14 kwietnia 2022 - Przeczytasz w 5 min

Co musisz wiedzieć o hipoglikemii reaktywnej?

Hipoglikemia reaktywna to zaburzenie gospodarki węglowodanowej, które polega na obniżeniu poziomu cukru we krwi w ciągu 3–5 godzin po posiłku. Towarzyszą jej charakterystyczne objawy, m.in.: niepokój, drżenie rąk, wzmożona potliwość, kołatanie serca, wzrost ciśnienia tętniczego, a nawet utrata przytomności.

Hipoglikemia reaktywna może występować u osób ze stanem przedcukrzycowym w sytuacji nadmiernego wydzielania lub oporności na insulinę, a także u pacjentów po operacjach przewodu pokarmowego. Dowiedz się, jakie są przyczyny, objawy i sposoby zapobiegania niedocukrzeniu.

Co to jest hipoglikemia?

Hipoglikemię rozpoznaje się, kiedy stężenie glukozy we krwi, czyli glikemia, wynosi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Niedocukrzenie można stwierdzić niezależnie od występowania objawów klinicznych. Ma to duże znaczenie zwłaszcza w sytuacji, gdy dolegliwości narastają bardzo powoli lub pojawiają się dopiero przy wartościach glikemii zagrażających życiu.
W przypadku hipoglikemii reaktywnej jest nieco inaczej, ponieważ aby ją rozpoznać, muszą być spełnione trzy warunki:

● obniżenie stężenia glukozy we krwi;
● występowanie objawów niedocukrzenia kilka godzin po jedzeniu u osoby, która nie choruje na cukrzycę;
● ustępowanie dolegliwości po spożyciu kolejnego posiłku.

Przyczyny hipoglikemii reaktywnej

Powody i mechanizm występowania hipoglikemii reaktywnej nie są w pełni poznane. Prawdopodobnie największy wpływ na zaburzenia gospodarki węglowodanowej organizmu mają: nieprawidłowy styl życia, nieregularne spożywanie posiłków i niezbilansowana dieta, w której dominują produkty bogate w cukry proste oraz mała aktywność fizyczna.

Zaburzenia opróżniania żołądka

Zbyt szybkie opróżnianie żołądka jest najczęstszą przyczyną wczesnej hipoglikemii reaktywnej. Niedocukrzenie występuje wówczas w ciągu 2 godzin po posiłku. Dotyczy ono głównie pacjentów po zabiegach w obrębie przewodu pokarmowego, np. po wycięciu przełyku lub żołądka, a także w przebiegu wielu chorób układu trawienia, np. choroby wrzodowej żołądka i zaburzeń perystaltyki. Kiedy żołądek opróżnia się zbyt szybko, dochodzi do nadmiernego wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym. W konsekwencji wzrasta poziom cukru we krwi, co pobudza komórki β trzustki do produkcji insuliny. Działanie tego hormonu polega na obniżeniu glikemii m.in. poprzez transport cukru do komórek. Zaburzenia regulacji tego procesu mogą powodować hipoglikemię po posiłku.

Wczesna faza cukrzycy typu 2

Szczególną czujność powinny zachować osoby z nieprawidłową glikemią na czczo i nieprawidłową tolerancją glukozy. Ich trzustka wydziela zbyt mało insuliny w początkowych etapach regulacji poziomu cukru we krwi, co prowadzi do jego szybkiego wzrostu po posiłku. Po pewnym czasie ten proces zaczyna się odwracać, aby zachować równowagę w organizmie. Komórki β trzustki zaczynają produkować insulinę przez dłuższy czas i w większej ilości niż u zdrowej osoby, co prowadzi do występowania późnej hipoglikemii (od 3 do 5 godzin po spożyciu posiłku).

Idiopatyczna hipoglikemia reaktywna

Najczęściej nie udaje się ustalić przyczyny obniżenia poziomu cukru we krwi po posiłku. Spadek glikemii może być spowodowany nieprawidłowym działaniem innych czynników odpowiedzialnych za regulację gospodarki węglowodanowej w organizmie, np. glukagonu, czy nadmiernej wrażliwości komórek na insulinę.
Wśród czynników ryzyka wystąpienia hipoglikemii reaktywnej można wymienić m.in.:

● znaczącą redukcję masy ciała w przeszłości i stosowanie diety niskoenergetycznej czy ketogenicznej;
● źle zbilansowane i nieregularne posiłki bogate w cukry proste;
● przewlekły stres;
● nadmierną emocjonalność i stany lękowe.

Czynnikiem ryzyka jest też glukozuria nerkowa, czyli obecność cukru w moczu, która jest spowodowana uszkodzeniem kanalików nerkowych, zmianami hormonalnymi lub działaniem leków.

Objawy hipoglikemii reaktywnej

Hipoglikemia reaktywna może przebiegać różnie w zależności od osoby, poziomu glikemii oraz czasu trwania niedocukrzenia. W początkowej fazie dominują objawy, które są spowodowane pobudzeniem układu współczulnego. Należą do nich przede wszystkim: niepokój, nerwowość, drżenie rąk, zwiększona potliwość, kołatanie serca i wzrost ciśnienia tętniczego.

Jeżeli poziom glukozy we krwi dalej będzie utrzymywał się na niskim poziomie, mogą pojawić się dolegliwości związane z niedoborem glukozy w ośrodkowym układzie nerwowym. U chorego występują wówczas: splątanie, zaburzenia orientacji, mowy, pamięci i koncentracji, upośledzenie ostrości widzenia, a nawet utraty przytomności.

