Rola witaminy B12 w organizmie. Co warto o niej wiedzie─ç?

Redakcja Diagnostyki


Udost─Öpnij

Witamina B12 czyli kobalamina po raz pierwszy zosta┼éa wyizolowana 1948 roku, lecz opisu swojej budowy doczeka┼éa si─Ö dopiero w roku 1956. Nale┼╝y do witamin rozpuszczalnych w wodzie i jest niezb─Ödna dla prawid┼éowego funkcjonowania organizmu cz┼éowieka. Bierze udzia┼é w tworzeniu czerwonych krwinek, przemianach t┼éuszcz├│w i w─Öglowodan├│w oraz odgrywa istotn─ů rol─Ö we w┼éa┼Ťciwym dzia┼éaniu uk┼éadu nerwowego.

Jedn─ů z cz─Östszych przyczyn powa┼╝nego niedoboru witaminy B12 w organizmie jest niedokrwisto┼Ť─ç Addisona i Biermera, czyli anemia z┼éo┼Ťliwa. Inne powody niedoboru tej witaminy obejmuj─ů m.in. niedostateczne dostarczanie jej w diecie, choroby przewodu pokarmowego czy alkoholizm. Objawy niedobor witaminy B12 to niedokrwisto┼Ť─ç megaloblastyczna, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, uszkodzenia uk┼éadu nerwowego, problemy natury psychicznej i inne.

Ôťů SPRAWD┼╣: e-PAKIET BADANIE NIEDOBORU WITAMIN I MINERA┼ü├ôW

W┼éa┼Ťciwo┼Ťci witaminy B12

Witamina B12 to tak naprawd─Ö grupa zwi─ůzk├│w, kt├│re w organizmie cz┼éowieka swobodnie przechodz─ů z jednej formy w drug─ů. Zapotrzebowanie dzienne na witamin─Ö B12 jest wprawdzie niewielkie (┼Ťrednio 2 mg), ale dostarczanie jej w odpowiedniej ilo┼Ťci z po┼╝ywieniem jest bardzo wa┼╝ne. Wch┼éanianie witaminy B12 z przewodu pokarmowego odbywa si─Ö w jelicie kr─Ötym, a ┼╝eby proces m├│g┼é zaistnie─ç, konieczna jest obecno┼Ť─ç czynnika wewn─Ötrznego, IF (ang. intrinsic factor) inaczej czynnika CastleÔÇÖa wytwarzanego w ┼╝o┼é─ůdku przez kom├│rki ok┼éadzinowe.

Witamina B12 jest niezb─Ödna w procesach krwiotw├│rczych ÔÇô ┬ábierze udzia┼é w powstawaniu czerwonych krwinek. Ma te┼╝ znamienne dzia┼éanie na funkcjonowanie uk┼éadu nerwowego ÔÇô ┬ájest konieczna do budowy otoczek mielinowych w nerwach oraz uczestniczy w tworzeniu przeka┼║nik├│w nerwowych. Witamina B12 wp┼éywa na przemiany metaboliczne t┼éuszcz├│w i w─Öglowodan├│w, bierze udzia┼é w syntezie bia┼éek i przemianach puryn i pirymidyn, zasad buduj─ůcych DNA oraz jest niezb─Ödna w procesach przemiany kwasu foliowego do biologicznie aktywnych postaci.

Dzienne zapotrzebowanie na witamin─Ö B12 r├│┼╝ni si─Ö w zale┼╝no┼Ťci od etapu ┼╝ycia. Najwi─Öksze jest u kobiet karmi─ůcych piersi─ů i kobiet ci─Ö┼╝arnych, najmniejsze u niemowl─ůt i waha si─Ö od 0,5 ug/dob─Ö do 2,8 ug/dob─Ö. Wytyczne r├│┼╝ni─ů si─Ö tak┼╝e w zale┼╝no┼Ťci od kraju.

Jak zbada─ç poziom witaminy B12?

