08 września 2022 - Przeczytasz w 4 min

Bilirubina w moczu – co to jest i jakie są przyczyny jej występowania?

Bilirubina w moczu nie powinna być obecna. Występowanie tego końcowego produktu przemiany hemoglobiny krwinek czerwonych może wskazywać na choroby wątroby i dróg żółciowych. Bilirubina w moczu zawsze wymaga pogłębionej diagnostyki. Pacjent kierowany jest na badanie krwi. Bilirubina w moczu możliwa jest do zbadania w ramach badania ogólnego moczu. Wśród wskazań do oceny tego parametru wymienia się zwłaszcza: zażółcenie skóry i spojówek, świąd skóry, spadek masy ciała. Sprawdź, czy oznaczenie stężenia bilirubiny wymaga specjalnego przygotowania i jakie stany mogą odpowiadać za jej podwyższony poziom.

bilirubina w moczu

Co to jest bilirubina?

Bilirubina to pomarańczowoczerwony barwnik żółciowy. Powstaje głównie w wyniku rozpadu hemu hemoglobiny, czyli enzymu białka obecnego w krwinkach czerwonych, który jest czerwonym barwnikiem krwi. Szacuje się, że nawet 70–90% bilirubiny powstaje w ten sposób, a reszta na skutek nieefektywnej erytropoezy (procesu namnażania się i różnicowania krwinek czerwonych) w szpiku kostnym i niszczenia innych hemoprotein. Bilirubina ma niewielką zdolność do rozpuszczania się w wodzie. Dlatego też transportowana jest we krwi razem z albuminą – białkiem. Część bilirubiny, która jest w sposób nietrwały powiązana z tymi białkami, określa się mianem pośredniej bądź wolnej. Nie przedostaje się ona do moczu. Wykazuje zdolność do przechodzenia przez łożysko i barierę krew-mózg. Jest ona transportowana do wątroby. Tam przekształca się w formę rozpuszczalną w wodzie. Nazywa się ją bilirubiną bezpośrednią lub związaną. Taka postać nie ma już zdolności do przechodzenia przez łożysko i barierę krew-mózg. Jest wydzielana do żółci, po czym transportowana do jelita, w którym ulega przemianie w barwniki żółciowe.

Bilirubina w moczu – na czym polega badanie?

Oznaczenie bilirubiny w moczu jest obecnie standardem w badaniu ogólnym moczu. W jego ramach możliwe jest również określenie leukocytów, erytrocytów, ketonów, białek, urobilinogenu, glukozy, azotynów oraz ocena parametrów fizycznych, w tym barwy, pH, zapachu, przejrzystości, ciężaru właściwego. Badanie bilirubiny w moczu wymaga specjalnego przygotowania. Do analizy wykorzystuje się mocz nocny – pierwszy mocz po wstaniu rano. Oddaje się go po umyciu okolicy cewki moczowej i osuszeniu jej czystym ręcznikiem. Pacjent powinien pamiętać, aby początkowy mocz pominąć, a do badania pobrać tzw. środkowy strumień. Mocz oddaje się do jednorazowego pojemnika z plastiku. Na wiarygodność wyników wpłynąć mogą takie czynniki, jak: miesiączka, wysiłek fizyczny, barwniki, przyjmowane leki. Podkreślić trzeba, że próbka z moczem powinna zostać jak najszybciej dostarczona do laboratorium, ponieważ światło słoneczne powoduje rozpad bilirubiny, zaniżając tym samym jej poziom w moczu.

Co robić, kiedy występuje bilirubina w moczu?

W moczu stwierdza się obecność tylko bilirubiny sprzężonej, która jest rozpuszczalna w wodzie. W przypadku dodatnich wyników lekarz może zalecić badanie oceniające poziom bilirubiny sprzężonej i niesprzężonej we krwi. Do badania bilirubiny z krwi wykorzystuje się zazwyczaj materiał z naczynia z dołu łokciowego. Badanie wykonuje się z rana – najlepiej między 7.00 a 10.00 – oraz na czczo. Pacjent powinien spożyć ostatni posiłek od 8 do 12 godzin przed pobraniem krwi. Warto zaznaczyć, że oznaczanie stężenia bilirubiny we krwi pozwala na różnicowanie żółtaczek hemolitycznych (skutkują podwyższeniem poziomu bilirubiny uwolnionej z rozpadłych krwinek czerwonych) od żółtaczek wątrobowych i pozawątrobowych. Dodatkowo, kiedy lekarz uzna to za stosowne, może rozszerzyć diagnostykę o oznaczenie aminotransferazy asparaginianowej (AST) i aminotransferazy alaninowej (ALT), pozwalające na ocenę funkcji wątroby, albumin, żelaza, czasu protrombinowego, gammaglutamylotranspeptydazy (GGTP) i fosfatazy zasadowej (ALP), których wzrost obserwuje się w zastoju żółci.

