20 maja 2022 - Przeczytasz w 3 min

Posocznica – co warto wiedzieć?

Posocznica, znana również pod nazwą sepsa, jest stanem zagrażającym życiu wynikającym z uszkodzenia tkanek i narządów, do którego doszło na skutek zakażenia. Objawy posocznicy rozwijają się najczęściej w wyniku infekcji bakteryjnej, rzadziej wirusowej lub grzybiczej. Komu grozi posocznica, czym się objawia i z jakimi wiąże się konsekwencjami?

posocznica

Posocznica – czynniki ryzyka i epidemiologia

Posocznica jest rozpoznawana zarówno u dzieci jak i dorosłych. Do rozwoju sepsy prowadzi toczące się w organizmie zakażenie. Może dotyczyć jamy brzusznej (trzustki, dróg żółciowych), układu oddechowego (zapalenie płuc) lub moczowego (odmiedniczkowe zapalenie nerek). Wśród przyczyn posocznicy wymienia się także neuroinfekcje, czyli zakażenia w obrębie układu nerwowego, rozrodczego, zakażenia wsierdzia, kości i stawów, skóry oraz zębów.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia sepsy jest ogólny zły stan zdrowia pacjenta, obecne w organizmie cewniki, dreny, protezy, procedury wymagające przetoczenia krwi, rany oraz odleżyny. Posocznicę diagnozuje się najczęściej wśród pacjentów szpitalnych Oddziałów Intensywnej Terapii, na których stanowi najczęstszą przyczynę zgonów.

Za posocznicę odpowiadają zakażenia bakteriami Gram-ujemnymi (Klebsiella pneumonie, Acinetobacter baumani, Escherichia coli, Neisseria meningitidis, Haemophilus influenzae), jak i Gram-dodatnimi (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae). Za posocznicę o etiologii grzybiczej najczęściej odpowiada Candida albicans.

Posocznica – objawy

Rozwijająca się posocznica wyraźnie i szybko pogarsza stan pacjenta, u którego toczy się zakażenie. U niektórych pacjentów rozwija się gorączka >38°C, u innych temperatura ciała spada <36°C. Pacjent uskarża się na dreszcze i znaczne osłabienie. Wzrasta częstotliwość pracy serca (tachykardia >90/min) i oddechu (>22/min), pojawia się duszność.

Posocznicy towarzyszyć mogą bóle mięśni i brzucha, wymioty, zblednięcie powłok skórnych i zaburzenia świadomości. Czasami występuje wysypka. Każdy wymieniony, niepokojący objaw towarzyszący toczącemu się zakażeniu powinien zostać natychmiast skonsultowany z lekarzem. Wcześnie podjęte i właściwe leczenie posocznicy znacząco zwiększa szansę pacjenta na całkowity powrót do zdrowia.

Posocznica – najcięższa postać

Posocznica może mieć różne nasilenie. Najcięższą i najgroźniejszą dla życia postacią posocznicy jest wstrząs septyczny, czyli niewydolność krążenia rozwijająca się wskutek ogólnoustrojowego zakażenia. Niewydolność krążenia na którą wskazuje znaczny spadek ciśnienia tętniczego krwi jest objawem bardzo niepokojącym. Prowadzi do pogorszenia utlenowania wszystkich tkanek w organizmie i ich postępującego uszkodzenia, a nawet obumierania.

Konsekwencją wstrząsu septycznego jest ostra niewydolność oddechowa (ARDS), ostre uszkodzenie nerek (zahamowanie produkcji i wydalania moczu), niedokrwienie i martwicze zmiany w jelitach (niedrożność porażenna – zahamowanie ruchu jelit) i ostra niewydolność wątroby. Brak podjęcia skutecznego leczenia prowadzi do zgonu pacjenta wskutek niewydolności wielonarządowej.

Posocznica – leczenie

W leczeniu posocznicy ważne jest równoczesne stosowanie terapii zwalczającej przyczynę i towarzyszące jej objawy. Biorąc pod uwagę przyczynę posocznicy – bakterie, wirusy lub grzyby – zwalcza się je lekami skierowanymi przeciw drobnoustrojom (np. antybiotykami). W momencie diagnozy posocznicy stosuje się leki zazwyczaj o działaniu szerokozakresowym, natomiast po zidentyfikowaniu czynnika odpowiedzialnego za zakażenie stosowane jest leczenie celowane, zwalczające konkretny, odpowiedzialny za zakażenie drobnoustrój.

W leczeniu objawów niezwykle istotne znaczenie ma postępowanie przeciwwstrząsowe, czyli płynoterapia oraz stosowanie leków utrzymujących ciśnienie tętnicze krwi na prawidłowym poziomie (leki obkurczające naczynia krwionośne i usprawniające pracę mięśnia sercowego).