Badanie witaminy B12 wykonuje si─Ö z krwi ┼╝ylnej. Do pobrania nale┼╝y si─Ö zg┼éosi─ç na czczo ÔÇô najlepiej rano, po 12 godzinnej przerwie w posi┼éku. W ocenie poziomu st─Ö┼╝enia witaminy B12, w przypadku dodatkowych wskaza┼ä, wykonuje si─Ö ┬ádodatkowe badania, ┬ánp. pomiar kwasu metylomalonowego, homocysteiny oraz st─Ö┼╝enia transkobalaminy bia┼éka transportuj─ůcego witamin─Ö B12.

Kiedy warto sprawdzi─ç poziom witaminy B12? Przede wszystkim w przypadku ┬ániepokoj─ůcych objaw├│w, ale tak┼╝e w przypadku schorze┼ä utrudniaj─ůcych wch┼éanianie witaminy B12, ryzyka niedobor├│w tej witaminy, czy diety ubogiej w witamin─Ö B12 (np. wega┼äskiej). Podkre┼Ťlmy, ┼╝e grupy szczeg├│lnie nara┼╝one na niedobory witaminy B12 to osoby w podesz┼éym wieku, weganie i wegetarianie, niemowl─Öta kobiet karmi─ůcych stosuj─ůcych tak─ů diet─Ö, osoby z chorobami uk┼éadu pokarmowego oraz ludzie nadu┼╝ywaj─ůcy alkoholu. Warto wiedzie─ç, ┼╝e spora ilo┼Ť─ç witaminy B12 jest zwykle magazynowana w w─ůtrobie (zapasy si─Ögaj─ů 10 mg), wi─Öc w przypadku zaprzestania spo┼╝ywania produkt├│w bogatych w witamin─Ö B12 lub zaburze┼ä jej wch┼éaniania, skutki niedoborowe mog─ů zaistnie─ç dopiero po d┼éu┼╝szym czasie ÔÇô ┬ánawet po kilku latach.

U chorych po przebytym zabiegu usuni─Öciu ┼╝o┼é─ůdka lub operacji bariatrycznej oraz u os├│b na diecie wegetaria┼äskiej lub wega┼äskiej ÔÇô szczeg├│lnie w okresie ci─ů┼╝y lub karmienia piersi─ů ÔÇô warto monitorowa─ç poziom witaminy B12, aby w razie jej niedobor├│w m├│c podj─ů─ç odpowiednie dzia┼éania.

Objawy niedoboru witaminy B12

Niedobory witaminy B12 b─Öd─ů skutkowa─ç zaburzeniami w uk┼éadzie krwiotw├│rczym. Zbyt niski poziom witaminy B12 w organizmie upo┼Ťledza wytwarzanie erytroblast├│w, prowadzi do przedwczesnego niszczenia ich w szpiku, a nieprawid┼éowe erytrocyty (krwinki czerwone) we krwi ┼╝yj─ů kr├│cej. Efektem jest niedokrwisto┼Ť─ç z niedoboru witaminy B12, ┬áczyli niedokrwisto┼Ť─ç megaloblastyczna. Objawy obejmuj─ů og├│lne symptomy anemii (os┼éabienie, wzmo┼╝ona m─Öczliwo┼Ť─ç, trudno┼Ťci z koncentracj─ů, zawroty g┼éowy, przyspieszona akcja serca, duszno┼Ť─ç, blado┼Ť─ç) oraz objawy ze strony uk┼éadu pokarmowego, ┬átakie jak spadek masy cia┼éa i utrata apetytu, utrata smaku, nudno┼Ťci, biegunki lub zaparcia. Charakterystyczne jest pieczenie j─Özyka, kt├│ry staje si─Ö ciemnoczerwony, g┼éadki, l┼Ťni─ůcy i powi─Ökszony. W anemii z niedoboru witaminy B12 mog─ů wyst─ůpi─ç tak┼╝e objawy neurologiczne takie jak mrowienia czy k┼éucie w palcach, dr─Ötwienie r─ůk i n├│g, zaburzenia czucia wibracji czy uczucie przechodzenia pr─ůdu wzd┼éu┼╝ kr─Ögos┼éupa podczas pochylania g┼éowy ku przodowi (tzw. objaw LhermitteÔÇÖa).