Jakie są wskazania do badania bilirubiny w moczu?

Wśród wskazań do badania bilirubiny w moczu wymienia się przede wszystkim występowanie następujących objawów:

  • zażółcenie skóry i białkówki oczu,
  • ciemne, bursztynowe zabarwienie moczu,
  • przewlekłe zmęczenie,
  • spadek masy ciała,
  • bóle brzucha i wzdęcia.

Badanie to wskazane jest osobom nadmiernie spożywającym alkohol, u których istnieje ryzyko uszkodzenia wątroby, osobom należącym do grupy ryzyka wirusowego zapalenia wątroby, przy podejrzeniu zatrucia lekami. Oznaczenie stężenia bilirubiny poza wartością diagnostyczną może być użyte do monitorowania procesu leczenia schorzeń wątroby lub dróg żółciowych.

Bilirubina w moczu – przyczyny

Za bilirubinę w moczu odpowiadać może szereg patologicznych stanów toczących się w obrębie wątroby lub dróg żółciowych. W ich wyniku dochodzi bowiem do uszkodzenia komórek wątroby (tzw. hepatocytów) i uwolnienia w nich bilirubiny, bądź też do zaburzenia odpływu tego barwnika z żółcią do jelit. W efekcie ostatniego procesu bilirubina trafia do nerek, a w konsekwencji również obecna jest w moczu. Wśród najczęściej występujących przyczyn bilirubiny w moczu wymieniane są:

  • choroba nowotworowa wątroby łagodna (np.: naczyniak wątroby, ogniskowy rozrost guzkowy wątroby, brodawczak dróg żółciowych) lub złośliwa (np.: rak wątrobowokomórkowy, torbielakogruczolakorak, wątrobiak zarodkowy) oraz nowotwory przerzutowe wątroby,
  • wirusowe zapalenie wątroby typu A (tzw. żółtaczka pokarmowa), typu B (tzw. żółtaczka wszczepienna) oraz typu C (zakażenie od innej osoby, w czasie piercingu, tatuowania itp.),
  • marskość wątroby (zastępowanie hepatocytów włóknami tkanki łącznej) – poalkoholowa, polekowa, pozapalna, w przebiegu choroby Wilsona (nadmiernego gromadzenia się miedzi w organizmie) lub hemochromatozy (nadmiernego gromadzenia się żelaza w organizmie),
  • zespół Budda-Chiariego – zakrzepica żył wątrobowych,
  • żółtaczka pozawątrobowa – zablokowanie odpływu żółci z wątroby na skutek zapalenia dróg żółciowych, kamicy dróg żółciowych czy raka głowy trzustki.

Szczególnym stanem jest podwyższona bilirubina w moczu u kobiet spodziewających się dziecka na skutek cholestazy ciężarnych. Określa się w ten sposób zastój żółci w wątrobie w wyniku zaburzeń hormonalnych. Z kolei do żółtaczki u noworodków dochodzi na skutek nieporadzenia sobie dziecka z nadmiarem barwnika, którego jest dużo w organizmie z powodu wymiany rodzaju hemoglobiny i rozpadu erytrocytów po urodzeniu.

Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. D.H. Ko, T.D. Jeong, S. Kim i wsp., Influence of Vitamin C on Urine Dipstick Test Results, „Annals of Clinical & Laboratory Science” 2015, t. 45, nr 4, s. 391–395.
  2. P. Lipiński, S. Więcek, I. Jankowska, Metabolizm bilirubiny i jego znaczenie w patogenezie zespołów Rotora oraz Dubina i Johnsona – aktualny stan wiedzy, „Pediatria Polska” 2017, t. 92, nr 6, s. 476–477.

Podobne artykuły

02 sierpnia 2022

Azotyny w moczu – co oznaczają?