Warto podkreślić, że w przypadku hipoglikemii reaktywnej objawy występują kilka godzin po posiłku. Jeżeli podobne symptomy pojawiają się w nocy, na czczo lub podczas wysiłku fizycznego, należy poszerzyć diagnostykę i szukać innych przyczyn zaburzeń gospodarki cukrowej organizmu. Trzeba także zachować szczególną czujność i skonsultować się z lekarzem, jeśli dolegliwości występują u kobiety w ciąży lub u dziecka.

Diagnostyka hipoglikemii reaktywnej

Niezwykle ważnym elementem w diagnostyce hipoglikemii poposiłkowej jest dokładnie zebrany wywiad. Lekarz powinien przedyskutować z pacjentem jego styl życia, nawyki żywieniowe, stosowane używki, a także przyjmowane leki. Ważne, by chory dokładnie opisał dolegliwości oraz czas i okoliczności ich występowania.

Do rozpoznania hipoglikemii reaktywnej potrzebne są wyniki badań laboratoryjnych, wskazujące na zaburzenia gospodarki cukrowej. Najczęściej wykorzystuje się doustny test tolerancji glukozy, czyli OGTT. Badanie rozpoczyna się od pobrania próbki krwi, aby oznaczyć glikemię na czczo, a następnie pacjent ma za zadanie wypić roztwór glukozy. Po upływie określonego czasu (w przypadku diagnostyki hipoglikemii reaktywnej jest to 180 minut) należy pobrać drugą próbkę krwi celem określenia stężenia glukozy po obciążeniu. Niekiedy zamiast testu obciążenia glukozą stosuje się tzw. posiłek testowy, który zawiera odpowiednio zbilansowane składniki pokarmowe. W diagnostyce hipoglikemii reaktywnej wykorzystuje się także badanie poziomu insuliny we krwi.

Leczenie hipoglikemii reaktywnej

Prawidłowe nawyki żywieniowe odgrywają kluczową rolę w zapobieganiu incydentom niedocukrzenia. Szybkość wchłaniania węglowodanów w dużej mierze decyduje o odpowiedzi hormonalnej i metabolicznej organizmu po posiłku. Z tego powodu zastosowanie diety o niskim indeksie glikemicznym korzystnie wpływa na stężenie glukozy i insuliny w tym okresie. Pomocne mogą okazać się konsultacja u dietetyka i ustalenie spersonalizowanego jadłospisu.

Pacjenci z hipoglikemią reaktywną powinni jeść regularnie, w odstępach około 3-godzinnych. Najlepiej tak zaplanować jadłospis, aby składał się on z trzech większych dań i trzech przekąsek. Co więcej, powinny być one odpowiednio zbilansowane i opierać się na produktach, które dostarczają węglowodanów złożonych, błonnika, dobrej jakości białka oraz zdrowych tłuszczów. Taka dieta pomaga w regulacji szybkości opróżniania żołądka i zapewnia właściwy pasaż treści pokarmowej w jelitach, dzięki czemu procesy uwalniania glukozy do krwi i wydzielania insuliny będą przebiegały prawidłowo.

Zmiany stylu życia w dużej mierze zapobiegają incydentom hipoglikemii reaktywnej. Jeżeli okażą się one niewystarczające, lekarz może zdecydować o wprowadzeniu farmakoterapii, np. leków przeciwcukrzycowych. Odpowiednio zbilansowane i regularne posiłki, kontrola masy ciała oraz wysiłek fizyczny są jednak leczeniem z wyboru.

A: Monika Nowakowska

Z: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. E. Otto-Buczkowska, M. Dryżałowski, Użyteczność pomiaru glikemii w pierwszej godzinie doustnego testu tolerancji glukozy, „Diabetologia Praktyczna” 2016, t. 2, nr 4, https://journals.viamedica.pl/diabetologia_praktyczna/article/view/49341/38611, dostęp: 14.03.2022 r.
  2. M. Hall, M. Walicka, I. Traczyk, Hipoglikemia reaktywna jako choroba XXI wieku w ujęciu interdyscyplinarnym, „Wiadomości Lekarskie” 2020, t. 73, nr 2, https://wiadlek.pl/wp-content/uploads/archive/2020/WLek202002134.pdf, dostęp: 14.03.2022 r.
  3. M. Pawłowski, Hipoglikemia reaktywna, „Medycyna po Dyplomie” 2013, nr 12, https://podyplomie.pl/medycyna/15611,hipoglikemia-reaktywna, dostęp: 14.03.2022 r.
  4. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą 2021. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, https://journals.viamedica.pl/diabetologia_praktyczna/article/view/76338/55783, dostęp: 14.03.2022 r.

Podobne artykuły

05 marca 2021

Hiperglikemia – objawy zbyt wysokiego „cukru” (wysokiej glukozy) – Diagnostyka hiperglikemii

