03 lipca 2020 - Przeczytasz w 6 min

Rola witaminy B12 w organizmie. Co warto o niej wiedzieć?

Witamina B12 czyli kobalamina po raz pierwszy została wyizolowana 1948 roku, lecz opisu swojej budowy doczekała się dopiero w roku 1956. Należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie i jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Bierze udział w tworzeniu czerwonych krwinek, przemianach tłuszczów i węglowodanów oraz odgrywa istotną rolę we właściwym działaniu układu nerwowego.

Jedną z częstszych przyczyn poważnego niedoboru witaminy B12 w organizmie jest niedokrwistość Addisona i Biermera, czyli anemia złośliwa. Inne powody niedoboru tej witaminy obejmują m.in. niedostateczne dostarczanie jej w diecie, choroby przewodu pokarmowego czy alkoholizm. Objawy niedoboru witaminy B12 to niedokrwistość megaloblastyczna, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, uszkodzenia układu nerwowego, problemy natury psychicznej i inne.

Spis treści:

  1. Właściwości witaminy B12
  2. Jak zbadać poziom witaminy B12?
  3. Objawy niedoboru witaminy B12
  4. Przyczyny niedoboru witaminy B12
  5. Nadmiar witaminy B12 – co powoduje?
  6. Witamina B12 – w czym jest?

Właściwości witaminy B12

Witamina B12 to tak naprawdę grupa związków, które w organizmie człowieka swobodnie przechodzą z jednej formy w drugą. Zapotrzebowanie dzienne na witaminę B12 jest wprawdzie niewielkie (średnio 2 mg), ale dostarczanie jej w odpowiedniej ilości z pożywieniem jest bardzo ważne. Wchłanianie witaminy B12 z przewodu pokarmowego odbywa się w jelicie krętym, a żeby proces mógł zaistnieć, konieczna jest obecność czynnika wewnętrznego, IF (ang. intrinsic factor) inaczej czynnika Castle’a wytwarzanego w żołądku przez komórki okładzinowe.

Witamina B12 jest niezbędna w procesach krwiotwórczych –  bierze udział w powstawaniu czerwonych krwinek. Ma też znamienne działanie na funkcjonowanie układu nerwowego –  jest konieczna do budowy otoczek mielinowych w nerwach oraz uczestniczy w tworzeniu przekaźników nerwowych. Witamina B12 wpływa na przemiany metaboliczne tłuszczów i węglowodanów, bierze udział w syntezie białek i przemianach puryn i pirymidyn, zasad budujących DNA oraz jest niezbędna w procesach przemiany kwasu foliowego do biologicznie aktywnych postaci.

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę B12 różni się w zależności od etapu życia. Największe jest u kobiet karmiących piersią i kobiet ciężarnych, najmniejsze u niemowląt i waha się od 0,5 ug/dobę do 2,8 ug/dobę[1]. Wytyczne różnią się także w zależności od kraju.

Jak zbadać poziom witaminy B12?

Badanie witaminy B12 wykonuje się z krwi żylnej. Do pobrania należy się zgłosić na czczo – najlepiej rano, po 12 godzinnej przerwie w posiłku. W ocenie poziomu stężenia witaminy B12, w przypadku dodatkowych wskazań, wykonuje się  dodatkowe badania,  np. pomiar kwasu metylomalonowego, homocysteiny oraz stężenia transkobalaminy białka transportującego witaminę B12.

Kiedy warto sprawdzić poziom witaminy B12? Przede wszystkim w przypadku  niepokojących objawów, ale także w przypadku schorzeń utrudniających wchłanianie witaminy B12, ryzyka niedoborów tej witaminy, czy diety ubogiej w witaminę B12 (np. wegańskiej). Podkreślmy, że grupy szczególnie narażone na niedobory witaminy B12 to osoby w podeszłym wieku, weganie i wegetarianie, niemowlęta kobiet karmiących stosujących taką dietę, osoby z chorobami układu pokarmowego oraz ludzie nadużywający alkoholu. Warto wiedzieć, że spora ilość witaminy B12 jest zwykle magazynowana w wątrobie (zapasy sięgają 10 mg), więc w przypadku zaprzestania spożywania produktów bogatych w witaminę B12 lub zaburzeń jej wchłaniania, skutki niedoborowe mogą zaistnieć dopiero po dłuższym czasie –  nawet po kilku latach.

U chorych po przebytym zabiegu usunięciu żołądka lub operacji bariatrycznej oraz u osób na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej – szczególnie w okresie ciąży lub karmienia piersią – warto monitorować poziom witaminy B12, aby w razie jej niedoborów móc podjąć odpowiednie działania.

Objawy niedoboru witaminy B12

Niedobory witaminy B12 będą skutkować zaburzeniami w układzie krwiotwórczym. Zbyt niski poziom witaminy B12 w organizmie upośledza wytwarzanie erytroblastów, prowadzi do przedwczesnego niszczenia ich w szpiku, a nieprawidłowe erytrocyty (krwinki czerwone) we krwi żyją krócej. Efektem jest niedokrwistość z niedoboru witaminy B12,  czyli niedokrwistość megaloblastyczna. Objawy obejmują ogólne symptomy anemii (osłabienie, wzmożona męczliwość, trudności z koncentracją, zawroty głowy, przyspieszona akcja serca, duszność, bladość) oraz objawy ze strony układu pokarmowego,  takie jak spadek masy ciała i utrata apetytu, utrata smaku, nudności, biegunki lub zaparcia. Charakterystyczne jest pieczenie języka, który staje się ciemnoczerwony, gładki, lśniący i powiększony. W anemii z niedoboru witaminy B12 mogą wystąpić także objawy neurologiczne takie jak mrowienia czy kłucie w palcach, drętwienie rąk i nóg, zaburzenia czucia wibracji czy uczucie przechodzenia prądu wzdłuż kręgosłupa podczas pochylania głowy ku przodowi (tzw. objaw Lhermitte’a).

Niedostateczna ilość witaminy B12 w organizmie może również prowadzić do zmian w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz uszkodzeń układu nerwowego takich jak: neuropatia obwodowa, zwyrodnienie rdzenia kręgowego czy neuropatia nerwu wzrokowego. Powodem jest m.in. nieprawidłowa synteza zasad purynowych i upośledzony metabolizm kwasów nukleinowych, zaburzenie przemian mieliny i w efekcie zanik włókien nerwowych. Poważne braki witaminy B12 trwające powyżej 3 miesięcy mogą doprowadzić do trwałych i poważnych zmian w układzie nerwowym. Można zaobserwować także zaburzenia pamięci, zaburzenia depresyjne, otępienie, a nawet zaburzenia psychotyczne i inne objawy psychiatryczne. Kolejnym skutkiem niedoboru witaminy B12 jest hiperhomocysteinemia czyli wzrostu stężenie homocysteiny we krwi. Uważa się, że hiperhomocysteinemia prowadzi do narastania zmian miażdżycowych i zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, chorób układu nerwowego oraz nowotworów.