Azotyny są związkami chemicznymi, które wykrywane są w badaniu ogólnym moczu za pomocą testów paskowych. W przypadku ich obecności w próbce moczu, na polu testowym dedykowanym azotynom zachodzi barwna reakcja chemiczna. W jakich okolicznościach wykrywane są azotyny w moczu i o czym świadczy ich obecność? Azotyny w moczu – co to znaczy? Azotyny to związki chemiczne powstające z przemiany azotanów, które w organizmie człowieka pochodzą z metabolizmu produktów białkowych. Azotany do azotynów przekształcane są w moczu za pośrednictwem reduktazy, czyli enzymu bakterii Gram ujemnych. Zdrowy i prawidłowo funkcjonujący układ moczowy, fizjologicznie pozbawiony jest obecności flory bakteryjnej, więc w moczu nie występuje reduktaza. Stąd wniosek, że obecność azotynów w moczu świadczy o bakteryjnym zakażeniu układu moczowego, jednak tylko pewną grupą bakterii. Przyczyny obecności azotyn w moczu Reduktaza jest enzymem bakterii Gram ujemnych. Wśród tych, które najczęściej odpowiedzialne są za obecność azotynów w moczu i zakażenie układu moczowego wymienia się pałeczkę okrężnicy (Esherichia coli), Proteus mirabilis i Klebsiella spp. Inne bakterie będące przyczyną zakażenia układu moczowego, czyli Enterococcus spp. i Staphylococcus saprophyticus są bakteriami Gram dodatnimi. Nie posiadają enzymu reduktazy, dlatego też nawet w przypadku kolonizacji układu moczowego i jego zakażenia nie będą produkowały azotynów. Azotyny w moczu – objawy Ponieważ azotyny w moczu świadczą o zakażeniu układu moczowego, ich obecności mogą towarzyszyć charakterystyczne objawy. Dolegliwości związane z zakażeniem dróg moczowych odczuwane są kilka dni, oraz wiążą się z koniecznością ograniczenia codziennej i zawodowej aktywności. Pacjenci z zakażeniem układu moczowego odczuwają trudności i dyskomfort w trakcie oddawania moczu. Charakterystyczny jest częstomocz i nykturia, czyli oddawanie moczu również w nocy. Pacjentom zdarza się mimowolne popuszczanie moczu, skarżą się na ból, głównie w okolicy nadłonowej. Częściej u dzieci niż u dorosłych, zakażeniu układu moczowego towarzyszy gorączka. Na podstawie obecności azotynów w moczu możliwe jest wstępne zdiagnozowanie schorzenia. Ostateczne potwierdzenie infekcji układu moczowego wymaga wykazania obecności drobnoustrojów w drogach moczowych. Diagnozę potwierdza się badaniem bakteriologicznym moczu, a właściwe leczenie ustala na podstawie wykonanego antybiogramu. Niekiedy azotynom i obecności bakterii w moczu nie towarzyszą żadne objawy. Zjawisko takie nosi nazwę bakteriomoczu bezobjawowego i obserwowane jest głównie u kobiet. Częstość jego występowania wzrasta wraz z wiekiem, jest częstą przypadłością ciężarnych, kobiet z cukrzycą, rozpoznawany jest u sporego odsetka osób z cewnikiem. W większości przypadków czynnikiem etiologicznym izolowanym z moczu jest pałeczka okrężnicy (Esherichia coli). Azotyny w moczu w ciąży Obecność azotynów w moczu u kobiet w ciąży niezależnie od towarzyszących objawów lub ich braku jest zawsze zjawiskiem niepokojącym. Świadczy o kolonizacji układu moczowego przez bakterie chorobotwórcze, co jest sytuacją stwarzającą ryzyko poważnych ciążowych powikłań. U kobiet w ciąży bakteriuria bezobjawowa występuje dwukrotnie częściej niż bakteriuria objawowa i dotyczy odpowiednio 10% i 5% ciężarnych. Każdy z rodzajów bakteriurii w ciąży wymaga bezwarunkowo podjęcia leczenia, ze względu na zwiększone ryzyko osłabienia worka owodniowego, wystąpienia porodu przedwczesnego i urodzenia dziecka z niską masą urodzeniową. Badanie ogólne moczu jest badaniem obowiązkowym dla kobiet ciężarnych, zlecanym przez lekarza ginekologa przynajmniej raz w miesiącu. Tak częste monitorowanie kobiety ciężarnej pozwala na zdiagnozowanie bakteriurii, także bezobjawowej na każdym etapie ciąży. Umożliwia to lekarzowi wprowadzenie skutecznej antybiotykoterapii, która w przypadku ciężarnych znacząco zwiększa szanse na urodzenie zdrowego dziecka we właściwym terminie.

13 kwietnia 2022

Badanie moczu – co oznaczają wyniki?