Konieczna jest również terapia zaburzeń metabolicznych (kwasicy metabolicznej), terapia niewydolności narządów, które zostały uszkodzone w konsekwencji wstrząsu septycznego oraz zastosowanie innych procedur, np. dializ lub przetaczania krwi.

Posocznica – zapobieganie

Istnieje możliwość zmniejszenia ryzyka zachorowania na posocznicę przez stosowanie szczepionek przeciwko poszczególnym bakteriom odpowiedzialnym za rozwój zakażenia. W Polsce dostępne są szczepionki przeciw zakażeniom meningokokowym, pneumokokowym oraz przeciwko Haemophilus influenzae.

Szczepienia te dedykowane są dzieciom oraz osobom podatnym na zakażenia, czyli przy stwierdzonych niedoborach odporności, braku śledziony, ale także tym wyjeżdżającym na tereny obarczone zwiększonym ryzykiem zachorowania (np. Neisseria meningitidis – Afryka Subsaharyjska, strefa Sahelu).

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w trosce o własne zdrowie skorzystał z nich także zdrowy, nie obciążony czynnikami ryzyka człowiek.  O dostępności wymienionych szczepionek, związanym z nimi ryzyku i korzyściach z zastosowania porozmawiaj ze swoim lekarzem.

Bibliografia:

  1. Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.