Przyczyny niedoboru witaminy B12

Jakie są przyczyny niedoboru witaminy B12? W przypadku ciężkich niedoborów, jedną z częstszych przyczyn są zaburzenia wchłaniania spowodowane upośledzoną budową czynnika Castle’a lub zaburzeniami receptorów w jelicie krętym. Ich powody mogą być rozmaite, a należą do nich np. anemia Addisona i Biermera (choroba autoimunologiczna prowadząca do uszkodzenia komórek okładzinowych produkujących czynnik wewnętrzny Castle’a), stany po usunięciu żołądka czy jelita krętego, choroba Leśniowskiego- Crohna (nieswoista choroba zapalna jelit), zespół rozrostu bakteryjnego, wrodzony niedobór czynnika wewnętrznego i inne. Inną przyczyną może być także wrodzony niedobór transkobalaminy, czyli białka odpowiedzialnego za transport witaminy B12 we krwi. Za niewielkie niedobory witaminy B12 w organizmie, odpowiedzialne mogą być: dieta wegańska lub wegetariańska, niedożywienie lub nadużywanie alkoholu. Także stosowanie niektórych leków utrudnia wchłanianie witaminy B12. Leki, które mogą spowodować takie skutki to: antagoniści receptora histaminowego H2, niektóre leki stosowane w nieswoistych zapalnych chorobach jelit, inhibitory pompy protonowej, niektóre antybiotyki czy metformina czyli jeden z najpowszechniej stosowanych leków w cukrzycy.

Nadmiar witaminy B12 – czym skutkuje?

Nadmiar witaminy B12 usuwany jest wraz z moczem. W związku z tym nie są znane przypadki przedawkowania witaminy B12. Warto jednak wspomnieć, że zaobserwowano powiązania między wysokim poziomem witaminy B12 w organizmie, a występowaniem niektórych nowotworów (np. raka jelita grubego, raka piersi, raka wątrobowokomórkowego, raka żołądka), a także chorób układu krwiotwórczego oraz wątroby.

Witamina B12 – gdzie występuje?

Witamina B12 znajduje się jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Głównym źródłem tej witaminy w codziennej diecie człowieka są: produkty mięsne i podroby, mleko, sery twarogowe, ser żółty, jaja, ryby oraz skorupiaki.

Jeśli nie jesteś w stanie dostarczyć swojemu organizmowi odpowiednich ilości witaminy B12 wraz z dietą lub cierpisz na choroby, które to uniemożliwiają – warto, oczywiście po konsultacji z lekarzem, suplementować witaminę B12 w postaci cyjanokobalaminy. Istnieje możliwość spożywania suplementów drogą doustną (np. u osób będących na diecie wegetariańskiej), choć w przypadku zaburzeń wchłaniania nie przynosi to oczekiwanych efektów. W związku z tym witaminę B12 podaje się  domięśniowo lub głęboko podskórnie.

Witamina B12 spełnia istotną rolę w organizmie człowieka. Jest potrzebna do procesów wzrostu organizmu, podziałów komórkowych, hematopoezy (proces wytwarzania elementów krwi) i produkcji mieliny w osłonkach nerwowych. Uczestniczy w metabolizmie kwasów nukleinowych, białek, tłuszczów i węglowodanów. Wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i tkanki nabłonkowe. Niedobór witaminy B12 może prowadzić do poważnych powikłań: anemii megaloblastycznej, uszkodzeń nerwów obwodowych i degeneracji rdzenia kręgowego. Jeśli jesteś w grupie zwiększonego ryzyka lub w oparciu o objawy kliniczne podejrzewasz u siebie lub swoich bliskich zaburzenia poziomu witaminy B12, skonsultuj się ze swoim lekarzem. Badanie poziomu witaminy B12 oraz związanych z nią parametrów (np. homocysteiny) można zakupić w e-Sklepie, sprawdź katalog badań.

 

Bibliografia:

– Fizjologia człowieka- pod red. S. J. Konturka

– „ Witamina B12- skutki niedoboru, zasadność terapii i suplementacji diety u osób w wieku podeszłym”- M. Mziray, P. Domagała, R. Żuralska, M. Siepsiak

– „ Witamina B12”- B. Przygoda

– „ Witamina B12- budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczania” – A. Kośmider, K. Czaczyk

– „ Interakcje z lekami – istotnym wskazaniem suplementacji diety witaminą B12”- J. Biernat, M. Bronkowska

– „ Hem i kobalamina w świecie medycyny i farmacji”- J. Mocarska, T. Koczorowski

– „The pathophysiology of elevated vitamin B12 in clinical practice”- E. Andres, K. Serraj, J. Zhu, A.J.M. Vermorken

[1] Normy żywienia dla populacji Polski”- pod red. M. Jarosz. Instytut Żywności i Żywienia. 

Podobne artykuły

12 lipca 2021

Witamina E – działanie, właściwości i rola w organizmie. Gdzie występuje witamina E?