Stan podwyższonego stężenia glukozy w surowicy krwi to hiperglikemia. Objawy mogą być typowe (wielomocz, wzmożone pragnienie, odwodnienie, osłabienie), ale mogą też wcale nie występować. Wieloletnia, nieleczona hiperglikemia prowadzi do uszkodzeń narządowych i niesie ryzyko poważnych powikłań. Co to jest hiperglikemia („przecukrzenie”)? Hiperglikemią nazywamy stężenie glukozy w surowicy krwi przekraczające górną granicę normy (zakresu referencyjnego). Prawidłowy poziom glukozy w surowicy na czczo wynosi 3,9-5,5 mmol/L. Hiperglikemia (potocznie, choć nieprawidłowo: “wysoki cukier”)  jest związana z zaburzeniem wydzielania lub działania insuliny i stanowi podstawę rozpoznania cukrzycy. Przewlekła hiperglikemia niesie ryzyko poważnych powikłań – prowadzi do uszkodzeń nerek, oczu, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. Hiperglikemia – objawy „zbyt wysokiego cukru” Jakie symptomy daje „za wysoki cukier?” Objawy hiperglikemii wcale nie muszą być oczywiste (i zazwyczaj nie są). Ich obecność i nasilenie zależą bowiem od typu i dynamiki rozwoju cukrzycy. Często są zróżnicowane i niecharakterystyczne, a w przypadku cukrzycy typu 2 – przez długi czas wcale nie występują i choroba może przebiegać zupełnie bezobjawowo. Taka wieloletnia i niezauważona hiperglikemia w podstępny sposób sprzyja rozwojowi przewlekłych powikłań. Cukrzyca typu 1 u dzieci i młodzieży cechuje się gwałtowniejszym przebiegiem i nagłym początkiem. Jej pierwszym objawem może być niebezpieczna kwasica ketonowa. Hiperglikemia – objawy: wielomocz, polidypsja czyli wzmożone pragnienie, uczucie suchości w jamie ustnej, objawy odwodnienia (np. sucha skóra i śluzówki, zmniejszenie napięcia i elastyczności skóry), osłabienie, uczucie zmęczenia i senność, spadek masy ciała, skłonność do ropnych zakażeń skóry, pogorszenie gojenia się ran, skłonność do infekcji układu moczowo-płciowego, kwasica i śpiączka ketonowa (może być pierwszą manifestacją cukrzycy typu 1. Objawia się nadmiernym pragnieniem, wielomoczem, suchością w ustach, osłabieniem i sennością, zawrotami i bólem głowy, nudnościami i wymiotami, bólem brzucha i klatki piersiowej, przyspieszonym i pogłębionym oddechem, obniżonym ciśnieniem tętniczym i przyspieszoną pracą serca, zaburzeniami świadomości aż do śpiączki). Hiperglikemia – przyczyny Przyczyną hiperglikemii jest defekt wydzielania i/lub działania insuliny. Wyróżnia się kilka typów cukrzycy. Cukrzyca typu 1 w większości przypadków spowodowana jest autoimmunologicznym procesem prowadzącym do zniszczenia komórek β trzustki (to one wydzielają insulinę). W rozwoju choroby o podłożu autoimmunologicznym, istotą rolę odgrywają czynniki genetyczne, ale proces niszczenia komórek trzustki zwykle zostaje zapoczątkowany przez działanie czynników środowiskowych. Cukrzyca typu 1 cechuje się bezwzględnym niedoborem insuliny. Najczęstszą postacią cukrzycy jest jednak cukrzyca typu 2, w której decydującą rolę odgrywają czynniki środowiskowe – głównie otyłość i brak aktywności fizycznej. Cukrzyca typu 2 związana jest z narastającym upośledzeniem wydzielania insuliny wtórnym w stosunku do wzrastającej insulinooporności (czyli spadku wrażliwości tkanek na działanie insuliny). Wyróżnia się także inne typy cukrzycy, a przyczyną choroby mogą być defekty genetyczne komórek β, defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki czy endokrynopatie. Hiperglikemia może być także spowodowana działaniem niektórych leków (np. glikokortykosteroidów), a w ciąży wynikać ze zmian hormonalnych. Diagnostyka hiperglikemii Jeśli wykazujesz objawy wskazujące na hiperglikemię, lekarz może zalecić oznaczenie glikemii przygodnej (oznaczonej o dowolnej porze, niezależnie od czasu spożycia ostatniego posiłku). Wynik powyżej 11,1 mmol/L stanowi podstawę do rozpoznania cukrzycy. W przypadku mniejszego stężenia glukozy lub braku typowych objawów, wykonuje się oznaczenie glukozy na czczo (8-14 godzin od czasu ostatniego posiłku). Takie badanie zaleca się wykonywać przesiewowo – co rok w grupach zwiększonego ryzyka i co trzy lata u wszystkich osób w wieku ≥45 lat. Prawidłowa glikemia na czczo wynosi 3,9-5,5 mmol/L. Wynik 5,6-6,9 mmol/L określa się mianem nieprawidłowej glikemii na czczo, a stężenie glukozy powyżej 7 mmol/L to cukrzyca (konieczne dwukrotne oznaczenie). W razie nieprawidłowej glikemii na czczo, wykonuje się doustny test tolerancji glukozy czyli OGTT (ang. oral glucose tolerance test). Glikemia w 120 minutowym OGTT prawidłowo wynosi <7,8 mmol/L. Stężenie powyżej 11,1 mmol/L wskazuje na cukrzycę, a wynik pośredni – na nieprawidłową tolerancję glukozy. W diagnostyce lub monitorowaniu cukrzycy, stosuje się także inne badania pomocnicze. Należą do nich np. hemoglobina glikowana, przeciwciała przeciwwyspowe czy stężenie peptydu C w surowicy krwi. Pamiętaj, że cukrzycę rozpoznaje lekarz i nie wolno interpretować wyników „na własną rękę”. Jeśli masz niepokojące objawy lub martwisz się, że możesz mieć bezobjawową hiperglikemię- koniecznie udaj się do lekarza. Badanie glukozy na czczo, a także test doustnej tolerancji glukozy możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Leczenie hiperglikemii Postępowanie w hiperglikemii opiera się na kilku podstawowych filarach. Są nimi: edukacja chorego (czym jest cukrzyca, hiperglikemia poposiłkowa, hipoglikemia, monitorowanie glikemii, obsługa leków i wiele innych aspektów), niefarmakologiczne leczenie (zmiana stylu życia, dieta, aktywność fizyczna), leczenie hipoglikemizujące (insulina lub leki nieinsulinowe np. metformina), walka z czynnikami ryzyka choroby sercowo-naczyniowej (leczenie nadciśnienia tętniczego czy zaburzeń lipidowych) oraz leczenie powikłań cukrzycy. Bibliografia: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020 – Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik.