Podobne artykuły

20 stycznia 2022

Sepsa – przyczyny, objawy, leczenie

Sepsa to niezwykle poważny stan chorobowy, który nieleczony prowadzi do zgonu pacjenta. Przyczyny sepsy związane są z czynnikiem zakaźnym, którym najczęściej są bakterie, jednak do jej rozwoju może także dojść na podłożu wirusowym lub grzybiczym. W przypadku wystąpienia sepsy niezbędne jest jak najszybsze rozpoczęcie leczenia, które wymaga hospitalizacji oraz wprowadzenia wielu, zaawansowanych procedur medycznych nakierunkowanych zarówno na usunięcie przyczyny sepsy, jak i zmniejszenie nasilenia objawów. Ze względu na wysoką śmiertelność sepsy warto jest znać jej możliwe przyczyny oraz pierwsze objawy, aby wiedzieć na co zwrócić uwagę oraz kiedy należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Sepsa – co to jest? Sepsa (nazywana dawniej posocznicą) definiowana jest jako rozległa, nasilona reakcja zapalna całego organizmu w odpowiedzi na zakażenie. Często można spotkać się z poglądem, że sepsa to „stan zakażenia krwi” – do zdiagnozowania sepsy nie jest konieczne wykrycie mikroorganizmów chorobotwórczych w krwiobiegu, jednak w większości przypadków będą one tam obecne. Najczęściej za rozwój sepsy odpowiadają bakterie oraz produkowane przez nie toksyny, choć może być także wywołana przez pasożyty, grzyby lub (rzadko) wirusy. Opisywany stan chorobowy najczęściej jest powikłaniem silnego zakażenia występującego u znacząco osłabionego pacjenta. Warto mieć jednak na uwadze możliwość rozwoju nagłej postaci sepsy, jak np. sepsa meningokokowa u dzieci, gdzie stan pacjenta ulega gwałtownemu pogorszeniu na przestrzeni zaledwie kilku godzin. Sepsa może występować z różnym nasileniem – wyróżnia się 3 postacie kliniczne sepsy: Sepsę,Ciężką sepsę,Wstrząs septyczny. W każdym przypadku sepsa stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta, jako że związana jest ze znaczącym ryzykiem rozwoju niewydolności wielonarządowej oraz progresji do wstrząsu septycznego, a w konsekwencji wystąpienia ciężkich zaburzeń hemodynamicznych oraz zgonu pacjenta. Szacuje się, że rocznie na całym świecie występuje ok. 18 milionów przypadków sepsy i jest to jedna z najczęstszych przyczyn zgonów wewnątrzszpitalnych. Około 25% pacjentów leczonych na oddziałach intensywnej terapii znajduje się tam z powodu rozwoju ciężkiej reakcji odpornościowej w odpowiedzi na infekcję. Na rozwój ciężkiej postaci sepsy o wiele bardziej narażeni są pacjenci dodatkowo obciążeni, np. poprzez jednoczasowe występowanie choroby nowotworowej, zaburzeń pracy układu odpornościowego (np. w przebiegu zakażenia wirusem HIV) oraz źle kontrolowanej cukrzycy. Sepsa – objawy Objawy sepsy związane są z występowaniem uogólnionego stanu zapalnego. W pierwszych fazach dolegliwości mogą być tożsame z danym zakażeniem, które występuje u danego pacjenta, jak np. zapalenie płuc lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Niezależnie od przyczyny objawy nasilonego procesu zapalnego obejmują m.in.: Gorączkę,Nudności,Ogólne pogorszenie samopoczucia,Uczucie rozbicia,Bóle mięśni i stawów. O progresji zakażenia do sepsy może świadczyć szybki rozwój następujących dolegliwości: Temperatura ciała niższa niż 36°C lub wyższa niż 38°C,Dreszcze,Tachypnoe – częstość oddechów wyższa niż 20/minutę,Tachykardia – tętno wyższe niż 90 uderzeń serca/minutę,Duszność,Bladość powłok skórnych,Zaburzenia świadomości – pogorszenie orientacji co do miejsca, czasu, zamroczenie, spadek stopnia kontaktu z otoczeniem, nadmierna senność,Obrzęki kończyn. W przypadku rozwoju tego typu objawów należy jak najszybciej udać się do szpitala, gdyż brak szybkiego wdrożenia właściwego postepowania leczniczego może skutkować zgonem pacjenta w przeciągu kilku godzin. Dodatkowymi wskaźnikami sepsy są określone wyniki badań laboratoryjnych, które mogą zostać zlecone po przyjęciu do szpitala, jak m.in.: Wzrost stężenia wykładników stanu zapalnego, jak CRP (białko C-reaktywne) oraz prokalcytonina,Wzrost stężenia cukru we krwi bez historii cukrzycy (hiperglikemia),Zaburzone poziomy leukocytów w wynikach morfologii krwi żylnej,Spadek ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej (wykrywane w badaniu gazometrycznym),Wzrost stężenia mleczanów we krwi. W zależności od stopnia zaawansowania choroby odchylenia wyników badań dodatkowych od normy mogą być różne, co bezpośrednio przekłada się na decyzję lekarza o dalszym postępowaniu leczniczym oraz stopniu zintensyfikowania włączonego leczenia. W ciężkich postaciach sepsy dodatkowo dochodzi do rozwoju objawów niewydolności narządowej, które zależne są od zajętych przez chorobę układów. Mogą one obejmować, m.in. skąpomocz (oliguria), podwyższone poziomy enzymów wątrobowych, wzrost stężenia kreatyniny, rozwój śpiączki, znaczący spadek saturacji (poziomu natlenowania krwi) oraz wiele innych. Sepsa – przyczyny Przyczyną sepsy są zarówno bakterie gram-dodatnie jak i gram-ujemne. Określenie „gram-dodatnie” oraz „gram-ujemne” odnosi się do szczegółów budowy bakterii, związanych z występowaniem charakterystycznych struktur ich błon i ścian komórkowych. Gatunki bakterii, które najczęściej odpowiedzialne są za rozwój sepsy to m.in.: Escherichia coli,Pseudomonas aeruginosa,Staphylococcus aureus,Streptococcus pyogenes; pneumoniae,Klebsiella pneumoniae. Warto mieć na uwadze, że w wielu przypadkach rozwój sepsy jest swoistym powikłaniem innej choroby o charakterze zakaźnym. Tymi chorobami mogą być np.: Zapalenie wyrostka,Zapalenie otrzewnej,Zapalenie płuc,Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,Odmiedniczkowe zapalenie nerek. Występowanie wymienionych powyżej chorób nie zawsze musi prowadzić do rozwoju sepsy. Ryzyko powstanie tego ciężkiego powikłania zdrowotnego wzrasta jednak w sytuacji, gdy choroba nie zostanie zdiagnozowana wystarczająco szybko oraz nie zostanie włączone właściwe leczenie – z tego powodu nigdy nie należy ignorować niepokojących dolegliwości, które mogą wskazywać na toczący się stan chorobowy i zawsze należy niezwłocznie skonsultować je z lekarzem. Rodzaje sepsy – sepsa szpitalna i pozaszpitalna Do rozwoju sepsy szpitalnej dochodzi najczęściej podczas hospitalizacji pacjenta, w sytuacji gdy jego organizm jest znacząco osłabiony przez inną chorobę, z powodu której został on hospitalizowany. Zwiększone ryzyko rozwoju sepsy szpitalnej wykazują m.in.: Pacjenci po rozległych operacjach i zabiegach chirurgicznych,Pacjenci wentylowani mechanicznie (za pomocą respiratora),Pacjenci z długo utrzymywanymi cewnikami, wenflonami oraz drenami,Osoby po wszczepieniu ciał obcych – np. protez stawowych, sztucznych zastawek serca lub rozruszników,Pacjenci podczas długotrwałej antybiotykoterapii. W wielu z tych przypadków może dojść do rozwoju zakażenia wywoływanego przez bakterie oporne na wiele rodzajów antybiotyków, co znacząco utrudnia wdrożenie skutecznego leczenia oraz pogarsza rokowania pacjenta. Sepsa pozaszpitalna najczęściej charakteryzuje się szybkim (tzw. piorunującym) przebiegiem, który prowadzi do znaczącego pogorszenia się stanu ogólnego pacjenta bez wcześniejszych oznak choroby. Szczególnym przykładem tego typu sepsy jest tzw. sepsa meningokokowa, która najczęściej dotyczy dzieci. Wywoływana ona jest przez bakterię z rodzaju Neisseria meningitidis, odpowiedzialną za rozwój zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Pierwszym objawem tego typu sepsy mogą być niewielkie, pojedyncze wybroczyny na skórze, które łatwo pomylić z wysypką. W krótkim czasie dochodzi do rozwoju dodatkowych objawów, jak gorączka, dreszcze, bóle mięśni i zwiększona senność. Niewykryty i nieleczony stan chorobowy może prowadzić do zgonu pacjenta w ciągu zaledwie kilku godzin. Czy sepsa jest zaraźliwa? Sepsa nie jest pojedynczą jednostką chorobową, a zbiorem objawów i reakcji patologicznych powstających w odpowiedzi na zakażenie drobnoustrojem chorobotwórczym. Z tego powodu sepsa nie jest zaraźliwa, jednak możliwe jest zarażenie się czynnikiem, który może powodować rozwój ciężkiego zakażenia oraz sepsy. Możliwe drogi zakażenia oraz