania tych czynników ryzyka nie da się jednoznacznie określić przyczyny występowania białaczki u dzieci.
Bibliografia
Olga Dąbska ,,Jakie są objawy białaczki u dzieci? Diagnostyka i metody leczenia”, dostęp online: 20.11.2026.
Fundacja DKMS, Białaczka - kompendium wiedzy, dostęp online: 20.11.2026.
Chennamadhavuni A, Iyengar V, Mukkamalla SKR, et al. Leukemia. [Updated 2023 Jan 17]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-dostęp online: 20.11.2026.
Fundacja DKMS, 1 na 600 dzieci zachoruje na nowotwór, dostęp online: 20.11.2026.