19 czerwca 2016

Cukrzyca – objawy i przyczyny. Jak rozpoznać cukrzycę

W ostatnich dekadach na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost przypadków cukrzycy, choroby niezakaźnej, którą jednakże ONZ określa mianem epidemii XXI wieku i ze względu na zachorowalność stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i chorobami nowotworowymi. Sprawdź jakie są pierwsze objawy cukrzycy i jak rozpoznać cukrzycę. Należy podkreślić, że cukrzyca i choroby krążenia o podłożu miażdżycowym pozostają w ścisłym związku, mając szereg wspólnych tzw. czynników ryzyka. W 2010 roku, według szacunków Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy – IDF (ang. International Diabetes Federation) liczba chorych na cukrzycę na świcie wynosiła ok. 300 milionów, w roku 2013 blisko 382 miliony, w 2019 roku, aż 463 miliony i szacuje się, że w 2045 roku ilość dorosłych osób chorujących na cukrzycę wzrośnie do 700 milionów. Dane z Niebieskiej Księgi Cukrzycy Koalicji na Rzecz Walki z Cukrzycą, oparte na obliczeniach NFZ i badaniu NATPOL (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce), wskazują, że w 2013 roku w Polsce z powodu rozpoznanej cukrzycy leczonych było ponad 2,3 miliona ludzi. W 2018 roku liczba zdiagnozowanych dorosłych chorych szacowana była na około 3 miliony. Według IDF, liczba zgonów z powodu cukrzycy i jej powikłań w Polsce w 2010 roku zbliżała się do 30 tysięcy, a liczba osób w stanie przedcukrzycowym dwukrotnie przekraczała liczę osób z cukrzycą rozpoznaną. Wg GUS liczba zgonów w wyniku cukrzycy, w przeliczeniu na 100 tys. ludności, wynosząca w 2010 roku 16,9 wzrosła w 2018 do 23,5, czyli o 39%. Zgodnie z raportem WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) cukrzyca stanowi główną przyczynę ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu oraz amputacji kończyn dolnych. W 2016 roku cukrzyca była siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie (1,6 mln). W 2019 roku, według IDF, cukrzyca stanowiła przyczynę śmierci 4,2 miliona osób. Termin cukrzyca dotyczy chorób związanych z przemianą materii, charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, czyli utrzymującym się nadmiernym stężeniem glukozy we krwi. Cukrzyca spowodowana jest brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, oddziałującego na większość komórek organizmu. Komórki wrażliwe na insulinę posiadają na powierzchni receptor dla insuliny. Receptor insulinowy jest z zasady obecny na komórkach mięśniowych, tkankach tłuszczowych i komórkach wątroby – hepatocytach. Związanie insuliny przez receptor uruchamia w komórce szereg reakcji pozwalających na wychwyt glukozy z krwi (tzw. insulinozależny), transport do wnętrza komórki i uruchomienie szeregu reakcji wpływających m.in. na syntezę białek, glikogenu, różnicowanie i podziały komórki itd. Tak więc insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy w krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie spalania glukozy. Tym samym insulina odpowiada w organizmie za procesy wzrostu i prawidłową dystrybucję związków przenoszących energię. Cukrzyca – przyczyny i podział Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy (diabetes mellitus) różniących się przyczynami, tzw. etiopatogenezą. Cukrzyca typu 1 (cukrzyca młodocianych, IDDM (ang. insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest brakiem insuliny przy zachowanej wrażliwości tkanek na insulinę. Wynika ze zniszczenia przez procesy autoimmunizacyjne komórek wyspowych trzustki wytwarzających insulinę (autoimmunologiczna). Kliniczne objawy występują po zniszczeniu ok. 80% komórek. U ponad 90 % chorych stwierdza się autoprzeciwciała swoiste dla insuliny i/lub komórek wyspowych trzustki. Przeżycie chorego zależne jest od podawanej obcej insuliny. Do typu 1, poza cukrzycą autoimmunologiczną, zaliczana jest również cukrzyca idiopatyczna. Cukrzyca typu 1 ujawnia się u dzieci, młodzieży i osób poniżej 30 roku życia. Cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych, cukrzyca niezależna od insuliny, NIDDM (ang. non-insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest równoczesnym upośledzeniem wydzielania i funkcji insuliny. Dotyka na ogół dorosłych i poprzedzona jest utajonym stanem przedcukrzycowym, polegającym na insulinooporności, czyli obniżonej wrażliwości na insulinę komórek tłuszczowych i mięśniowych. Stan taki prowadzi do coraz dłuższej hiperglikemii i utrzymującego się podniesionego poziomu insuliny, mającego przywrócić prawidłowy poziom glukozy. Nadmierne zapotrzebowanie na insulinę w kolejnych fazach choroby przekracza zdolności wydzielnicze trzustki. Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, stanowi około 80% przypadków. Uwarunkowania genetyczne mogą mieć wpływ na jej rozwój, ale główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Hybrydywe postaci cukrzycy: wolno rozwijająca się cukrzyca autoimmunologiczna u dorosłych (poprzednio LADA (akronim od ang. latent autoimmune diabetes of adults), którą uznawano za cukrzycę typu 1 cukrzyca typu 2 z tendencją do występowania ketozy Cukrzyca o znanej etiologii: defekty genetyczne komórek β trzustki (np. cukrzyca MODY (akronim od ang. maturity onset diabetes of the young) , utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna), defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje, zakażenia i inne. Cukrzyca niesklasyfikowana (czasowe określenie w przypadku braku jednoznacznego rozpoznania) Cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży, czyli hiperglikemia po raz pierwszy zauważona podczas ciąży – wynika ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży, lecz następnie może przekształcić się w pełną cukrzycę. Zdradliwość cukrzycy i stanu przedcukrzycowego polega na braku charakterystycznych objawów (przede wszystkim w cukrzycy typu 2). Choroba może zostać rozpoznana przypadkowo (np. w badaniach przesiewowych) już po kilku latach trwania, w momencie, gdy już poczynione przez hiperglikemię uszkodzenia oczu, serca, naczyń krwionośnych, nerwów i mózgu czy nerek są nieodwracalne. Cukrzyca sprzyja rozwojowi miażdżycy, będącej przyczyną choroby niedokrwiennej serca, ostrego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i choroby naczyń kończyn dolnych. Wspólnym czynnikiem ryzyka cukrzycy i miażdżycy jest otyłość, a zwłaszcza otyłość brzuszna. Przewlekłe powikłania sercowo – naczyniowe są główną przyczyną zgonów. Czynniki ryzyka cukrzycy Wiek powyżej 45 lat Predyspozycje genetyczne (przypadki cukrzycy w rodzinie) Mała aktywność fizyczna Zbyt obfite odżywianie i dieta bogata w tłuszcze nasycone Alkohol, palenie tytoniu, stres Otyłość, zwłaszcza brzuszna (wisceralna) Nadciśnienie tętnicze (≥130/80 mmHg) Wysokie stężenia cholesterolu (LDL, VLDL) i trójglicerydów Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy Zaburzenia hormonalne (testosteronu, kortyzolu) W przypadku cukrzycy ciężarnych masa urodzeniowa dziecka >4 kg. Cukrzyca – objawy stałe uczucie pragnienia częste oddawanie moczu (wielomocz) utrata masy ciała ogólne osłabienie zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu senność stany zapalne genitaliów (pęknięcia, nadżerki w częściach zewnętrznych), swędzenie zmiany skórne (zakażenia skóry, owrzodzenia – stopa cukrzycowa, tzw. gruba skóra, rogowacenie, rumieniec cukrzycowy) skłonność do zakażeń układu moczowego cechy odwodnienia. Cukrzyca typu 1 – objawy często pojawiają się gwałtownie. Cukrzyca typu 2 – objawy pojawiają się znacznie rzadziej niż  w przypadku cukrzycy typu 1, a ponad 50% przypadków przebiega bezobjawowo. Diagnostyka laboratoryjna zaburzeń gospodarki węglowodanowej: cukrzycy, stanu przedcukrzycowego oraz czynników ryzyka cukrzycy osoby powyżej 45 lat powinny wykonywać badania podstawowe w kierunku cukrzycy co 3 lata, osoby z grupy ryzyka bez względu na wiek – co roku. Testy przesiewowe w krwi (nazewnictwo zgodne z ofertą Diagnostyki) Glukoza na czczo (oznaczenie w próbce pobranej 8-14 godzin po ostatnim posiłku), najpowszechniej stosowany test, który pozwala na rozróżnienie stężenia prawidłowego, nieprawidłowego lub cukrzycy. Test obciążenia glukozą, OGTT (ang. oral glucose tolerance test, doustny test tolerancji glukozy) wykazuje tolerancję glukozy prawidłową, nieprawidłową lub cukrzycę. OGTT  wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, u pacjenta wypoczętego, po 3 dniach przestrzegania zwykłej diety o normalnej zawartości węglowodanów. Cukrzyca – badania i testy stosowane w szczegółowej diagnostyce i monitorowaniu leczenia: Pomiar HbA1c – hemoglobiny glikowanej: HbA1c stanowi retrospektywny wskaźnik glikemii – stężenie HbA1c odzwierciedla stężenie glukozy w okresie poprzedzających 3 miesięcy; stężenie HbA1c określa również ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Pomiar fruktozaminy: rzadko oznaczane, ma zastosowanie podobne do oznaczenia HbA1c, wykonywany w przypadku problemów z oznaczeniem HbA1c u ciężarnych chorych na cukrzycę, u chorych z niestabilnym przebiegiem cukrzycy, Oznaczanie autoprzeciwciał przeciwwyspowych, które służy do potwierdzenia autoimmunologicznej etiologii cukrzycy: Oznaczanie przeciwciał anty-GAD: autoprzeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego. Oznaczanie przeciwciał anty-IA2: autoprzeciwciał swoistych w stosunku do fosfatazy tyrozynowej, wykrywanych w późnej fazie okresu przedklinicznego cukrzycy typu 1 i LADA. Oznaczanie przeciwciał przeciwko różnym antygenom cytoplazmatycznym komórek β- coraz rzadziej oznaczane. Oznaczanie przeciwciał przeciwko insulinie endogennej (IAA) Oznaczanie przeciwciał przeciwcynkowych Pomiar insuliny: ocena wytwarzania insuliny. Musi być interpretowany łącznie z poziomem glukozy we krwi. Zlecany dla oceny ryzyka miażdżycy, chorób niedokrwiennych serca i nadciśnienia. Pomiar peptydu C: stężenie peptydu C odzwierciedla ilość wytwarzanej w organizmie insuliny, jest przydatny w diagnozowaniu i leczeniu chorych z nieprawidłowym poziomem insuliny i cukrzycą typu LADA. Jest zmniejszone lub nieoznaczane w cukrzycy typu 1, a zwiększone w początkowej fazie cukrzycy typu 2. Stężenie ciał ketonowych w moczu: przydatne w wykrywaniu cukrzycy i monitorowaniu leczenia (zwłaszcza cukrzycy typu 1). Mikroalbuminuria: pomiar w moczu śladowych ilości albuminy, stanowiących pierwszy sygnał uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy. Profil lipidowy (lipidogram): u chorych na cukrzycę służy do monitorowania leczenia; jest pomocny w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań w postaci zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy. Nieprawidłowy lipidogram należy do czynników ryzyka cukrzycy. Test z glukagonem służący do oceny rezerwy wydzielniczej komórek β trzustki, rzadko stosowany w praktyce.