statystyczne ryzyko przekazania patogenu na inne osoby różnią się w zależności od choroby podstawowej. W przypadkach, gdzie jest to możliwe warto stosować środki ostrożności oraz profilaktykę, która zmniejszy ryzyko zakażenia, jak np. szczepienia ochronne oraz zachowywanie właściwego dystansu oraz izolacja osób chorych. Diagnostyka sepsy – jakie badania? Podstawowe badania w zakresie diagnozowania sepsy obejmują ocenę poziomów wykładników stanu zapalnego we krwi oraz jej pełną morfologię. Najczęściej stosowane jest oznaczenie stężeń białka C-reaktywnego (CRP), którego podwyższony poziom związany jest z występowaniem nasilonego stanu zapalnego w organizmie. Wysokie stężenia prokalcytoniny świadczą o bakteryjnym charakterze infekcji. Dodatkowo lekarz może zlecić wiele innych testów, które umożliwią ocenę m.in. bezpośredniej przyczyny sepsy oraz stopnia jej zaawansowania oraz możliwych uszkodzeń poszczególnych tkanek i narządów. Do tych badań laboratoryjnych krwi zalicza się m.in.: Posiew krwi wraz z antybiogramem – badanie to pozwala na ustalenie gatunku bakterii odpowiedzialnego za wywołanie sepsy oraz oznaczenie jego wrażliwości na poszczególne rodzaje antybiotyków,Pomiar stężenia kreatyniny – ocena funkcji nerek,Pomiar aktywności enzymów wątrobowych,Poziom mleczanów,Gazometria krwi tętniczej,Jonogram,Poziom bilirubiny. Lekarz prowadzący może także zadecydować o wykonaniu innych badań, zarówno z krwi jak i z moczu lub innych materiałów biologicznych. Dokładny zakres diagnostyki zależny jest od stanu zdrowia pacjenta oraz jego obecnych potrzeb terapeutycznych. Wstrząs septyczny Wstrząs septyczny jest najbardziej zaawansowaną postacią sepsy, która charakteryzuje się bezpośrednim zagrożeniem dla życia pacjenta. Podczas wstrząsu septycznego w wyniku nasilenia uogólnionych zaburzeń funkcjonowania ustroju dochodzi do przekroczenia jego mechanizmów kompensacyjnych, a w konsekwencji do niedotlenienia i hipoperfuzji tkanek i narządów oraz rozwoju ich niewydolności. Objawy wstrząsu septycznego pokrywają się ze znacznie nasilonymi objawami sepsy oraz niewydolności wielonarządowej, gdzie dodatkowo dochodzi do drastycznych spadków ciśnienia tętniczego, zaburzeń świadomości oraz rozwoju zaburzeń rytmu serca, które mogą prowadzić do wystąpienia nagłego zatrzymania krążenia (NZK). Sepsa – leczenie Leczenie sepsy jest nakierunkowane na zwalczanie jej przyczyn (antybiotykoterapia) oraz walkę z zagrażającym życiu pacjenta powikłaniom sepsy, jak spadki ciśnienia tętniczego oraz konsekwencje niewydolności poszczególnych narządów. Niezwykle istotne jest jak najszybsze rozpoczęcie leczenia, gdyż każde opóźnienie we wdrożeniu właściwej terapii znacząco zwiększa śmiertelność oraz ryzyko rozwoju długotrwałych powikłań zdrowotnych. W pierwszej kolejności zazwyczaj włączany jest antybiotyk o szerokim spektrum działania, podczas gdy wykonywane są dodatkowe badania diagnostyczne, które umożliwią precyzyjną identyfikację gatunku bakterii chorobotwórczej odpowiedzialnej za rozwój sepsy u danego pacjenta. Po uzyskaniu wyników tych badań lekarz może zadecydować o zmianie sortowanego antybiotyku na inny, dobrany pod konkretny rodzaj patogenu. W przypadku ciężkiego stanu pacjenta należy także rozpocząć właściwą płynoterapię oraz dodatkowe leczenia mające na celu utrzymanie odpowiedniego ciśnienia tętniczego oraz samoistnej diurezy. Dodatkowe metody leczenia zależne są od stanu klinicznego pacjenta oraz za każdym razem dobierane są indywidualnie przez lekarzy specjalizujących się w leczeniu pacjentów w ciężkim stanie – najczęściej są to anestezjolodzy pracujący na oddziałach intensywnej terapii medycznej (OIOM). Źródła: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/12361-sepsis https://www.cdc.gov/sepsis/what-is-sepsis.html https://www.healthline.com/health/sepsis https://www.nhs.uk/conditions/sepsis/ https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/sepsis/symptoms-causes/syc-20351214 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3488423/