Witamina E stanowi grupę  związków organicznych (tokoferoli i tokotrienoli), które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. Jako że ciało nie potrafi samodzielnie wyprodukować tych związków, muszą one być dostarczane wraz z pożywieniem. Witamina E uznawana jest za jeden z najsilniejszych przeciwutleczniaczy, dzięki czemu naturalnie spowalnia proces starzenia się komórek skóry czy organów wewnętrznych. Witamina E pełni niezwykle ważną funkcję w organizmach żywych i funkcjonowaniu komórki. Niedobór, ale i przedawkowanie witaminy E zdarza się niezwykle rzadko, szczególnie przy zachowaniu zasad zdrowego żywienia. Sprawdź, kiedy wykonać badanie określające poziom alfa-tokoferolu w surowicy. Witamina E – działanie i funkcje w organizmie Witaminą E określa się grupę związków organicznych takich jak alfa-tokoferol, gamma-tokoferol czy tokotrienole. Może więc występować pod różnymi postaciami. Warto wiedzieć, że witamina E należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Grupa tych substancji została odkryta na początku XX wieku, kiedy prowadzono badania nad rozmnażaniem się zwierząt. Zaobserwowano wtedy, że witamina E stanowi wyjątkowy składnik, który odżywia tkanki. Pierwszy raz tokoferol został wyizolowany z oleju z kiełków pszenicy. Chemiczna nazwa witaminy E pochodzi z greki i w wolnym tłumaczeniu oznacza „nieść urodzenie”. W potocznym języku witaminę E określa się często jako „witaminę młodości” lub „witaminę życia”. Z badań pochodzących z lat 30. XX wieku wynika, że to właśnie alfa-tokoferol najlepiej sprawdza się w uzupełnianiu niedoboru witaminy E. Co do zasady witamina E występuje pod 8 różnymi postaciami chemicznymi: alfa-, beta-, gamma- i delta-tokoferol oraz alfa-, beta-, gamma- i delta-tokotrienol. Na jakiej drodze  witamina E oddziałuje na ludzki organizm? Wykazuje dużą aktywność biologiczną. Skutkiem hipowitaminozy witaminy E jest osłabienie, zmniejszona odporność, ból mięśni i stawów, kruchość ścian naczyń krwionośnych, apatia, zmiany skórne.  Działa na układ odpornościowy  i wpływa na  procesy metaboliczne. Ogranicza gromadzenie się tłuszczów, co pozytywnie wpływa na prewencje chorób metabolicznych. Na poziomie molekularnym witamina E oddziałuje na kinazy białkowe. Enzymy te przeprowadzają reakcję fosforylacji cząsteczki specyficznego dla danej kinazy białka. Fosforylacja zwykle prowadzi do zmiany konformacji cząsteczki białka i, w konsekwencji, zmiany jego aktywności, zdolności do wiązania się z innymi białkami albo przemieszczenia cząsteczki w obrębie komórki. Do 30% białek podlega regulacji na tej drodze; większość szlaków metabolicznych komórki, zwłaszcza sygnalizacyjnych, angażuje enzymy z grupy kinaz białkowych. Witamina E przede wszystkim jest silnym antyoksydantem, który uczestniczy  w ochronie komórki przed stresem oksydacyjnym prowadzącym do degeneracji lub śmierci komórki. Wolne rodniki tlenowe powstają w procesach metabolicznych organizmu  lub pochodzą ze środowiska zewnętrznego. Ich poziom wzrasta w wyniku stresu, nadmiernego wysiłku, nadmiernej ekspozycji na światło słoneczne etc. Wpływają na starzenie się organizmu, rozwój wielu schorzeń dotykających między innymi układ sercowo-naczyniowy i nerwowy a także wywierają silny efekt pro nowotworowy Antyoksydanty naturalnie chronią organizm przed szybszą degeneracją. Witamina E i jej regeneracyjne działanie ma duże znaczenie dla budowy skóry oraz procesów gojenia się ran. Dlatego często wykorzystywana jest w kosmetyce. Witamina E, dzięki swojemu potencjałowi  antyoksydacyjnemu, pomaga także zwalczyć efekty promieniowania UV na skórę. Ma niebagatelne znaczenie dla układu rozrodczego kobiety oraz przebiegu ciąży. Witamina E bierze udział w procesie owulacji, rozwoju komórek jajowych czy zagnieżdżeniu zarodka, wpływając na hormon gonadotropowy, który reguluje pracę jajników. U mężczyzn witamina E bierze udział w produkcji nasienia, a także wpływa na prawidłowe krążenie krwi, co ma również duże znaczenie dla prokreacji. Z fizjologicznego punktu widzenia substancje objęte terminem witaminy E hamują przedwczesny rozpad krwinek czerwonych. Tokoferol  hamuje odkładanie się blaszki miażdżycowej  w naczyniach krwionośnych. Za poziom witaminy E w surowicy krwi odpowiada wątroba. Narząd ten ma zdolność regeneracji alfa-tokoferolu, natomiast metabolizuje inne formy witaminy E. Witamina E – zapotrzebowanie Zapotrzebowanie na witaminę E jest różne w zależności od wieku i stanu fizjologicznego danej osoby. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę E określa się następująco (według aktualnych norm Instytutu Żywności i Żywienia (http://www.czytelniamedyczna.pl/585,normy-zywienia-dotyczace-witamin.html): Do 6. miesiąca życia: 4 mg,Od 7. miesiąca do 1. roku życia: 5 mg,Od 1. do 3. roku życia: 6 mg,Od 4. do 9. roku życia: 7 mg,Chłopcy powyżej 10. roku życia: 10 mg,Dziewczęta powyżej 10. roku życia: 10 mg,Kobiety w ciąży: 12 mgKobiety karmiące piersią: 14 mg. Zauważ, że zwiększone zapotrzebowanie na witaminę E pojawia się u kobiet karmiących piersią. Nie ma jednak potrzeby modyfikacji diety pod tym kątem w okresie samej ciąży. W okresie prenatalnym witamina E chroni płód przed rozwojem wad w układzie nerwowym, w tym wad wzroku. Dodatkowo wpływa także na prawidłową masę urodzeniową dziecka. Tak więc witamina E potrzebna jest do prawidłowego funkcjonowania. Gdzie występuje? Znajdziesz ją przede wszystkim w produktach roślinnych. Pamiętaj, że jest ona przyswajana w tłuszczach, dlatego dobrze spożywać ją właśnie w takim towarzystwie. Witaminę E znaleźć możesz w: Oleju rzepakowym,Oleju słonecznikowym,Oleju sojowy,Oliwie z oliwek,Oliwkach,Olejku z kiełków pszenicy, a także w samej pszenicy i kiełkach zbóż,Awokado,Migdałach,Orzechach laskowych, włoskich i arachidowych,Maśle,Żółtkach jaj,W rybach, w tym przede wszystkim tłustych rybach morskich,W drobiu,W warzywach takich jak szpinak, brokuł, pomidor, papryka, marchew, brukselka, sałata,W owocach takich jak morele, porzeczka, jagodach czy brzoskwiniach,W płatkach owsianych i otrębach. W dobrze skomponowanej diecie trudno więc o niedobory witaminy E. Występuje ona powszechnie w składnikach pokarmowych. Zdrowa dieta jest więc niemal gwarancją prawidłowej podaży witaminy E w całodziennym jadłospisie. Witamina E – badanie z surowicy. Kiedy je wykonywać? W jakich sytuacjach określenie stężenia witaminy E w surowicy jest istotne? Najczęściej badanie to wykonuje się, gdy lekarz chce określić zasadność stosowania suplementacji tą witaminą. Badanie można wykonywać profilaktycznie w celu określenia ogólnego stanu organizmu i poziomu witamin. W laboratoriach możesz znaleźć ofertę wykonywania panelu A + E − podczas analizy krwi określa się poziom obydwu witamin. Pomiar stężenia witaminy E w surowicy dokonywany jest metodą chromatografii cieczowej –  HPLC. Pomiar stężenia witaminy E w surowicy może być zlecony przez lekarza w przypadku stwierdzonej celiakii lub mukowiscydozy − przy tych schorzeniach często występuje bowiem niedobór tego składnika. Skutki niedoboru witaminy E. Czy hipowitaminoza witaminy E może być groźna? Niedobór witaminy E w organizmie może być bardzo groźny. Zbyt niskie przyswajanie alfa-tokoferolu może skutkować przyspieszonym starzeniem się komórek ciała, a także wpływać na rozwój chorób metabolicznych. Niskie stężenie witaminy E w krwi przez dłuższy czas może grozić rozwojem miażdżycy, choroby wieńcowej czy nowotworów. Warto jednak wiedzieć, że niedobór witaminy E zdarza się niezwykle rzadko, ponieważ przeciętna dieta jest w stanie zaspokoić dzienne zapotrzebowanie na ten składnik. Niedobory pojawiają się zwykle u osób z chorobami metabolicznymi, które polegają za zaburzeniach wchłaniania tłuszczu. Z problemem tym mierzyć mogą się także chorzy na celiakię czy mukowiscydozę. Hipowitaminozę witaminy E rozpoznać można po objawach takich jak ogólne osłabienie i rozdrażnienie, brak możliwości koncentracji, anemia, problemy ze wzrokiem, wypadanie włosów. Symptomem niedoboru może być również niepłodność, tak u mężczyzn, jak i u kobiet. Niedobory witaminy E widać także na skórze, np. przez szybsze rogowacenie naskórka. Dolegliwości wynikające ze zbyt niskiego poziomu witaminy E w surowicy mogą objawiać się także jako problemy jelitowe, a nawet zaburzenia neurologiczne. Witamina E w organizmie człowieka − czy nadmiar jest szkodliwy? Z reguły przedawkowanie witaminy E jest bardzo trudne. Ponadprogramowe ilości alfa-tokoferolu magazynowane są w nadnerczach lub w tkance tłuszczowej, a następnie wydalane z organizmu w naturalnych procesach fizjologicznych. Przedawkowanie witaminy E pochodzącej z jedzenia jest niemal niemożliwe. Należy wiedzieć, że jedynie alfa-tokoferol jest przyswajany przez organizm człowieka. Inne postaci witaminy E, w tym beta-, gamma- czy delta-tokoferol lub alfa-, beta-, gamma-, delta-tokotrienol są metabolizowane przez wątrobę. Przedawkowanie witaminy E jest jednak możliwe przy bardzo nasilonej i niekontrolowanej suplementacji. Specjaliści uznają, że przyjmowanie witaminy E w dawkach po 1000 mg dziennie przez dłuższy czas, może w pewnym momencie spowodować przedawkowanie. Objawia się ono głównie bólem głowy, zmęczeniem, rozdrażnieniem, osłabieniem pracy mięśni, a także (co jest częste  przy przedawkowaniu witamin) problemami żołądkowo-jelitowymi. Można więc określić, że nadmiar witaminy E jest oczywiście szkodliwy. Stan taki występuje jednak bardzo rzadko i spowodowany jest głównie nierozważnym i samowolnym przyjmowaniem witamin czy suplementów diety. Po odstawieniu nadprogramowej witaminy E, objawy z czasem powinny ustąpić, a poziom tokoferoli powinien wrócić do normalności. Aby określić przedawkowanie witaminą E możesz wykonać badania z surowicy krwi. Bibliografia: https://www.jagiellonskiecentruminnowacji.pl/wp-content/uploads/2019/01/witamina_e_co_kryje_swiat_tokoferoli_bozena_milanovic.pdfhttp://miesiecznikchemik.pl/wp-content/uploads/2015/02/chemik_2014_07-1.pdfhttps://wylecz.to/diety/witamina-e-witamina-mlodosci-1383145375/https://www.medonet.pl/zdrowie,witamina-e—dzialanie-i-wystepowanie,artykul,1725065.html#witamina-e-wlasciwoscihttp://www.czytelniamedyczna.pl/585,normy-zywienia-dotyczace-witamin.html

17 grudnia 2021

Witamina A – działanie, właściwości i rola w organizmie

Witaminy to organiczne związki chemiczne, które są niezbędne do prawidłowego zachodzenia licznych procesów ludzkiego metabolizmu. Substancje te muszą być dostarczane z zewnątrz, jako że organizm nie jest w stanie wytworzyć ich samodzielnie. Z tego powodu, w przypadku nieprawidłowej diety lub występowania określonych schorzeń istnieje ryzyko rozwoju niedoborów witaminowych, które mogą znacząco wpływać na stan zdrowia pacjenta. Witamina A – co to jest? Witamina A to określenie zbiorcze dla grupy substancji chemicznych, z których najważniejsze dla ludzkiego organizmu są retinol, retinal oraz określone karoteny. Omawiane związki chemiczne biorą udział w licznych procesach metabolicznych zachodzących w ciele człowieka, które wpływają na właściwy stan zdrowia wielu układów oraz narządów. Jedną z ważniejszych funkcji witaminy A jest udział w funkcjonowaniu narządu wzroku poprzez wytwarzanie impulsów nerwowych w siatkówce oka pod wpływem światła. Dzięki temu możliwe jest odbieranie bodźców świetlnych oraz przekształcanie ich na obraz we właściwych strukturach mózgu. Dodatkowo witamina A uczestniczy w procesach związanych z regulowaniem funkcji i dojrzewania komórek i nabłonkowych. Poprzez to działanie witamina A warunkuje utrzymywanie zdrowego stanu skóry, paznokci oraz włosów. Związek ten wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, który stanowi podstawową ochronę organizmu przed chorobami wywoływanymi przez czynniki infekcyjne, jak np. wirusy lub bakterie. Określone komórki tkanki kostnej także są wrażliwe na działanie witaminy A. Dzięki temu związek ten bierze udział w procesie wzrostu kości oraz wpływa na ich prawidłowe formowanie i utrzymywanie integralności strukturalnej. Witamina A – występowanie Ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować witaminy A – z tego powodu musi być ona dostarczana wraz z pożywieniem. Ze względu na mechanizm magazynowania tej witaminy, najwięcej witaminy A znajduje się w produktach pochodzenia zwierzęcego, które wytwarzane są z wykorzystaniem ich wątroby, jak np. tran. Witamina A obecna jest także m.in. w serze, mleku, jajkach oraz maśle. Dodatkowo, wysokie stężenia tego związku występują w następujących warzywach i innych produktach roślinnych: MarchewBatatySzpinakDyniaPapryka Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A zależy od wielu czynników, m.in. wieku, płci oraz stanu fizjologicznego ( ciąża lub karmienie piersią). Z tego powodu ewentualne rozpoczęcie dodatkowej suplementacji witaminy A za każdym razem musi być analizowane indywidualnie oraz skonsultowane z lekarzem. Witamina A badanie – kiedy je wykonać? Badanie stężenia witaminy A w organizmie zalecane jest osobom, które podejrzewają, że mogą cierpieć na niedobór lub nadmiar tej witaminy. Stany te nazywane są odpowiednio hipo- oraz hiperwitaminozą. Każde z tych zaburzeń charakteryzuje się oddzielnym zestawem objawów klinicznych oraz związane jest z ryzykiem rozwoju specyficznych powikłań zdrowotnych. Ze względu na wpływ witaminy A na właściwy rozwój płodu istotne jest także, aby kobiety planujące oraz będące w ciąży zadbały o utrzymywanie właściwych stężeń tej substancji w organizmie. Dodatkowo oznaczenie poziomów witaminy A powinno być wykonywane przed rozpoczęciem jej suplementacji oraz w jej trakcie, w celu oceny skuteczności wdrożonego leczenia. Objawy niedoboru witaminy A Obecnie niedobór witaminy A rzadko występuje w tzw. krajach wysokorozwiniętych, jednak zawsze należy mieć na uwadze możliwość pojawienia się tego zespołu chorobowego, szczególnie w przypadku współwystępowania zaburzeń odżywiania oraz innych chorób wpływających na funkcję układu pokarmowego. W przypadku niedoborów witaminy A najczęściej można zaobserwować następujące objawy: Ślepota zmierzchowa (dawniej nazywana „kurzą ślepotą”) – znacząco osłabione widzenie w warunkach niskiego oświetlenia,Przesuszenie oka, które może prowadzić do podrażnień i stanów zapalnych,Częste, nawracające infekcje o cięższym przebiegu,Pogorszenie kondycji skóry- nadmierna suchość, łuszczenie się, trądzik,Zwiększona łamliwość i wypadanie włosów,Uszkodzenia zębów, zanik szkliwa. Czy hipowitaminoza witaminy A może być groźna? Skutki niedoboru witaminy A Długotrwałe niedobory witaminy A znacząco pogarszają jakość życia pacjenta. Są one szczególnie niebezpieczne wśród najmłodszej grupy wiekowej, jako że to właśnie dzieci najbardziej narażone są na groźne powikłania związane ze zbyt niskimi poziomami witaminy A. Niedobór witaminy A zwiększa częstotliwość biegunek, które u pacjentów pediatrycznych prowadzą do  zaburzeń elektrolitowych oraz skrajnego, zagrażającego życiu odwodnienia. Dodatkowo niedobory witaminy A mogą skutkować zaburzonym rozwojem układu kostnego, zahamowaniem wzrostu oraz permanentnym uszkodzeniem narządu wzroku, co może prowadzić do całkowitej ślepoty. Nadmiar witaminy A – objawy Tak samo jak niedobory, nadmiar witaminy A także nie jest korzystny dla funkcjonowania ludzkiego organizmu. Najczęściej do jego rozwoju dochodzi w przebiegu nieprawidłowo prowadzonej suplementacji tego związku z wykorzystaniem preparatów dietetycznych dostępnych bez recepty. W celu uniknięcia powikłań zdrowotnych z tym związanych zawsze warto skonsultować się z lekarzem oraz wykonać właściwe badania diagnostyczne przed podjęciem decyzji o uzupełnianiu swojej diety o dodatkowe ilości witaminy A. Najczęstszymi objawami, które mogą pojawić się w przebiegu hiperwitaminozy A są m.in.: Pogorszenie apetytu,Nadmierna pobudliwość, nerwowość,Bóle głowy,Zaburzenia widzeniaNudności, wymioty,Przewlekłe zmęczenieOgólne osłabienie,Nadwrażliwość na światło słoneczne,Zwiększone ryzyko złamań kości. Witamina A w organizmie człowieka − czy nadmiar jest szkodliwy? Nadmiar witaminy A stanowi znaczące zagrożenie dla zdrowia pacjenta. W skrajnych przypadkach może on prowadzić do rozwoju zaburzeń bezpośrednio mogących skutkować zgonem, jak m.in. uszkodzenia wątroby lub wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Dodatkowo, hiperwitaminoza A jest szczególnie niebezpieczna podczas ciąży. Nadmiar witaminy A w organizmie matki wykazuje działanie teratogenne. Oznacza to, że może on prowadzić do rozwoju licznych, nieodwracalnych wad wrodzonych u dziecka lub też skutkować przedwczesnym porodem, a nawet poronieniem. Z tego powodu podczas ciąży nigdy nie należy samodzielnie podejmować decyzji o włączaniu jakiejkolwiek suplementacji dodatkowej oraz każdorazowo konsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę. Źródła: https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-a/ https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/ https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-a/art-20365945 https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/vitamin-a-and-your-bones https://medlineplus.gov/ency/article/002400.htm https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11910-008-0015-0 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17151585/

