22 czerwca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Skąpa miesiączka – jakie są przyczyny i możliwości diagnostyczne?

Hypomenorrhoea, czyli skąpe miesiączki, pojawiają się u kobiet, które na przykład żyją w przewlekłym stresie, uprawiają wyczynowo sport lub zmagają się z chorobami endokrynologicznymi. Zaburzenia menstruacji mogą świadczyć o rozregulowaniu równowagi hormonalnej i pogorszeniu ogólnego stanu zdrowia kobiety. Jednorazowa skąpa miesiączka nie powinna budzić niepokoju. Kobieta może jednak wymagać konsultacji u lekarza, gdy taki stan utrzymuje się dłużej lub krwawieniu towarzyszy pojawienie się skrzepów lub ból w okolicach podbrzusza. Dowiedz się więcej, jakie mogą być przyczyny skąpej miesiączki.

skąpa miesiączka

Jak przebiega prawidłowa miesiączka?

Cykl miesiączkowy zależy od wielu czynników, m.in. od ogólnego stanu zdrowia i działania hormonów. Duży wpływ na zachowanie lub zaburzenie równowagi między zjawiskami w organizmie kobiety mają także czynniki zewnętrzne, np. występowanie sytuacji stresowych. Fizjologicznie krwawienie miesiączkowe u kobiety w wieku rozrodczym pojawia się co 21–35 dni (średnio jest to 28 dni). Powinno trwać od 2 do 6 dni. W warunkach prawidłowych kobieta traci podczas menstruacji od 25 do 69 ml krwi. Krwawienia u nastolatek oraz kobiet w wieku okołomenopauzalnym mogą pojawiać się nieregularnie i być bardziej lub mniej obfite. W tych okresach jednak odstępstwa od normy występują fizjologicznie.

Czym są zaburzenia miesiączkowania?

Zaburzenia miesiączkowania najczęściej dotyczą regularności cykli, obfitości krwawień oraz występowania nasilonych dolegliwości bólowych. Ze względu na przyczynę nieprawidłowości oraz ich charakter można wyróżnić m.in.:

  • brak miesiączki, czyli amenorrhoea – postać pierwotna to stan, kiedy u dziewczynki nie pojawiła się pierwsza miesiączka, mimo że jest w wieku, w którym powinny już występować cykliczne krwawienia. Wtórny brak miesiączki dotyczy sytuacji, gdy u prawidłowo miesiączkującej kobiety z różnych powodów zanika menstruacja. Brak krwawień miesięcznych może być wynikiem choroby ogólnoustrojowej, np. pierwotnej niedoczynności tarczycy i niektórych zespołów genetycznych, wad budowy układu rozrodczego czy zaburzeń odżywiania, stresu lub wyczynowego uprawiania sportu. Najczęstszą przyczyną braku miesiączki u kobiety w wieku rozrodczym jest jednak ciąża;
  • rzadkie miesiączkowanie (oligomenorrhoea) – występuje w przebiegu cykli, które trwają dłużej niż 34 dni. Często dotyczy dziewcząt podczas dwóch pierwszych lat miesiączkowania i wówczas nie wymaga leczenia;
  • skąpe miesiączkowanie, czyli hypomenorrhoea to sytuacja, gdy krwawienia miesięczne przyjmują postać tzw. plamień. Charakteryzują się małą utratą krwi i krótkim trwaniem;
  • miesiączki krwotoczne, inaczej menorrhagia – podczas menstruacji dochodzi do zwiększonej utraty krwi (powyżej 80 ml), okres trwa powyżej 7 dni lub pojawiają się krwawienia międzymiesiączkowe. Najczęściej miesiączkom krwotocznym towarzyszą nieprawidłowości w budowie macicy, np. polipy, mięśniaki, adenomioza czy rak endometrium;
  • bolesne miesiączkowanie (dysmenorrhoea) – może pojawiać się, gdy razem z krwawieniami miesięcznymi występują nadmierne skurcze macicy. Często towarzyszą mu także inne objawy, np. nudności, wymioty i zasłabnięcia. Bolesne miesiączki zwykle występują w przebiegu endometriozy i stanów zapalnych miednicy mniejszej.

Jakie mogą być przyczyny skąpej miesiączki?