29 listopada 2021

Próby wątrobowe: ALT, AST, ALP, BIL, GGTP – na co wskazują?

Próby wątrobowe to badanie biochemiczne krwi, umożliwiające ocenę pracy wątroby oraz aktywności wytwarzanych przez nią enzymów. Na tej podstawie w surowicy krwi oznacza się aktywność parametrów stanu wątroby: ALT, AST, ALP, GGTP oraz bilirubiny całkowitej. Testy są niezwykle przydatne przy dokładnej diagnostyce wątroby oraz dróg żółciowych. Jakie są wskazania do wykonania badania? Dowiedz się więcej! Czym są próby wątrobowe i jakie parametry wchodzą w ich skład? Próby wątrobowe, określane również jako testy czynnościowe wątroby, to badania aktywności enzymów obecnych w komórkach wątrobowych oraz stężeń substancji wytwarzanych i przekształcanych przez komórki wątrobowe. Oznaczanie aktywności wybranych enzymów w diagnostyce chorób wątroby służy do wykrywania i oceny uszkodzenia hepatocytów, zaburzeń syntezy białek oraz zmian ich aktywności powodowanych przez cholestazę (upośledzone tworzenie lub nieprawidłowy odpływ żółci z wątroby do dwunastnicy). W ramach prób wątrobowych oznacza się następujące parametry: aminotransferaza alaninowa (ALT) – enzym należący do grupy aminotransferaz. Bierze udział w przemianach białek i w największych ilościach występuje w komórkach wątroby (hepatocytach);aminotransferaza asparaginianowa (AST) – enzym obecny w mięśniu sercowym, mięśniach szkieletowych, nerkach, trzustce, tkankach mózgu oraz erytrocytach. Jest mniej specyficznych wskaźnikiem czynności wątroby niż ALT;fosfataza zasadowa (ALP) – enzym poza wątrobą występujący w łożysku u kobiet w ciąży, błonie śluzowej jelita, nerkach oraz osteoblastach kości;gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) – enzym błonowy, występujący w komórkach kanalików nerkowych bliższych, hepatocytach, trzustce, komórkach nabłonka dróg żółciowych oraz w jelicie. Badanie rozpoznaje uszkodzenie miąższu wątroby oraz dróg żółciowych (szczególnie o podłożu alkoholowym);bilirubina całkowita – barwnik żółciowy, który powstaje w wyniku rozpadu czerwonych krwinek, dokładniej hemu (składnika hemoglobiny). W organizmie bilirubina występuje w dwóch frakcjach – sprzężonej (związanej, bezpośredniej) oraz niesprzężonej (wolnej, pośredniej). Bilirubina całkowita w surowicy krwi jest połączeniem obu frakcji. Próby wątrobowe – dlaczego są tak istotne? Wątroba to organ pracujący nieustannie. Wydziela żółć potrzebną do prawidłowego trawienia pokarmów. Jest również odpowiedzialna za produkcję białka biorącego udział w procesie krzepnięcia krwi. Ponadto organ magazynuje szereg witamin i minerałów (A, D, K,B12 i żelazo) oraz usuwa z organizmu toksyny. To wszystko sprawia, że wątroba niemal każdego dnia jest narażona na różne uszkodzenia. Przyczyniają się do tego niezdrowe nawyki, choroby oraz przyjmowane leki. Dlatego jej stan należy stale monitorować – u wszystkich zaleca się wykonywanie prób wątrobowych raz do roku. Pamiętaj, że wątroba nie posiada unerwienia czuciowego. Wobec tego nieprawidłowo funkcjonująca da o sobie znać dopiero wtedy, kiedy powiększona zacznie uciskać inne narządy w organizmie. Próby wątrobowe – badanie i normy Wykonanie prób wątrobowych umożliwia szybkie wykrycie: stłuszczenia wątroby – stanu mającego wiele przyczyn, z których najpoważniejsze to: nadużywanie alkoholu, otyłość, cukrzyca oraz niezdrowy styl życia;uszkodzenia wątroby spowodowanego przyjmowaniem antybiotyków, NPLZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), leków obniżających poziom cholesterolu;wirusowego zapalenia wątroby typu B i C, które grozi poważnymi konsekwencjami w postaci marskości wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego;chorób układu pokarmowego (zapalenie trzustki) oraz zawału serca. Wykonanie testów czynnościowych wątroby wskazane jest, kiedy na podstawie wywiadu oraz zgłaszanych przez pacjenta objawów podejrzewa się zaburzenia działania wątroby. Należą do nich: zażółcenie skóry lub białek oczu,częste krwawienia z nosa oraz dziąseł,przewlekłe zmęczenie, które nie przechodzi po odpoczynku,bolesne skurcze mięśni,utrata masy ciała i apetytu bez uchwytnej przyczyny,ból w okolicy prawego podżebrza,nudności, wymioty oraz biegunki. Ponadto kobiety często zgłaszają zaburzenia miesiączkowania i niepłodność. Mężczyźni z kolei skarżą się na obniżone libido czy problemy z erekcją. Może wystąpić u nich także utrata owłosienia pachowego i łonowego. Badanie prób wątrobowych wykonuje się również w celu stałego monitorowania leczenia chorób wątroby oraz podczas przyjmowania doustnej antykoncepcji hormonalnej i innych leków mogących mieć wpływ na jej pracę. Oprócz wskaźników prób wątrobowych: ALT, AST, ALP, BIL, GGTP lekarz może również zlecić HBs antygen (HBsAg), pozwalający zdiagnozować WZW typu B na podstawie identyfikacji we krwi antygenu wirusa HBV oraz HCV przeciwciała, poziom przeciwciał swoistych dla wirusa HCV, który wskazuje na  kontakt z wirusem żółtaczki typu C. W celu oceny kondycji wątroby niezbędne będzie wykonanie badania moczu, stężenia albuminy oraz PT (określające czas krzepnięcia krwi). Jak się przygotować do badania? Wykonanie prób wątrobowych wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent (ze względu na wskaźnik ALT) przed badaniem musi pozostać na czczo. Zaleca się, by ostatni posiłek poprzedniego dnia był spożyty nie później niż o godz. 18:00. Najlepsza pora wykonania badania to czas między 7:00 a 10:00 rano. Po spełnieniu tych zaleceń masz pewność, że wyniki będą jak najbardziej wiarygodne.  Podwyższone próby wątrobowe – przyczyny i objawy Wyniki prób wątrobowych zawsze powinny być rozpatrywane przez lekarza, który ocenia je całościowo. Podwyższone próby wątrobowe mogą wskazywać na zaburzenia pracy wątroby, problemy z trzustką oraz świadczyć o nieprawidłowych nawykach żywieniowych. Podwyższony wynik parametru ALT wskazuje na marskość wątroby, ostre zapalenie trzustki, zawał mięśnia sercowego oraz toksyczne działanie leków. Wspomniane badanie należy wykonywać, jeśli pacjent stale przyjmuje leki, zwiększające ryzyko uszkodzenia wątroby, nadużywa alkoholu oraz był narażony na wirusa zapalenia wątroby. Wzrost aktywności AST w osoczu, w skojarzeniu ze wzrostem aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT), zawsze wskazuje na uszkodzenie komórek wątroby, jednak w przypadku chorób wątroby, AST wykazuje mniejszą czułość niż ALT. Wskaźnik De Ritisa jest stosunkiem  aktywności AST do ALT (aminotransferazy alaninowej): AST/ALT < 1,0 świadczy o łagodnym uszkodzeniu wątroby;AST/ALT >1,0 (a szczególnie > 2,0) świadczy o martwicy komórek wątroby, także w zawale mięśnia sercowego;AST/ALT ok. 1,0 występuje między innymi w marskości wątroby, w ostrej cholestazie zewnątrzwątrobowej, w nowotworach wątroby i przerzutach do wątroby. Izolowany wzrost ALP najczęściej wskazuje na choroby kości, natomiast podwyższenie wskaźnika skorelowane ze wzrostem GGTP jest istotne w diagnostyce niedrożności dróg żółciowych, cholestazy wątrobowej spowodowanej kamicą żółciową lub nowotworami. Wzrost aktywności GGTP towarzyszący wzrostowi wielkości innych parametrów wątrobowych: ALT (aminotransferazy alaninowej), AST (aminotransferazy asparaginianowej) i ALP (fosfatazy zasadowej), z bardzo dużym prawdopodobieństwem wskazuje na choroby dróg żółciowych i wątroby. W diagnostyce różnicowej cholestazy i uszkodzenia komórek wątrobowych, jako przyczyn żółtaczki, użyteczny jest wskaźnik GGTP/ALT i GGTP/AST: w niedrożności dróg żółciowych GGTP/ALT >1, w ostrym wirusowym zapaleniu wątroby GGTP/AST = 0,1-0,2. Podwyższony poziom bilirubiny (BIL), zwany hiperbilirubinemią, może być objawem różnych chorób. Fizjologia wyznacza stosunek bilirubiny wolnej do związanej jako 2:1. Wzrost jej wolnego stężenia obserwuje się w przypadkach nasilonej hemolizy wewnątrznaczyniowej (niedokrwistości hemolitycznych), cholestazy, a także w zaburzeniach procesu estryfikacji. Bilirubina związana wzrasta w przypadku wirusowego lub toksycznego uszkodzenia wątroby. Wysokie stężenia obserwuje się również u noworodków w pierwszych dniach życia, jest to tzw. żółtaczka noworodków. Jak utrzymać próby wątrobowe w normie? Profilaktyczne badania to podstawa w monitorowaniu i utrzymaniu prawidłowego wskaźnika prób wątrobowych – szczególnie dla osób cierpiących na schorzenia wątroby i stale przyjmujących leki, dlatego powinniśmy wykonywać je raz do roku wraz z morfologią. Na prawidłową czynność wątroby wpływają w dużej mierze codzienne nawyki. Nieprawidłowe z czasem dadzą o sobie znać w badaniach, manifestując się groźnymi dla zdrowia i życia chorobami. Dlatego ważna jest zbilansowana dieta, regularne posiłki oraz podaż odpowiedniej ilości wody. Wszelkie niepokojące objawy powinny być zawsze podstawą jak najszybszej wizyty u lekarza i szerszej diagnostyki. Oznaczenia prób wątrobowych oraz wszystkich niezbędnych parametrów laboratoryjnych możesz już dziś wykonać w DIAGNOSTYCE. Zachęcamy do wybrania naszego e-pakietu wątrobowego. Pamiętaj, że profilaktyka i szybkie wdrożenie leczenia przedkładają się na zdrowie całego organizmu. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020.https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/51063,proby-watrobowe.