Badanie moczu jest niezwykle istotnym elementem diagnostyki wielu chorób. Przede wszystkim wykonuje je się w przebiegu rozpoznawania schorzeń układu wydalniczego (nerek) oraz dróg moczowych, jednak nieprawidłowości w wynikach badań moczu mogą także świadczyć o chorobach dotyczących innych narządów i układów. Kiedy należy wykonać badanie moczu, a także co oznaczają poszczególne wskaźniki oraz ich zaburzone wartości? Czym jest badanie moczu? Badanie moczu to test diagnostyczny, który polega na analizie określonych parametrów próbki moczu pacjenta. Podczas tego badania oceniane są m.in. właściwości fizyczne i chemiczne moczu, jego skład oraz mikroskopowy osad. Badanie ogólne moczu jest jednym z najbardziej podstawowych testów laboratoryjnych, które wykorzystywane jest  zarówno w ogólnej ocenie stanu zdrowia pacjenta, jak i podczas diagnozowania konkretnych chorób i zaburzeń. Produkcja moczu odbywa się w nerkach, gdzie powstaje on poprzez filtrację określonych składników krwi. Z tego powodu w moczu można wykryć wiele substancji chemicznych oraz metabolitów, które wydalane są z organizmu właśnie poprzez filtrację nerkową. W prawidłowych warunkach człowiek dziennie oddaje od 600 ml do 2,5 litra moczu – dokładne wartości zależne są od wielu czynników, jak m.in. temperatury, ilości spożywanych płynów, indywidualnych uwarunkowań hormonalnych oraz wielu innych. Główną część moczu tworzy woda – stanowi ona nawet aż 96% całej masy moczu. Pozostałe składniki moczu to m.in. produkty przemiany materii (przede wszystkim mocznik), jony poszczególnych pierwiastków (takich jak sód lub potas), sole mineralne oraz inne związki chemiczne. Badanie moczu obejmuje m.in. analizę składu moczu, dzięki czemu możliwe jest wykrycie zaburzeń w ilości poszczególnych substancji obecnych w moczu oraz wstępne rozpoznanie jednostek chorobowych, które mogą prowadzić do tego typu nieprawidłowości. Kiedy należy wykonać badanie moczu? Badanie ogólne moczu, ze względu na niewielkie koszty oraz szeroką dostępność jest jednym z podstawowych badań profilaktycznych, które należy wykonywać regularnie w celu kontroli stanu zdrowia pacjenta. Osoby dorosłe powinny rozważyć przeprowadzenie tego typu badania ok. raz do roku, w połączeniu z innymi badaniami profilaktycznymi, jak np. morfologia krwi żylnej. Badanie moczu pozwala m.in. na kontrole stanu zdrowia nerek. Jest to szczególnie istotne, jako że wiele schorzeń tych narządów przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo. Oznacza to, że pomimo postępu procesu chorobowego pacjent nie odczuwa jakichkolwiek dolegliwości, co w konsekwencji może prowadzić do późnego postawienia diagnozy w momencie, gdy uszkodzenia nerek będą na bardzo zawansowanym poziomie. W przypadku schorzeń nerek często przed pojawieniem się pierwszych objawów możliwe jest wykrycie nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych, jak np. w badaniu ogólnym moczu. Dzięki temu choroby te mogą zostać wykryte na wcześniejszych etapach, co zwiększa ilość dostępnych metod leczenia oraz znacząco poprawia rokowania pacjentów. Dodatkowe wskazania do przeprowadzenia badania moczu mogą wynikać z innych chorób – często są to np. zakażenia układu moczowo-płciowego lub inne choroby o charakterze zapalnym w obrębie nerek i pęcherza moczowego. Na przykład, w przypadku podejrzenia bakteryjnego ZUM (zapalenia układu moczowego) lekarz może zlecić przeprowadzenie poszerzonego badania moczu, które będzie także obejmowało posiew materiału biologicznego wraz z wykonaniem antybiogramu. Dzięki temu badaniu lekarz prowadzący otrzyma informacje zwrotną na temat tego, jaki patogen w danym przypadku jest odpowiedzialny za wywołanie choroby u pacjenta oraz na jakie antybiotyki wykazuje on największą wrażliwość. Dzięki temu możliwe będzie wdrożenie indywidualnie dobranego leczenia, które będzie charakteryzowało się zarówno wysoką skutecznością w zwalczaniu bezpośredniej przyczyny schorzenia, jak i będzie bezpieczne dla