13 sierpnia 2021

Witamina C w organizmie – jaka jest jej rola? Działanie i występowanie

Witamina C (znana też pod nazwą kwas askorbowy, kwas askorbinowy, a także jako dodatek do żywności E300) to jedna z ważniejszych substancji w naszym organizmie. Choć dziś spotkamy ją na niemal każdym kroku, a żaden kompleks witamin nie może się bez niej obyć, dobrze wiedzieć, co zawdzięczamy witaminie C i dlaczego tak ważne jest dostarczanie jej za pośrednictwem zrównoważonej diety. SPIS TREŚCI Funkcje witaminy w organizmieWystępowanie witaminy CBadanie poziomu witaminy C we krwiSkutki niedoboru witaminyWitamin C w organizmie człowieka – czy nadmiar jest szkodliwy? 1. Funkcje witaminy C w organizmie Kwas askorbinowy jest rozpuszczalną w wodzie witaminą, która uczestniczy w licznych procesach metabolicznych ludzkiego organizmu. Niestety zarówno ludzie, jak i ssaki naczelne, świnki morskie oraz część nietoperzy nie są w stanie samodzielnie produkować witaminy C. Niezbędne jest jej dostarczanie do organizmu wraz z pożywieniem. Samą witaminę C wyizolowano dość późno, bo dopiero w 1928 roku (uczynił to węgierski lekarz Alberta Szent Győrgyi, który za swoje badania dziewięć lat później otrzymał Nagrodę Nobla). Z poważnym problemem niedoborów witaminy C ludzkość zmaga się właściwie od starożytności. Szczególny problem mieli z tym marynarze, których dieta na morzu przez długi czas była bardzo uboga (pod koniec długiego rejsu do jedzenia mieli niemal wyłącznie solone mięso). Gnilec (powszechniej znany też jako szkorbut) zbierał prawdziwie śmiertelne żniwo. Dopiero pod koniec XVI w. zauważono, że spożywanie owoców cytrusowych czy cebuli pozwala zapobiec dolegliwościom, ale pierwsze testy pozwalające faktycznie stwierdzić skuteczność tego rozwiązania, przeprowadził dopiero w 1747 r. James Lind.Na szczęście szkorbut w XXI wieku nie stanowi już niemal nigdzie problemu – nasza dieta jest na tyle zróżnicowana, że nieświadomie zjadamy naprawdę duże porcje witaminy C. Dziś większość z nas kojarzy witaminę C jako środek zapobiegający i wspomagający w walce z infekcją. W praktyce kwas askorbinowy nie jest środkiem, który faktycznie pomaga zwalczyć infekcje, ale z pewnością pomaga im zapobiegać jeżeli jego podaż w diecie jest wystarczająca, a ewentualna suplementacja prawidłowa Jednak tak naprawdę jedynie regularne przyjmowanie kwasu askorbowego w sezonie „grypowym” może zmniejszyć ryzyko przeziębienia.Najlepsze efekty profilaktyczne zauważono u osób uprawiających regularnie wysiłek fizyczny w niższych temperaturach. Sportowcy przy profilaktycznym przyjmowaniu witaminy C chorowali aż o połowę rzadziej niż osoby, które nie przyjmowały suplementów. Sama witamina C w organizmie jest naturalnym przeciwutleniaczem, przyspiesza gojenie ran i spowalnia proces starzenia się skóry. Bierze również udział w syntezie kolagenu. To jednak nie wszystkie zalety tej witaminy, bo w organizmie między innymi:• hamuje krwawienie z dziąseł oraz rozwój próchnicy,• obniża ciśnienie i poziom złego cholesterolu,• przeciwdziała rozwojowi miażdżycy,• uszczelnia naczynia krwionośne,• bierze udział w procesie syntezy kolagenu i dzięki temu zmniejsza ryzyko kontuzji, poprawia elastyczność stawów,• jest niezbędna do wydzielania składnika budulcowego kości, jej regularne przyjmowanie przeciwdziała osteoporozie,• jest aktywatorem licznych enzymów,• bierze udział w syntezie części neuroprzekaźników, kortykosteroidów i w przemianach tyrozyny,• ułatwia przyswajanie żelaza z pożywieniem,• według niektórych doniesień witamina C podana dożylnie działa cytotoksycznie na komórki rakowe (ma właściwości przeciwnowotworowe). Zalecanie dzienne spożycie kwasy askorbowego jest zależne od wieku oraz płci.Witamina C dla dzieci od 1. do 3. roku życia powinna być podawana w dawce 40 miligramów na dobę.Dzieci od 4. do 12. roku życia powinny przyjmować 50 miligramów na dobę. Dla starszych dzieci (od 13. do 18. roku życia) podział jest zależny od płci.• Dziewczynki: zalecana dzienna dawka to 65 miligramów na dobę,• Chłopcy: zalecana dawka to 75 miligramów.Kobiety powyżej 19. roku życia powinny przyjmować 75 miligramów, a mężczyźni 90 miligramów na dobę. 2. Występowanie witaminy C Źródła witaminy C to przede wszystkim warzywa i owoce takie jak:• dzika róża,• cytrusy,• pomidory,• truskawki,• papryka,• acerola,• czarna porzeczka. Co ciekawe, wbrew obiegowej opinii to wcale nie cytrusy są najlepszym źródłem witaminy C – zawierają zaledwie ok. 50 miligramów na 100 gramów. Czarna porzeczka lub żółta papryka to aż 180 miligramów, a dzika róża – nawet 700 miligramów! Co ciekawe, naturalna witamina C w popularniejszych owocach w Polsce – na przykład jabłkach czy gruszkach – występuje w stosunkowo niewielkiej ilości, około 5 miligramów. Bogatym źródłem witaminy C jest kiszona kapusta, którą od XVII w. (!) zabierano na statki wyruszające w długą podróż jako antidotum na szkorbut i dość brutalnie zmuszano marynarzy do jej regularnej konsumpcji. Oprócz naturalnych źródeł kwasu askorbowego na rynku jest wiele preparatów przeznaczonych dla dzieci i dorosłych. Mogą to być krople doustne, żelki, proszki do sporządzania roztworów, tabletki do rozgryzania i żucia, musujące czy do połykania. Preparaty witaminy C często są oferowane z rutyną (rutozydem), która wpływa korzystnie na stan żył i na krążenie. Naturalna witamina C może być wspomagana przez preparaty farmaceutyczne, lecz pamiętajmy, że powinnyśmy się opierać na jej naturalnych źródłach. Witaminę C dodaje się także do produktów na przeziębienie – najczęściej są one dostępne w formie saszetek z proszkiem do rozpuszczenia w wodzie. Takie preparaty często zawierają również paracetamol, kwas acetylosalicylowy, wapno etc.Kwas askorbinowy jest też powszechnie wykorzystywany do konserwowania produktów spożywczych (zapobiega zmianom zapachu w mrożonkach, konserwach czy napojach) – nawet w mące! – a także do produkcji kosmetyków. 