Hipomenorrhoea, czyli skąpe miesiączki, zwykle pojawiają się w przebiegu zaburzeń hormonalnych. Występowanie plamień podczas menstruacji może nasuwać podejrzenie m.in.:

  • pierwotnej niewydolności jajników;
  • hipoplazji jajników, czyli niepełnego rozwoju gonad;
  • niewydolności podwzgórza lub osi podwzgórzowo-przysadkowej i związanego z nią niedoboru hormonów, które pobudzają działanie układu rozrodczego;
  • zaburzeń owulacji, np. zespołu policystycznych jajników (PCOS);
  • hiperprolaktynemii, czyli nadmiaru prolaktyny. Hormon ten ma za zadanie stymulować gruczoły do produkcji mleka, ale jego zbyt wysoki poziom poza okresem karmienia może powodować bezpłodność;
  • zaburzeń odżywiania, np. anoreksji czy bulimii;
  • zespołów niewłaściwego wchłaniania, w tym choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego;
  • obecności guza, który wydziela estrogeny.

Dużo rzadziej skąpe miesiączki pojawiają się z powodu nieprawidłowości w budowie układu rodnego. Intensywność krwawień może zmniejszyć się także pod wpływem długotrwałego stresu, wyczynowego uprawiania sportu i leczenia hormonalnego.

Jak wygląda postępowanie przy skąpej miesiączce?

Jeżeli skąpe krwawienia miesięczne utrzymują się przez dłuższy czas, warto skonsultować się z lekarzem ginekologiem. Specjalista decyduje o kierunku diagnostyki i rodzaju wykonanych badań po dokładnym zebraniu wywiadu medycznego od pacjentki. Obejmuje on przede wszystkim pytania o objawy, które jej towarzyszą, długość i charakter cykli, historię medyczną, w tym ewentualne ciąże i poronienia oraz choroby występujące u kobiety lub członków jej rodziny.

Przy podejrzeniu, że skąpe miesiączki występują w przebiegu zaburzeń hormonalnych, warto potwierdzić je za pomocą testów czynnościowych np.:

  • test z klomifenem, który jest dodatni w przypadku zaburzeń czynności osi podwzgórze-przysadka lub ujemny, gdy rozwija się niewydolność podwzgórzowo-przysadkowa;
  • testy reakcji na hormony płciowe – w pierwotnej niewydolności jajników można zaobserwować brak reakcji na progesteron i dodatnią reakcję na estrogeny z progesteronem, natomiast w przypadku wad lub nabytych uszkodzeń macicy reakcja na estrogeny z progesteronem nie zachodzi;
  • test z metoklopramidem oraz test z TRH, które mogą wskazywać na zaburzenia czynności podwzgórza i przysadki mózgowej oraz hiperprolaktynemię.

Zaburzenia miesiączkowania są złożonym problemem, który trzeba rozpatrywać indywidualnie. Zawsze należy uwzględnić wiek kobiety, przyczyny występowania objawów, nasilenie dolegliwości, ale także możliwości i oczekiwania pacjentki.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. G. Jarząbek-Bielecka i in., Problem zaburzeń miesiączkowania u dziewcząt, „Endokrynologia Pediatryczna” 2019, t. 18, nr 1, s. 23−28.
  2. V. De Sanctis i in., Shortened menstrual cycles (Hypomenorrhea) in two adolescents: Diagnostic and reproductive implications, „Rivista Italiana di Medicina dell’Adolescenza” 2015, t. 13, nr 1, s. 1−4.

Podobne artykuły

13 maja 2022

Krwawienia międzymiesiączkowe – jakie badania powinnaś wykonać?