30 marca 2017

Badania na cukrzycę – jak rozpoznać chorobę?

Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Zapada na nią coraz więcej osób, przy czym stale obniża się wiek zachorowania. Nieleczona prowadzi do ciężkich powikłań i znacznie skraca czas życia. Warunkiem skutecznego leczenia jest wczesne rozpoznanie, najlepiej jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy. Jakie badania na cukrzycę pozwalają szybko wychwycić nieprawidłowości? Co należy wiedzieć o cukrzycy? Objawy cukrzycy są zróżnicowane, a zależą od jej typu i dynamiki rozwoju choroby. W cukrzycy typu 2 często pozostają niezauważone. Zaniepokojenie powinny wzbudzić m.in.: wielomocz, wzmożone pragnienie i cechy odwodnienia;utrata masy ciała (czasami mimo wzrostu apetytu);osłabienie, senność;skłonności do infekcji układu moczowego lub ropnych zakażeń skóry. W uproszczeniu wyróżnia się dwa typy cukrzycy (choć naprawdę istnieje ich więcej): typu 1, występująca w 10% przypadków i dotycząca głównie dzieci i młodzieży, spowodowana uszkodzeniem komórek β trzustki odpowiedzialnych za wytwarzanie insuliny, prowadzącym do bezwzględnego braku insulinytypu 2, ujawniająca się w wieku dorosłym, towarzysząca otyłości, wynikająca z predyspozycji genetycznych. Polega na insulinooporności i względnym niedoborze insuliny. Te dwa typy cukrzycy mają różny przebieg i leczy się je w inny sposób, ale wspólnym mianownikiem są zaburzenia poziomu glukozy (glikemii) oraz insuliny we krwi. Dzięki temu możliwe jest wczesne rozpoznanie problemu przy pomocy bardzo prostych badań wykonywanych przez każdą pracownię analityczną. Badania na cukrzycę Diagnostyka cukrzycy powinna zostać przeprowadzona w każdym przypadku pojawienia się wskazujących na nią objawów. Niemniej jednak warto pamiętać, że badania przesiewowe zaleca się wykonywać co rok w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 (czyli, np. u osób z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym czy po przebytej cukrzycy ciążowej) oraz co 3 lata u wszystkich osób w wieku ≥ 45 lat. Poziom glukozy – najprostsze badanie, zwykle rutynowo wykonywane przy okazji badań wstępnych i okresowych, a także badań kierowców. Polega na oznaczeniu poziomu glukozy we krwi żylnej pobranej na czczo, tzn. 8-14 godzin po ostatnim posiłku. Wynik pomiaru powinien zmieścić się w przedziale 72- 99  mg/dl (4,0- 5,5 mmol/l). Doustny test tolerancji glukozy czyli Test obciążenia glukozą (OGTT) – Więcej informacji o stanie zdrowia można uzyskać, łącząc oznaczenie poziomu glukozy z doustnym testem tolerancji glukozy. Badanie to wykonywane jest w przypadku przekroczonego stężenia glukozy we krwi na czczo. Czasem spotyka się określenia: „test obciążenia glukozą” albo „krzywa cukrowa”. To badanie jest również proste i można wykonać je w każdym laboratorium. Badanie wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, po 3 dniach spożywania swojej przeciętnej diety. Zaczyna się od pobrania krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy na czczo, a zaraz potem badany przyjmuje 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody. Po upływie dwóch godzin (odstęp czasu może być inny) po raz drugi pobiera się krew na oznaczenie glikemii. Prawidłowy poziom glukozy po upływie 120 minut wynosi < 140 mg/dl (<7,8 mmol/l). Żeby badanie miało wartość diagnostyczną, badany musi zastosować się do kilku zasad: w okresie kilku dni przed badaniem należy odżywiać się normalnie; znaczne ograniczenie spożycia węglowodanów może fałszować wynik;nie należy przeprowadzać badania w czasie choroby: infekcji, gorączki, stanów zapalnych;roztwór glukozy trzeba wypić w czasie nie dłuższym niż 5 minut;w okresie pomiędzy  kolejnymi pobraniami krwi, nie wolno niczego jeść, pić ani palić papierosów. Należy do minimum ograniczyć aktywność fizyczną, spędzając ten czas w pozycji siedzącej.  Cukrzyca − badania dodatkowe Do podstawowych badań należą przede wszystkim: poziom glikemii na czczo oraz doustny test tolerancji glukozy. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe, nieco bardziej zaawansowane badania na cukrzycę, do których przykładowo należą także: Hemoglobina glikowana (HbA-1c) – jej stężenie ilustruje średnią glikemię w ciągu ostatnich 3 miesięcy, Stężenie peptydu C we krwi – to badanie jest wykonywane po rozpoznaniu cukrzycy, jeśli pojawiają się wątpliwości co do jej typu. Polega na ocenie rezerw wydzielniczych trzustki, czyli zdolności komórek ß trzustki do produkcji insuliny. Zlecane jest już po zdiagnozowaniu cukrzycy, Oznaczenie stężenia autoprzeciwciał – Badanie zlecane po rozpoznaniu cukrzycy typu I. Ma ono na celu potwierdzenie procesu autoimmunizacyjnego. Polega na oznaczeniu poziomu pięciu znanych autoprzeciwciał: przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego, przeciwko fosfatazom tyrozyny, przeciwko antygenom cytoplazmatycznym komórek β, przeciwko insulinie endogennej oraz przeciwciała przeciwcynkowe, Poziom insuliny we krwi i ocena wrażliwości na insulinę metodą HOMA – badanie poziomu insuliny można wykonać na tej samej próbce krwi, w której oznaczano poziom glukozy. Wskaźnik insulinooporności wylicza się na podstawie odpowiedniego wzoru.  Badania na cukrzycę − cena Podstawowe badanie w kierunku cukrzycy, czyli oznaczenie poziomu glukozy we krwi, można wykonać także z własnej inicjatywy przy okazji innych badań zleconych przez lekarza. Wynik pojedynczego oznaczenia nie przesądza o diagnozie, ale może być sygnałem, że potrzebna jest wizyta u lekarza specjalisty i dalsze badania, a zapewne również zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Koszt oznaczenia poziomu glukozy w surowicy krwi oscyluje zazwyczaj w granicach 10-15 zł.