29 września 2020

Wirusowe zapalenie wątroby typu B – wszystko, co musisz wiedzieć o tej chorobie

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B) to schorzenie wątroby wywoływane przez wirusa HBV. Choroba występuje na całym świecie i szacuje się, że zakażonych jest ponad 250 milionów ludzi. Dowiedz się, na czym polega oraz jak się ją diagnozuje i leczy! Ostre WZW typu B u wielu osób przebiega zupełnie bezobjawowo, u innych manifestuje się wzmożoną męczliwością czy żółtaczką. Przetrwałe zakażenie HBV skutkuje przewlekłą chorobą wątroby, co w ciągu kilku lat może doprowadzić do marskości wątroby oraz raka wątrobowokomórkowego.   Wirusowe zapalenie wątroby typu B – diagnostyka Serologia zakażenia HBV jest bardzo skomplikowana, a obecność wybranych antygenów i przeciwciał jest ściśle zależna od fazy zakażenia. Dlatego interpretacji wyników zawsze powinien dokonywać lekarz, który w razie potrzeby może rozszerzyć diagnostykę o interesujące go parametry. W surowicy krwi można wykryć antygeny: HBs (HBsAg) i HBe (HBeAg)  oraz przeciwciała anty-HBc w klasie IgM i IgG, anty- HBe i anty- HBs. Obecność przeciwciał anty- HBc IgM oraz antygenu HBs są podstawą rozpoznania ostrego zakażenia, które przechodzi w zapalenie przewlekłe (o czasie trwania powyżej 6 miesięcy) u mniej niż 5% dorosłych. U noworodków i niemowlaków dotyczy to jednak niemal 90% przypadków. W przewlekłym WZW B badanie DNA HBV w surowicy krwi wskazuje na obecność ponad 105 kopii/ml, stwierdza się antygen HBs powyżej 6 miesięcy oraz stały lub czasowy wzrost aktywności aminotransferazy alaninowej, ALT. Biopsja wątroby uwidacznia zmiany martwiczo-zapalne i wskazuje na stopień zaawansowania włóknienia wątroby, który można ocenić także za pomocą nieinwazyjnego badania – elastografii. Dodatkowa obecność antygenu HBe świadczy o dużej zakaźności chorego. Jeśli antygen HBe nie występuje, stwierdza się natomiast obecność przeciwciał anty-HBe, a DNA HBV wynosi mniej niż 104 kopii/ml, stężenie antygenu HBs jest niewielkie i aktywność ALT jest w normie, mamy do czynienia z nieaktywnym zakażeniem. Obecność samych przeciwciał anty-HBc mówi o przebyciu zakażenia w przeszłości. Jeśli natomiast byłeś szczepiony przeciwko WZW typu B, w Twojej krwi będą wykrywalne jedynie przeciwciała anty-HBs. Wszystkie powyżej wymienione badania antygenów i przeciwciał możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Pamiętaj, że interpretacja serologiczna zakażenia WZW B jest trudna, antygeny i przeciwciała mogą występować w różnych konfiguracjach, a postawienie diagnozy bezwzględnie wymaga oceny lekarskiej. WZW B – objawy choroby Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B może przebiegać bezobjawowo lub manifestować się wzmożoną męczliwością, nudnościami i wymiotami, bólami brzucha, mięśni oraz stawów. Czasem pojawia się żółtaczka, odbarwienie stolca i ciemny mocz lub uporczywy świąd skóry. Rośnie aktywność aminotransferaz w osoczu oraz poziom bilirubiny. U niektórych osób zakażenie przechodzi w fazę przewlekłą. Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B przez długi czas może nie dawać żadnych dolegliwości lub objawiać się niecharakterystycznym uczuciem zmęczenia i gorszego samopoczucia. Aktywne zakażenie może prowadzić do okresowych zaostrzeń, o obrazie podobnym do ostrej fazy choroby. U innych chorych na pierwszy plan wysuwają się powikłania pozawątrobowe, których obecność związana jest z powstawaniem kompleksów immunologicznych. Należą do nich np. kłębuszkowe zapalenie nerek czy guzkowe zapalenie tętnic. Czasem pacjenci dowiadują się o chorobie, dopiero gdy pojawią się pierwsze symptomy marskości wątroby, która rozwija się zaledwie w ciągu kilku lat nawet u 1/5 chorych. Wzrasta również ryzyko raka wątrobowokomórkowego. Jak dochodzi do zakażenia? Do zakażenia wirusem HBV dochodzi drogą krwiopochodną (przez kontakt z krwią lub zanieczyszczonymi krwią narzędziami), płciową oraz okołoporodowo. Czynnikami ryzyka są: wszelkie zabiegi naruszające ciągłość skóry (np. operacje, tatuowanie), ryzykowne zachowania seksualne, przetaczanie preparatów krwi, hemodializa, stosowanie narkotyków dożylnych, praca w zawodzie związanym z kontaktem z krwią i płynami ustrojowymi. Takie czynniki zwiększają także ryzyko zachorowania na WZW typu C. Więcej na ten temat możesz przeczytać tutaj: Wirusowe zapalenie wątroby typu C – fakty na temat choroby Na szczęście świat od wielu lat dysponuje szczepionką przeciwko WZW B, która w Polsce od niemal trzydziestu lat jest obowiązkową szczepionką dla noworodków. Jeśli jednak nie byłeś szczepiony przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, nic nie stoi na przeszkodzie, aby to zrobić teraz (prócz uniwersalnych przeciwwskazań dla wszystkich „nieżywych” szczepionek). Przemyśl tę kwestię, szczególnie jeśli znajdujesz się w grupie ryzyka. WZW B – leczenie Postępowanie w przypadku ostrego WZW B opiera się przede wszystkim na zaprzestaniu spożywania alkoholu, stosowaniu zoptymalizowanej diety i odpoczynku. W przewlekłym wirusowym zapaleniu wątroby typu B podstawę działania stanowi natomiast leczenie przeciwwirusowe. Stosowane obecnie leki to: interferon α2a i α2b, pegylowany interferon α2a (PegIFN) oraz naturalny interferon α, analogi nukleozydowe i nukleotydowe: adefowir, entekawir, lamiwudyna i telbiwudyna. Schematy i czas trwania leczenia dobierane są indywidualnie, w zależności od stanu pacjenta. Jeśli coś Cię zaniepokoi i podejrzewasz, że możesz być zakażony wirusem HBV, koniecznie udaj się do lekarza. W razie potrzeby możesz również skorzystać z konsultacji ze specjalistą w DIAGNOSTYCE. O wirusowym zapaleniu wątroby przeczytasz także w artykule: Wirusowe zapalenie wątroby… nie jedno ma imię. Bibliografia: Interna Szczeklika- P. Gajewski, A. Szczeklik WHO „Markery wirusowego zapalenia wątroby” – K. Gajewski
Powiązane badania

Morfologia krwi
Morfologia krwi pełna (tzw. morfologia 5 diff.). Jakościowa i ilościowa ocena składu i morfologii  krwi obwodowej, krwinek: czerwonych (erytrocytów), białych (pięciu frakcji) oraz płytek krwi (trombocytów). Podstawowe przesiewowe badanie krwi o zastosowaniu profilaktycznym i diagnostycznym.