Krwawienia międzymiesiączkowe to zaburzenie polegające na występowaniu niespodziewanych krwawień między miesiączkami. Plamienie międzymiesiączkowe może być objawem poważnych chorób, dlatego wymaga konsultacji ze specjalistą i ustalenia podłoża. Krwawienie międzymiesiączkowe ma różne przyczyny, w tym m.in.: stany zapalne narządu rodnego, zmiany nowotworowe łagodne i złośliwe, zaburzenia hormonalnie czy urazy mechaniczne. Sprawdź, w jaki sposób lekarz określa, co spowodowało wystąpienie plamienia międzymiesiączkowego. Czym są krwawienia międzymiesiączkowe? W okresie prokreacyjnym kobieta przechodzi przez mniej więcej 400 cykli miesiączkowych. Prawidłowy cykl menstruacyjny trwa od 21 do 35 dni, a krwawienie nie dłużej niż 7 dni. Objętość krwi utraconej w czasie cyklu miesiączkowego nie przekracza zazwyczaj 80 ml. Nierzadko stwierdza się nieprawidłowe krwawienia maciczne, które objawiają się na wiele sposobów, w tym jako krwawienia międzymiesiączkowe. Jak sama nazwa wskazuje, są to krwawienia występujące pomiędzy krwawieniami miesięcznymi. Plamienie międzymiesiączkowe – co może je powodować? Za plamienie międzymiesiączkowe odpowiadać może wiele czynników. Wśród chorób, które je wywołują, wymienia się przede wszystkim: nabyte zaburzenia krzepnięcia,zapalenia błony śluzowej jamy macicy,mięśniaki macicy (powstają z tkanki mięśniowej),polipy endometrium lub szyjki macicy (przerost błon śluzowych),torbiele macicy,dysplazję szyjki macicy (chorobę wywołaną wirusem HPV, czyli brodawczakiem ludzkim),nadżerki na tarczy szyjki macicy (ubytek nabłonka lub błony śluzowej),endometriozę (występowanie błony śluzowej macicy poza jamą macicy),raka endometrium,nadczynność lub niedoczynność tarczycy,zaburzenia pracy jajników (np. w przebiegu zespołu policystycznych jajników),choroby weneryczne, np. rzeżączkę, chlamydię. Plamienia międzymiesiączkowe mogą być spowodowane: zaburzeniami hormonalnymi, doświadczaniem silnego stresu, nadmiernym wysiłkiem fizycznym, odchudzaniem, osłabieniem organizmu. Krwawienie niekiedy pojawia się po zbyt intensywnym stosunku płciowym lub związane jest z suchością pochwy, która skutkuje powstawaniem otarć i niewielkich ranek na jej ściankach. Zdarza się, że krwawienie międzymiesiączkowe oznacza owulację lub zagnieżdżanie się zarodka w macicy. Przyczyną dolegliwości może być również tzw. niedomoga lutealna. Określa się w ten sposób niewydolność ciałka żółtego, co wiąże się z niedostatecznym wydzielaniem progesteronu. Za brunatne krwawienie międzymiesiączkowe odpowiadają niektóre leki, w tym środki antykoncepcyjne. Plamienia stanowią efekt nieprawidłowo dobranej dawki hormonów czy przyzwyczajania się organizmu do tych środków. Obserwuje się je również po pominięciu przyjęcia tabletki antykoncepcyjnej lub po odstawieniu tych preparatów. Wówczas delikatny ból podbrzusza i krwawienia są reakcją organizmu na niedostarczanie hormonów. Możliwe są również plamienia międzymiesiączkowe podczas noszenia spirali lub wkładki wewnątrzmacicznej. Stanowią one reakcję organizmu na obecność ciała obcego w macicy. Plamienie międzymiesiączkowe pojawia się również po zażyciu antykoncepcji awaryjnej (tzw. po stosunku). Menopauza a krwawienia międzymiesiączkowe to powszechnie występująca zależność. Wejście w wiek menopauzalny wiąże się z wygasaniem czynności jajników, a tym samym ze spadkiem poziomu estrogenu. Sprzyja to pojawianiu się plamień macicznych. Dodatkowo wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych. Jakie