11 stycznia 2022

Choroby cywilizacyjne: miażdżyca, cukrzyca, otyłość – jak badać, jak przeciwdziałać?

Choroby cywilizacyjne stanowią istotny problem medyczny XXI wieku, zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych, gdzie częstość ich występowania wzrasta. Już teraz są przyczyną największej ilość zgonów na świecie. Jednak dzięki odpowiedniej edukacji społeczeństwa, dotyczącej wpływu stylu życia na ich rozwój, możliwe jest zmniejszenie częstości ich występowania. Dowiedź się, jakie badania laboratoryjne warto wykonać, żeby je wcześnie wykryć i jak przeciwdziałać ich rozwojowi? Choroby cywilizacyjne – co to jest? Choroby cywilizacyjne to duża grupa schorzeń, do których zaliczana jest m.in. otyłość, cukrzyca oraz miażdżyca, ale także nowotwory złośliwe czy też alergie. Jak sama nazwa wskazuje, są związane z rozwojem cywilizacji. W krajach wysoko rozwiniętych stanowią jedną z głównych przyczyn absencji w pracy, licznych wizyt lekarskich oraz przedwczesnej śmierci. Choroby cywilizacyjne to istotny problem zdrowotny także polskiego społeczeństwa. Według raportu GUS pochodzącego z 2020 r. są one powodem nawet 65% wszystkich zgonów w naszym kraju. Na całym świecie, według danych WHO umiera z ich powodu nawet 41 mln osób rocznie. W głównej mierze są to choroby układu sercowo-naczyniowego oraz nowotwory złośliwe. Niepokojący jest fakt zwiększającej się śmiertelności z tego drugiego powodu. Choroby układu oddechowego oraz cukrzyca również zbierają coraz większe żniwo. Nie bez powodu WHO okrzyknęło cukrzycę pandemią XXI wieku. Choroby cywilizacyjne, choć są niezakaźne, stanowią plagę XXI wieku. Coraz częściej rozwijają się już u najmłodszych. Nadwaga i otyłość, będące czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych, dotyczą nawet 30% dzieci w okresie wczesnoszkolnym i 20% młodzieży. Nie lepiej dane kształtują się w populacji osób dorosłych. Według NFZ co 4. człowiek zmaga się z otyłością.  Niewątpliwie na wzrost częstości występowania chorób cywilizacyjnych wpływa zmiana modelu życia w krajach wysoko rozwiniętych – wysoko przetworzona żywność, stres, ciągły pośpiech, niska aktywność fizyczna oraz zanieczyszczenia powietrza. Ze względu na wzrastającą średnią długość życia społeczeństwa, nie wolno lekceważyć tego problemu. Już teraz duże nakłady środków finansowych na ochronę zdrowia służą do walki z chorobami cywilizacyjnymi oraz ich następstwami. Miażdżyca, cukrzyca, otyłość – badania Badania laboratoryjne odgrywają niezwykle ważną rolę w profilaktyce, wczesnym wykrywaniu czynników ryzyka oraz już rozwiniętych chorób cywilizacyjnych. Dzięki temu możliwe jest skuteczniejsze i mniej kosztowne przeciwdziałanie ich negatywnym skutkom. Dużą rolę przypisuje się następującym oznaczeniom: Profil lipidowy oceniający poziom LDL, HDL, nie-HDL, cholesterolu całkowitego oraz trójglicerydów – pozwala na wykrycie dyslipidemii oraz oszacowanie ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowego.Stężenie glukozy na czczo oraz hemoglobiny glikowanej – istotne w diagnostyce oraz monitorowaniu cukrzycy.Próby wątrobowe – przydatne w wykrywaniu przewlekłych chorób wątroby, w tym niealkoholowego stłuszczenia wątroby, związanego z otyłością.Ocena czynności nerek (kreatynina, eGFR, badanie ogólne moczu z osadem) – w celu wczesnego wykrycia zaburzeń pracy nerek.Morfologia z rozmazem manualnym – umożliwia wykrycie nie tylko niedokrwistości, ale również chorób rozrostowych krwi. Większość z wymienionych badań jest możliwa do realizacji w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Warto przed ich wykonaniem skorzystać z konsultacji specjalistycznej. Lekarz na podstawie wywiadu oraz badania przedmiotowego, zleci odpowiednie badania, a po otrzymaniu wyniku – właściwe leczenie. Miażdżyca, cukrzyca, otyłość – przyczyny Niezbilansowana, wysoko przetworzona dieta, brak ruchu, przewlekły stres oraz zanieczyszczenia środowiska stanowią główną przyczynę rozwoju chorób cywilizacyjnych. Szacuje się, że styl życia odgrywa decydującą rolę w ich rozwoju. To właśnie nasze codzienne wybory mogą zmniejszyć lub zwiększyć ryzyko ich wystąpienia. Poziom opieki zdrowotnej, czynniki genetyczne oraz środowiskowe mają mniejsze znaczenie. Tak naprawdę otyłość, cukrzyca oraz miażdżyca, zaliczane do chorób cywilizacyjnych, stanowią pewien ciąg przyczynowy, którego skutkiem jest zwiększone ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych – nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej i zawału serca, czy też udaru mózgu. Aby to zrozumieć, warto się temu bliżej przyjrzeć. Nadmierna podaż kalorii, niska aktywność fizyczna oraz stres przyczyniają się do przyrostu masy ciała. Szczególnie niebezpieczna jest tkanka tłuszczowa trzewna, nazywana również wisceralną. Kumuluje się one wokół narządów wewnętrznych i jest tkanką czynną hormonalnie. Wydzielane przez nią w nadmiarze związki mają działanie prozapalne, prowadzą do dysregulacji gospodarki węglowodanowej i lipidowej, a także uszkadzają śródbłonek naczyń krwionośnych. Otyłość jest jedną ze składowych zespołu metabolicznego. Rozwijająca się w jej następstwie insulinooporność (zmniejszona wrażliwość komórek na działanie wydzielanej przez trzustkę insuliny), prowadzi do hiperinsulinizmu. Jednak trzustka obciążona nadmierną pracą, w końcu ulega wyczerpaniu – wydziela coraz mniej insuliny, przez co poziom glukozy we krwi rośnie i rozwija się cukrzyca typu 2. Zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej przyspieszają rozwój miażdżycy. A rozwijające się w jej przebiegu zmiany naczyniowe są bezpośrednim czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Choroby cywilizacyjne – objawy Objawy chorób cywilizacyjnych nie zawsze są łatwe do zauważenia. Większość z nich przebiega niezauważalnie, prowadząc do stopniowego pogorszenia się sprawności organizmu i w efekcie – przedwczesnej śmierci. Do symptomów, na które warto zwrócić uwagę, należy: Wzrost masy ciała oraz problemy z odchudzaniem – rozwijająca się, w następstwie nadwagi i otyłości, dysregulacja hormonalna, sprawia, że zrzucenie zbędnych kilogramów staje się niezwykle trudne.Poranne bóle głowy, szczególnie w okolicy potylicy, powtarzające się krwawienia z nosa, zmęczenie, a także zawroty głowy to objawy mogące wskazywać na nadciśnienie tętnicze. Jednak najczęściej schorzenie to przebiega bez zauważalnych objawów.Nadmierna senność po posiłku, brak energii do działania, zaburzenia koncentracji i pamięci, częstomocz, nadmierne pragnienie, są częste u osób cierpiących na zaburzenia gospodarki węglowodanowej.Duszność, bóle w klatce piersiowej oraz szybkie męczenie się mogą wskazywać na rozwijającą się chorobę niedokrwienną serca.Ból brzucha może być objawem miażdżycy tętnic trzewnych, a ból łydek, chromanie przestankowe oraz mrowienie i bolesne skurcze nóg to symptomy sugerujące miażdżycę tętnic kończyn dolnych. Powyższych dolegliwości nie należy bagatelizować, ponieważ nawet ich niewielkie nasilenie może być sygnałem alarmowym wskazującym na rozwiniętą chorobę cywilizacyjną.  Choroby cywilizacyjne – leczenie i profilaktyka W przypadku chorób cywilizacyjnych ogromną, jeśli nie największą rolę przypisuje się profilaktyce. Działania te pozwalają nie tylko na zapobieżenie ich rozwojowi, ale również na ich wczesne wykrycie, jeszcze w stadium bezobjawowym. Profilaktyka chorób cywilizacyjnych polega na: Edukacji społeczeństwa dotyczącej wpływu diety, aktywności fizycznej oraz stresu na nasze zdrowie.Przesiewowym badaniom ciśnienia tętniczego w gabinecie lekarza POZ.Okresowym wykonywaniu podstawowych badań laboratoryjnych. W przypadku wykrycia choroby cywilizacyjnej niezbędne jest włączenie odpowiedniego leczenia. Jednak w przypadku tych schorzeń, zwłaszcza wcześnie rozpoznanych, istotniejszą rolę przypisuje się postępowaniu pozafarmakologicznemu – zwłaszcza redukcji nadmiernej masy ciała. Wszystkie niezbędne badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Zapraszamy również do skorzystania z konsultacji lekarskiej. Bibliografia: https://www.mp.pl/kurier/138891,wymiary-chorob-cywilizacyjnych-i-spolecznych-xxi-wiekuhttps://raportsdg.stat.gov.pl/2020/cel3.htmlhttp://oipip.opole.pl/wp-content/uploads/2019/05/aktualnosci_raport_medycyna_pracy.pdf
Powiązane badania

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów oraz metabolizmu węglowodanów  w chorobach wątroby, trzustki, w akromegalii, w nadczynności kory nadnerczy i w trakcie leczenia steroidami. 

Hemoglobina glikowana
Hemoglobina glikowana. Oznaczenie przydatne w monitorowaniu  wyrównania glikemii u chorych na cukrzycę.

Insulina
Insulina. Pomiar stężenia insuliny przydatny w diagnostyce insulinooporności i rozpoznawaniu nowotworu  wydzielającego insulinę (insulinoma).