Niedostateczna ilo┼Ť─ç witaminy B12 w organizmie mo┼╝e r├│wnie┼╝ prowadzi─ç do zmian w b┼éonie ┼Ťluzowej przewodu pokarmowego oraz uszkodze┼ä uk┼éadu nerwowego takich jak: neuropatia obwodowa, zwyrodnienie rdzenia kr─Ögowego czy neuropatia nerwu wzrokowego. Powodem jest m.in. nieprawid┼éowa synteza zasad purynowych i upo┼Ťledzony metabolizm kwas├│w nukleinowych, zaburzenie przemian mieliny i w efekcie zanik w┼é├│kien nerwowych. Powa┼╝ne braki witaminy B12 trwaj─ůce powy┼╝ej 3 miesi─Öcy mog─ů doprowadzi─ç do trwa┼éych i powa┼╝nych zmian w uk┼éadzie nerwowym. Mo┼╝na zaobserwowa─ç tak┼╝e zaburzenia pami─Öci, zaburzenia depresyjne, ot─Öpienie, a nawet zaburzenia psychotyczne i inne objawy psychiatryczne. Kolejnym skutkiem niedoboru witaminy B12 jest hiperhomocysteinemia czyli wzrostu st─Ö┼╝enie homocysteiny we krwi. Uwa┼╝a si─Ö, ┼╝e hiperhomocysteinemia prowadzi do narastania zmian mia┼╝d┼╝ycowych i zwi─Öksza ryzyko chor├│b uk┼éadu kr─ů┼╝enia, chor├│b uk┼éadu nerwowego oraz nowotwor├│w.

Przyczyny niedoboru witaminy B12

Jakie s─ů przyczyny niedoboru witaminy B12? W przypadku ci─Ö┼╝kich niedobor├│w, jedn─ů z cz─Östszych przyczyn s─ů zaburzenia wch┼éaniania spowodowane upo┼Ťledzon─ů budow─ů czynnika CastleÔÇÖa lub zaburzeniami receptor├│w w jelicie kr─Ötym. Ich powody mog─ů by─ç rozmaite, a nale┼╝─ů do nich np. anemia Addisona i Biermera (choroba autoimunologiczna prowadz─ůca do uszkodzenia kom├│rek ok┼éadzinowych produkuj─ůcych czynnik wewn─Ötrzny CastleÔÇÖa), stany po usuni─Öciu ┼╝o┼é─ůdka czy jelita kr─Ötego, choroba Le┼Ťniowskiego- Crohna (nieswoista choroba zapalna jelit), zesp├│┼é rozrostu bakteryjnego, wrodzony niedob├│r czynnika wewn─Ötrznego i inne. Inn─ů przyczyn─ů mo┼╝e by─ç tak┼╝e wrodzony niedob├│r transkobalaminy, czyli bia┼éka odpowiedzialnego za transport witaminy B12 we krwi. Za niewielkie niedobory witaminy B12 w organizmie, odpowiedzialne mog─ů by─ç: dieta wega┼äska lub wegetaria┼äska, niedo┼╝ywienie lub nadu┼╝ywanie alkoholu. Tak┼╝e stosowanie niekt├│rych lek├│w utrudnia wch┼éanianie witaminy B12. Leki, kt├│re mog─ů spowodowa─ç takie skutki to: antagoni┼Ťci receptora histaminowego H2, niekt├│re leki stosowane w nieswoistych zapalnych chorobach jelit, inhibitory pompy protonowej, niekt├│re antybiotyki czy metformina czyli jeden z najpowszechniej stosowanych lek├│w w cukrzycy.

Nadmiar witaminy B12 ÔÇô czym skutkuje?

Nadmiar witaminy B12 usuwany jest wraz z moczem. W zwi─ůzku z tym nie s─ů znane przypadki przedawkowania witaminy B12. Warto jednak wspomnie─ç, ┼╝e zaobserwowano powi─ůzania mi─Ödzy wysokim poziomem witaminy B12 w organizmie, a wyst─Öpowaniem niekt├│rych nowotwor├│w (np. raka jelita grubego, raka piersi, raka w─ůtrobowokom├│rkowego, raka ┼╝o┼é─ůdka), a tak┼╝e chor├│b uk┼éadu krwiotw├│rczego oraz w─ůtroby.