badania wykonuje się, aby określić przyczyny plamienia międzymiesiączkowego? Aby dowiedzieć się, jakie są przyczyny krwawienia międzymiesiączkowego, kobieta powinna się zgłosić na wizytę do ginekologa. Postępowanie diagnostyczne polega w pierwszym kroku na przeprowadzeniu badania podmiotowego, czyli dokładnego wywiadu. Lekarz zadaje pytania na temat m.in. częstości i intensywności plamień międzymiesiączkowych, towarzyszących im objawów, okoliczności ich występowania czy historii chorobowej. Następnie przechodzi do badania przedmiotowego. Dokonuje oceny wielkości i ruchomości macicy, bolesności podczas poruszania narządu rodnego, obecności guzów przydatków. Uzyskane podczas badania ginekologicznego informacje są wskazaniem do przeprowadzenia dalszych badań, w tym laboratoryjnych i obrazowych. Przykładowo przy zwiększonych rozmiarach macicy zlecone może być oznaczenie poziomu β-HCG, aby wykluczyć ciążę. Bolesność w czasie poruszania narządu rodnego czy ograniczenie jego ruchomości wiąże się z podejrzeniem stanu zapalnego błony śluzowej lub miednicy mniejszej. Wówczas pacjentka kierowana jest na badania bakteriologiczne. Nieprawidłowości w wywiadzie i badaniu ginekologicznym mogą być także podstawą do skierowania pacjentki na badanie poziomu hormonów, których nieprawidłowe stężenia mogą stanowić przyczynę międzymiesiączkowych krwawień. Ważnym elementem diagnostyki przyczyn plamienia międzymiesiączkowego są badania obrazowe. Jednym z nich jest ginekologiczne USG, zwane również badaniem ultrasonograficznym transwaginalnym czy przezpochwowym. Podczas analizy nieprawidłowych krwawień macicznych istotna jest dokładna ocena błony śluzowej jamy macicy, której wygląd zmienia się w zależności od fazy cyklu miesięcznego oraz wieku kobiety. Lekarz zlecić może również wykonanie USG miednicy mniejszej za pomocą głowicy przezbrzusznej, ocenę cytologiczną i histologiczną tkanek macicy, badanie kolposkopowe, sonohisterografię z podaniem roztworu soli fizjologicznej. W indywidualnych przypadkach wykonuje się inne dodatkowe badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Lekarz zwraca też uwagę na dolegliwości niezwiązane bezpośrednio z układem płciowym. Badanie fizykalne powinno uwzględniać m.in.: masę ciała, powiększenie wątroby, stan tarczycy, obecność krwawych podbiegnięć czy obrzęków. Przykładowo w razie występowania krwawych podbiegnięć lekarz może zlecić badania w kierunku koagulopatii, czyli zaburzeń krzepnięcia i chorób wątroby (próby wątrobowe czy badania układu krzepnięcia). Jeśli kobieta ma powiększony gruczoł tarczycowy, powinna zbadać hormony tarczycy. Konkretny zakres badań laboratoryjnych, w kontekście podstawowych badań biochemicznych i układu krzepnięcia oraz hormonów tarczycowych i płciowych, powinien zostać skonsultowany z lekarzem. Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: Algorytm terapeutyczny w krwawieniach młodocianych. Online: https://www.forumginekologii.pl/artykul/algorytm-terapeutyczny-w-krwawieniach-mlodocianych [dostęp: 22.04.2022].G.H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006.A.J. Jakimiuk, W. Grzybowski, J. Beta, Czynnościowe krwawienia maciczne – diagnostyka i leczenie, „Ginekologia Polska” 2008, nr 79, s. 254–258.D. Robak-Chołubek, M. Sobstyl, G. Jakiel, Nieprawidłowe krwawienia maciczne, „Przegląd Menopauzalny” 2007, nr 4, s. 246–249.P.L. Williams, S.L. Laifer-Narin, N. Ragavendra, US of abnormal uterine bleeding, „Radiographics” 2003, nr 23, s. 703–718.