pacjenta. Badania moczu niezbędne są także do rozpoznania wielu chorób dotykających samych narządów produkujących mocz, czyli nerek. Do potwierdzenia diagnozy np. kłębuszkowego zapalenia nerek (KZN), zespołu nefrytycznego lub też zespołu nerczycowego wymagane jest wykrycie określonych nieprawidłowości w wynikach badania moczu, które obejmują m.in. zwiększoną utratę białka wraz z moczem lub nieprawidłowy wygląd osadu moczu, który może zwierać m.in. krwinki czerwone lub wałeczki białkowe. Ze względu na złożoność mechanizmów chorób nerek do interpretacji otrzymanych wyników badań niezbędna jest konsultacja lekarska oraz zestawienie wyników testów laboratoryjnych z przebiegiem choroby, objawami pacjenta oraz wynikami innych badań, które mogą obejmować m.in. badania diagnostyczne przeprowadzane z krwi lub/oraz badania obrazowe (jak np. USG nerek). Jakie parametry wchodzą w skład badania moczu? Omawiane badania ocenia wiele zróżnicowanych parametrów moczu. Warto wiedzieć co dokładnie podlega ocenie podczas badania ogólnego moczu oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowości w otrzymanych wynikach. Do pełnej, prawidłowej interpretacji rezultatów tego badania wymagana jest jednak konsultacja lekarska, ze względu na wiele dodatkowych uwarunkowań oraz możliwych przyczyn odchyleń od normy. Barwa moczu Jedną z podstawowych cech moczu, które podlegają ocenie podczas tego testu diagnostycznego jest jego barwa. Barwa moczu w prawidłowych warunkach może być dość zróżnicowana, od koloru słomkowego do bursztynowego. W dużej mierze na ten czynnik wpływa stopień nawodnienia pacjenta w momencie pobierania próbki moczu. W przypadku odwodnienia mocz jest bardziej zagęszczony – oznacza to, że jego kolor będzie ciemniejszy. Odwrotna sytuacja występuje w przypadku przewodnienia organizmu. Mocz wówczas składa się w znaczącej większości z wody, przez co jego kolor może być nawet przezroczysty. Zaburzenia ilości wydalanej wody mogą także świadczyć o wielu chorobach, z tego powodu nigdy nie należy ignorować przedłużających się nieprawidłowości w obrębie koloru moczu. Określone leki przyjmowane przez pacjenta oraz pewnego rodzaju pokarmy także mogą wpływać na zmianę zabarwienia moczu. Nigdy nie należy jednak ignorować tej cechy moczu, gdyż często jest ona pierwszym znakiem rozwoju poważnej choroby nerek. Szczególne zaniepokojenie powinna wzbudzić czerwona barwa moczu. Zjawisko to może świadczyć o obecności krwi w moczu, czyli krwiomoczu, co w każdym przypadku wymaga pilnej konsultacji lekarskiej w celu ustalenie przyczyny tego zaburzenia. Przejrzystość moczu Poza barwą moczu ocenie podlega także jego przejrzystość. U zdrowej osoby mocz powinien być przejrzysty, choć możliwe jest okresowe występowanie niewielkiego zmętnienia. Intensywne zmętnienie moczu może sugerować obecność w nim nieprawidłowych komórek (np. leukocytów) oraz innych elementów, jak np. ropy, bakterii lub kryształków związków nieorganicznych. Odczyn moczu (pH moczu) Z parametrów fizykochemicznych oceniany jest także odczyn moczu. Zasadowość oraz kwasowość określana jest za pomocą skali pH. Fizjologicznie mocz charakteryzuje się pH od 4,5 do 8,0. W zakresie tych prawidłowych wartości pH moczu może ulegać wahaniom, zależnym m.in. od zawartości białka w diecie pacjenta. W przypadku diety bogatej w produkty białkowe mocz ulega zakwaszeniu, co oznacza obniżenie jego pH. W określonych chorobach pH moczu może ulegać znaczącym zmianom, np. ze względu na zaburzenia stężeń określonych elektrolitów we krwi oraz obecności w nim metabolitów niektórych leków i toksyn. Ciężar właściwy moczu Ciężar właściwy moczu prawidłowo powinien wynosić od 1,003 do 1,030. Wartość ta jest pochodną gęstości moczu, w związku z czym do zaburzeń w zakresie ciężaru właściwego może dochodzić w przypadku znaczącego odwodnienia lub też przewodnienia organizmu, a także nadmiernego wydalania wraz z moczem związków chemicznych o wysokiej masie cząsteczkowej. Białko Poza opisywanymi powyżej właściwościami fizycznymi oraz chemicznymi moczu podczas badania ogólnego oceniany jest także skład moczu. Jednym z badanych składników jest białko. W warunkach zdrowia nie powinno być ono w ogóle obecne w moczu. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, gdy niewielka ilość białka w moczu nie świadczy o rozwoju choroby. Wyjątkami tymi są: intensywny wysiłek fizyczny, gwałtowne przegrzanie organizmu oraz trzeci trymestr ciąży. W pozostałych sytuacjach białko w moczu jest niepokojącym zjawiskiem, którego przyczyna powinna zostać jak najszybciej wyjaśniona. Do rozwoju białkomoczu patologicznego może dochodzić m.in. w przebiegu nieleczonego lub nieskutecznie kontrolowanego nadciśnienia tętniczego, toksycznego uszkodzenia nerek lub też choroby zapalnej nerek, jak np. KZN. W przypadku obecności białka w moczu pacjent może zauważyć charakterystyczny objaw, który polega na pienieniu się moczu. Glukoza Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla komórek organizmu. W prawidłowych warunkach nie jest ona obecna w moczu (wyjątkiem tutaj są kobiety w ciąży). W sytuacji, gdy stężenie glukozy we krwi przekroczy określony poziom (nazywany progiem nerkowym) zostaje ona wydalana wraz z moczem. Zazwyczaj za tą wartość graniczną przyjmuje się stężenie glukozy we krwi na poziomie 180mg% (10mmol/l), jednak może ono być dość zmienne dla poszczególnych pacjentów. Do pojawienia się glukozy moczu najczęściej dochodzi w przebiegu nieleczonej cukrzycy. Wydalaniu glukozy wraz z moczem często towarzyszy znaczące zwiększenie pragnienia (polidypsja) oraz wzrost objętości wydalanego podczas doby moczu (poliuria). W przypadku zauważenia u siebie lub swoich bliskich tego typu niepokojących objawów należy udać się do lekarza w celu wykonania podstawowych badań w kierunku zaburzeń metabolizmu cukrów w organizmu. Ciała ketonowe Ciała ketonowe to związki chemiczne, które są produktami określonych procesów przemiany materii. Zalicza się do nich aceton, kwas acetylooctowy oraz kwas beta-hydroksymasłowy. W prawidłowych warunkach ciała ketonowe nie powinny być obecne w moczu. Jedną z częstszych przyczyn wykrycia tych związków w moczu jest kwasica cukrzycowa, która jest powikłaniem nieleczonej (lub leczonej nieskutecznie) cukrzycy. Dodatkowo, do rozwoju ketonurii może dojść także w przypadku stosowania diety ketogenicznej (keto) lub Dukana, długotrwałych głodówek, zaburzeń odżywiania lub w przebiegu ciężkich zatruć i długotrwałych biegunek. Urobilinogen w moczu Urobilinogen to związek chemiczny, który powstaje w wyniku przekształceń bilirubiny, jednego z głównych barwników żółciowych. Podwyższone poziomy urobilinogenu w moczu mogą występować w przebiegu licznych chorób wątroby, takich jak m.in. marskość wątroby lub WZW, czyli wirusowe zapalenie wątroby. Schorzeniom tym może towarzyszyć także żółtaczka, czyli zmiana zabarwienia skóry oraz błon śluzowych pacjenta na żółtawy kolor. Azotyny w moczu Azotyny w moczu powstają w wyniku przemian metabolicznych prowadzonych przez określone rodzaje bakterii. Z tego powodu obecność azotynów w moczu może sugerować rozwój zakażenia układu moczowego o charakterze bakteryjnym. Badanie osadu moczu Osad moczu powstaje po odwirowaniu próbki moczu. W jego skład wchodzą elementy, które ze względu na większą masę cząsteczkową opadają na dno próbki. Ocena osadu moczu przeprowadzana jest pod mikroskopem przez wykwalifikowanego pracownika laboratoryjnego. W osadzie moczu nie powinny być widoczne składniki krwi, takie jak erytrocyty (krwinki czerwone) lub leukocyty (krwinki białe). Dopuszczalne jest jedynie wykrycie pojedynczych komórek w polu widzenia (wpw). Erytrocyty w moczu Obecność erytrocytów w moczu nazywana jest krwinkomoczem lub krwiomoczem – w zależności od tego, ile erytrocytów wykrywa się w badanej próbce. Ich wykrycie może świadczyć zarówno o licznych chorobach i uszkodzeniach nerek, jak i o obecności urazu lub procesu chorobowego w niższych partiach układu