3. Badanie poziomu witaminy C we krwi Prawidłowy poziom kwasu askorbowego w surowicy wynosi 34–110 µmol/l (6–20 µg/dl). Badanie takie wykonywane jest przy podejrzeniu niedoboru witaminy C.Przy zmniejszonym stężeniu kwasu askorbowego we krwi może pojawić się osłabienie, skłonność do krwawień, powstawanie siniaków, trudno gojące się rany, częste infekcje, problemy ze stanami zapalnymi dziąseł i zębów. Pomiar stężenia witaminy C zalecany jest osobom, w których diecie pojawiają się niewielkie ilości owoców i warzyw – stanowiących naturalne źródła witaminy C.Osoby przyjmujące antykoncepcję hormonalną nie powinny przyjmować wysokich dawek witaminy C (1000 mg dziennie), gdyż nasila to działania niepożądane (bóle głowy, nudności, wzdęcia, wzrost poziomu cukru we krwi, problemy ze strony pęcherzyka żółciowego, depresja, wypadanie włosów). Jednak nagłe odstawienie witaminy C przy antykoncepcji doustnej może spowodować obniżenie poziomu estrogenu we krwi i zmniejszyć skuteczność ochrony przed zapłodnieniem. 4. Skutki niedoboru witaminy C Niedobór kwasu askorbowego może wynikać z nieodpowiedniej diety. Zapotrzebowanie na witaminę C wzrasta w takich przypadkach jak:• wymioty,• palenie papierosów,• cukrzyca,• ciąża i karmienie piersią,• doświadczanie silnego stresu,• nadciśnienie tętnicze,• długi i ciężki wysiłek fizyczny. Objawy niedoboru kwasu askorbowego w organizmie to:• skłonność do krwawień,• osłabienie przy wysiłku fizycznym,• często pojawiające się siniaki,• trudno gojące rany,• podwyższenie poziomu ciśnienia we krwi,• stany zapalne zębów i dziąseł,• bolące stawy i mięśnie. Pierwszymi oznakami niedoboru witaminy C są zmęczenie i zły nastrój – jeśli zaobserwujesz je u siebie, spróbuj w pierwszej kolejności włączyć do diety warzywa czy owoce lub suplementy , które dostarczą Ci odpowiednią porcję kwasu askorbinowego.Pewnym zaskoczeniem dla wielu osób może być też fakt, że witamina C bierze aktywny udział w tworzeniu kości – niedobór witaminy C może oznaczać zwiększone ryzyko pojawienia się złamań czy osteoporozy. Problem jest szczególnie istotny w przypadku dzieci, których układ kostny cały czas się kształtuje. Na szczęście witamina C dla dzieci jest dostępna w atrakcyjnych smakowo preparatach, a dla najmłodszych w postaci kropli doustnych. 5. Witamina C w organizmie człowieka – czy nadmiar jest szkodliwy? Nadmierne stężenie witaminy C to dość rzadki problem, ale niestety występujący – tymczasem w internecie często można znaleźć informacje o tym, że przedawkowanie jest niemożliwe ze względu na fakt, że nadmiar witaminy C jest wydalany z moczem. Długotrwałe przyjmowanie zbyt dużych ilości witaminy C może prowadzić nawet do kamicy nerkowej! Dlatego należy opierać się na jej naturalnych źródłach, pamiętając jednak, że w przypadku niektórych bogatych w witaminę C owocach (np. w grejpfrutach) znajdują się tak duże ilości kwasów organicznych, że ich wpływ na gospodarkę wapniowo-fosforanową dziecka staje się niebezpieczny.W przypadku kobiet w ciąży nie jest wskazane przyjmowanie nadmiernych ilości witaminy C, gdyż stwierdzono jej niekorzystny wpływ na rozwój płodu.Przyjmowanie zbyt dużych dawek witaminy C (powyżej 1000 miligramów na dobę) ma również inne skutki uboczne. Nadmiar witaminy C w organizmie (powyżej 2000 mg na dobę) może spowodować:• bóle brzucha,• wymioty,• biegunka,• nudności,• tworzenie się kamieni nerkowych,• wysypki skórne. Witamina C organizmie wchodzi w interakcje z lekami takimi jak:• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (przyspiesza ich usuwanie z organizmu),• pochodne fenotiazyny (obniża skuteczność),• antybiotyki aminoglikozydowe (obniża skuteczność),• doustne środki antykoncepcyjne (w dużych dawkach zwiększa działania niepożądane. Przy nagłym odstawieniu zmniejsza skuteczność). Należy pamiętać o odstawieniu preparatów zawierających witaminę C minimum 24 godziny przed badaniem krwi lub moczu. Nadmiar witaminy C może wpływać na wyniki takich oznaczeń jak poziom:• kreatyniny,• glukozy,• aminotransferazy alaninowej (ALAT),• bilirubiny,• aminotranferazy asparaginianowej (AspAT),• dehydrogenazy mleczanowej (LDH). Choć witamina C jest kluczowa dla naszego funkcjonowania, to w historii ludzkości dowiedzieliśmy się dość późno o jej cennych właściwościach (i to nawet nie wiedząc o istnieniu takich związków chemicznych jak witaminy!). Dziś, na szczęście, mamy znacznie łatwiejszy dostęp do warzyw i owoców niż żeglarze kilkaset lat temu i nie musimy martwić się szkorbutem, jednak niedobór lub nadmiar witaminy C jak najbardziej mogą nam zagrozić. Badanie poziomu witaminy C we krwi możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Bibliografia: • Pawlaczyk M. i wsp., Witamina C i skóra, [w:] Farmacja Współczesna 2012; 5: 174-178;• https://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/apteczka/witamina-c-kwas-askorbinowy-wlasciwosci-zrodla-dzialanie-i-zastosowanie-aa-GdaG-BQ2f-YivZ.html;• https://www.medicover.pl/suplementy/witamina-c/;• High-dose parenteral ascorbate enhanced chemosensitivity of ovarian cancer and reduced toxicity of chemotherapy, www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24500406;• https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/174221,badanie-stezenia-kwasu-askorbinowego-wiatminy-c-w-surowicy-krwi;• Jarosz M., Bułhak-Jachymczak B. (red.). Normy żywienia człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2008.