31 stycznia 2022

Endometrioza – objawy, przyczyny, badania i leczenie

Endometrioza to choroba ginekologiczna, o której ostatnio mówi się coraz częściej. Może być ona przyczyną zarówno nasilonych dolegliwości bólowych oraz problemów z płodnością wśród kobiet. Na czym polega endometrioza, jakie są jej objawy oraz czy istnieje skuteczne leczenie endometriozy? Co to jest endometrioza? Endometrioza to schorzenie, które dotyczy kobiecego układu rozrodczego. W przebiegu endometriozy dochodzi do rozwoju tkanek typowych dla jamy macicy (endometrium) w innych miejscach wewnątrz ciała. Pojawienie się tego rodzaju błony śluzowej w nieprawidłowych, patologicznych lokalizacjach często skutkuje rozwojem określonych objawów chorobowych oraz niesie za sobą ryzyko komplikacji zdrowotnych. Obecnie ocenia się, że na endometriozę cierpi między 6 a 12% kobiet w wieku rozrodczym – na świecie jest to prawie 180 milionów osób. Zebranie dokładnych danych statystycznych przedstawia pewną trudność, jako że znacząca część przypadków endometriozy bywa niezdiagnozowana przez długi czas. Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku pomiędzy 30 a 40 rokiem życia, choć pierwsze objawy mogą pojawiać się także wcześniej. Endometrium to wyspecjalizowany rodzaj tkanki nabłonkowej, który w prawidłowych warunkach wyściela od wewnątrz ściany jamy macicy. Podstawową funkcję endometrium jest odżywianie zarodka na wczesnych etapach ciąży. Możliwe jest to dzięki specyficznej budowie endometrium, która ulega zmianom na przestrzeni cyklu miesiączkowego pod wpływem określonych żeńskich hormonów płciowych. W pierwszych fazach cyklu endometrium jest dość cienkie, po czym wraz z czasem trwania cyklu ulega stopniowemu wzrostowi oraz rozpulchnieniu. W przebiegu menstruacji endometrium zaczyna się złuszczać, co skutkuje pojawieniem się krwawienia miesięcznego (miesiączki). Endometrium, które w przebiegu endometriozy zlokalizowane jest w innych narządach także podlega regulacji hormonalnej. Oznacza to, że te tkanki  będą zmieniały swoją grubość oraz okresowo złuszczały się, powodując rozwój objawów chorobowych. Najczęściej ogniska chorobowe rozwijają  się w następujących lokalizacjach: Powierzchnia jajników,Jajowody,Więzadła macicy,Powierzchnia zewnętrzna macicy. W określonych przypadkach ogniska endometriozy mogą także być zaobserwowane na innych narządach, jak m.in. w pochwie, szyjce macicy lub też pęcherzu moczowym, jednak jest to dość rzadkie zjawisko. Endometrioza – objawy Wiele przypadków endometriozy przebiega przez długi czas w sposób pozbawiony objawów lub też z objawami o niewielkim nasileniu. Szacuje się, że nawet ok. 20 do 25% kobiet cierpiących na to schorzenie nie doświadcza jakichkolwiek dolegliwości. W przypadku objawowej postaci choroby najczęściej występują nawracające dolegliwości bólowe, które odczuwane są w miednicy mniejszej. Nasilenie bólu, jego charakter oraz czynniki zaostrzające ból są dość zmienne i zależą m.in. od rozmiarów oraz zlokalizowania ognisk chorobowych. Zazwyczaj objawy ulegają największemu nasileniu podczas menstruacji i opisywane są jako ostry, kłujący ból o charakterze skurczowym, który występuje obustronnie i promieniuje do odcinka lędźwiowego pleców oraz okolic krocza. Dodatkowe objawy endometriozy mogą obejmować dolegliwości takie jak m.in.: Ból podczas stosunku,Bolesne miesiączkowanie przebiegające z nasilonymi skurczami oraz promieniowaniem bólu,Ból podczas owulacji,Zaburzenia cyklu miesiączkowego – nasilone krwawienia, nieregularne występowanie menstruacji,Nasilone dolegliwości zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS). W przebiegu endometriozy mogą pojawić się także nietypowe objawy dodatkowe, jak np. obecność krwi w moczu, ból podczas mikcji (oddawania moczu) oraz defekacji (oddawania kału), biegunki, wzdęcia lub też zaparcia. Pacjentki mogą także doświadczać uczucia przewlekłego zmęczenia, przedłużających się stanów podgorączkowych oraz bólu głowy. Przewlekła endometrioza może prowadzić do rozwoju poważnych komplikacji zdrowotnych, z których dość często występują trudności z zajściem w ciąże. Diagnoza niepłodności może zostać postawiona w sytuacji, gdy pomimo regularnych stosunków oraz braku stosowania antykoncepcji danej pacjentce nie udaje się zajść w ciążę na przestrzeni roku. Szacuje się, że endometrioza to jedna z częstszych przyczyn kobiecych zaburzeń płodności – do rozwoju niepłodności może dochodzić u nawet 40% pacjentek chorujących na endometriozę. Endometrioza – przyczyny Bezpośrednią przyczyną występowania objawów chorobowych endometriozy jest rozwój lokalnego stanu zapalanego związanego z okresowymi krwawieniami oraz złuszczaniem się tkanek endometrium w otoczeniu ogniska chorobowego. W przebiegu tego procesu dochodzi do uwolnienia m.in. cytokin prozapalnych, których oddziaływanie na okoliczne struktury skutkuje rozwojem lokalnych obrzęków, pojawieniem się bólu oraz potencjalnym bliznowaceniem tkanek, co może prowadzić do powstania zrostów pomiędzy poszczególnymi narządami. Zrosty te mogą być wtórną przyczyną dolegliwości bólowych, jako że ograniczają ruchomość określonych organów. Etiologia endometriozy nadal stanowi przedmiot intensywnych badań medycznych. Na powstawanie tej choroby może mieć wpływ wiele czynników – rolę tutaj odgrywają zarówno uwarunkowania genetyczne, autoimmunologiczne, epidemiologiczne jak i środowiskowe. Jedna z głównych teorii rozwoju endometriozy zakłada, że do powstania patologicznych ognisk endometrium, poza jamą macicy, przyczynia się tzw. menstruacja wsteczna. Podczas tego procesu dochodzi do wypływu krwi miesiączkowej do wnętrza jamy otrzewnej, gdzie może dojść do swoistego „wszczepienia się” komórek endometrium oraz rozwoju charakterystycznych zmian patologicznych. Tłumaczyć ten fakt mogą pewnego rodzaju zaburzenia w funkcjonowaniu układu immunologicznego u niektórych kobiet, który w warunkach fizjologicznych odpowiada za skuteczne usuwanie aktywnych komórek endometrialnych, co zapobiega rozwojowi ognisk chorobowych. Za wpływem czynników genetycznych na rozwój endometriozy przemawia udowodnione, zwiększone ryzyko pojawienia się tej choroby u pacjentek, których krewne cierpią na to schorzenie. Inne hipotezy na temat etiologii endometriozy uwzględniają także wpływ narażenia na określone czynniki środowiskowe – wymienia są tu m.in. toksyny oraz wysokie stężenia hormonów płciowych (szczególnie estrogenu). Ryzyko rozwoju endometriozy może zwiększać także występowanie określonych wad budowy anatomicznej układu płciowego. Endometrioza – jakie badania diagnostyczne? Wstępne podejrzenie endometriozy może zostać postawione przez lekarza na podstawie charakterystycznych objawów występujących w wywiadzie chorobowym oraz dodatkowych symptomów uwidocznionych podczas podstawowego badania ginekologicznego. Dodatkowo, podczas rutynowej kontroli stanu zdrowia kobiety często wykonywane jest USG narządów rodnych, które także może pomóc wykryć charakterystyczne dla endometriozy zmiany obrazie ultrasonograficznym. Z badań obrazowych zastosowanie posiada tutaj także MRI, czyli obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego. Warto