moczowo-płciowego, np. w pęcherzu moczowym lub cewce moczowej. Obecność erytrocytów w moczu przekłada się na jego czerwone zabarwienie. Stan ten każdorazowo wymaga pilnej konsultacji z lekarzem w celu wyjaśnienia jego przyczyn. Za normę uznaje się obecność do 3 krwinek czerwonych w polu widzenia. Leukocyty w moczu Leukocyty, czyli krwinki białe to komórki, które wchodzą w skład układu odpornościowego. Jego głównym zadaniem jest walka z patogenami odpowiedzialnymi za rozwój chorób infekcyjnych, takimi jak np. bakterie lub wirusy. Dopuszczalna ilość leukocytów w próbce moczu wynosi do 4 w polu widzenia. Wykrycie leukocytów w moczu może wskazywać na zakażenie nerek lub innych części układu moczowego. Leukocyturia, w szczególności z obecnością innych elementów morfotycznych w moczu może także świadczyć o uszkodzeniach nerek, które prowadzą do zaburzonej filtracji krwi oraz patologicznego przenikania określonych składników do moczu. Patogeny w moczu – bakterie, grzyby, pierwotniaki W osadzie moczu możliwe jest także uwidocznienie drobnoustrojów chorobotwórczych. W przypadku układu moczowego najczęściej są to bakterie oraz rzadziej grzyby. Dodatkowo możliwe jest także wykrycie pierwotniaków, które odpowiedzialne są za choroby układu moczowo-płciowego. W przypadku wykrycia bakteriurii oraz towarzyszących jej objawów chorobowych lekarz może dodatkowo zlecić wykonanie posiewu moczu wraz z antybiogramem, co pozwoli na określenie gatunku bakterii chorobotwórczych oraz dobranie odpowiedniej antybiotykoterapii. Wałeczki w moczu Wałeczkami określa się charakterystyczne struktury zbudowane z białek lub elementów komórkowych, które stanowią odlew cewek nerkowych i są obserwowane w przebiegu określonych chorób nerek. Wyróżnia się m.in. wałeczki erytrocytarne, ziarniste, nabłonkowe, woskowe, szkliste oraz tłuszczowe. Wykrycie poszczególnych rodzajów wałeczków w moczu jest użyteczną informacją diagnostyczną, która pozwala na dokładne rozpoznanie rodzaju choroby, np. wałeczki erytrocytarne charakterystyczne są dla kłębuszkowego zapalenia nerek. Pozostałe mogą występować w uszkodzeniach miąższu nerkowego, zapaleniu nerek lub też tworzyć się w wyniku infekcji. W prawidłowych warunkach nie powinny być obecne żadnego rodzaju wałeczki w moczu. Jak pobrać próbkę do badania moczu? W przypadku badania moczu zazwyczaj materiał pobierany jest samodzielnie przez pacjenta. Z tego powodu istotne jest, aby posiadać informacje w jaki sposób zrobić to prawidłowo. Mocz należy pobierać do specjalnego, plastikowego pojemnika, który można nabyć w każdej aptece. Przed pobraniem należy także dokładnie umyć ręce oraz okolice krocza, ze szczególnym uwzględnieniem ujścia cewki moczowej. Badanie moczu powinno być przeprowadzane z materiału uzyskanego podczas pierwszej mikcji danego dnia, czyli podczas pierwszego oddawania moczu po przebudzeniu się. Istotne jest aby próbka do badania została pobrana z tzw. środkowego strumienia moczu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności, niewielką ilość moczu należy oddać do toalety, a w następnej kolejności pobrać mocz do badania. W pojemnikach na mocz zazwyczaj znajduje się oznaczenie w jakim stopniu należy go wypełnić – jest to ok. połowa całkowitej objętości. Należy także uważać, aby podczas pobieranie próbki nie dotknąć pojemnika skórą okolic intymnych. Po zakończeniu procesu należy szczelnie zamknąć pojemnik oraz możliwie szybko dostarczyć go do laboratorium. W przypadku dodatkowych, specyficznych zaleceń dotyczących metodologii pobierania próbki moczu pacjent powinien zostać poinformowany o tym przez lekarza zlecającego badanie moczu. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/51970,ogolne-badanie-moczu https://www.mp.pl/interna/table/B16.27.3-1. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/urinalysis/about/pac-20384907 https://www.webmd.com/a-to-z-guides/what-is-urinalysis https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/17893-urinalysis