30 czerwca 2020

A, C, D i E – o znaczeniu witamin w Twoim organizmie

Witaminy odkryto niewiele ponad sto lat temu. Nie ulega wątpliwości, że mają kluczowe znaczenie dla zdrowia, a do najważniejszych z nich należą m.in. witaminy A, C, D oraz E. Warto poznać ich rolę i funkcje w organizmie oraz dowiedzieć się, jakie produkty dostarczają ich najwięcej. Witaminy i ich właściwości – dlaczego są tak istotne? Spis treści: Witaminy i ich właściwości Witamina A Witamina C Witamina D Witamina E Witaminy i ich właściwości Co to są witaminy? Witaminy to grupa organicznych związków chemicznych o zróżnicowanej budowie, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Mogą być pozyskiwanie syntetycznie lub mieć pochodzenie naturalne. W przypadku większości witamin, organizm ludzki nie ma zdolności ich syntetyzowania. W związku z tym konieczne jest dostarczanie witamin w odpowiednio zróżnicowanej i urozmaiconej diecie, najczęściej pod postacią prowitamin. Brak danej witaminy w organizmie określa się mianem awitaminozy, niedobór to hipowitaminoza, a nadmiar – hiperwitaminoza. Pracę nad zagadnieniem – witaminy i ich właściwości – rozpoczął polski badacz i biochemik Kazimierz Funk w 1913 roku. On także stworzył nazwę omawianych związków chemicznych – witaminy. Vitae po łacinie oznacza życie, a amina pochodzi od grupy aminowej, którą zawierała pierwsza wyizolowana przez niego witamina –  B1. Podział witamin Podział witamin oparto na właściwościach fizycznych, wyróżniając witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) i rozpuszczalne w wodzie (B i C). Drugi i mniej popularny podział klasyfikuje witaminy na te, będące związkami azotowymi – wszystkie witaminy z grupy B, oraz witaminy nie zawierające azotu – A, D, E, K i C. Witaminy pełnią w organizmie bardzo wiele funkcji – te rozpuszczalne w tłuszczach mogą być magazynowane w organizmie (głównie w wątrobie i tkance tłuszczowej), a ich rolą jest m.in. uczestnictwo w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, regulacja procesów krzepnięcia krwi oraz spełnianie funkcji antyoksydacyjnej. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie, ich nadmiar jest usuwany z moczem, pełnią m.in. funkcję koenzymów i kofaktorów różnych układów enzymatycznych i uczestniczą w metabolizmie cukrów, tłuszczów, białek oraz w gospodarce mineralnej organizmu. Witamina A – na co i kiedy? Witamina A – na co ma wpływ i kiedy może występować jej niedobór? Witamina A w organizmie człowieka jest syntetyzowana z beta-karotenu pochodzącego z diety. Uczestniczy w procesie widzenia – przekształca się w retinal, który wchodzi w skład rodopsyny, której rolą jest utrzymanie wrażliwości pręcików siatkówki oka na przyćmione światło. Wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie tkanki nabłonkowej. Witamina A wywiera dobroczynny wpływ na wzrok. Witamina A (inaczej retinol) zapobiega kurzej ślepocie, pomaga w leczeniu chorób oczu. Poza tym wzmacnia błony śluzowe nosa, gardła, jelit i płuc, dzięki czemu zwiększa odporność na zakażenia. Wpływa na rozwój i wzrost kości, zapobiega tworzeniu się krzywego zgryzu. Stymuluje także błony śluzowe do produkcji śluzu i pełni funkcje antyoksydacyjne. Witamina A i jej występowanie W czym jest witamina A? Beta-karoten, będący prowitaminą witaminy A, występuje w produktach pochodzenia roślinnego, szczególnie w pomarańczowych, zielonych  i czerwonych warzywach, np. marchwi, szpinaku czy czerwonej papryce. W czym jest witamina A? Produkty pochodzenia zwierzęcego, bogate w witaminę A  to m.in. żółtka jaj, pełne mleko oraz jego przetwory, tłuste ryby morskie, wątroba i inne podroby. Przedawkowanie witaminy A jest niebezpieczne dla zdrowia. Jej nadmiar prowadzi do nadmiernej senności i zmęczenia, utraty łaknienia, łysienia, owrzodzeń skórnych, krwotoków, a nawet dysfunkcji w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, serca czy nerek. Jak rozpoznać niedobór witaminy A? Objawy to przede wszystkim suchość i łuszczenie skóry oraz ślepota zmierzchowa, która jest wynikiem zahamowania regeneracji rodopsyny. Niedobór witaminy A objawia się pogorszeniem widzenia, co powoduje np. trudności w prowadzeniu samochodu, zwłaszcza wieczorem. Niedobór może także prowadzić do suchości spojówek i rogówki, a przy dużych niedoborach nawet do ślepoty. Inne symptomy obejmują zaburzenia wzrostu kości i zębów oraz częste infekcje. Poziom witaminy A można określić, wykonując pomiar jej stężenia w badaniu krwi. Na co wpływa witamina C? Witamina C, czyli kwas askorbinowy to jeden z najsilniejszych przeciwutleniaczy. Jaka jest rola tej witaminy? Działanie polega na wzmacnianiu dziąseł i zębów, ograniczaniu rozwoju bakterii, wywołujących próchnicę zębów, ułatwieniu przyswajania żelaza, utrzymaniu prawidłowego stanu tkanki łącznej. Na co wpływa witamina C? Wpływa na syntezę kortykosteroidów i wybranych neuroprzekaźników. Wzmacnia odporność organizmu na infekcje, przyspiesza gojenie się ran. Bierze udział w metabolizmie podstawowych białek, w przemianach tłuszczów, cholesterolu oraz kwasów żółciowych. Jakie są objawy przedawkowania witaminy C? Przyjmowanie znacznych ilości witaminy C w codziennej diecie rzadko jest powodem do niepokoju i nie daje niepokojących objawów – jej nadmiar w zdrowym organizmie jest wydalany z moczem. Stanowczo należy przestrzegać przed stosowaniem tzw. mega dawek dochodzących do kilku lub kilkunastu (!) gramów (tysięcy miligramów) dziennie, które przynoszą więcej szkód niż korzyści, a czasami bywają wprost niebezpieczne! Objawy