Witamina B12 ÔÇô gdzie wyst─Öpuje?

Witamina B12 znajduje si─Ö jedynie w produktach pochodzenia zwierz─Öcego. G┼é├│wnym ┼║r├│d┼éem tej witaminy w codziennej diecie cz┼éowieka s─ů: produkty mi─Ösne i podroby, mleko, sery twarogowe, ser ┼╝├│┼éty, jaja, ryby oraz skorupiaki.

Je┼Ťli nie jeste┼Ť w stanie dostarczy─ç swojemu organizmowi odpowiednich ilo┼Ťci witaminy B12 wraz z diet─ů lub cierpisz na choroby, kt├│re to uniemo┼╝liwiaj─ů ÔÇô warto, oczywi┼Ťcie po konsultacji z lekarzem, suplementowa─ç witamin─Ö B12 w postaci cyjanokobalaminy. Istnieje mo┼╝liwo┼Ť─ç spo┼╝ywania suplement├│w drog─ů doustn─ů (np. u os├│b b─Öd─ůcych na diecie wegetaria┼äskiej), cho─ç w przypadku zaburze┼ä wch┼éaniania nie przynosi to oczekiwanych efekt├│w. W zwi─ůzku z tym witamin─Ö B12 podaje si─Ö ┬ádomi─Ö┼Ťniowo lub g┼é─Öboko podsk├│rnie.

Witamina B12 spe┼énia istotn─ů rol─Ö w organizmie cz┼éowieka. Jest potrzebna do proces├│w wzrostu organizmu, podzia┼é├│w kom├│rkowych, hematopoezy (proces wytwarzania element├│w krwi) i produkcji mieliny w os┼éonkach nerwowych. Uczestniczy w metabolizmie kwas├│w nukleinowych, bia┼éek, t┼éuszcz├│w i w─Öglowodan├│w. Wp┼éywa na prawid┼éowe funkcjonowanie uk┼éadu nerwowego i tkanki nab┼éonkowe. Niedob├│r witaminy B12 mo┼╝e prowadzi─ç do powa┼╝nych powik┼éa┼ä: anemii megaloblastycznej, uszkodze┼ä nerw├│w obwodowych i degeneracji rdzenia kr─Ögowego. Je┼Ťli jeste┼Ť w grupie zwi─Ökszonego ryzyka lub w oparciu o objawy kliniczne podejrzewasz u siebie lub swoich bliskich zaburzenia poziomu witaminy B12, skonsultuj si─Ö ze swoim lekarzem. Badanie poziomu witaminy B12 oraz zwi─ůzanych z ni─ů parametr├│w (np. homocysteiny) mo┼╝na zakupi─ç w e-Sklepie, sprawd┼║ katalog bada┼ä.

 

Bibliografia:

ÔÇô Fizjologia cz┼éowieka- pod red. S. J. Konturka

ÔÇô ÔÇ× Witamina B12- skutki niedoboru, zasadno┼Ť─ç terapii i suplementacji diety u os├│b w wieku podesz┼éymÔÇŁ- M. Mziray, P. Domaga┼éa, R. ┼╗uralska, M. Siepsiak

ÔÇô ÔÇ× Witamina B12ÔÇŁ- B. Przygoda

ÔÇô ÔÇ× Witamina B12- budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczaniaÔÇŁ ÔÇô A. Ko┼Ťmider, K. Czaczyk

ÔÇô ÔÇ× Interakcje z lekami ÔÇô istotnym wskazaniem suplementacji diety witamin─ů B12ÔÇŁ- J. Biernat, M. Bronkowska

ÔÇô ÔÇ× Hem i kobalamina w ┼Ťwiecie medycyny i farmacjiÔÇŁ- J. Mocarska, T. Koczorowski

ÔÇô ÔÇ×The pathophysiology of elevated vitamin B12 in clinical practiceÔÇŁ- E. Andres, K. Serraj, J. Zhu, A.J.M. Vermorken

[1] Normy ┼╝ywienia dla populacji PolskiÔÇŁ- pod red. M. Jarosz. Instytut ┼╗ywno┼Ťci i ┼╗ywienia.┬á