mieć jednak na uwadze, że obecnie najbardziej dokładne rozpoznanie endometriozy możliwe jest poprzez zmian chorobowych w przebiegu laparoskopii oraz przeprowadzeniu histopatologicznej analizy uzyskanego podczas tej procedury wycinka chorobowo zmienionej tkanki. Przeprowadzenie tego typu procedury pozawala na uzyskanie delfiniego potwierdzania występowania tkanek endometrialnych poza jamą macicy, przez co stanowi to „złoty standard” w diagnozowaniu tej choroby. Z badań dodatkowych bywa także zlecane oznaczenie z krwi stężeń CA-125. Jest to białko pełniące rolę markera nowotworowego, którego poziomy we krwi często wzrastają w przebiegu raka jajnika. Nie jest to jednak marker silnie swoisty dla tej choroby nowotworowej – do wzrostu poziomów CA-125 we krwi pacjentki może także dochodzić w przypadku występowania innych, łagodnych chorób układu płciowego, jak m.in. torbiele lub omawiana endometrioza. Z powodu występowania wysokich stężeń CA-125 w wielu chorobach badanie to samodzielnie nie wystarczy do rozpoznania endometriozy, w określonych przypadkach może jednak stanowić pomocne narzędzie w podejmowaniu przez lekarza decyzji na temat dalszego postępowania medycznego. Endometrioza – dostępne leczenie Dokładna etiologia endometriozy na ten moment nie jest dokładnie poznana – z tego powodu nie istnieje skuteczne leczenie, które byłoby w stanie usunąć jej przyczyny. Wdrażane metody lecznicze w przebiegu tej choroby mają charakter objawowy. Dzięki temu możliwe jest zmniejszenie nasilenia dolegliwości odczuwanych przez pacjentkę oraz minimalizacja ryzyka powstania komplikacji chorobowych związanych z endometriozą. Jedną z podstawowych metod leczenia jest farmakoterapia z wykorzystaniem leków hormonalnych. Poprzez ich wpływ na stężenia żeńskich hormonów płciowych dochodzi do ograniczenia nasilenia objawów endometriozy oraz może sprzyjać pewnego stopnia regresji zmian patologicznych. Jedną z grup leków używanych w tym celu są doustne tabletki antykoncepcyjne, choć stosowane bywają także progestageny oraz analogi gonadoliberyny. Dodatkowo, w przypadku występowania nasilonych objawów przeciwbólowych lekarz może zlecić określone substancje o działaniu przeciwbólowym, jak np. leki z grupy NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku braku zadowalających efektów leczenia zapobiegawczego możliwe jest zastosowanie leczenia chirurgicznego, które może polegać na operacyjnym wycięciu ognisk endometrium, usunięciu torbieli oraz uwolnieniu powstałych zrostów. Dokładny zakres interwencji zależy od zaawansowania choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjentki, a także jej potencjalnych planów związanych z macierzyństwem. Leczenie endometriozy w każdym przypadku ustalane jest indywidualnie z lekarzem ginekologiem. Należy pamiętać, że każda metoda leczenia związana jest z określonym profilem ryzyka oraz możliwymi powikłaniami, efektami ubocznymi i rozwojem komplikacji. Z tego powodu nigdy nie należy samodzielnie podejmować się zmiany zaleconego przez specjalistę schematu leczenia oraz każdorazowo konsultować pojawienie się nowych objawów lub tez zaostrzenie dolegliwości występujących przewlekle. Źródła: https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/endometriosis https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/choroby/88290,endometrioza https://www.healthline.com/health/endometriosis https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/endometriosis/symptoms-causes/syc-20354656 https://www.nhs.uk/conditions/endometriosis/