przedawkowania witaminy C w postaci syntetycznej mogą obejmować także dolegliwości żołądkowo- jelitowe, głównie biegunki. Witamina C i jej występowanie Witamina C znajduje się przede wszystkim w owocach i warzywach – m.in. natce pietruszki, papryce czerwonej, ziemniakach, czarnej porzeczce, kiwi, owocach cytrusowych, szpinaku, kalafiorze, pomidorach, truskawkach oraz brukselce. Jej niedobór powoduje choroby jamy ustnej – szkorbut, krwawienie, owrzodzenie dziąseł, wypadanie zębów, objawia się kruchością i pękaniem naczyń krwionośnych. Brak dostatecznej ilości witaminy C w organizmie to także osłabienie odporności, powolne gojenie się ran i nieprawidłowe zrastanie się kości, obrzmiałe i bolesne stawy, a także podatność na siniaki, osłabienie i niekiedy wzmożona senność. Prawidłowy poziom stężenia witaminy C wynosi 34–110 µmol/l (6–20 µg/dl)[1]. Badanie wykonywane jest we krwi. Witamina D Witamina D – jaką rolę pełni w naszym organizmie? Witamina D, czyli kalcyferol, wzmaga wchłanianie wapnia oraz fosforu z jelit, reguluje uwalnianie wapnia z kości i reabsorpcję w nerkach, zapewnia właściwy rozwój i stan kości oraz zębów, a także ma działanie immunomodulujące. Witamina D powstaje w ludzkiej skórze z pochodnej cholesterolu, która pod wpływem promieni UV przekształca się w prowitaminę, a w dalszej kolejności w witaminę. Witamina D – jakie ma działanie i w jakich procesach bierze udział? Oddziałuje na komórki szpiku kostnego produkujące komórki obronne, podnosi odporność i chroni przed infekcjami układu oddechowego. Jej suplementacja jest zalecana noworodkom i niemowlętom, kobietom w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, a także osobom w podeszłym wieku. Również w przypadku zdrowych dzieci, młodzieży i osób dorosłych, zaleca się odpowiednią suplementację –  szczególnie w miesiącach zimowych i na wiosnę. Witamina D znajduje się w pełnym mleku, żółtkach jaj, maśle, olejach roślinnych i tłuszczach zwierzęcych, grzybach i drożdżach. Niedobory witaminy D Niedobory witaminy D pojawiają się w okresie zimowym i wiosennym, gdy ilość słonecznych dni jest mała, dni są krótkie,  a powierzchnia skóry eksponowana na promienie słońca mniejsza co ogranicza syntezę witaminy D w skórze. Niedobór witaminy D objawia się m.in. powiększeniem stawów kolanowych, kostek, dłoni, osłabieniem mięśni, a także wypadanie zębów. Konsekwencją trwałego niedoboru witaminy D u dzieci jest krzywica, a u dorosłych osteomalacja. Jak jeszcze objawia się niedobór witaminy D? Stwierdza się pogorszenie stanu skóry, problemy z ostrością widzenia, biegunkę, bezsenność i szybkie męczenie się. Objawy przedawkowania witaminy D występują rzadko. Są to przede wszystkim: osłabienie, utrata łaknienia, nudności i wymioty, zaparcia, niepokój  wzmożone pragnienie i zwiększone oddawanie moczu. Przyjmuje się, że optymalne stężenie witaminy D we krwi to 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l)[2]. Bardzo duży odsetek badanych wykazuje stężenie suboptymalne i niewystarczające. Na co wpływa witamina E? Witamina E, czyli tokoferol, umożliwia syntezę lipidów i jest przeciwutleniaczem,  wpływa na krzepnięcie krwi i zapobiega chorobom układu krążenia. Stabilizuje błony komórkowe i zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów. Niedobór witaminy E, objawy –  obserwuje się  ogólne osłabienie, suchość i wiotczenie skóry, a także przebarwienia na skórze i plamy starcze. Skutkami niedoboru są zaburzenia płodności, osłabiona praca oraz zanik mięśni, zaburzenia funkcjonowania błon komórkowych, przyspieszony rozpad czerwonych krwinek oraz zaburzenia wzrostu. Witamina E i jej źródła Nadmiar witaminy E występuje rzadko, prowadzi do zmęczenia i osłabienia, wiąże się z zaburzeniami wzroku, zaburzeniami jelitowymi oraz bólem głowy. Zalecenia odnośnie dziennego zapotrzebowania na witaminę E są różne i wg piśmiennictwa wahają się między 10 a 30 mg. Witaminę E zawiera mleko, jaja, masło, oleje roślinne, ryby, kiełki pszenicy, pieczywo razowe, orzechy, migdały oraz zielone warzywa liściaste. Prawidłowe stężenie witaminy E można sprawdzić, wykonując badanie poziomu alfa-tokoferolu w surowicy, który powinien wynosić min. 30 μmol/l[3]. Witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, biorą udział w wielu procesach, wpływają na rozwój, stan zdrowia i wydolność organizmu. Muszą być dostarczane organizmowi z codzienną, zróżnicowaną dietą. Poziom witamin w organizmie możesz sprawdzić wykonując poniższe badania: Witamina C (Kwas askorbinowy), Witamina A, Witamina E. Bibliografia: Retinol (retinol), Indeks leków, https://indeks.mp.pl/desc.php?id=691 Witaminy, wiadomości ogólne. https://www.farmacja.umed.wroc.pl/sites/default/files/files/Witaminy.pdf Witaminy, https://pl.wikipedia.org/wiki/Witaminy Beata Przygoda, Witamina C, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63300,witamina-c Magdalena Walicka, Agnieszka Jasik, Marzanna Paczyńska, Michał Wąsowski, Marek Tałałaj, Ewa Marcinowska-Suchowierska, Niedobór witaminy D – problem społeczny, http://www.czytelniamedyczna.pl/2796,niedoblr-witaminy-d-problem-spoeczny.html [1] https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/174221,badanie-stezenia-kwasu-askorbinowego-wiatminy-c-w-surowicy-krwi [2]Witamina D [3] https://polish.mercola.com/sites/articles/archive/2017/09/04/niedobor-witaminy-e.aspx
Powiązane badania

Witamina B12
  Diagnostyka i leczenie niedoborów witaminy B12. Diagnostyka i leczenie chorych na anemię. Diagnostyka i leczenie zaburzeń neurologicznych.