28 czerwca 2021

Białko w moczu – o czym świadczy białkomocz?

W odpowiednio pobranym moczu, u całkowicie zdrowej osoby, białko w moczu nie występuje. Ślad białka w moczu nie musi jednak świadczyć o poważnej nieprawidłowości. Jego przyczyną może być np. intensywny wysiłek fizyczny. Niemniej jednak, gdy ilość białka w moczu przekracza fizjologiczne wartości, można podejrzewać chorobę nerek. Sprawdź co oznacza białko w moczu. Białko w moczu – norma i wartości Uważa się, że prawidłowy zakres stężenia białka w moczu, czyli potocznie dopuszczalna norma białka w moczu u zdrowej osoby wynosi <150 mg/ dobę (średnio 50 mg). Niewielka ilość białka w moczu, która jest uznawana za fizjologiczną, często w ogóle nie jest wykrywana w badaniu ogólnym moczu i wyróżniana na wyniku. Jeśli więc Twój wynik badania ogólnego moczu, wskazuje na to, że białko w moczu jest obecne, zawsze należy skonsultować to z lekarzem. W przypadku niewielkich ilości białka, być może wystarczy jedynie powtórzyć badanie wykluczając czynniki, które mogą wpłynąć na wynik. Należą do nich np. intensywny wysiłek fizyczny, stany gorączkowe, nasilony stres (białkomocz czynnościowy), długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej (tzw. białkomocz ortostatyczny) lub miesiączka, podczas której mocz może być zanieczyszczony wydzieliną z dróg rodnych. Jeśli białko w moczu występuje w większej ilości, masz jakiekolwiek niepokojące objawy lub wynik badania wykazuje inne nieprawidłowości (np. obecność erytrocytów), lekarz zdecyduje o dalszym postępowaniu. Przydatne może okazać się np. oznaczenie białka w dobowej zbiórce moczu, oznaczenie wskaźnika albumina/ kreatynina w porannej próbce moczu czy  określenie eGFR  (szacunkowego wskaźnika filtracji kłębuszkowej). Wszystkie te badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Białkomocz powyżej 3,5 g/dobę wskazuje na zespół nerczycowy, który bezwzględnie wymaga pilnej diagnostyki. Białko w moczu – co oznacza? Do białek fizjologicznie traconych z moczem, należą białka osocza (albumina [N: <30 mg/dobę], hormony, enzymy i inne) oraz białka dróg moczowych. Do zwiększenia wydzielania białek wraz z moczem może dochodzić wskutek uszkodzenia bariery filtracyjnej kłębuszków nerkowych (białkomocz kłębuszkowy), a także w wyniku zaburzeń zwrotnego wchłaniania przesączanych białek w cewce bliższej (białkomocz cewkowy). Białkomocz sekrecyjny jest natomiast związany z nadmiernym wydzielaniem białek w cewkach, a przesączanie do moczu nadmiernej ilości białek obecnych w osoczu, przekraczających reabsorpcyjne możliwości cewek, nazywamy białkomoczem „z przeładowania”. Jeśli dochodzi do wzmożonej utraty białka z moczem, możemy podejrzewać chorobę nerek, ale pierwotna przyczyna białkomoczu może leżeć także poza układem moczowym. Białko w moczu – przyczyny Potencjalnych przyczyn białkomoczu może być bardzo wiele. Sposób dalszego postępowania ustala się w oparciu o objawy kliniczne, dokładny wywiad i wyniki dodatkowych badań. Aby znaleźć podłoże nieprawidłowości, konieczna jest więc konsultacja lekarska. Do przyczyn białkomoczu należą m.in.: Pierwotne kłębuszkowe zapalenie nerek (w badaniach i obrazie klinicznym można dodatkowo zaobserwować, w zależności od postaci choroby, hiperlipidemię, obrzęki, nadciśnienie tętnicze, krwinkomocz, a nawet objawy szybko postępującej niewydolności nerek),Wtórne kłębuszkowe zapalenie nerek, w przebiegu innych chorób, takich jak: Cukrzyca, Amyloidoza, Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy), Choroby nowotworowe (np. szpiczak plazmocytowy), Reakcje polekowe i związane z substancjami neurotoksycznymi, Zatrucia, Reakcje z nadwrażliwości (np. reakcja na jady owadów), Infekcje bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze, Zakrzepica żyły nerkowej, Niewydolność serca, Wiele innych (np. stan przedrzucawkowy lub rzucawka). W wielu przypadkach, białkomocz przebiega bezobjawowo bywa niespodziewanie  wykrywany w badaniach laboratoryjnych. Białko w moczu w ciąży Pojawienie się białkomoczu w ciąży koniecznie wymaga konsultacji z ginekologiem. Białkomocz w ciąży (> 300 mg/ dobę) może być bowiem jednym z objawów stanu przedrzucawkowego i rzucawki. Do pozostałych objawów stanu przedrzucawkowego zalicza się m.in. nadciśnienie tętnicze, uszkodzenie wątroby, uszkodzenie nerek, objawy neurologiczne oraz objawy zagrożenia dobrostanu płodu, takie jak hipotrofia płodu, małowodzie, nieprawidłowy przepływ w tętnicy pępowinowej i inne. Ciężki przebieg grozi ryzykiem rozwoju rzucawki, czyli drgawek lub śpiączki. Białko w moczu u dziecka Białkomocz zaobserwowany u dzieci, jest stosunkowo częstym znaleziskiem. Najczęściej ma charakter łagodny, a w postaci przemijającej (związanej z gorączką, wysiłkiem fizycznym, odwodnieniem) i ortostatycznej nie wskazuje na patologię nerek. Warto jednak pamiętać, że stale utrzymujący się białkomocz może być wskaźnikiem poważnej choroby i koniecznie wymaga diagnostyki. U dzieci, szczególnie przydatne mogą okazać się paskowe testy w kierunku białkomoczu, bowiem badanie zbiórki moczu może być trudne do wykonania u najmłodszych pacjentów. Wiarygodnym badaniem jest także oznaczenie wskaźnika białko/ kreatynina w próbce porannego moczu. Takie badania możesz wykonać np. w DIAGNOSTYCE. Jeśli badanie ogólne moczu, wykonywane z różnych przyczyn, wykaże białkomocz, udaj się do lekarza. Być może przyczyna okaże się błaha, ale warto pamiętać, że białkomocz nie tylko świadczy o występowaniu choroby nerek, ale i przyczynia się do narastania upośledzenia ich funkcji. U osób ze zwiększonym ryzykiem rozwoju przewlekłej choroby nerek, warto co jakiś czas wykonać badania przesiewowe w kierunku białkomoczu. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020„Choroby nerek przebiegające z białkomoczem”- Topham P., Proteinuric Renal Disease Clinical Medicine 2009; 9(3): 284-287, tłum. dr n. med. E. Koźmińska„Białkomocz u dzieci: ocena i diagnostyka różnicowa” – Proteinuria in children: evaluation and differential diagnosis, A.C. Leung, A. H.C. Wong, S. S.N. Barg, American Family Physician, 2017; 95 (4): 248–254, Tłum. lek. M. Pustkowski , Konsultacja i komentarz: prof. dr hab. n. med. D. Zwolińska, Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu
Powiązane badania

Bilirubina całkowita
Bilirubina całkowita. Pomiar stężenia bilirubiny całkowitej w krwi, przydatny  w diagnostyce chorób wątroby, dróg żółciowych i zespołów hemolitycznych.

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.