16 kwietnia 2021

Zespół policystycznych jajników (PCOS) – objawy, przyczyny, leczenie

Zespół policystycznych jajników, czyli PCOS (ang. polycystic ovary syndrome) to częste zaburzenie endokrynologiczne, dotykające kobiety w wieku rozrodczym. Zaburzenia owulacji mogą prowadzić do niepłodności, ale wśród objawów obserwuje się także hiperandrogenizację i zaburzenia metaboliczne. Co to jest zespół policystycznych jajników? Zespół policystycznych jajników (wielotorbielowatość jajników) to zespół zaburzeń hormonalnych prowadzących do braku owulacji. Występuje u kobiet w wieku reprodukcyjnym (szacuje się, że może dotyczyć aż 15% z nich). Rozpoznanie PCOS wymaga  spełnienia 2 z 3 poniższych kryteriów: zaburzenia owulacji (oligoowulacja lub anowulacja – czyli rzadkie owulacje lub ich brak),hiperandrogenizm (objawy kliniczne lub biochemiczne wykładniki nadmiernej ilości androgenów),jajniki policystyczne w obrazie USG. W różnicowaniu przyczyn hiperandrogenizmu uwzględnia się: wrodzony przerost nadnerczy, zespół Cushinga, hiperprolaktynemię, akromegalię, niedoczynność tarczycy czy guzy produkujące androgeny. Zespół policystycznych jajników – badania Diagnostyka w kierunku PCOS najczęściej prowadzona jest przez ginekologa, endokrynologa lub ginekologa-endokrynologa. Jak wyglądają policystyczne jajniki? Zespół policystycznych jajników w USG charakteryzuje się występowaniem licznych torbieli w jajnikach (co najmniej 20 pęcherzyków o średnicy od 2 do 9 mm) i powiększeniem objętości jajnika (objętość jajnika wynosi co najmniej 10 cm3). Taki obraz może nasuwać podejrzenie PCOS. Badania laboratoryjne, które wykorzystuje się w diagnostyce to badania hormonalne: poziom testosteronu i wolnego testosteronu; poziom SHBG – globuliny wiążącej hormony płciowe; poziom androstendionu, DHEAS oraz stężenie progesteronu w 2 fazie cyklu miesiączkowego. Wszystkie te badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Inne nieprawidłowości w wynikach badań obejmują wzrost poziomu insuliny i zaburzenia w profilu lipidowym (wzrost stężenia triglicerydów i cholesterolu LDL oraz obniżenie stężenia cholesterolu HDL). PCOS – przyczyny Nie znamy jednoznacznej przyczyny zachorowania na zespół policystycznych jajników. Prawdopodobnie, etiologia zaburzenia jest złożona i wiele czynników ma na nią wpływ. Zwiększone stężenie LH, insulinooporność i hiperinsulinemia wiążą się ze zwiększoną produkcją androgenów, a hiperandrogenemia zaburza z kolei wydzielanie LH, przyczynia się do powstania otyłości i insulinooporności oraz prowadzi do rozwoju policystycznej morfologii jajników. Zwraca się także uwagę na czynniki genetyczne. Zespół policystycznych jajników (PCOS) – objawy Na jakie objawy powinnaś zwrócić uwagę? Jednym z kryteriów rozpoznania PCOS są zaburzenia owulacji. Przyjrzyj się więc swoim cyklom miesiączkowym. Zaburzenia miesiączkowania, a także kliniczne objawy hiperandrogenizmu, czyli nadmiaru androgenów w organizmie, mogą wskazywać na PCOS. U pacjentek z zespołem policystycznych jajników często obserwuje się także otyłość centralną lub nadwagę. Badanie USG uwidacznia policystyczne jajniki. Objawy PCOS: zaburzenia miesiączkowania i owulacji dotyczą około 90% chorych na PCOS (rzadkie miesiączki, brak miesiączki),hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie w obszarach typowo męskich występuje u 60-80% chorych na PCOS (np. nad górną wargą, na klatce piersiowej, plecach, brzuchu), zmiany łojotokowe i trądzik,przetłuszczanie się włosów,łysienie typu męskiego,otyłość centralna czyli otyłość brzuszna, typu męskiego (szacuje, się że dotyczy około 40-60% chorych),insulinooporność, stany przedcukrzycowe i cukrzyca, (manifestacją hiperinsulinemii może być np. rogowacenie ciemne czyli obecność pogrubionych, brązowawych fragmentów skóry w okolicy pach czy szyi),problemy z zajściem w ciążę. Warto pamiętać, że nieleczony zespół policystycznych jajników może doprowadzić do niepłodności, a także sprzyja występowaniu niekorzystnych zmian w profilu lipidowym i niesie ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2 oraz raka endometrium. Zespół policystycznych jajników a ciąża   Zespół policystycznych jajników wiąże się z zaburzeniami miesiączkowania i oligo- lub anowulacją czyli rzadką owulacją lub jej brakiem. W związku z tym, wiele kobiet cierpiących na PCOS ma trudności z zajściem w ciążę. Warto jednak pamiętać, że rozpoznanie zespołu policystycznych jajników nie jest równoznaczne z rozpoznaniem niepłodności, a zajście w ciążę może być możliwe. Leczenie zespołu policystycznych jajników Celem leczenia PCOS jest nie tylko zmniejszenie objawów androgenizacji, regulacja cykli miesiączkowych, indukcja owulacji i leczenie niepłodności, ale także zmniejszenie ryzyka cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych oraz raka endometrium. Stosuje się odpowiednią farmakoterapię (antykoncepcję hormonalną, metforminę, leki antyandrogenne czy leczenie niepłodności), ale zwraca się także uwagę na modyfikację stylu życia: odpowiednią aktywność fizyczną i dbałość o utrzymanie prawidłowej masy ciała. Pamiętaj, że badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Jeśli chcesz, możesz także skorzystać z konsultacji online. Bibliografia: Położnictwo i ginekologia – G. H. Bręborowicz.The polycystic ovary syndrome: a position statement from the Polish Society of Endocrinology, the Polish Society of Gynaecologists and Obstetricians, and the Polish Society of Gynaecological Endocrinology – A. Milewicz, M. Kudła, R. Z. Spaczyński, R. Dębski, B. Męczekalski, M. Wielgoś, M. Ruchała, E. Małecka-Tendera, B. Kos-Kudła, D. Jędrzejuk, A. Zachurzok.
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynności i nadczynności tarczycy. Przy typowym dla nadczynności tarczycy nadmiarze hormonów tarczycowych we krwi stężenie TSH maleje, przy niedoborze hormonów tarczycy w krwi – wzrasta.

Progesteron
  Diagnostyka i leczenie zaburzeń pracy jajników i łożyska. Diagnostyka: niepłodności, ciąży pozamaciczne, ryzyka poronienia i przyczyn krwawienia u ciężarnych.

Prolaktyna
Diagnostyka zaburzeń owulacji i miesiączkowania u kobiet. Diagnostyka przyczyn mlekotoku, spadku libido i niepłodności u kobiet i mężczyzn. Diagnostyka chorób przysadki.